Жаратылыстану пәндер цикылындағы экологиялық білім беру

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.4
I.ТАРАУ ЭКОЛОГИЯЛЫҚ ТӘРБИЕ БЕРУДІҢ МАҢЫЗЫ. . . . . . . . . . . . . . . . .5.7
1.1 Физика пәнінен экологиялық тәрбие беру. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .7.8 1.2 Биология пәнінен экологиялық тәрбие беру жолдары. . . . . . . . . . . . . . . . . . .8.9 II.ТАРАУ ЭКОЛОГИЯЛЫҚ БІЛІМ БЕРУДЕГІ «ТҰРАҚТЫ ДАМУ» ПРИНЦИПІ. . . . 10.14
2.1 География пәнінде экологиялық тәрбие беру. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .15.22
2.2 Химия пәнін оқыту арқылы оқушыларға экологиялық білім беру. . . . . . . 22.26
ҚОРЫТЫНДЫ. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 27.28
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 29
КІРІСПЕ

Ғылыми-техникалық прогрестің қарқындап дамуы биосфераға тікелей ықпалын тигізіп, жер шарындағы экологиялық жағдайдың күн сайын қиындап бара жатқанын көрсетіп отыр. Соңғы жылдары республикамыздың табиғаты бұрын-соңды болмаған өзгерістерге ұшырауда. Экологиялық дағдарыстың неғұрлым қауіпті көріністері-аймақтың техногенді шөлейттенуі, топырақтың тозуы, су ресурстарының тартылуы, атмосфераның ластануы, ормандардың сиреуі, табиғаттың генетикалық қорының бүлінуі, тіршілікке қатер төндіретін қауіпті табиғи құбылыстар мен өнеркәсіп апаттарының белең алып, әрі улы қалдықтарының жинақталуы айналаны қоршаған ортаға терең зиянын тигізуде. Соған байланысты бүгінгі таңда жастарға, жаппай үздіксіз экологиялық білім мен тәрбие беру мәселесі мемлекеттік деңгейде қойылып отыр. Ол "Қазақстан - 2030" даму стратегиясында басты орын алады. Экологиялық білім мен тәрбие беру өзіне кешенді зерттеулерді талап етеді: біріншіден, табиғат пен қоғам арасындағы қарым-қатынасты қалыптастыру үшін көпшілікке біртұтас ғылыми білім жүйесін беру; екіншіден, тұлғаның дүниеге деген гуманистік көзқарасын тәрбиелеу; үшіншіден, экологиялық мәдениетті дамыту; төртіншіден, қоршаған ортаны қорғауда белсенді бағытты ұстау және алған білімді тәжірибе жүзінде іске асыру. Экологиялық білім мен тәрбие беру тәжірибелік табиғат қорғау ісінсіз жүзеге аспайтындығы белгілі. Соған байланысты дәстүрлі емес білім алудың жаңа бір түрі: оқу экологиялық соқпақ білім беру жүйесіне енді. Ол адамдардың демалыс уақытындағы табиғат туралы білім мен тәрбие алу мүмкіншілігін тудырады.
Оқу экологиялық соқпақта экологиялық білім мен тәрбие беру үрдісінің ерекшелігі дидактикалық тұрғыда үйрету ғана емес, оқушының еркін түрде ақпаратты қабылдауды, табиғи ортада жүріс-тұрыс ережесін сақтауды негіздейді. Бүның бәрі оқу экологиялық соқпақта демалу және танып білу кезінде органикалық үйлесімділікпен іске асады. Табиғат соқпағында экологиялық білім мен тәрбие беру мәселелері шешілуімен қатар олардың дұрыс ұйымдастырылуы табиғатты қорғау шараларына жәрдемдеседі. Оқу экологиялық соқпақ демалушылар ағынын реттеуге, табиғатқа зиянын келтірмейтін қауіпсіз бағыттарды меңгеруге себебін тигізеді. Сонымен қатар оқу экологиялық соқпақ белгіленген аймақтағы табиғат қорғау ережесінің сақталуына мүмкіндік береді. Соның арқасында келушілерге бақылау жасауды және экологиялық соқпақ орындалуын жеңілдетеді. Оқу экологиялық соқпақ экологиялық білім мен тәрбие беруге, келушілердің демалу мүмкіншілігін арттыруға, белгілі бір аймақта таби-ғатты сақтауға, т.б. мәселелерді шешуге бағытталған. Дәстүрлі түрде оқу экологиялық соқпақтар қорықтарының, ұлттық табиғат бақтардың ландшафтық қорықшаларымен жанаса жатқан аралық (буферлік) аймағында өтеді. Сонымен қатар оқу экологиялық соқпақтың салынуына орман бақтары, демалыс белдемдері, қаланың жасыл желек аймақтары, өндірістік қолданысы бар ормандар, ормансыз алқаптар (дала, жартылай шөлейт) жарай береді. Соңғы жылдары мектеп, лагерлер төңірегінде оқушылар өз күштерімен де оқу табиғи соқпақтарын ұйымдастыруда. Бұл үрдістің өзі оқушыларға табиғат-анаға деген
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
1. Қазақстан Республикасының Конституциясы. Алматы. 1991. 30.08
2. Қазақстан Республикасының Білім туралы заңы 15.08.2007
3. Қазақстан Республикасының 2015 жылға дейінгі білім беруді дамыту тұжырымдамасы. Астана 2004
4. Қазақстан Республикасы білім беру жүйесінде экологиялық білім мен тәрбие беру тұжырымдамасы
5. Акимова Т.А., Кузьмин А.П., Хаскин В.В. Экология. Природа-Человек-Техника: Учебник для вузов.-М.: ЮНИТИ-ДАНА, 2001.-343 с.
6. Аксенов И.Я., Аксенов В.И. Транспорт и охрана окружающей среды. –М.: Транспорт, 1986. -176 с.
7. Әл – Фараби Философиялық трактаттар Алматы 1973ж. 28 бет
8. Белов С.В. и др. Охрана окружающей среды. –М.: Высшая школа, 1991. -319 с.
9. Беспамятнов Г.П., Кротов Ю.А. Предельно-допустимые концентрации химических веществ в окружающей среде. Л.: Химия, 1985.
10. Бейсенова А, Самакова Т., Есполов Экология және табиғатты тиімді пайдалану. Алматы 2004 ж. 328 бет.
11. Белинский В. Г. Избранные философские сочинения, в двух томах. 2 том. Москва 1948г. 146 бет.
12. Бродский А.К. Жалпы экологияның қысқаша курсы. Оқу құралы. –Алматы: Ғылым, 1997. -192 с.
13. Вронский В.А. Прикладная экология: Уч. пособие. – Ростов н/Д: изд-во «Феникс», 1996. – 512 с.
14. Вернадский В.И. Филосовские мысли натуралиста . – М Наука, 1988–358 с.
15. Гринин А.С.Новиков В.Н. промышленное и бытовые отходы: Хранение, утилизация, переработка. – М.: ФАИР-ПРЕС, 2002.-336 с.
16. Геккель Э. Естественная история мировозрения Лейпциг, спб. 1 том
17. Есназарова Ұ. Қазақстан физикалық географиясы. Мектеп 2002ж.
18. Жатқанбаев Ж. Экология негіздері Алматы. Зият. 2003ж.
19. Закон Республики Казахстан об охранне окружающей среды. Алматы: Жеті жарғы, 1998. -95с.
20. Захлебный А. Н. Школа и проблемы охраны природы. Москва. Педагогика. 1981
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ... ... ... ... ... . . . . . . . . . . . . . . ... ... пәнінен экологиялық тәрбие беру. . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . .7-8 1.2 ... ... ... беру ... . . . . . . . . . . . . . . . . ... ЭКОЛОГИЯЛЫҚ БІЛІМ БЕРУДЕГІ «ТҰРАҚТЫ ДАМУ» ПРИНЦИПІ. . . .
10-14
2.1 География пәнінде экологиялық тәрбие беру. . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . ... ... ... ... ... ... экологиялық білім беру. . . . . .
. ... . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ... ... ... . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . ... прогрестің қарқындап дамуы биосфераға тікелей
ықпалын тигізіп, жер шарындағы экологиялық жағдайдың күн ... ... ... ... ... ... ... республикамыздың табиғаты бұрын-соңды
болмаған өзгерістерге ұшырауда. Экологиялық ... ... ... техногенді шөлейттенуі, топырақтың тозуы, су
ресурстарының тартылуы, ... ... ... сиреуі,
табиғаттың генетикалық қорының бүлінуі, тіршілікке қатер төндіретін ... ... мен ... ... белең алып, әрі улы
қалдықтарының ... ... ... ортаға терең зиянын тигізуде.
Соған байланысты бүгінгі таңда ... ... ... ... ... тәрбие беру мәселесі мемлекеттік деңгейде қойылып отыр. Ол "Қазақстан -
2030" даму стратегиясында басты орын алады. ... ... мен ... ... кешенді зерттеулерді талап етеді: біріншіден, табиғат пен қоғам
арасындағы қарым-қатынасты қалыптастыру үшін көпшілікке ... ... ... ... ... ... ... деген гуманистік көзқарасын
тәрбиелеу; үшіншіден, экологиялық мәдениетті дамыту; төртіншіден, ... ... ... ... ... және алған білімді тәжірибе жүзінде
іске асыру. ... ... мен ... беру тәжірибелік табиғат қорғау
ісінсіз жүзеге аспайтындығы белгілі. Соған байланысты дәстүрлі емес білім
алудың жаңа бір ... оқу ... ... ... беру ... енді. Ол
адамдардың демалыс уақытындағы табиғат туралы білім мен тәрбие ... ... ... ... ... ... мен ... беру үрдісінің
ерекшелігі дидактикалық тұрғыда ... ғана ... ... ... түрде
ақпаратты қабылдауды, табиғи ортада ... ... ... ... бәрі оқу ... ... демалу және танып білу
кезінде органикалық үйлесімділікпен іске асады. ... ... ... мен ... беру ... ... ... олардың дұрыс
ұйымдастырылуы табиғатты қорғау шараларына ... Оқу ... ... ағынын реттеуге, табиғатқа зиянын келтірмейтін қауіпсіз
бағыттарды меңгеруге себебін тигізеді. Сонымен қатар оқу экологиялық ... ... ... ... ... сақталуына мүмкіндік
береді. Соның арқасында келушілерге бақылау жасауды және ... ... ... Оқу ... ... ... білім мен тәрбие
беруге, келушілердің демалу мүмкіншілігін ... ... бір ... ... т.б. ... ... ... Дәстүрлі түрде
оқу экологиялық соқпақтар қорықтарының, ұлттық табиғат бақтардың ландшафтық
қорықшаларымен жанаса жатқан аралық ... ... ... ... оқу экологиялық соқпақтың салынуына орман бақтары, ... ... ... ... аймақтары, өндірістік қолданысы бар
ормандар, ормансыз алқаптар (дала, жартылай ... ... ... Соңғы
жылдары мектеп, лагерлер төңірегінде оқушылар өз ... де оқу ... ... Бұл ... өзі ... ... деген
мейірімділік, жанашырлық, тәрбиелік қасиеттерін қалыптастырады. Жастарға
экологиялық білім мен тәрбие берудің дұрыс уйымдастырылуы ... ... ... яғни ... ... ... ... Казіргі кезде адамзат алдында тұрған аса ... ... ... ортаны калыпты жағдайда ұстау. Табиғат ресурстарын қорғау
және оны тиімді пайдалану ... ... ... ... " бүгінгі нақты
мүмкіндіктерін ескереотырып, Қазақстан Республикасы Білім және ... оқу, ... ... ... ... Онда ... - жерді, суды ауаны, пайдалы кендерді, өсімдіктер мен жануарлар
дүниесін тиімді пайдалану, оларды қорғау мәселесіне айрықша мән ... ... ... ... ... ... ... қорғау
ісін түбегейлі кайта құру туралы" ... ... ... мен ... дүниесіне, жер су ресурстары мен пайдалы
қазбаларға ұқыпты да жоғары адамгершілік көзқарасты ... аса ... ... - адам ... Адам ... туып, адам болып ... ... ... ролі зор. ... бөлшектері: жан-жануарлар дүниесі,
өсімдіктер әлемі. өзен-сай, биік таулар, ... ... сары ... ... ... ... өнеріне-шабыт, көңіліне-
қанат береді. Экологиялық сана мен экологиялық мәдениетті мектеп жасынан
қалыптастырып, кәсіпкерлік және ... ... ... ... ... ... ... экологиялық білім негіздерін
ұғындыру кезінде жеке тұлғаның шығармашылық ойлау қабілетінің ... ... ... біліктілікті терендетуге жаңа саналық деңгейде
экологиялық тапсырмалар, шығармашылық жұмыстар жүргізу, ... ... ... ... ... жасауына өз септігін тигізеді. Оқыту
мақсатына сай және белгілі бір жас ерекшеліктеріне қарай оқу материалдарын
меңгеру ... ... ... ... ... ... ... мәдениетін, «танымдық белсенділігін арттыруға
мұғалімнің білімі мен педагогикалық шеберлігі үлкен ықпал етеді.
I-ТАРАУ ЭКОЛОГИЯЛЫҚ ТӘРБИЕ ... ... ... жаңа ... ... ... жас ұрпақты
ізгілікке, эстетикаға, отан ... ... ... ... ... берудің маңызы арта түсуде. Себебі, "табиғат - ... - ... ... ... ... күшейіп,
экологиялық зардаптар тіршілікке қауіп төндіріп отыр. Осыған байланысты
Қазақстан ... ... ... ... ... Заңы ... ... қорғау туралы" Заңы (1997), "Қазақстан ... ... даму ... арналған 2030 бағдарламасы" (1996),
"Қазақстан ... ... ... тұжырымдамасы" (1997),
"Қазақстан Реслубликасы ... ... мен ... ... ... (1998), ... білім бағдарламасы" (1999), "Қазақстан
Республикасы орта білім берудің мемлекеттік ... ... ; ... ... ... ... экологиялық
қауіпсіздікті сақтау тұжырымдамасы" (2004) және т.б. ... ... ... ... азамат ғалымдары Ә.Бейсенова, Ж.Жатқанбаев,
Н.Сарыбеков, К.Сарманова, А.Сотников, С.Тілеубергенов, Н.Торманов, / / ... ... мен ... ... теориялық негіздерін, мазмұнын,
ұйымдастыру жолдары мен әдістерін зерттеуде үлкен үлес қосты. ... ... ... беру жүйесі туралы дүниежүзілік тәжірибеге қарағанда оның
әр түрлі моделі қолданылып келеді. Олар:
- көп пәнді жүйе ... ... ... ортақ тақырыбына сәйкестендіріп,
экологиялық білім беру);
• бір пәнді жүйе (экологиялық білім бір ғана пән ... ... ... ... жеке пән ... оқытылады.
Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрлігі бекіткен оқу
жоспары бойынша жалпы және арнайы білім беретін оқу ... 2000 ... жаңа ... оқу жоспарына көшірілді. Ол - орта ... ... және ... ... (1-4 сыныптар). Жоғарыдағы оқу құрылымына
қарай әрбір пән мұғалімі оқушыларға ... ... мен ... ... ... ... Осыған орай, ғалымдар А.Захлебный,
И.Суравегина, Б.Лихачев еңбектерінде көрсетілген ... ... ... ... ... біз ... тәрбие беруде
оқушылардың "экологиялық ... ... сөз ... жөн ... экологиялық тәрбие экологиялық білімділікпен тығыз байланыста
қалыптасады.. Экологиялық білім беру ... ... ... ... мен түсініктер бар, олардың негізділері: "экологиялық сана",
"экологиялық сауаттылық", "экологиялық ... ... ... ... т.б. ... ... ... әрбір оқушы білуі
тиіс. Ұғымдарды түсіну ... ... ... ... Ауа-табиғаттың ажырамас элементі, онсыз жан ... ... ... жылу мен ... ... мүмкін емес. Қысқасы,
табиғатсыз тірлік те, өмір де жоқ. ... да ... ... ... деген қарым-қатынас терең ізгілік пен адамгершілікке ұласуы
қажет. Осымен қатар табиғат-адамдар үшін ... мен ... ... ... Оның ... ... ... енудің өзі терең ғылыми
көзқарастың қалыптасуына ықпал жасайды. Осыған орай, экологиялық мәдениетті
адамның ... ... ... ... және ... ... берілуі тиіс
экологиялық тәрбиенің қажеттілігі туындайды. Жоғарыда атап кеткендей,
экологиялық сана ... ... ... ... оның ... ... сезімдер мен экологиялық жауапікершілік болып табылады.
Экологиялық сана мынадай маңызды функцияларды атқарады:
• ағартушылық функциясы;
• дамытушылық функңиясы;
• тәрбиелік функциясы;
• ұйымдастырушылық функциясы;
• болжаулық ... ... ... ... ... ағартушылық функциясы
оқушылардың табиғат: эстетикалық жаратылыс және ол ... ... өмір сүру ... ... түсінулеріне көмектеседі. Өскелең
ұрпаққа экологиялық тепетеңдіктің қайтымсыз бүлінуіне жол ... ... ... ... ... ... қажеттілігі туралы
ой, көзқарастарын қалыптастырады. ... ... ... ... үшін ... мен төрбие ғана емес, әсем табиғат, тылсым дуние,
жаратылыс күштерінің ықпалы, ... ... ... ... қол ... ... ... пен адам дамуы егіз, бір-бірімен тығыз
байланысты. Сондықтан, адамзаттың табиғатқа, қоғамға, ... ... ... ... ізгі ... ... сезімінің
дамуымен айқындалады. Экология - табиғатты үнемдеу туралы ғылым.
Экология - грекше oikos - үй, мекен және логия сөзінен ... ... 1866 жылы ... ... ... ... ұсынған. БҰҰ шешімі
бойынша маусымның 5-ші жұлдызы қоршаған ... ... ... ... деп атап ... ... кезде балаға жас шамасына қарай экологиялық
білім және тәрбие ... ... ... ... ... ... ... тіземізді батырып, жерге қопарылыс жасап, ойран салудан ... ... ... ... ... ... айналды. Табиғи орта ластанған. Арал теңізінің жоғалып кету
қаупі тұр. Өзен суларында 20 ... ... ... т.б. ... өнімдер бар.
Теңіз тартылу зардабынан 34 түрлі балықтың азайғаны дүние ... ... ... ... ... Абай жері, Сыр өңірі бәрі де өзінің
келбетін жоғалтып отыр. Сондықтан да табиғат-ананы ... ... ... ... ... мектептің міндеті. Экологиялық тәрбие
балалық шақтан басталуы тиіс. Баланың алғашқы ... ... ... ... түсуі экологиялық жауапкершілікті сезінумен
бірге тәрбиеленуі керек. Әр бала өзін қоршаған ортаның ... ... ... ... сақтау жолдарын, табиғатты қорғаудағы
өзінің жауапкершілігін білуге міндетті. Экологиялық тәрбиенің ... жас ... өзі ... ... табиғи ортаның әсемдігін, мөлдірлігін,
тұнық ауасын бұзбауға, ... ... ... ... ... ... жасауға тәрбиелеу.
Жас ұрпаққа табиғатты қорғау мен ... ... ... ... ... заңдылықтарын үйрету. Адам өз бойындағы адамгершілік
асыл қасиеттерін туған жерінің табиғатымен, өскен ортасымен байланыстырады.
Қазақ халқының ... ... ... ыстық ықыласын таныта білген данышпан әрі
ақылғой Асан ... ... ... ... ... эколог деп мақтан
етеміз. Оның Жерүйықты іздеп жүріп, қазақ жерінің ... ... ... ... мен ... тауларына берген бағасы осы ... ... ... жоқ. Ал ... бабамыздың "Асқар тауларын құламасын, саялы ... ... ... деген өсиет сөздерін бала құлағына сіңіру
және оның мағынасын түсіндіру - міндетіміз. Халқымыздың ... ... ... туған жер табиғатын түлетуге, көркейтуге қосатын
үлесі зор. Бұл мейрамның басты ... өзі ... ... ... ... ... ... Айналаны тазарту, ағаш
отырғызу, бұлақ көзін ашу адамның табиғат-ана алдындағы міндеті екендігін
түсіндіру.
Балаға ... ... бере ... ... ... ... пәніне дайындық жұмыстарын жүргіземін.
Экологиялық білім және тәрбие нәтижесін үш түрге бөлемін:
1. Оқушыға экологиялық білім туралы ой саламын.
2. Жеке өз бетінше ... ... ... ... ... пәнінен экологиялық тәрбие беру
«Булану және қатаю» тақырыбын өткенде өзімізді қоршаған ортада ... ... ... өмір ... ... айта ... ... экологиямен байланыстыра оқытуға болады. Экология ол
ауа атмосферасынан бастап байтақ даламыз, сол даламызда өтетін ... ... ... ... ... ... кездесетін
өсімдіктер, жан-жануарлар, жәндіктер. Физикалық құбылыстар – ... ... ... ішкі ... ... ... қар ... пайдасы булану мен ылғалдылық тақырыбын өткенде
экологиялық тәрбие беріледі. Булану ... ... ... ... деп оның ... ... өз ... жоғалтуын
айтады. Булану жердің ерекшеліктеріне байланысты. Мысалы: түстік беткейлер
көп буланады, ал ... ... аз ... ... ... ... ол булануды тездетеді. Ауа ашық, тұнық түндерде
топырақтың беткі қабатын ... ... ... ... ... топыраққа
жақын ауа қабаты салқындайды.
Қар суларының өзенге ағып ... ... ... ол су ... ... ... ... да су деңгейінің жоғары болуын қамтамасыз етеді,
өзендердің ... ... ... ... ... ... ... жер қыртысының жоғарғы қабатын жауын-шашын ша йып ... ... ... ... ... ... Ол өзеннің
таяздауын баяулатады. Орман құнарлы егістік топырағын қар суымен ... де ... ... ... ... ... ... әр жыл сайын 1га
жерден 510т құнарлы топырақ ағып кетеді ... ... ... қар ... ... соғу ... немесе көлденең отырғызылған орман алқабы
қар тоқтауда зор пайда келтіреді.
Архимед заңын 7-сыныпта оқығанда мысалы экология жайлы әңгімелеуге ... ... ... ... ... ... ... меншікті
салмағының судың меншікті салмағынан айырмасы онша көп емес, сондықтан,
жануарлардың көпшілігі суда ... ... ... ... ... тез өліп ... себебі нәзік қан тамырлары бүрісіп қалады да, ... ... ... құстар суда еркін жүзеді, себебі олардың
өкпесінде көп ауа бар. ... ... ... ... өзгерісіне адам сезім мүшелерімен сезе
алады, ал көптеген жануарлар ... да ... ... ... ... (шыбындар, соналар т.б.) ауаның қысымы төмендегенде және бұлынғыр ауа-
райы кезінде мазасыздана бастайды. Кейбір үй ... да ... ... ... ... ... ... «Жылу
өткізгіштігі» тақырыбын өткенде, жылу өткізгіштік физикалық денелердің
механикалық, құрылымдық, энергетикалық т.б. қасиеттеріне ... ... ... жаңа ... ... қар ... өте аз ... әрі қар қабатының
шағылысу қасиеті өте жоғары 30-50%. Бетін қар басып жатқан топырақ сыртқа
жылуды аз шығарады, қар ... ... ... тамаша қорғаныс, қар
қабаты қыстық дақылдарды үсуден сақтау міндетін ... ... ... ... әрі ерте ... ... де ... болады.
1.2 Биология пәнінен экологиялық тәрбие беру жолдары
Биология пәнінен экологиялық тәрбие беру жолдары
Бүгінгі таңда адамзат алдында тұрған күрделі ... бірі - ... ... ... биосфераны келешек ұрпаққа бүлдірмей, ластамай,
көркейтіп - көріктендіріп жеткізу. Өйткені тіршіліктің барлығы ... ... «Не ... соны ... ... еліміздің болашағы
қазіргі жастарға байланысты, біз оларға қандай ... ... ... да ... ... береді.
Экология - бүкіл адамзат баласының ... ... ... іс - ... шек ... оның ... - ... тікелей ат салысатын
ғылымның жаңа саласы. Жан - ... ... ... маман даярлауда мектептегі
биология пәнінің атқарар рөлі зор. ... ... мен ... жалпы білім берудің жеке дара құрам бөлігі ретінде оқушыларда
айналадағы орта мен табиғатқа ... ... ... ... ... биология сабақтарында оқушылардың ғылыми әдістемелік
көзқарасын дамытуға көп көңіл ... ... ... ... ... ... экологиялық білім алуына назар аударылады.
Оқушылардың биология пәнінде экологиялық ... ... ... ... ... ... ... дайындық барысында оның
мақсатын, мазмұнын, құрылымын жоспарлайды, оқытудың әдістері мен ... ... ... мен тәрбие беру 1970 жылы БҰҰ деңгейінде
ұйымдастырылған (ЮНЕСКО) «Адам мен ... деп ... ... ... Онда ... рет ... ... табиғат
ресурстарын қорғау және оны тиімді пайдалану туралы бағдарлама жасалып, ... ... ... ... білім мен тәрбие берудің
мақсаты - жеке ... ... ... ... ... қатынастарды
қалыптастыра отырып, «Адам - Қоғам - Табиғат» арасында толық үйлесімділік
рухында тәрбиелеу. Экологиялық ... беру өте ... ... Қоршаған
табиғи ортаның өзі мен қоғам үшін ... ... ... ... ... ... ізгі ... бірте - бірте қалыптастыру
көзделеді.
Экологиялық білім беру бағытында экология ғылымында жаңа ... ... ... ... ... «Экологиялық білім»,
«Экологиялық сауаттылық», «Экологиялық этика», «Экологиялық мәдениет», ... ... ... ... ... ... ... тиіс. Ұғымдарды түсіну
оқушының табиғатқа деген көзқарасын ... ... ... жол ... және ... ... көзқарасын қалыптастырып,
қызығушылығын арттырады. Бұл мақсаттарды жүзеге асыруда әрбір сабақ кезінде
және сабақтан тыс ... ... ... ... ... ... ... жөн. Сабақта әдебиет, география, саз
өнері, көркем сурет, зертханалық жұмыс, ... және ... ... ... ... ... қызығушылығын арттырады. Халқымыздың
табиғатқа деген ... ... ... аялы ... ... ... білуі аты аңызға айналған Асан қайғы, күй атасы Қорқыт
бабаларымыздың өсиетке толы сөздерінде елеулі орын ... ... ... ... ... мәуелі ағашың құламасын»деген сөзі көп нәрсені
аңғартпай ма? Биология пәнінің әр сабағында табиғат қорғау, оны ... ... ... ... жұмыстарына белсене қатысу
оқушыларға бағыт - бағдар беріп отыру қажет. Сабақтың құрылымына қарай ... ... ... ... ... ... - мәтел, сөзжұмбақ,
шытырман ойындарын ... ... ... арттырады.
Қазақта «Бабалар еккен шынарды балалары саялайды», «Тау бұлағымен көрікті,
бұлақ ... ... ... ... ... ... ... етіп
қалдырып, табиғаттың арайлы ажарын, көркін, сымбатты сұлулығын сақтай біл
дегенді білдіріп тұр. 1892 жылы Абай ... ... ... ... ... ... Онда Шыңғыстау өңіріндегі ормандардың
қырқылып, құрылысқа пайдаланыла ... оның ... сол ... тозып бара жатқаны айтылады. Бұл деректің өзі - ақ ... ... ... ... ерте кезден - ақ болғанын айғақтаса
керек.
II-ТАРАУ ЭКОЛОГИЯЛЫҚ БІЛІМ БЕРУДЕГІ «ТҰРАҚТЫ ДАМУ» ... ... мен ... ... ... ... әңгімелер, сол сияқты табиғатқа ... ... ... ... станциясына қамқорлық), факультативтік сабақтар және
сыныптан тыс тәрбие ... ... ... ... ... ... болып табылады. Экологиялық білім мен тәрбие беру 1970 ... ... ... ... "Адам және биосфера" деп аталған
бағдарламаны қабылдаудан басталады. Онда алғаш рет халықаралық ... ... ... және оны ... ... ... ... кең экологиялық сипатталған болатын. Ал 1971 жылы ... ... ... онда ... ... ... орта және
табиғат қорғау мәселелері көтерілді. 1972 жылы ... ... ... ... ... ... беру ... болды. 1977 жылы Тбилиси
қаласында өткен БҰҰ жанындағы ЮНЕСКО жане ЮНЕП ... ... ... ... 40-тан астам шешімдер қабылдап, оның ғаламдық стратегиялық
жоспарларын бекітті. Экологиялық білім берудің одан әрі даму ... ... (1982 ж.), Беч (1983 ж.), ... (1987 ж.), т.б. ... ... ... ... мәлім. Экологиялық білім берудің
теориялық негіздері орыстың табиғат зерттеушілері әрі ... ... В. ... А. Герцен, Н. Чернышевскийдің есімдерімен тығыз
байланысты. Одан соң А. Бекетов, К. Тимирязев, Д. Кайгородов, т.б. ... ... мен ... ... мәселелерді көтерді. XX ғасырдың орта
шетінде педагогтер В.Натали, ... ... т.б. ... ... ... биология пәндерімен байланыстыра отырып оқытуды
ұсынған. 1947 жылдан бастап көпшілікке экологиялық білім беру ... ... оқу ... ... ... ... 1947 жылы ... университетінде алғаш рет экология кафедрасы ашылды. Одақтың
көптеген оқу ... ... ... Санкт-Петербург, т.б.) "Биосфера",
"Экология", "Табиғат қорғау", т.б. экологиялық курстар оқу ... ... ... ... білім беру бағытында экология ғылымында
жаңа ұғымдар мен ... ... ... ... ... ... ... "экологиялық мәдениет", "экологиялық
этика", т.б. Экологиялық ұғымдардың мәнін ... ... ... ... ... ... ... деген көзқарасын қалыптастырып, экология ғылымын
меңгеруге жол ашады және пәнге деген көзқарасын қалыптастырып, оған ... ... ... сана - адамның табиғатқа көзқарасының,
білімінің, сенімінің және дағдысының жиынтығы болса, ал экологиялық ойлау ... ... ... ... ғылыми негізде баға беру, ... ашу және ... ... Жауапкершілікпен ойлау арқылы адам баласы
табиғат апаттарына жол ... ... ... т.б.). ... - ... білімді игере отырып, ... ... ... жол ... ... ал ... ... - үйде, түзде, табиғатта
адамның өзін-өзі ұстай білуін, мінез-құлық дағдыларын ... ... Олар ... ... ... ... ... туған өлкесінің табиғатын сүйе ... ... ... мен
өсімдіктер әлемін де зерттей білген. Орман мен тоғайды, өзен мен ... ... ... мен ... ... үшін ... біртұтастығын
байқаған. Табиғаттағы барлық құбылыстарды бақылап, ауа райын, ... ... ала ... ... ... ... ... қазақтар да
өздерінің ұрпақтарын табиғатты ... ... ... ... бөлген. Сол арқылы жасөспірімдердің табиғатқа деген сезімін оята
біліп, оны сүюге, ал жат ... ... ... ... ... ел-
бала", "Жері байдың— елі бай", "Күте білсең - жер жомарт" деп ... ... ... ... ... тоқшылық болмайды" деп жерді қорғауға
шақырады.Біздің жеріміз әлі де бай, әлі де ... Десе де, ... ... т.б. су айдындары мен орман-тоғайымыздың экологиясы қиын жағдайда
екені әлемге әйгілі. Бір кездері бұл өңірлердегі қалың тоғай ... ... ... жануарлардың көптеген түрлері жойылып кеткен. Табиғатымыздың
осындай халге душар болатынын алдын ала сезген бабаларымыз бен ... жоқ ... ... ит ... ... ну ... ... Жайық, Сырдария,
Іле, Шу, Ырғыз, Есіл , Нұра ... ... көп ... Ал ... қалың ормандар кең алқапты алып жатқаны туралы деректер көп.
Мәселен, 1892 жылы ... ... ... газетінде экологиялық мақала
жариялаған. Онда Шыңғыстау ... ... ... ... ... оның ... сол ... табиғаты тозып бара жатқаны
айтылады. Бұл деректің өзі-ақ қазақхалқының ... ... ерте ... ... ... керек. Ендеше халқымыздың
ата-салт дәстүрлері арқылы берілген экологиялық ... мен ... ... - ... аға буынның міндеті.
Қазіргі уақытта экологиялық тәрбие беру жер бетінің ... ... ... ... мәселеге айналып отыр. Қоршаған ортаны қорғау мен оның
байлығын тиімді ... ... ... Конституциясынан
орын алуы, арнаулы өкіметтік ... ... ... беру ... ... арта ... бала бақшадан бастап
жоғары оқу орындарына дейінгі тәрбие орындарында оқу тәрбие жұмыстарының әр
түрлі формалары мен әдістерін ... ... ... мәні ... ұқыпты қарауға үйретіп, оның байлық тарын үнемді пайдаланудың
маңызды мәселе екенін ... ... ... ... ... ... ... икемділік, дағдылар мен қаруландыру. Біздің
елімізде "...әрбір азамат табиғатты аялауға, оның ... ... ... ... ... уақытта бірде дәйектілікпен жүзеге асырылып
жатпағаны мәлім. Тоқырау ... ... ... еліміздің табиғатына
зардаптарын тигізді. "Жалпы білім беретін мектептерде ... ... ... ... ... ... оқыту үрдісінде экологиялық
тәрбие берудің ... ашып ... ... ... қатынасын тәрбиелеу ісіне қозғау салады. Қазіргі әлемдік
экологиялық ... ... ... ... оқушылардың табиғатқа-
жауапкершілік қатынасын қалыптастыру қажеттілігі бүгінгі ... ... мен ... қалыптасқан дәстүрді бұзып, оқыту әдісін
ізгілендіру,экологияландыру міндетін алға қойып отыр. Ал бұл ... ... ... зерттеуді және оларды теориялық және ... ... ... ... ... жұмысы балалардың жас ерекшеліктеріне сай және табиғатқа
жақын қарым-қатынаста ... ... ... ... ... аударған. Оның ''Детский мир", "Родное слово" деп аталатын
кітаптарында табиғат және онда ... ... ... мен ... адам және оның ... ... көптеген деректер келтіріледі. Ол
адам мен табиғат ... ... ... ... ... ... ата-аналар да, қоғам да, тәрбиешілер де, заң шығарушылар
да аяғына дейін тыңдауы тиіс.
Табиғаттағы ... ... ... ... ... ... Н.Рыбников, В.Сухомлинский, т.б. еңбектері
арқылы негізделген. В.Сухомлинский "Табиғат адам танып білгенде, себеп-
салдарын байланыстыра ой ... ғана ... ... ... көзі ... деп ... заңдарын жете меңгеру керектігіне ерекше мән береді.
Ол баланың бойына ... ... ... дамытуды ешнәрсеге
аиырбастауға болмайтын эстетикалық, адамгершілік тәрбиенің негізі деп
санады. ... ... мен ... ... ... орны ... ол ... жер табиғаты бұл жәй кішкентай адамның
өсетін және ... ... ... ... орта ғана емес, ол мыңдаған
өте ... ... ... қуат ... ... ... мен ... құдіретті алма ағаштың өркен жаяр ... деп атап ... ... ... ... ... , ... деп үғып, оларды
өлтіруге, жоюға болмайтынын уағыздаған. ... ... ... пен ... ... ... ... деп қараған. Сондықтан адам
табиғаттан өз керегін ғана алып, қалғанына еш ... ... ... "Табиғат пен адам: өзінің айтыңызшы, тіршілікте одан ғажап,
олардан ... не бар?" дей келе ... ... ... мән бергенін
айтады. Табиғаттағы кейбір жануарлар мен ... ... ... қажетті
заттарды киелі деп қастерлейді. Осы аталғандарды құрмет тұта ... ... адам ... байлық пен бақыт, құт әкеледі деп иландырған.
Экологиялық тәрбие беру жұмысы отбасында, балалар бақшасында, мектепте,
орта арнаулы және ... оқу ... ... жүргізілген жағдайда ғана
адам санасында табиғатты қорғау, оның байлықтарын сақтау жөніндегі ... ... ... білім беруге болада Бұл жөнінде ... ... ... "XX ... әлем және ... ... ... Мүхтар Шаханов өзінің "Арая жол" мақаласында бізде
экологиялық тарбие болған жоқ, ол ... де жоқ ; ... ... ... ... ... қараусыз қалған жағдайда, адамдардың экологиялық ... ... ... кеш болады" деп айтқан болатын. Экологиялық тәрбие
беруде оқушылардың табиғатқа эмоциялық қатынасын ... ... ... бар. ... ... адамның және дүниесін қозғаушы жерге лайықты
жауап ретінде ... ... ... ... білу ... ... ... санасын қалыптастыру мүмкін ... " ... ... ... де, есте ... ... ... жасалған қиянатты ақылмен түсіну жеткіліксіз,
ендеше оның ... ... білу ... Жаңа мыңжылдық табалдырығын аттап
өткенге қорытынды жасап, болашаққа көз жүгіртсек, өркениеттің жетістіктерін
мойындай отырып экологиялық ... ... және оның ... ... ... өз ... жоспарлау мүмкін емес. Қазақстан
Республикасының экологиялық білім мен ... ... даму ... ... зор. Бұл ... ... ... - 2030" ұзақ
мерзімді даму бағдарламасында басты орын ... ... ... ... ... экологиялық білім мен тәрбиенің жалпы
уздіксіз жүзеге асуы кезінде ... ... ... ... Экологиялық білім мен тәрбиенің бір мезетте барлық ... ... ... мен ... қажеттілігі қазіргі уақытта ерекше.
Қоғамның барлық инфраструк-турасын қолдайтын экологиялық білім ... ... ... ... ... ... ғасырдың қазіргі азаматын қалыптастыра алады. Тұрақты дамуға көшу,
біртұтас әлеуметтік, ... ... ... ... тұрақты
даму стратегиясын жүзеге асыруын, елдің даму механизімі мен мақсатын
анықтайды.Қолданбалы жоспардағы ... даму ... - бұл ... және ... жою мен ... ... ету, ... принциптердің
экономикалық мемлекеттің қоғамның қызмет етуі мен ... ... ... мен ... ... ... бағытын анықтайтын
узақ мерзімді бағдарламаның тұрақты дамуға кезеңді көшуі ұлттық стратегия
болып саналады.
Тұрақты дамудың принциптері:
-прогрестің мақсаты - ... ... ... ... -
бұл оның әлеуметтік-экономикалық саясатының, мемлекетінің, қоғам
қалыптасуының шарасы;
-ұлттық игілікті тұрмыс деңгейінің ... ... ... ... ... ... ... денсаулық сақтау жүйесінің даму .
басымдылығы - халық шаруашылығының эволюциясы, халық ,
белсенділігінің шығармашылығы, өнімділіктің ұзақ мерзімді өсу :
факторлары ... ... ... ... сферасы;
• демографиялық жағдайдың жақсаруы, түрғындардың орнықты дамуының іс-
әрекеттігі;
• экономикалық ... даму типі ... ... ... ... ... экология және экономика байланысының күшеюі, экономи- калық жүйенің
экологиялық бағдарын қалыптастыру экожүйенің, шаруашылық сыйымдылығы
шегіндегі дамуы;
- ... ... ... қауіпсіздігі, ресурстарды қайта
пайдалануды кеңейту, қайта өңдеуге жатпайтын ресурстарды тұты-
нуды азайту мүмкіндігімен шығынды азайтуды ... ... ... ... қайта қалпына келтіру мен қорғау мақсатында әлеуметтік
әріптестік пен халықаралық ... ... жаңа ... ... ... ... ... білім
жүйесіндегі экологияландыруға адамның көзқарасы;
• саяси механизм шешімнің қабылдануы мен жүзеге асыры- луы, ... ... ... даму ... мен ... ... асырудағы
мемлекеттің басты рөлі;
- азаматтық қоғам мен жеке бизнестің, мемлекет қызметінің
тиімділігі мен ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік, мәдени,
құқықтық және жеке тұлға өмірінің элеуметті ... ... мен ... ушін ... да жағдайларды, адам бостандығы мен конституциялық құқық
әлемдік одақта мойындалуын жүзеге ... ... ... факторы болып
табылады.
Қазіргі қоғамның тұрақты дамуының принциптері мен талап-
тарына белсенді салауатты өмір ... ... ... ... дені сау, білімді және рухани тұлға типі
сәйкес келеді. Қоғам мүддесі мен түлғаның дамуы экономика мен
қоғамның ... ... ... ... ... ... құрудағы демократиялық институттардың
беріктілік шартының қажеттілігі болып табылатын әлеуметтік кон-
солидацияны қамтамасыз ... ... ... ... ... беру
Мектепте экологиялық білім мен тәрбие берудің орталығы -сабақ.Сабақ
арқылы мүғалім мен оқушы арасында барлық оқу-тәрбие жұмыстары ... ... ... Қазақстан географиясы пәнінде ... ... ... ... ... ... ... санасын қалыптастырып, мәдениетін көтереді.
Экологиялық бағыттағы өзіндік жұмыс туралы айтқанда, біз оқушыларға
қойылатын және орындай алатын мынадай ... ... ... ... ... орта ... ... ұдайы кеңейтіп, пәнге деген
қызығушылығын арттыру ;
• ой-өрістерінің шығармашылық белсенділігін дамыту;
• зерттеушілік қабілетін ашу, экологиялық мәселелерді түсіндіру және ... ... ... ... практикалық іс-қабілетін дамыту және оны ... ... ... ... ... экологиялык проблемаларын шешудегі жеке
басының жауапкершілігін қалыптастыру.
Осы экологиялық білім берудегі ... ... ... ... ... ... экологиялық сана мен ... ... ... ... географиясы бойынша оқушыларға өзіндік жұмыс арқылы
экологиялық сананы қалыптастыру жолдары.
| | | ... ... ... іс-әрекеттер ... ... |
| | | ... Бейімделу |Белгілі құбылысты немесе оқиғаны мүғалім |Экологиялық |
|кезеңі ... ой ... ... |
| | ... ... | ... |
| | ... |
| | | ... әр ... ... ... | ... ... |көрсетеді, білім көздерін пайдалана | |
| ... ... ... | |
| | | ... |Әр ... ... экологиялық қызықты | ... ... ... ... келешекте оқу | |
| ... ... ... қадағалайды | |
| | | ... ... ... ... ... | |
| ... бағдарлай, жобалай алу.белгілі| ... ... өз ойын ... ... | |
| ... алуды қамтиды | ... | | ... ... оқушылардың жас ерекшелігін ескере отырып, бірінен соң бірі
уздіксіз орындалу барысында муғалім мен оқушы ... ... ... ... ... экологиялық сана, мәдениет қалыптасады. ... ... ... өз бетінше баға бере алатындай, пайымды
ой қорытып айта алатындай дәрежеге көтеріледі. Өз ... мен ... ... ... ... оңды ... етеді.
Мұғалім бұл өзіндік жұмыстарды орындағанда төмендегідей құнды ұстанымдар
жүзеге асады:
• ғылымилық (құбылыстар мен ... оқу ... ... ... ... ... мен фауна арасында және әр түрлі ғылым
салаларымен);
... ... ... ... интеграциялық;
- өлкетанушылық байланыстардың барлығы да орындалады.
Қорыта айтқанда, Қазақстан географиясында осы ... ... ... ... ... ... бо-
йында жетіспейтін құнды қасиеттердің бірі - "экологиялық сана"
мен экономикалық түсінік қалыптасып, болашақта бәсекеге қабілетті,
мәдениетті ұрпақ, жеке ... ... ... ... білім беру; Материктегі табиғи зоналық ерек- ... ... ... ... табиғат зоналары орналасуына әсер ететін рельефтің
басты ерекшеліктерін, адамдардың табиғат зоналарына тигізетін әсерін
меңгеруін қамтамасыз ету.
ә) Экологиялық білім беру арқылы оқушылардың ... және өмір ... ... ... ... зонасында тірі табиғат пен өлі ... ... ... ... білу және ... ... Дүние-жүзінің табиғат зонасының картасы, гербарийлер
(кеппешөптер жинақтамасы), жануарлардың суреттері, схемалар және т.б.
Сабақтың барысы: Бүгін сабақта Евразияның ішкі ... ... ... ... Ішкі суға не жатады? Өзен,көл, сарқырама, бұлақ, минералды
су, жер асты сулары.
а) Өзен дегеніміз не? ә) ... ... ... ... Евразия материгінде ішкі су қалай бөлінген, жеткілікті ме?
3. Материктің өзендері қандай бассейндерге ... ... ... ... ... ... ... ішкі ағындар территориясына).
а) Солтүстік мұзды мұхитының өзендерін ата.
ә) Тынық мұхитының бассейніне жататын өзеңдерді ата?
б) Үнді мұхитының ... ... ... ... ішкі ағындар территориясына қандай өзендер жатады?
Ауызша географиялық диктант
1.Қандай өзен Бенгал шығанағына құяр кезінде, ... ... ... өзен Охот ... құяды? (Амур)
3.Қандай ... ... ... ... жатады? (Лена) 4.Қандай өзен Гималай
тауынан ... ... өзен Сары ... ... (Хуанхе)
7. Қандай өзен ішкі ағынды бассейнге жатады? (Амудария)
Көл дегеніміз не?
Евразияның колдерінің ... ... ... ... ... жүзіндегі ең терең көл? (Байкал-1620 м).
ә) Қандай көл ең тұзды? (Арал-27).
б) Қандай көл ең ... ... ... көл ... ... ... орналасқан? (Байкал)
Міне, оқушылар, біздің көптеген өзен, ... ... ... ... шиеленісіп барады. Әсіресе, Арал тағдыры қиын. Қазір
Арал туралы видеокассета көрсетіледі. ... біз ... таза ... ... ... ... ... да сұрауы бар», «Су ішкен
құдығыңа түкірме», ... ... аш» деп ... бекер айтпаған.
ІІ Жаңа білім беру. (әдіс) Біз бүгін әдеттегідей жаңа тақырып өтеміз.
Сабақтың тақырыбы Евразияның табиғат зоналары. ... ... ... ... ... ... дегеніміз не?»-деп анықтамасын сұраймын.
Табиғат зонасы деп ... ... ... ... ... ... бірдей болып келетін ірі табиғат комплексін
айтамыз. Евразияның табиғат зоналарының орналасуында ендік зоналық ... ... ... ... ... ... ... береді. Евразияның табиғат зоналары ... ... ... ... ... ... тұтас алап болып созылып
жатады, тайганың оңтүстік тұсына қарай олар сол ... ... ... ... ... материкте орналасуы ... жер ... ... ... Сыныпты үш топқа бөлем (үш қатарға, тиісті жұмысты бөліп беремін)
Балалар, тақтада жазылған табиғат зоналарының ... кі- ... ... ... ... атқара отырып толтырып шығасыңдар.
І-топ: Арктикалық шөлдің таблицасын толтырады.
ІІ-топ: Тундра, орманды тундраның кестесін толтырады.
Ш-топ: Тайга табиғат зонасының кестесін толтырады.
Келесі ... ... ... ... ... алып ... Европа жазығында орналасқан аралас орман мен ... ... ... ... өзім ... ... шығамын.
III. «Көңіл толқыны» күйі ойналып жатады. Мұғалім енді келесі тоқталатын
табиғат зона қандай деп ... ... дала мен дала ... зонасы.
Дала зонасымен сіздермен қандай материкті өткенде танысып едік? Солтүстік
Америка, онда ол зона ... ... ... ... ... білдіреді. Сіздер бұл табиғат зонасының климатымен толығырақ 8
сыныптың «Қазакстанның физикалық. ... ... ... ... ... біз ... бұл ... қасиеті, қадірі тарихқа толы
екендігің және даму ... ... Дала ... ... 26 % ... орманды дала зонасында 7 % орналасқан.
Сонымен қатар осы зонада тілі, ... ... ... ... ... ... ... мекендеген. Олардың тіпті аспаптары,
тағамдары кәсібінде мал шаруашылығы ... ... дала ... ... ... жаяу аралап, түсті металл кендерін ... ... ... ... экономикасын котеруге үлес қосқан жер ... үш ... басы ... біріккен жер осы. .Ал енді 1950-54
жылдарға тоқталатын болсақ, осы ... тың және ... ... ... ... ... жер ... егіншілік қарқынды дамыды.
Бірақ мұның кері әсері де болды, көптеген құнарлы жерлердің ... ... ... енді біз бұл ... болашағын қалай елестете аламыз? Бүгінгі
таңда бұл табиғат зонасында кішкентай Қорғалжын қорығы болса, ... ... аяқ ... ... 2030 ... дала ... ең үлкен қорық
болып, онда емдік қасиеті бар өсімдіктер көп өсіп, таза экологиялық
аймаққа ... ... ... ... ... ішінде қазақ халқына
қасистті жылқы малы ... ... ... ... ... ... ... әрі қуат, әрі шабыт беріп, адам жаны сая табатын
жер осы жер болады.
IV. ... ... ... ... шөл мен ... ... ... түрлеріне тоқтала кетейік. Біз ... ... ... ... Құмды шөл, сазды шөл, тасты шөл. Осылардың ішінде
адамға біршама қолайлысы сазды шөл. Евразия материгінде және ... ... ... климатын, топырағын мұғалім өзі сипаттап шығады. Ал енді
балалар, ... ... ... ... шөл мен ... ... ... Оқушылар бірнеше өсімдіктердің аттарын
атап шығады. Шөл зонасының кеппе шөптерін ... ... ... ... тоқталады. Олардың бойлары аласа, тікенекті,
тамырлары ұзын ... ... ... оған ... орта әсер ... ... ... терминдер.
1. Эфемерлер.
2. Эрозия.
3. Табиғат зонасы.
V. Қорытынды. Жауын-шашын өте аз, ... ... ... жерлерінде
мүлдем кездеспейтін табиғат зонасын ата. Ал енді балалар бүгін сабақта біз
не ... не ... соны ... шығайық.
Евразия материгінде табиғат зоналары қалай орын ауыстрады екен?
Солтүстіктен оңтүстікке қарай, батыстан шығысқа қарай. Әр табиғат зонасының
өзіне тән ... ... ... ... беру ... ... білім мен тәрбие беру мәселесі барынша күрделі, сан
қырлы және өте маңызды ... ... ... ... педагогтердің назарын ерекше аударып отыр.Жалпы білім
беретін мектептерде окушыларға білім беру мен тәрбиелеудің ... ... ... Қазақстандағы табиғат зерттеушілерінің бірі ... ... Оның ... ... ... жайлы көптеген еңбектері үлкен
жетістіктерімен жалпы білім беретін мектептерде, орта және ... ... ... ... ... ... мектептердегі оқу-тәрбие
жұмыстары қоғамның табиғатпен қарым-қатынасыи қамтамасыз ету ... ... ... ... ... адамгершілікпен,
ғылыми теориямен байланыстыра оқыту арқылы жүзеге ... ... ... ... ... ... байланысты. Қазіргі кезде адам
мен ... ... ... ... ... ... экология-лық
мәселеге айналуда. Адамды қоршаған ... ... ... ... ... мектеп жасынан бастау қажет. Прус
королі Вильгельмнің бүл армияның жеңісі ... ... ... ... ... ... сөзі тарихтан белгілі. Басқаша ... ... ... ... беру жүйесі деген сөз. Осы сөздің
аясында ... ... ... ... ... ... ... емес, арнайы экологиялық білім беру жүйесі шешеді деуге болады.
Соңғы 20 ... ... ... ... беру мен ... зерттеуге көңіл бөлулері айтарлықтай өсті. Мәселен, Н.Верзилин,
А.Захлебный, И.Зверев, Б.Иоганзен, И.Матрусов, А.Мамонтова, В.Сухомлинский
және т.б. өз ... ... ... ... ... еңбекті
ұйымдастыру мен оқу-тәрбие үрдісінде оқушыларға ... ... ... ... ... ... қарастырады.
Экологиялық білім беру мынадай үш мәселені шешуі тиіс.
1. Адекватты экологиялық көріністерді формалау, яғни "адам ... ... ... ... ... ... қарым-қатынасты формалау.
3. Табиғатпен қарым-қатынастағы әдеп, дағдылар мен біліктіліктер ... ... ... ... ... қарауға баулу - күрделі әрі ... ... ... ... Оның нәтижесі анықталған білім мен біліктерді
игеру ғана емес, табиғи ортаны жақсартуға, қорғауға ... ... ... ... ... ... болуы тиіс. Экологиялық тәрбие
үрдісін тиімді жүргізуге тікелей ... ... ... мәдениеттің
негізгі бөліктерінің бірі болатын түлғаның жеке жан дүние саласына әсер
етуді күшейту ... ... Ал ... ... ... қазіргі заманғы философтар мен ... ... ... ... ... ... тәрбие
мәселесін ғылыми тұрғыдан шешу арқылы іске асырылады.
Экологиялық тәрбие берудің негізгі мәселелері мыналар жатады:
• экологиялық білімді ... және ... ... ... ... экологиялық әрекет барысында оқушылардың ... ... ... дамыту;
• табиғатты қорғау сезімін ояту, т.б.
Экологиялық білім ... ... ... ие. ... ол ... ... ... формаларына өнуі тиіс. И.Зверевтің пікірінше, экологиялық
білімнің негізгі мақсаты - оқушылардың ... ... ... ... экологиялық мәселелер және оларды өндірісте,
тұрмыста оңтайлы шешу үшін ... ... ... Б.Лихачев
экологиялық білім мен тәрбие беру әдістері мен ... ... ... ... бөледі. Ойлау мен танымды дамытудың мектептік ... тыс ... ... тәжірибелік қызмет дағдылары ... ... ... жауапкершіліктің дамуы. А.Захлебный
экологиялық бағдарлама жасауда оқушыны оқыту мен ... ... ... ... ... көңіл бөлу қажет деп санайды.
Экологиялық тәрбие беру тәсілдерінің қазіргі кезде жиі ... ... бірі – пән ... экологияландыру. Бұл - мектеп
оқушыларына оқытылатын пәндер негізінде экологиялық білім мен тәрбие ... сөз, яғни ... ... ... ... оқытылып келген
тақырыптардың мазмұнын ... ... ... ... ... ... ... беру жүйесінде жүргізіліп жатқан реформа оны
сапалық түрғыда нарықтық экономика, ... ... ... ақпараттық кезеңінде қоғамның өтуі жағдайында қайта
құруға бағытталған.Қазақстан Рес-публикасы тұрақты дамудың жаңа ... ... ... беру мен ... маңызы арта түсуде. Бұл
білгірліктер Президент Н.Назарбаев ... "2030 ... ... ... тұр. ... ... - ... білім беру
жүйесінің өзекті мәселелерінің бірі.Білім беру үрдісінде ... ... ... беру үздіксіздігі мен сабақтастығының маңызы айрықша зор.
Оларды жүзеге асыру үшін ... ... ... және оның жеке ... ... ... түрде жетілдіретін шаралар ... Бұл ... ... жолы экологиялық білімді жеке түлғаны қалыптастыру
екенін көпте-ген ғалымдар өз еңбектерінде айтқан.Экологиялық ... ... ... ... ... (мектептегі білім), бейформалды
(мектеп ... тыс) және ... ... тыс (бос уақытта кітап оқу,
көпшілікке таралатын ақпарат, ... ... ... тұратын
оқыту жүйесінде жүзеге асады деп қарастыруға болады. Мұндай білім ... ... - ... ... пәнін оқыту арқылы оқушыларға экологиялық білім беру
Қазіргі әлемде экологиялық проблемалар өзінің қоғамдық мәні ... ... ... ... айналды. Адамның табиғатқа әсері мыңдаған
жылдар бойында қалыптасқан табиғи жүйелерді өзгерту, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... ... Бұл табиғатты күрт
төмендеуіне әкеліп соқты, көп жағдайларда орны толмас зардаптар ... ... шын ... қауіпті төндіріп отыр. Іс жүзінде тез
өріс алып бара ... ... ... кез келген аймақтардан көруге
болады.
Елбасы Н.Назарбаевтың 2030-жылға дейінгі стратегиялық даму бағдарламасында
қоршаған ... ... ... ... ... ... жол
бермеуге зор көңіл бөлінгендіктен,оқушыларға ... ... ... ... тәрбиелеу бүгінгі күннің кезек күттірмейтін өзекті
мәселелерінің бірі ... ... ... ... ... баласының шалыс
басқан әрбір іс-әрекетіне келешекте шек қоятын, оның ... ... ... жаңа ... ...... ... етушілер мекендейтін бөлігі. Оны біздің айналамыздағы
ауадан,судан және топырақтан ... ... ... ... ... ... ... жиынтығы есебінде түсінеді.
Табиғат – бір-бірімен тығыз байланыста болып тұратын өте ... ... Ал, ... ... сол ... бір бөлігі, ол онымен үнемі
байланыста ... ... ... тіршілік ете алады. Адамның өмірі үшін ең
басты қажеттің бірі – ауа. ... адам ... бес ... ... ... күнге, ал ауасыз бес минутқа ғана шыдай алады екен. Егер адам ... ... су, ... ... болса, дем алғанда 23-24 килограммдай ауа
жұтады.Тамақ ішу, жұмыс істеу ... ... ... ... ... еш ... тоқталмайды. Бүгінде экологиялық жүйеге өң ... ... ... ... ... жасыл жамылғысы да азайып
келеді.Талай өсімдіктер мен ... жер ... өліп ... ... ... төнуде, олар Қызыл Кітапқа тіркелді.Сондықтан
болу керек, қазір табиғи байлықтарды толық пайдалану ... ... ... ... жүзі халықтарын алаңдатып отырған ірі ортақ мәселеге
айналды. Экологиялық сауатсыздықтың ... ... оның ... ... зор шығынға ұшырауда. Бұл тәрбиенің негізгі мақсаты –жас
жеткіншектердің ... ... ... және табиғатқа үлкен
жауапкершілік пен парасаттылық қарым-қатынасын қалыптастыру.
Химия пәнінен орта білім ... ... ... бірі – табиғатты
аялай білуге баулу, химияны және химия өнеркәсібін өркендетуге ... ... және ... ... ... Минералды
тыңайтқыштардың, өсімдіктерді қорғайтын заттарды пайдаланудың тиімді және
тиімсіз жақтарын білу. Соңғы ... ... ... ... ... қойып, оның табиғатқа, ағзаға және адамның денсаулығына
тигізетін әсері жөнінде екі ... ... ... ... ... сабақтарындағы
«Оттегі», «Ауа және оның құрамы», «Отын және оны жағу ... ... ... ... ... ... ... біліммен қоса,оқушылардың бір сәт назарын экологиялық білімге аударып
келемін.
Экологиялық білім беру баланың табиғатқа сүйіспеншілігі мен ... ... ... ... ... ... ... туғызады.
Мысалы, 8- сыныптағы « Оттегінің қолданылуы. ... ... ... ... қарастырғанда кейбір экологиялық есептеулерді
оқушылар назарына ұсынып отырамын. Айталық, жылына 7млрд т.отын ... ... т. ... ... Бір әуе кемесі 8 сағат ұшқанда 50- 70
т.оттегі жұтады, мұның ... ... үшін 25-50 мың га. ... ... ... бөлуі керек. Егер ондағы оттекті 16 пайызға дейін кемітсе адамдар
оны айтарлықтай сезіне бермейді. Ал, оның ... одан әрі ... оның ... ағза сезе бастайды да бас айналып, көз
қарауытады. Мәселен, ауадағы оттек 10 -12 пайызға дейін ... ... ... ... адам ... келеді, ойлау қабілеті
төмендейді,ал, оттек мөлшері 8 пайыз және одан да ... ... ... ... өлім ... төнеді.
Тағы бір мысал.жеңіл машина бір жарым мың ... ... ... жыл бойы ... ... ... ... Оттегін тұтынатын
өндірістің және транспорттың көбеюі ауада оның азаю ... ... ... ... ... гөрі 10-16% көп ... - сыныптағы «Көміртек қосылыстары» тақырыбын қарастырғанда, отынды жағу
және өзге өндірістік әрекеттердің ... ... 100 жыл ... ауаға
400млрд т. көміртегі (ІV) оксиді барып, оның ... ... ... Жыл ... ауаға 200 млн. т. көміртегі (ІІ) оксиді (иіс ... ... т. азот ... (улы ... ... ... дамыған елдерде әр
адамға шағып есептегенде жыл сайын атмосфераға 150-200 кг ... күл ... ... қалдықтары түседі. Көмір қышқыл газының ... ... ... ... ... ... қышқыл газы мөлшерінің артып кетуі
қоршаған орта ... ... ... душар етеді. Айталық оның
ауадағы ... екі есе ... ... ... деген құбылысты тудырып, жер
бетіндегі температура орта ... ... ... Бұдан мәңгі мұздар,
мұзтаулар еріп, ауа райында ... ... ... ... иіс ... ... ... өнеркәсіпте және
транспортта әр түрлі ... шала ... ... ... 1% иіс газы ... адам ... ал оның ... 0,1%болғанда 30-60 минутта өледі. Иіс
газының ауада ... ... ... ... – 0,002. Иіс газының
физиологиялық әсері гемоглобиндегі оттегін қуып ... ... ... (ІІ) ... ... ... 200-300 есе тез қосып
алып, карбоксигемоглобин түзеді. Иіс газы ... ... ... ... әсер ... ... ... бойынша бір машина бір сағат уақыт
ішінде ауаға 6-10 текше ... ... улы газ ... шығаратыны анықталып
отыр. Зауыттар мен жылу электрстансаларында күкірті бар отынды жаққанда
ауаға шығатын газдардың зияндысы - ... ... көп ... ... кенін өртейтін металлургиялық және химиялық
зауыттардан түзіледі. Бұл улы газ ... ... SO2-де адам ... ғана ... 0,05мг/л SO2 ... ... ... және ... Оның өнеркәсіп ауасындағы мөлшері 0,01мг/л-
ден аспауы ... - жану ... ең мол ...... ... ... Өндірістен шығатын тозаңның құрамында улы заттар: қорғасын, сүрме,
мыс, ... ... ... ... және т.б. қосылыстар болады.
Қалалардың үстіндегі түтін мен ұсақ ... жаз ... күн ... ... ... 20 және 50 ... ... кемітеді.Сол сияқты ол тірі
ағзаларға пайдалы ультракүлгін сәулені ... ... ... «Азот қышқылының өндірісі» тақырыбын қарастырғанда, ... ... ... ... ... ... деп аталатын қызғылт
сары түтін будақтап жатады. Бұл азоттың улы оксидтері. Бір ... ... ... жуық оксидтер шығарады. Құрамында 3-6мг/л азот (ІІ) оксиді бар
ауамен 6-12 мин, 0,1мг/л азот (ІІ) оксиді бар ... 1 ... ... ... ... ... төнеді. Онымен уланған адамның басы ... өңі ... ... ... ... Бұл газдың өндіріс
ауасындағы 0,005мг/л – ден ... ... ... ... және ... тақырыбында мұнай өндіретін өндіріс орындарының зияндылығына
тоқталамын. Жердің төменгі терең қабаттарынан ... ... ... ... адам баласы күнделікті тұрмыста пайдаланғанда күкірт
(ІV) оксиді, азот (ІV) ... ал ... ... көміртекті сутегі
түзіледі. Олар газ түрінде ауаға өтеді де, жаңбырмен жуылып, ... ... ... ... экологиялық жүйелерді және құрылысты ... ... суы ... магний, кальцийді жуып, алюминий, марганец
сияқты ... ... ... улы ... ... Бұның өзі
өсімдіктердің қалыпты өсуіне үлкен кесірін тигізіп, ауа ластануына ... ... ... ... ... улы ... тазалағыш жүйелер мен
сүзгілер түрлерін пайдаланып, тоқтатуға болады.10- сыныптағы «Су» тақырыбын
қарастырғанда «су – тіршілік ... ... те, ... құрамында қайсыбір
химиялық элемент шектен асып кетсе ол ... ... ... тоқталамын. Мәселен, кадмий қан айналысын бұзса, асбест ісік
ауруларына алып келеді, хром бүйректі құртса, сынап ішек ... ... ... қан тамырлары мен тамырша көздерін бітей бастайды.
Нәтижесінде адам склероз, инсульт, инфаркт ауруларына ... ... ... ... ... ... 1 литрге шаққанда 200-400
миллиграмнан келсе, бізде бұл ... орта ... 500 ... Куба, ЧССР, Румыния мемлекеттерінің стандартына қарағанда біздегі
стронций деңгейі ГОСТ бойынша 7000 есе көп. ... ... ГДР, ... ... ... салыстырғанда 2-10 есе артық. Осының салдарынан
елімізде бүйректің қалыпты қызмет етуі, ... тас ... ... жиі ... ... ... дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының
есептеулеріне қарағанда дерт түрлерінің 80 % тікелей судан болап ... ... ... Арал өңірінде айрықша мәнге ие болуда.
Қазіргі кезде Сырдария өзенінің су ... ... ... ... ... ... ... Мыс ,қорғасын
және мырыш сияқты ауыр ... адам ... ... мен өмірлік
маңызды органдарында жоғары кумулятивтік қасиетке ие болып, ... ... ал, ол өз ... онкологиялық ауруларға, жүрек
, қан тамырларының аномалиясына әкеліп соқтырады. Сондықтан да су құрамын
ауыр ... ... ... ... да, ... ... ... табылады.
Су көздерін таза ұстау мәселесі бізде де оңып тұрған жоқ. Алматы қаласының
көшелерімен өтетін Үлкен Алматы, Кіші Алматы, ... ... ... ... басқа да зиянды қалдықтар көп. Автобаздардың, тері
комбинатының, қаладан жоғары канализациясы жоқ елді ... ... ... ластайды. 80-шы жылдары Жамбыл облысының ... ... рет апат ... ... ... өнімдерін маңайдағы
көлдерге құйып «өлі» көлге айналдырды. Қарағанды облысында Нұра өзені сынап
қалдықтарымен ... ... мен ... ортаға өте қауіпті болып отыр.
Жайық өзеніне Ресей мен Қазақстанның химия, металлургия және ... ... ... ... ... ... ... бағалы бекіре балықтар ұрық шашатын алқаптар уланып Атырау өңірі көп
зиян шегуде. Судың ... ... ... ... ... ... ауыз суға ... деңгейін жоғары ұстап, оны тазартып ішуге ынталы ... ... ... ... ... ... жер ... миллиард адамды асырау үшін минералды тыңайтқышты пайдалану
экономикалық жағынан ... ... ... ... ... 40-50% азотты, 20-25% фосфорды, 70-80%
калийді ғана ... Ал, ... ... ... ... ... ластануына жол беріледі. Азотты тыңайтқыштардан көп берілген
жағдайда 300-400ц/га артық берілу адамдарды ... ... ... ... ... ... көкөніс және бақшалық өсімдіктер үшін
өте қауіпті келеді.
1991-1992 жылдары Төрекелді Шорманов ... ... ... ... ... ... ... Қазалы қаласының екі мың
тұрғынының қанын Түрікмен республикасына ... ... ... ... да ... ... ... ғылыми қызметкері
Хайрулла Бисеновтың зерттеуі ол нитраттардың адам тәнінен қайтып ... ... ... беретіндігін көрсеткен.Оның үстіне бүгінге дейін
нитраттарды жойып жіберетін дәрі ... жоқ. ... ... ... ауаға, топыраққа,суға түскенде болатын зиянды зардаптар.
Транспортта, заводта, шойын жолдарда болатын апаттар.
Демонстрациялық роликтер (Швеция. ... Май, 2009 жыл, ... ... ... Оқушылар көргендерінен пікірлер айтады. ... ... ... ... анықтау.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қазіргі уақытта жас ұрпақтың жеке тұлға болып қалыптасуына ізгілік,
ғылымилық, жүйелілік ұстанымдарына негізделген үздіксіз ... ... ... ... оның ... ... саралау өзекті
мәселелердің бірі болып саналады. Сондықтан да ... ... ... ... ... ... мен бастауыш сыныптардағы
экологиялық тәрбие жұмысы ... ... ... "Балаларды
табиғатпен таныстыру" бөлімінен бастау алады. Ал табиғатпен таныстыру -
балалардың танымын дамытудағы ... ... ... Мұнда балалардың
қоршаған орта жөніндегі үғым-түсініктерін ... ... және ... ... ... ... зор. ... таныстыру барысында "Табиғат —
бүкіл тіршілік атаулының алтын ... тал ... ... мекені" екендігі
жөнінде нақты түсініктер беріледі. Кейінгі он жылдықта мектепке дейінгі
және бастауыш ... ... тірі және өлі ... ... ... ... ... табиғатпен таныстыру, яғни табиғатты
қорғау — экологиялык тәрбие жұмысымен үштастырылды.
Экологиялық тәрбие — жаңа категория, ол ... ... және ... ... байланысты. Ал классикалық экологиядағы негізгі
түсініктер мыналар: а) жеке алынған ағзаның ... өмір сүру ... ... ... өмір сүру ... не ... бір аймақтағы
экожүйелердің қызметі; ә) өмір сүретін тірі ағаштардың қоғамдастығы және
олардың өзара бір-бірімен қарым-қатынаста болуы. Бұл екі ұғым ... ... ... мен ... сынып оқушыларының қоршаған орта, табиғат
жайындағы түсінігін ... ... ... ... ... ... ортаға деген жағымды қарым-қатынасты айқындаудың бір
формасы баланың күнделікті іс-әрекеті. Демек, экологиялық ... ... ... іс-әрекеттің мынадай түрлерін атауға болады:
— бақылау — өз бетінше танымдык іс-әрекеттерін дамытумен бірге
табиғат туралы жәие табиғаттағы ... ... ... ... ... ... табиғат жайлы мазмұндағы телехабарларды суреттерді
тамашалау, шағын шығармалар оку балалардын ... ... ... ... және жаңа мәліметтерден хабардар ... ... ... ... ... алған әсерін әңгімелеп суреттеп беруі оның қиялына
қанат бітіріп, табиғат жөніндегі ... ... ... ... ... сезініп. қабылдау дағдысы өзнен-өзі келе қоймайды,
оны ... ... ... ... ... ... және ... көмегімен жүзеге асырылады. Демек, олардың өз бетінше әрекет
жасауын бақылау оның мазмұнын талдау балалардың жеке басы ... ... ... ... ... береді. Мұндай іс-
әекет түрлері арқылы баланың жеке ... ... ... оның экологиялық
тәрбиесімен тікелей сабақтастықта байланыстыруға болады. Балалармен
экологиялық ... ... ... ... ... ... ... тәрбиеші-ұстаздың кәсіби шеберлігін танытып, экологиялық ... ... ... ... игеруін камтамассыз етеді. Сол
себепті балалардың экологиялық ... ... ... ... ... ... білімін дамытуда пайдалануға болатын ... ... ... ... ... ... ... туғызу және қолдау
әдісі” балаларға экологиялық тәрбие берудегі ... әдіс түрі ... ... ... ... ... икемділіктерін айқындауға бағытталған.
Объектілерді бақылау өсіп-өндірудің нәтижелері қалыптаса ... ... ... береді және оларға сипаттама беруді қамтамасыз
етеді. Экологиялық тәрбиеде жақсы нәтижеге жету -осы әдіс түрінің ... ... ... ... ... ... Сондай-ак,
заттарды күтіп- баптауда, оларды жөндеуде және жаңартуға қатысу балаларға
қажетті,
тәжірибелік дағдыларын ... ... ... жүргізілетін мұндай жұмыс түрлері ... ... ... ... және оқу іс-әрекетінің ... ... ... өз елінің кейбір ... ... ... береді. Осы бағыттағы жұмыс түрлерін ... ... ... ... ... және ... түсіндіргенін,
қүрдастарының жауаптарын тыңдап, ұжымдық әңгімеде өзінің ... ... ... бір ... ... ... белсенді түрде қатыса
алады. ... ... ... ... ... білімді
дамытудың мемлекеттік бағдарламасында "Адамзат жинақтаған білімді қарапайым
түрде меңгеру деген ... ... ... ... ... үндеуіне
шанысты пайдасыз болып қалды. Басты нәрсе білім, білік, дағдыларды
механикалық ... беру ... ... ... өз
бетімен ала алатын, талдай білетін, идея бере алатын, ылғи даму үстінде
болатын және жылдам өзгерістегі әлем ... іске ... ... ... ... ... деп атап көрсетілген.
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
1. Қазақстан Республикасының Конституциясы. Алматы. 1991. 30.08
2. Қазақстан Республикасының Білім ... заңы ... ... ... 2015 ... дейінгі білім беруді дамыту
тұжырымдамасы. ... ... ... ... білім беру жүйесінде экологиялық білім мен
тәрбие беру тұжырымдамасы
5. Акимова Т.А., Кузьмин А.П., Хаскин В.В. ... ... ... для вузов.-М.: ЮНИТИ-ДАНА, 2001.-343 с.
6. Аксенов И.Я., Аксенов В.И. ... и ... ... ... –М.:
Транспорт, 1986. -176 с.
7. Әл – Фараби Философиялық трактаттар Алматы 1973ж. 28 бет
8. Белов С.В. и др. Охрана ... ... –М.: ... ... 1991.
-319 с.
9. Беспамятнов Г.П., ... Ю.А. ... ... ... в ... среде. Л.: Химия, 1985.
10. Бейсенова А, Самакова Т., Есполов ... және ... ... ... 2004 ж. 328 ... ... В. Г. ... философские сочинения, в двух томах. 2 том.
Москва 1948г. 146 ... ... А.К. ... ... қысқаша курсы. Оқу құралы. –Алматы:
Ғылым, 1997. -192 с.
13. Вронский В.А. Прикладная экология: Уч. пособие. – Ростов н/Д: ... 1996. – 512 ... ... В.И. ... мысли натуралиста . – М Наука, 1988–358 с.
15. Гринин А.С.Новиков В.Н. промышленное и ... ... ... ... – М.: ... ... с.
16. Геккель Э. Естественная история мировозрения Лейпциг, спб. 1 ... ... Ұ. ... ... ... Мектеп 2002ж.
18. Жатқанбаев Ж. Экология негіздері Алматы. ... ... ... ... ... об ... ... среды. Алматы: Жеті
жарғы, 1998. -95с.
20. Захлебный А. Н. Школа и проблемы охраны природы. ... ...

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 26 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
ҚР-ның білім және ғылым министрлігінің экологиялық білім және тәрбие беру басындағы жасалып жатқан идеялары. ЖОО -ның экологиялық білім және тәрбие берудегі рөлі. 2.Қоғам мен табиғат жайлы оның бір - біріне арақатынасын қалай түсіндіресіз8 бет
Бағдарлы оқытуды ұйымдастырудың педагогикалық-психологиялық маңызы7 бет
Жылдық білім беру жүйесіндегі информатика рөлі8 бет
Педагогикалық үрдісте жаңа техпологияларды тиімді пайдалану, білім беру жүйесінде шығармашылық пен ізденістерді іске асыру6 бет
Білімнің мазмұны және оның ғылыми негіздері туралы9 бет
Экологиялық білім беру9 бет
Экономикалық ғылым жүйесіндегі бухгалтерлік есептің орны3 бет
Арнайы пәндер оқытушыларының кәсіптік білімін жетілдіру формалары мен мазмұны22 бет
Бастауыш мектептерде жаратылыстану пәндері арқылы экологиялық білім беру14 бет
Бастауыш сыныптарда жеке пәндерді оқыту барысында дарынды балалардың психологиялық ерекшеліктерін есепке алу және мұғалімнің рөлі18 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь