«Интернет ресурстары» мәліметтер қорын құру

МАЗМҰНЫ

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

1 Бөлім. Мәліметтер қорына теориялық шолу жасау
1.1 Ақпараттық жүйе және мәліметтер қорының негізгі ұғымдары ... ... 5
1.2 Мәліметтер қорын ұйымдастырудың теориясы ... ... ... ... ... ... ... ... 10
1.3. Реляциялық мәліметтер қоры ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 15
1.4 Есептің қойылымы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 25

2 Бөлім. Delphi.де мәліметтер қорын құру
2.1 Delphi бағдарламасына жалпы шолу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 26
2.2 Мәліметтер қорын басқаруға арналған компоненттер ... ... ... ... ... . 35
2.3 Delphi ортасында кестелерді байланыстыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 38
2.4 Мәліметтер жиынымен жұмыс істеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 43
2.5 Интернет ресурстары бағдарламасын қолдану нұсқаулығы 53

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 62
Қолданылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 63
Кіріспе

Интернеттегі мәліметтер уақыт өткен сайын көбейіп, ұлғая түсуде. Бұл интернеттегі мәліметтердің ішінен қажеттісінде, қажетсізінде кездестіруге болады. Яғни, интернетте қажетті де құнды реусурстармен бірге қажетсіз «қоқыстар»-да өте көп. Сондықтан интернет пайдаланушыларға қажетті, құнды, қызықты сайттардың мәліметтер қорын құру өзекті жұмыстардың бірі болып табылады.
Қазіргі уақытта әлемде интернет ресурстарына үлкен қызығушылықтың арту себебінен, әртүрлі форматта интернет ресурстарының мәліметтер қорын құру кеңінен таралды. Осындай мәліметтер қорын құрушылар, мәліметтерді іздеу тиімділігі үшін оларды әртүрлі тақырыптарға, каталогтарға және категорияларға бөліп жасауды қарастырады.
Интернет желісінде ресурстардың көптеген каталогтары бар. Бұл ғылыми жұмыстың олардан ерекшелігі мынада, мысалы сізге қажетті ресурстар әртүрлі іздеу жүйелерінде немесе сайттарды орналасуы мүмкін, осы әр жерде орналасқан ресурстарға қатынас жасау өте тиімсіз болады, ал біздің ғылыми жұмысымыздың мақсаты осы ресурстарды бір қорға жинақтап пайдаланушыларға тиімді жағдай жасау болып табылады.
Ресурстарды жіктеу жұмыстарын оптимальді жүзеге асыру мақсатында, біздің құратын мәліметтер қоры 1-ші категорияларға, яғни ең жоғарғы дейгейдегі тақырыптарға бөлінеді, 2-ші осы бөлінген категорияға байланысты сәйкес тақырыптардың бөліміне осы тақырыпқа қатысты веб адрестер жазылады, 3-ші әр веб адреске қысқаша түрде қандай мәліметтер алуға болатындығы туралы түсініктеме жазылады. Категория аттары, веб адрестер және түсініктемелер МҚБЖ MS Access-те құрылған базаға жазылады....
Қолданылған әдебиеттер тізімі

1. Харитонова И. Самоучитель Access 2000 Санк-Петербург:
Питер, 2001г.
2. Программирование баз данных в Delphi 7 В.Фаронов Учебный курс Питер 2006 ЗАО “Издательство БИНОМ”, 2000г.
3. Епанешников А., Епанешников В. Программирование в
Delphi. Учебное пособие в 4-х частях, Москва. 1997г.
4. Епанешников А., Епанешников В. Delphi Программирование
СУБД. Учебно-справочное издание. “Диалог – мифи” М., 2001г.
5. Сеннов А. Практическая разработка баз данных . Питер – 2006г.
6. Библиотека программиста. http://www.bib.com.ua/
7. Библиотеки и компоненты Delphi. http://www.softboard.ru/
8. Іздестіру жүйесі. http://www.google.kz
9. Байшоланова Н. Ақпараттық жүйелер теориясы: Оқу құралы – Алматы, «Экономикс» баспасы, 2005ж.
10. Қайнарбаева Г.Б. Ақпарат жүйелері негіздері: Оқу құралы – Алматы, «Альянс» баспасы, 2008ж.
11. Дарахвалидзе П., Марков Е. Программирование в Delphi 4.
БХВ - Санкт- Петербург, 2001
12. Н.Культин. Delphi 6. Программирование на Object Pascal. БХВ
- Петербург. 2001
13. Неверова Е.Г. Технология проектирования баз данных и знаний. Институт развития Казахстана. Алматы, «Экономикс» 2000.
14. Шуремова Е.Л. и др. Практикум по экономической информатике. Часть 1. Учебное пособие. :М.:Издательство «Перспектива», 2000.
15. Бидайбеков Е.Ы., Шекербекова Ш.Т. Мәліметтер қоры және мәліметтер қорын басқару жүйесі. Алматы, «Полиграфия» 2000.
16. Қазмағанбетов А.К., Кеңесбаев С.М., Махметова А.М., Салғараева Г.И. MS ACCESS мәліметтер қорын басқару жүйесі. Алматы, «Кітап» 2003.
17. Т.В.Тимошок. Самоучитель Microsoft Access 2002. Москва – Санкт-Петербург-Киев, 2004.
        
        |МАЗМҰНЫ                                                             |   ...                                                                   |   ... ...                          |3  |
| | |
|1 ... ... қорына теориялық шолу жасау | ... ... жүйе және ... ... ... ұғымдары .......|5 |
|1.2 Мәліметтер қорын ұйымдастырудың теориясы |10 ... | ... ... ... қоры |15 ... | ... ... ... |25 ... ... | |
| | |
|2 ... Delphi-де мәліметтер қорын құру | ... Delphi ... ... шолу |26 ... | ... ... ... ... арналған компоненттер |35 ... | ... Delphi ... ... ... |38 ... | ... ... ... ... ... |43 ... | ... Интернет ресурстары бағдарламасын қолдану нұсқаулығы |53 |
| | ... |62 ... ... | ... әдебиеттер |63 ... ... | ... ... уақыт өткен сайын көбейіп, ұлғая түсуде. Бұл
интернеттегі мәліметтердің ішінен қажеттісінде, қажетсізінде кездестіруге
болады. Яғни, ... ... де ... ... ... қажетсіз
«қоқыстар»-да өте көп. Сондықтан интернет пайдаланушыларға қажетті, ... ... ... ... құру ... жұмыстардың бірі болып
табылады.
Қазіргі уақытта әлемде интернет ресурстарына үлкен қызығушылықтың арту
себебінен, әртүрлі форматта интернет ресурстарының ... ... ... таралды. Осындай мәліметтер қорын құрушылар, мәліметтерді іздеу
тиімділігі үшін ... ... ... ... ... ... ... қарастырады.
Интернет желісінде ресурстардың көптеген каталогтары бар. Бұл ғылыми
жұмыстың олардан ерекшелігі ... ... ... ... ... ... жүйелерінде немесе сайттарды орналасуы мүмкін, осы әр ... ... ... ... өте ... ... ал біздің ғылыми
жұмысымыздың мақсаты осы ресурстарды бір ... ... ... ... ... ... ... жіктеу жұмыстарын оптимальді жүзеге асыру мақсатында,
біздің құратын ... қоры 1-ші ... яғни ең ... тақырыптарға бөлінеді, 2-ші осы бөлінген категорияға байланысты
сәйкес тақырыптардың бөліміне осы тақырыпқа ... веб ... ... әр веб ... ... ... қандай мәліметтер алуға болатындығы
туралы түсініктеме жазылады. ... ... веб ... ... МҚБЖ MS ... ... ... жазылады.
Мәліметтер қорын құруды жүзеге асыру үшін МҚБЖ MS Access және Borland
Delphi 7 ... ... ... MS Access ... ... ... бүтінділігін қамтамасыз етеді, ал Delphi 7 –де ... ... ... ... ... ... ... мәліметтер қорының архитектурасы және алгоритмі пайдаланушыға ... ... еді және ... сенімді сақтауды қамтамасыз етеді.
Қазіргі уақытта кез-келген салада барлық мәліметтер компьютер арқылы
өңделеді. Яғни, мәліметтер қоры құрылып, ... ... ... ... осы мәліметтер қорын құруға арналғандықтан қазіргі ... ... бірі ... ... ... мақсаты интернет пайдаланушылар үшін, ... ... ... ... ... ... Диплом жұмысы кіріспеден,
екі тараудан, қорытынды және қосымшадан тұрады. Жұмыстың бірінші тарауы –
мәліметтер қорын құрудың ... ... ... ... ... құруды жүзегі асыру және осыған қолданылатын Delphi 7 ... ... тілі ... ... ... ... Мәліметтер қорына теориялық шолу жасау
1.1 Ақпараттық жүйе және мәліметтер қорының негізгі ұғымдары
Көп есептердiң шешiмiнiң ... ... ... жатады. Ақпаратты
өңдеуді жеңілдету үшiн ... ... (АЖ) ... ... қолданатын, оның ішінде жеке алғанда ... ... ... ... деп ... ... ... көпшiлiк
ақпараттық жүйелер, автоматтандырылған ақпараттық жүйелер болып табылады,
сондықтан оларды ары қарай қысқаша ... жүйе (АЖ) деп атап ... ... кең ... ... өңдеуiнiң кез келген жүйе болып
табылады. АЖ-дың қолдану облысы бойынша мынадай қолданылатын ... ... ... бiлiм, денсаулық сақтау, ғылымда, ... ... ... ... және тағы ... ... ... мақсаттық
функциясы бойынша келесi негiзгi шартты дәрежелерге бөлуге ... ... ... ... ... ... жүйе ... нақты анықтамасы кейбiр қолданбалы
есептiң шешуіне пайдаланылатын аппаратты-бағдарламалы құралдар жиынтығы
ретінде ... ... ... бір ... ... сәйкес есептер
тапсырылған ақпараттық жүйе бар болуы мүмкін: кадрлардың есепке алуы және
материалдық-техникалық құралдар, ... мен ... ... ... есеп тағы сол сияқтылар.
Мәліметтер банкі бұл – өңделетін ақпаратты орталықтандырылған ... ... ... ... ... және бiр ... ... қорына ұйымдастырылған ақпараттық жүйенің бiр түрi болып
табылады.
Жалпы ... ... ... ... (МҚ) ... ... мәліметтер қоры (бiрнеше базалар);
• мәліметтер қорын басқару жүйесi;
... ... ... ... ... ... ету персоналдар.
Қысқаша осы аталған компоненттерді және кейбiр осыларға қатысты ... ... ... ... қоры арнайы түрмен ұйымдастырылған, есептеуiш жүйелердiң
жадында сақталатын және ... ... ... және ... ... ... өзара байланыстары бар мәлiметтердiң жиынтығы болып
табылады.
Мәліметтер қорында сақталатын логикалық ... ... ... деп ... ... берiлуiнiң негiзгi моделіне
(мәлiметтердiң моделiне) ... ... ... ... ... басқару жүйесi (МҚБЖ) - бұл мәліметтер қорын ... және ... ... ... ... арналған тiл
және программалық ... ... МҚБЖ ... ... ... ... танып бiледi. Осылай, мәлiметтердiң реляциялық
моделін қолдануға негiзделген МҚБЖ-ні реляциялық МҚБЖ деп ... ... бiрi ... ... ... ... : IMS (IBM, 1968
жыл), IDMS ... 1971 жыл), ADABAS ... AG, 1969 жыл) және ... АН ... 1976 жыл). ... ... ... қорының басқару
жүйелерiнiң саны мыңдап саналады.
Қосымша қолданбалы есептерді ... ... ... өңдеуді
автоматтандыруды қамтамасыз ететiн бағдарламалар немесе ... ... ... Біздің жұмысымызда, мәліметтер қоры қолданатын
қосымшалар ... ... ... ... ... алу құралын
пайдаланатын, бағдарламалау жүйесiнің көмегімен ... ... ... тыс ... ... мысалға, Delphi немесе C++ Builder. ... ... ... ... МҚБЖ ... деп атайды, ал
МҚБЖ-дан тыс ... ... ... - ... ... дейді.
Мәліметтер қорымен жұмыс істеу үшін көбiнесе МҚБЖ-ның құралдары
жеткiлiктi және қосымшаларды пайдаланбауға да ... ... оны құру ... ... құру ... етеді. Қосымшаны басты түрде мынадай
жағдайларда құрады, квалификациясыз қолданушыларға МҚ-мен ... ... ... ету керек болғанда ... МҚБЖ ... ... ... ... мәліметтер құрылымы туралы ортақтандырылған сақтауға
арналған, мәліметтер қоры файлдардың өзара ... ... ... ... ... ... ... қолданушыларға арналған
саймандары, қорғау коды және рұқсат алуға шектеу қою және т.б. ... ... ... ішкі ... ... табылады.
Барлық мәліметтер қорында функционалдi мәліметтер сөздігі қатысады,
бiрақ әрдайым мұндай ... ... ... осы ... ... ... қамтиды деуге болмайды. Көбінесе мәліметтер
сөздігінің функциялары МҚБЖ-да орындалады және ... ... ... ... оның ... ... ... асырылады.
Мәліметтер қорының администраторы (МҚА) дегеніміз – мәліметтер қорын
оның жобалауға, ... ... ... және оны ... отыруына
мәліметтер қоры талаптарының орындалуына жауапты тұлға немесе тұлғалар тобы
болып табылады. Мәліметтер ... ... – МҚ ... ... ... ... жұмыс жасалуын қадағалайды, рұқсат етiлмегенген
қолданудан ... ... ... ақапарттың қол жетімділігін
қадағалайды, мәліметтер ... ... ... сақталуын және
ақиқаттығын тексередi. Әдетте, бiр пайдаланушы ... ... үшiн ... қоры ... функциясы мәліметтер қоры
қосымшасымен тiкелей жұмыс iстейтiн тұлғаларға тапсырылады.
Есептеуiш желiсiнде МҚА ... ... ... Желi ... ... желiнiң реконфигурациясы,
жабдықтардың ақауы және жұмыс істемей қалғаннан кейін бағдарламалық
қамтамасыз ... ... ... ... ... және ... ... етуі аппаратты-бағдарламаның желі құралдарының жұмыс
жасауның бақылауы ... жүйе (ЕЖ) ... ... ... ... ... ақпаратты өңдеп және шығарып береретін ... және ... ... ... ЭЕМ ... ... және ... жиынтығы болып табылады. ... ... ... ... ... және ... ... қолданылатын есептеуіш жүйе
(ЕЖ), орталық процессорлардың қуаты, сыртқы жадтың ... ену мен ... ... ... ... тиіс.
Қызмет көрсетушi персоналдар техникалық және бағдарламалық құралдардың
жұмысқа қабiлеттi күйiнде сақтайтын функцияларды орындайды. Олар ... ... ... ... ... регламенттік, қалпына
келтiру және тағы басқа жұмыстарды орындайды.
Мәліметтер ... ... ... ... - бұл мәліметтер корын құру,
толықтыру, өзгерту және жоюға арналған программалық ... ... ... түрі ... ... ... ... МҚБЖ;
➢ Өндірістік арнайы бағыттағы МҚБЖ;
➢ Нақты бір тапсырыс берушіге арналып жасалынатын МҚБЖ.
Арнайы МҚБЖ бухгалтерлік, қоймалық, банктік және тағы да ... ... ... ... ... үшін ... МҚБЖ-лардың нақты қолданыс аумағы белгіленбеген, олар «өмірдің
барлық жағдайларына» есептелініп жасалынған және де ... ... ... ... ... ... етеді. Арнайы және
әмбебап өндірістік МҚБЖ-ларарзан әрі тиімді және де ... ... ... ... ... ... ... МҚБЖ-лар белгілі бір
шығынды болады және оларды дайындау ... бір ... ... ... МҚБЖ-ларға қарағанда арнайы ... ... ... ... спецификасын максимальды дәрежеде есепке алады, олардың
интерфейсі әдетте ... ... ... ... және ... білімді талап етпейді.
Өз архитектурасы бойынша ... бір, екі және үш ... ... ... ... басқарудың қажетті логикасы мен олардың
визуализациясын қамтамасыз ететін жалғыз топ бар. Ол - клиент.
Екітоптық МҚБЖ-да мәліметтерді басқару логикасының ... бір ... ... ... ... ал осы ... клиент мәліметтердің бейнеленуін
қолданушыларға тиімді түрде берілуін қамтамасыз етеді.
Үштоптық МҚБЖ-да МҚ ... мен ... ... ... ... аралық топ сервер қосымшасы қолданылады. Сервер
қосымшасы клиент мәліметтердерді ... және МҚ ... ... ... ... да бір кедергілерді болдырмайды.
МҚБЖ-ның жеке бөліктерінің орналасуына байланысты жергілікті және
желілік ... ... ... ... бөліктері МҚ-ын қолданушының компьютерінде
орналасады. Бір МҚ-мен бір ... ... ... ... ... үшін
әрбір қолданушы компьютерінде жергілікті МҚ-ның өз көшірмесі болуы қажет.
Мұндай ... ... ... ... ... ... ... да бірнеше қолданушылардың бірге жұмыс істеуі
қажет болған жағдаида жергілікті МҚБЖ тіптен қолданылмайды.
Желілік МҚБЖ - ға файл - серверлік, клиент ... ... ... ... ... ... артықшылығы компьютердің ақпараттык
байланысын және бірнеше қолданушылардың ... ... ... нсүмыс
істеуін мүмкін ете алғандығында.
Файл-серверлік МҚБЖ-да барлық мәліметтер ... ... ... және ... осындай мақсатқа арналған жеткілікті күшті машинаның
бір немесе бірнеше каталогында ... ... ... файл—сервер деп
аталады. Осыдан МҚБЖ-ның да атауы ... ... ... ... ... оны құру мен ... ... қарапайымдылығында. Барлығы
жергілікті желіні айналуға және оған жалғанған ... ... ... ... алып ... ... бақытымызға орай
жұмыс істеуге сәйкес ... ... ... яғни ... ... ... қамтамасыз етуін құру үшін Delphi
дүниежүзілік аса ... Windows ... ... желілік құралдарын
қолдана алады.
МҚБЖ-ның жергілікті және файл-серверлі түрлерінің арасында үлкен
айырмашылық жоқ ... ... қиын ... себебі олардың өз МҚБЖ-сының
барлық бөліктері клиенттің компьютерінде болады. Архитектурасы бойынша олар
біртоптыға жатады, бірақ ... ... ... ... ... Желіге аса ауырлық түсуі файл-серверлік жүйенің ... ... ... МҚБЖ он ... ... орындары бар кішігірім
фирмаларда көп қолданылады. ... ... ... ... анағұрлым төмендетеді, себебі клиент арнайы аралық байланыспен
машинада орналасатын ... ... ... ... ... ... сервері клиенттен сұранысты қабылдайды да қажет жазбаны
іздеп тауып, оны клиентке жібереді. Осылайша, желі арқылы ... ... ... қажетті жазба тасымалданады, тіптен егер де мәліметтері бар
сәйкес ... файл он ... ... тұратын болса да серверге
жіберілетін сұраныс арнайы структуралық сұраныстар тілінде жіберіледі (SQL
- Structed Query Language). ... да ... МҚ ... SQL -
серверлер деп аталады. МҚ ... ... ... ... ... әрі қиын ... ... Microsoft SQL Server,
Sybase SQL Server, Oracle және т. б. Interbase сервері де Delphi-мен бірге
ұсынылатын Borland ... ... SQL ... ... ... клиент-серверлі МҚБЖ-лар жүзден ... ... ... ... ... ... МҚБЖ-лар республикалық масштабтағы
өнеркәсіптерде қолданылады.
1.2 Мәліметтер қорын ұйымдастырудың теориясы
Адамзат іс-әрекетінің әртүрлі салаларындағы объектілер туралы
ақпараттарды сақтау үшін ... ... ... ... ... қоры ... түсінік әрбір тұлғаға таныс. Сонымен
бірге білім беру, ғылым, денсаулық сақтау, банкілер және өндіріс
кәсіпорындарында ... ... ... ақпараттық жүйелер қарқынды
түрде жасалынуда.
Мәліметтер қоры бойынша практикада кездесетін мәселелерді үш бағытқа
топтастыруға болады:
- теориялық ... ... ... ... мәліметтер
қорымен өзара байланыс және сипаттаудағы тілдік құралдары оқып
зерттеледі және жасалады;
- мәліметтер қорымен ... ... ... ... Мәліметтер қорын басқару жүйесін жасау;
- мәліметтер қорын жобалау және оның ... ... ... қоры ... ... ... және жинақтауға арналған
ұйымдасқан құрылым. Ең алғаш мәліметтер қоры ұғымы жаңадан қалыптасқан
кезде онда ... ... ... ... ... ... көптеген
мәліметтер қоры басқару жүйелері өздерінің құрылымдарында тек мәліметтерді
ғана емес, сонымен қатар олардың тұтынушымен және ... да ... ... ... ...... ... де қамтиды.
Сондықтан біз қазіргі заманғы мәліметтер қорында тек мәліметтер ғана емес,
ақпараттар да ... ... ... ... ... ... сипаттамалары өз
бетінше орналастырылған объект ретінде және пайдаланушылар программаларына
тәуелсіз түрде пайдаланады. Сипаттамалар – ... деп ... ... ... – мәліметтер сөздігі.
Метаақпарат құрамына мәліметтер ... қоса ... ... мәліметтер қорын пайдаланушылар, жобалық шешімдер, мәліметтерге
сұрау жасау статистикасы туралы ақпарат кіреді. ... ... ... ... ... көмегін тигізеді.
Мәліметтер қорының айқын басымдылықтары мен объективті алғы ... кең ... ... ... Оны ... алғы шарттарына
келесілер жатады:
• нақты өмірдің ... ... ... ... ... ... олардың ақпараттық көрінісі өзара байланысқан бір ... ... ... ... ... ... ... өзара қиылысады, ал
бұл бір мәліметтер қорын қолдануды және әртүрлі пайдаланушылардың ... ... бір ... ... ... ... құру мен ... функциялары және қажетті мәліметтерді
ұсыну әртүрлі тапсырмаларды шешуде әмбебап және жалпы ... ... ... үшін ... бағдарламалық жабдықтарды құру
бұл функциялардың орындалу ... өсуі мен ... ... еңбек сыйымдылығының қысқаруына әкеледі;
• техникалық және бағдарламалық қамтамасыз етудің дамуының қазіргі заманғы
деңгейі, ақпараттық жүйелерді құру теориялары мен ... ... ... ... ... береді.
Мәліметтер қоры құру мен жүргізу процесінде әр түрлі ... ... ... ... ... ... болып түпкілікті пайдаланушылар, яғни, олардың қажеттіліктері
үшін мәліметтер қоры құрылатын пайдаланушылар табылады. Құрылушы мәліметтер
қорының ... ... оның ... ... әр ... алады. Бұл мәліметтер қорына мезгіл өткен ... ... ... ... ... ... немесе тұрақты, яғни, ... ... ... мүмкін. Түпкілікті пайдаланушылар бір-
бірінен есептеуіш техниканы меңгеру дәрежесімен де ... ... ... ... ... мен тіл ... ... білім талап етілмеуі керек.
Мәліметтер қорын жүргізу мәліметтер қорын құруды, ... ... ... ... ... ... ... емес. Мамандардың
бұндай тобы мәліметтер қорының администраторлары деп аталады. Мамандардың
бұл тобы мәліметтер қорының құрушы бөлігі ... ... ... ... ... ... ... функцияларына байланысты әртүрлі топшаларды бөліп көрсетуге
болады. Әкімшілік топтың ... ... ... ... ... қорының масшатабына, онда сақталатын ақпараттың спецификасына,
мәліметтер қорының типіне, ... ... ... және ... ... ... ... дәрежеде тәуелді
болады.
Мәліметтер қорының администраторларының құрамында жүйелік ... ... ... ... ... ... қамсыздандыруды
жобалаушылар, мәліметтерді ... ... ... жүйелік және қолданбалы ... ... ... ... ... ... керек. Егер әңгіме
коммерциялық мәліметтер қоры жөнінде болса, онда бұл ... ... ... ... ... ойнайды.
Мәліметтер қорының администраторлары жан-жақты функциялардың үлкен
шеңберін орындайды. Әрі қарай олардың кейбіреуін қарастырып ... ... ... ... ... Пәндік облыс талдауы: пәндік облысты жазбаша суреттеу, толықтылықты
шектеуді табу, ақпарат статусын анықтау, пайдаланушылар қажеттіліктерін
анықтау, пайдаланушылар статусын ... ... - ... ... ... ... ... - көлемдік
мінездемесін анықтау.
2. Мәліметтер ... ... ... ... қорының файлдарының
құрамы мен құрылымын анықтау, олардың арасындағы байланыстарды анықтау,
мәліметтерді тәртіптеу әдістері мен ... енуі ... ... қоры мен ... жазбаша суреттеу тілдерінің құрылымын
жазбаша суреттеу.
3. Мәліметтер қоры мен ... ... ... ... ... суреттеу кезінде толықтылықты шектеуді беру: пәндік облысқа
жататын толықтылықты шектеуді ... ... ... ... ... ... анықтау, мәліметтерді енгізу мен
корректировкалауда мәліметтер қорының толықтылығын қамтамасыз ... ... көп ... режимінде пайдаланушылардың
параллельді жұмысында ... ... ... ... ... қорын алғашқы жүктеу мен жүргізу: мәліметтер қорын алғашқы
жүктеу мен жүргізу технологиясын жасау, ... ... ... ... ... және ... бақылау.
5. Мәліметтерді қорғау.
1. Жүйеге пароль арқылы кіруді қамтамасыз ету: пайдаланушыларды
тіркеу, ... ... және ... ... ... ... ... ету: пайдаланушылар
топтарының және жеке пайдаланушылардың ену құқықтарын ... ... үшін ... ... ... ... анықтау, мәліметтерді қорғаудың программалық -
технологиялық жабдықтарын таңдау/құру.
3. Мәліметтерді қорғау ... ... ... ... ... ... анықтау/тіркеу.
5. Мәліметтерді қорғауды бұзудың пайда болған жағдайларын зерттеу
және оларды жою мен ... ... ... жүргізу.
6. Мәліметтер қорын қайта қалыптастыруды қамтамасыз ету: Мәліметтер ... ... ... ... құру,
жүйелік журналдарды жүргізуді ұйымдастыру.
7. Мәліметтер қорына пайдаланушылардың ... ... ... ... ... ... ... оны
сақтау және анализдеу.
8. Мәліметтер қорының жұмыс жасау тиімділігінің ... мен ... ... ... жасу ... ... ... уақыты, жадының
көлемі, құндық көрсеткіштер), мәліметтер ... ... ... ... құрылымдау, мәліметтер қорының құрамын өзгерту, программалық және
техникалық жабдықтарды дамыту.
9. пайдаланушылармен жұмыс жасау: пәндік ... ... ... ... пайдаланушылардың мәлімттер қорының жұмысын бағалау
туралы ақпарат ... ... ... ... ... ... программалық жабдықтарды дайындау және қолдау: МҚБЖ және ҚПП
туралы ақпарат ... және ... ... ... ... ... жұмысқа жарамдылығын тексеру, жүйелік
кітапханаларды қолдау, ... ... ... ... ... ... қорын жобалау
әдістемесін таңдау немесе ... ... даму ... ... ... мәліметтер қорының даму кезеңдерін жоспарлау,
ұйымдастырушылық-әдістемелік ... ... және ... ... ... тәуелсіз категориясы ретінде
қолданбалы программистерді бөліп көрсетеді. Мамандардың бұл тобын ерікті
категорияға ... ... ... Одан да ... ... ... құрамына қосу керек.
Мәлімттер қорының администраторы өз қызметінің барысында мәліметтер
қорының басқа пайдаланушыларымен, ... ... ... ... ... табылмайтын "сыртқы" мамандармен де қарым-қатынасқа
түседі.
Ең алдымен егер мәліметтер қоры қандай да бір кәсіпорынды ... ... ... ету үшін құрылса, онда осы ... ... ... Жоғарыда көрсетілгендей мәлімттер қоры
енгізу, ақпаратты өңдеу жүйесінде ғана ... ... ... ... ... жүйесіне де өзгеріс енгізеді. Бұндай үлкен жобалардың
ұйым басшылығының ... ... ... және ... анық. Ұйым басшылығы ... ... ... ... ... оның ... мен ... туралы
хабарлануы тиіс, сонымен қатар мәліметтер қорының құрылуы мен ... ... ... болатын мәселелер туралы ақпарат алуы тиіс.
Мәліметтер қоры пәндік облыстың динамикалық ақпараттық көрінісі болып
табылатындықтан мәліметтер ... ... өз ... жүйе ... объектінің даму переспективасы туралы уақытында
хабарлануы тиіс.
Ұйым басшылығы мен мәліметтер қорының администраторы мәліметтер ... ... ... мен ... және оның ... пайдаланушыларды қосу
кезектілігі туралы келісуі қажет.
Мәлімттер қорының администраторы мәліметтер қорының бүкіл ... ... өте ... ... ... пайдаланушылармен
байқалады. Бұл қарым-қатынас пайдаланушылардың қажеттіліктері зерттелген
кездегі, пәндік ... ... ... ... жүйені жобалаудың
алғашқы кезеңдерінде басталады және жобалау процессі мен жүйенің жұмыс
істеуі кезінде де қолдау ... ... ... ... ... пайдаланушылары мен
администраторлары арасында функцияларды қайта бөлу жүріп жатқандығын айта
кеткен жөн. Бұл ең ... ... ... ... ... ... ... дамуымен байланысты. Бұған қарапайым және
соған қоса күшті ... құру ... ... ... ... ... жатады.
Егер мәліметтер қоры қандай-да бір оны қосушы автоматтандырылған
ақпараттық жүйенің ... ... ... онда мәлімттер қорының
администраторы бұл жүйеде мәліметтерді өңдеу бойынша мамандармен ... ... ... ... Мәліметтер қорының администраторлары оған
қатысты мамандардың сыртқы топтарымен де және ең ... МҚБЖ және ... ... МҚ ... қарым-қатынасқа түседі.
Мәліметтер қорын мамандандырылған жобалық ұжымдармен бүтіндей немесе МҚ
жобалаудың өзіндік нысаны ретінде жиі құрылады. Бұл ... ... ... ... ... ... де, ұйымдық-тапсырыс
беруші ретінде де құрылуы керек.
3. Реляциялық мәліметтер қоры
Реляциялық есептеу тілдері
Нәтижелі қатынастарды ... ... ... ... ... логика әдістеріне негізделген. Қарапайым
тілдегі сөйлемдерді мағынасы бойынша ақиқат және ... деп ... ... ... тану ғылымына жатады” cөйлемі ақиқат
мағыныда ... ... ... ... ... деп
тұжырымдалған сөйлем жалған.Осы сөйлемдерден біріктіріп күрделі сөйлемдер
алуға болады,яғни олардың арасын “және”, ... ... ... ... ... сөйлемнің ақиқат немесе жалған болуына
байланысты,жаңадан құрастырылған күрделі сөйлемнің де ... ... ... ... ... ... ... сайын,ондағы нәтижелі ойдың
ақиқаттылығы мен жалғандығын ажырату ... ... ... немесе есептеу тілдерін-математикалық логика элементтерін
пайдаланамыз.
Реляциялық есептеуде көбінесе ... ... ... ... ... ^ ”, ... ... “инверсия (емес)-
┐”, “туындайды -├ ’’, “импликация - →”, “=”, “≠”, “>”, “=”, “ ... —> Borland Delphі — Delphі ... ... ... жүйе деп ... және ... оның ... жүктелгеннен кейін келесі түрде болуы мүмкін (2.1.1-
сурет). Интерфейстің құрамына 4 терезе кіреді:
1. Негізгі терезе (Project 1);
2. Объектілер бақылаушысының терезесі (Object ... ... ... ... (Form1);
4. Программа кодының терезесі (Unіt1.pas).
Негізгі терезеден басқа терезелерді жылжытуға, экраннан алып ... ... ... ... ... Delphі бір құжаттық орта, яғни бір
мезгілде тек қана бір қосымшамен ... ... ... ... ... ... ... жоғарғы қатарында көрсетіледі.
Терезелерді кішірейту, үлкейту, жабу әрекеттері осы ... ... ... ... болып келеді. Форманың терезесінен Unіt
кодына өту және одан кері өту F12 пернесі арқылы ... ... ... Unіt ... шығады. Сол жақтағы терезе Browser терезесі деп
аталады және бұл терезе арқылы программаның ... ... ... ... шығу үшін ... терезені жабу керек.
Негізгі терезе мен компоненттер жинағы
Негізгі терезе программаның жобасын құрудағы жұмыстарды басқарады және
Delphі ... іске ... ... ... түрде экранның жоғарғы
қатарында орналасады (2.1.2-сурет).
Бұл терезеде Delphі-дің ... меню ... ... командалық
батырмалары мен компоненттер ... ... ... ... опциялар тақырыптарының құрамына ішкі меню кіреді.
Негізгі меню жүйесінің элементтері сол жағында таңба қойылған ... ... ... ... ... ... ... арқылы негізгі терезеден тыс экранның кез-келген жеріне жылжытуға
немесе мүлдем алып тастауға болады.
Компоненттер жинағы - ... ... ... ... табылады.
Ол негізгі терeзенің оң жағында орналасып, қажетті компонентті тез
табуға арналған белгілерден тұрады (2.1.3-сурет).
Компонент деп белгілі бір ... ... және ... ... объектіні орналастыру мүмкіндігін ... ... ... Delphі ... ... 19 ... ... ол
топтарды парақтар деп атайды. Компоненттер көмегімен программаның негізі
бөлігі ... ... ... ... ... және ... ... сияқты компоненттер палитрасын икемдеуге болады. Ол
үшін компоненттер ... ... ... пиктограмманы тышқан
тетігінің оң батырмасымен сырт еткізіп, ... ... іске қосу ... ... ... ... ... таңдағанда 4–суреттегі оң
жақ терезе шығады.
Мысалы, 2.1.3-суретте ... ... ... ... алға ... бұл ... жиі ... компоненттер
орналасады. Ол үшін 2.1.4-суретте келтірілген терезеде Dіalogs пунктін
тышқанның сол жақ ... ... ... Dіalogs ... Data
Aсcess пунктінің орнына қою керек.
Форма құрастырушының және ... ... ... ... немесе форманың терезесі - болашақ программаның
Wіndows терезесінің жобасы. Алдымен бұл терезе бос болады, дәлірек ... ... ... ... жүйелі менюді шақыру,
терезені үлкейту, кішірейту, жабу батырмаларынан, тақырып қатарынан ... ... ... Бұл ... ... ... координттық
тордың нүктелерімен реттелген.
Программалаудағы айтарлықтай уақытта Lego констукторының бөліктерімен
атқарылатын жұмыс сияқты ... ... ... компонентті
таңдап, форманың терезесінде ... ... ... ... ... ... бірінен соң бірі орналастырылады.
Бұл ерекшелік – визуалды (көрсеткіш) программалаудың негізі болып
табылады. Программалаушы әр мезгілде ... ... ... ... ... өзгерістерді кез-келген мезетте енгізу мүмкіндігіне
ие болады.
Формадағы орналасқан әр компоненттер өзінің мекен-жайымен, ... ... ... ... ... Fіle => New => Form ... ... Шығып тұрған бос формаға бір компонентті, мысалы
Standard ... Button ... ... үшін ... Standard ... сырт ... ... екпінді күйге
келтіру керек.
Button ... ... ... үшін тышқанды баспай тұрып
парақта ... ... ... ... ... сәтте
компоненттердің аты шығып тұрады. ... ... сырт ... ... ... ... ... жеріне ... ... ... Button1 ... ... ... ... орнын, мөлшерін форма терезесінде бірден
өзгертуге болады, ол үшін ... ... сол жақ ... ... ... төртбұрыштылар пайда болады). Енді белгіленген
компонентті тышқанның сол жақ батырмасымен басып тұрып, форма аймағының ... ... ... ... Мөлшерін өзгерту үшін тышқанды элементті
қоршап тұрған кез-келген ... ... ... болған қос
бағытты тік сызықты тышқанның сол жақ ... ... ... ... ... жою үшін оны ... Delete ... басса жеткілікті.
Компоненттің басқа параметрлерін өзгерту ... ... ... ... ... денесінде орындалады.
Объектілер бақылаушысының терезесі екі парақтан құрылады: Propertіes-
қасиеттері және Events –оқиғалары. Propertіes ... ... ... ... ... ал Events ... ... компонентті
әртүрлі оқиғаларға сәйкес сезіндіру анықталады. ... ... ... Button1 ... - ... ... - ... басу, ал оқиғаға сезіндіру - осы батырма ... ... ... соны ... ... ... бақылаушысы екі бағанадан ... ... сол ... ... ... оқиғаның атауы, ал оң жақта – параметрдің
мәні немесе оқиғаны өңдейтін ішкі программаның атауы орналасады.
Кестенің кез ... ... ... сырт еткізу арқылы таңдауға болады.
Бұл жолдағы параметр қарапайым немесе күрделі ... ... ... ... анықталатын - сан, символдар жолы, True немесе False мәндерін
қабылдай алатын және ... ... ... ... Мысалы,
Captіon (тақырыбы) қасиеті бір символдар жолымен, Enabled (қол жетерлік)-
True немесе False ... ал Heіgh ... және Wіdth ... бір ... ... ... күрделі қасиеттер құрамына бірнеше мәндер тізімі кіреді.
Олардың сол жағында “+“ белгісі тұрады, мысалы
.
Осы тізімді ашу үшін “+” ... ... сырт ... ... жабу ... қасиеттің “-“ белгісін басқанда орындалады.
Суреттегі бірінші көріністегі “…” белгісін басқанда қасиеттің мәнін
анықтауға ... ... ... ... шығады. Екінші
көріністің ... ... ... ... ... ... тізімі ашылады.
Объектілер бақылаушысы терезесінің жоғарғы жағында форманың атауы және
формадағы орналасқан барлық компоненттер және оларға ... ... ... ... ... ... терезесін тышқанның
оң батырмасымен сырт еткізгенде локальды меню ... Меню ... ... терезені икемдеуге мүмкіндік туғызады, мысалы Stay on ... ... ... онда ... бақылаушысының терезесі әрқашанда
басқа терезелердің үстінде орналасып тұрады.
Программа кодының терезесі
Программа (немесе ... ... ... программаның мәтінін
құруға және оны түзетуге арналған. Бұл мәтін ... ... ... ... ... ... Delphі жүйесінде Pascal тілінің
ұлғайтылған және дамытылған нұсқасы - Object Pascal программалау тілі
қолданылады.
Delphі ортасы іске қосылғанда ... ... ... ... бос ... ... ... (яғни минималды қажетті кодынан)
тұрады.
Жаңа форманың кодына Delphі ортасы бұл қатарларды автоматты ... ... құру ... осы ... ... ... енгізіледі. Delphі
ортасы unіt Unіt1 және іmplementatіon ... ... ... ал ... жұмыс аймағы - {$R *.DFM} және end қатарлар
аралығы болады.
Модуль деп программаның белгілі бір ... ... ... ... ... жаңа модуль жасалады. Жалпы программа құрамында көптеген
формалар және олармен ... ... ... ... Delphі ... әр
программаны компиляциялағанда кеңейтілуі .PAS, .DFM және .DCU болатын
файлдарды құрады. .PAS ... ... ... ... ... .DFM файлында форма терезесінің мазмұн анықтамасы, ал .DCU
файлында ... екі файл ... ... ... ... DCU ... ... жұмысының нәтижесі, енді компоненті осы
файлды өңдейді, нәтижесінде ... ... ... .EXE ... батырмалар
Пиктограммалық батырмалар арқылы негізгі меню жүйесінің маңызды
опцияларына тез арада қол ... ... ... ... ... батырмалар келесі топқа бөлінеді: Standard, Vіew
, Debug, Custome, Desktops.
Бос форма Delphі ортасы жүктелгенде программа кодының терезесі ... бос ... ... ... ... ... ... кодынан)
тұрады. Бұл код функционалды толық деп саналады және ол ... даяр ... ... ... ... ... программаны іске қосуға
болады.
 
2.2 Мәліметтер қорын басқаруға арналған компоненттер
Delphi-де МҚ кестелерінің форматы ... , ... ... ... ... ... -dBase Paradox, өнеркәсіптік - SyBase InterBase
МҚ-мен жұмыс ... ... Delphi ... ... МҚ ... ... ... келесілер жатады:
• BDE (Borland DataBase Engine )- мәліметтер базасының кітапхана ... ... BDE ... - ... ... арналған утилит .
• DataBaseDesktop - SQL және QBE шақыруларының кестесін ... ... ... SQL Explorer - МҚ жол ... , БД параметрлері жөндеуге рұқсат
етеді. Monitor - SQL сұраныстарының орындалуын ... ... ... Links - МҚБЖ жойылған программалар ... мыс; MSSQL ... ... Local ... Server - Borland ... ... SQL ... версиясы.
• InterBase Server Server for Windows 95- Borknd ... ... ... ... бір ... қосуға есептелген көп қолданушы
версиясы.
МҚ жұмыс жасау үшін қолданылатын ... ... Midas, Qreport және ... ... ... ... визуалды емес компонент ... ... ... ... ... болады:
• DataSourse - мәліметтер көзі;
• Table - МҚ кестесіне ... ... ... ;
• Query - SQL сұрауына негізделген мәліметтер жиыны ;
• StoredProc - ... ... ... ... ... ... DataBase - МҚ мен байланысуы;
• Session - МҚ ағымдағы ... ... ... ... ... келесі визуалды компоненттер орналасқан;
• DBGrid - тор ( кесте ... ... - ... ... DBText - ... DBEdit - бір ... ... DBImage - графикалық бейне
• DBListBox - қарапайым тізім
• DBComboBox - қиыстырылған тізім
• DBCheckBox - тәуелсіз ауыстырып- қосқыш
QReport бетінде ... ... ... ... QuickRep - ... ... - ... кестелерге арналған есепберу жолағы
➢ QRBand - есепберу жолағы
➢ QRGroup - топ QRLabel - ... ... ... орналасады. Олар физикалық объекті болып келеді.
Кестеде ... ... ... ... жиыны қолданылады.
Мәліметтер жиыны жазбалар, ол бір немесе бірнеше МҚ кестелерінен ... ... бер ... ... ... ... логикалық кесте
деп аталады. Мәліметтер ... және ... ... әрекеттері
физикалық файл және файлды айнымалымен өзара ... ... ... істеу үшін Table Query, StoredProc және DesisionQuery компоненттері
қолданылады .
- StoredProc -МҚ жойылған әрекеттестік ұйымы
- ... - ... ... ... ... ... ... TDataSet сыныбын қамсыздандырады, ол редакциялауы
және НД-да ауыстыру. TTable және TQuery ... TBDE ... ... МҚ ... орналасқан жерін көрсету ... ... ... НД-ны жазбалар санымен басқаруды
таңдаудың қосымша ... ... ... SQL ... ... ... ... жиынымен операция организациялары мәліметтерге екі
түрлі амал қолданылады:
1 .Навигациялық
2.Реляциялық
Қатынастың навигация тәсілі әрбір жеке ... ... ... ... ... ... МҚ ... көп емес ұзартылған МҚ
жұмыстары үшін қолданылады.
Реляциялық тәсілі ... ... ... ... Егер бір ... ... болса, бәрібір барлық топ өңделеді, себебі ол бір ... ... ... МҚ бір кестесімен байланысқан мәліметтер жиыны. Table
мәліметтер жиынында ... ... ... ... Олар келесі
операциялар үшін қажет:
- жазулардың ... ... ... ... аралық байланыстардың құруы .
Index Name және ... екі ... ... және ... ... IndexName мэні болып кесте кұрылғанда берілген индекс
аты, ал IndexFieldNames ... мәні ... ... алаң аты болады.
Егер бірнеше алаңнан тұратын индекс қолданылса онда ... ... осы ... аты, ал ... ... осы ... осы
керекті алаңдар аты саналады. Мысалы, ағымдағы индекстің тапсырмасы
Table 1. ... :=' indName ... 2. ... :=' Name ... және Table2 ... бір ... ... indName
анықталған индекстің Name алаңы үшін.
Paradox кестелерінің басты индексінің IndexFieldsName ... ... ... ... ағымның басты индекстің сапасы ретінде тапсыру.
Table 1. IndexFieldsNames :=' Name ; Post; BirthDay ';
Tablel компонентімен байланысқан МҚ ... ... ... ... Оған ... алаң Name Post; BruthDay ... ;Бұл индекс
ағымдағы ретінде орнатылады.
Ағымдағы индекстің кұрамдағы алаңдарға рұқсатты IndexFieldsCount және
IndexFields қасиеттерінің көмегімен алуға болады .
Integer типі IndexFieldsCount ... ... ... алаң санын
құрады. Уақытша қосымшаны орындауға арналған руқсат қасиеті. IndexFields
қасиеті ( Index : Integer ... ... ... ... ... айнымалысы осы индекс алаңның индексіне индекс ... ... ... ... Индекстер көбінесе кесте құруда анықталынады,
бірақ процесте ... ... ... ADDIndex және ... ... ... болуы мүмкін.
2.3 Delphi ортасында кестелерді байланыстыру
Екі кесте бір-бірімен кілт арқылы байланысады. Байланысқан кестелердің
біреуі негізгі, екіншісі қосымша кесте ... ... ... ... ... ... ... (Мәліметтерге кіру) және
DataControls (Мәліметтерді ... ... ... ... ... қолданатын әрбір қосымша келесі үш түрдегі
компоненттердің ... ... ... ... ... ... жиыны (dataset)
компоненттері. Бұл Table, Query компоненттері;
Бірінші түрдегі,визуалды және Мәліметтерді басқару ... ... ... ... көзі ... ... ... болады.
Бұл компонент Data Source болып табылады;
DBGrid, DBText және DBEdit ... ... ... және ... ... реті:
1) Экранды формада мәліметтер қорының бір кестенің мазмұнын ұғыну
алдымен мәліметтер қоры бір кестесіне ... ... ... ... ... 2.3.1 ... ... форма түрі
№3 формасына View/Forms менюінің элементін таңдау арқылы өтеміз,
сұқбаттық терезеден Form3 ... Ok ... ... Компонент
палитраларын TDBGrid компонентін формаға орналастырамыз (Data Controls
беттерінен). Data Source қасиетінің TDBGrid ... №3 ... ... ... unit 5 ... сипатталған Data Module Data Sourcel
мәніне орналастырамыз( бұл үнсіздік ... ... Data Source ... ... ... TDBGrid ... ... формада мәліметтер жиынын
бейнелеу үшін қызмет етеді.
Формаға батырма TButton (компонент палитра Standard ... ... Cancel Button ... ... ... ... ат
береміз (Name қасиеті). ... ... (Caption ... ... ... .
Пайдаланушы батырманы басқанда орындалатын ... ... ... ... OnClick оқиғасын өңдеу процедура кодына
төмендегідей кодты жазамыз. Close : ... ... ... F9) Run ... ... ... ... жібереміз. Қосымша Файл/Ввод менюінен Просмотр (Қарап шығу)
командасын ... 2.3.2- ... ... ... ... түрі
көрсетілген.
2.3.2-Сурет. Орындау кезіндегі №3 форма түрі
Мәліметтер жинағына жазбаларды (Materialy.DB кестесінде) ... ... ... болады .
Жазбалар қосу үшін Insert батырмасын басуымыз керек, немесе мәліметтер
жиынының соңғы жазбасында ... " ... ... бағыт" батырмасы арқылы
мәліметтер жиыны жаңа жазба ... ... ... ... ... ... мэліметтер жиынында жазба алаңын батырма көмегімен басқа
жазбаға өту арқылы есте сақтауға болады. Esc ... ... ... Жазбаларды өзгерту үшін керекті орынға ағымдағы жазбаға
нұсқағышты орналастырамыз және керек ... ... ... . ... ... ... түзету режиміне көшеді.
Жазбаларды өшіру үшін оған ағымдағы жазба нұсқағышын орналастырып
Ctrl+Del батырма перне комбинациясын басамыз .
2) ... ... екі ... ... ... ... ... мәліметтер қорының екі кестесінің
мазмұнын екі вариантта ұсынайық:
а) Экранды формада кестелер ... ... ... ... ... ... байланысын есепке ала
отырып бейнелейік.
Бір формада екі мәліметтер жиынын байланыстыруды көрсетейік.
2.3.3-Сурет. Өңдеу кезіндегі негізгі және бағынышты мәліметтер жиыны
бар ... ... ... қоры ... ... арасындағы
байланысты орнатпай бейнелеу ата-аналық, мәліметтер жиынында ағынды жазбаға
сәйкес бағынышты мәліметтер жиыны көрінетіндей.
Data Module5 ... PRIMER ... ... Prihod
кестесімен жұмыс істеу үшін Table компонентін қосайық (Table2 атымен). Data
Source компонентін формаға қосамыз (Data Source2). Осы ... ... Table2 ... ... TBDGrid компонентін №3 ... және Data Source2 ... Data Source ... ... сурет) Table2 Active қасиетін Тruе-ға орнатамыз. Осыдан кейін
Prihod.DB ... ... ... TTable ... ... ... (Materialy DB кестесі) жайындағы мәліметтерді қарауда
өзгертпеу үшін True ... DB Gridl ... ReadOnly ... Қосымшаны орындауға жібереміз. TDBGrid 2 компонентінің Prihod DB
кестесіне бірнеше жазбалар ... ... ... мәні ... ... ... (2.3.4-сурет).
2.3.4-Сурет. Бағынышты мәліметтер жиынында негізгі МЖ-ның ағымды
жазбасына байланысты жазба көрсетіледі
Экранды формада мәліметтер қоры ... ... ... ... байланысты есепке алып, мәліметтер жиынының арасындағы
Master -Detaile байланысын ж үзеге асыру арқылы .
2.3.5-Сурет. MasterFields ... ... ... терезесі
Prihod, DB және Materialy, DB мәліметтер базасының кестелері ... " ... ... ... ... Біз бұл ... ... бүтіндікті анықтап алдық, Tablel мәліметтер жиынында жазбаға
нұсқағышты (Materialy DB) ... Table2 (Prihod DB) ... ... ... ... ... туралы жазбасы көрсетілетіндей етуімізге
болады. Бұл Master—Detail мәліметтері жинағының ... ... ... ... ... Master-Detail байланысы —негізгі мәліметтер жиынында тек
бағынышты жазбалар көрсетіледі
Table2 компоненті үшін инспектор объектілеріне Data Source ... ... ... орнатайық. Master Fields қасиет батырмасын басамыз.
Пайда болған Field Link ... ... ... ... ... ... ағындағы индекс ретінде "Material" алынуын таңдайық.
Detail Fields тізімінде Material ... ... Add ... ... Fields ... "Materials Material" өрнегі форматталады. ... ОК ... ... ... ... ағым индекс (FieldIndexNames қасиеті) "Material"
алаңында тұрғызылған индекске ауыстырылған.
Енді Table2 мәліметтер ... Tablel ... ... ... ... жайлы жазбалар 2.3.6-суретте көрсетілген.
2.4 Мәліметтер жиынымен жұмыс істеу
Мәліметтер жиыны келесі негізгі жағдайлардың біреуінде болуы мүмкін:
dsEdit - ағымдағы жазбаны ... ... жаңа ... ... ... ... ... мүмкін. Жоғарыда көрсетілген ... ... ... ... ... тікелей емес, ал келесі
әдістердің қолдану арқылы:
Edit әдісі ... ... dsEdit ... ... ... мәліметтер жиынына жаңа жазба ... ... ... ... ... кезде өзгеріс мәліметтер қорының өзінде емес, ал
буферде жүзеге асады. ... ... ... ... тек Post ... ... ... Әдіс мәліметтер жиыны dsEdit және dsInsert
жағдайында түрған ... ғана ... ... ... ... енгізу үшін экрандық форма ... Ол үшін ... ... ... Data Access ... компоненттер палитрасынан TTable визуальдық емес компонентін қосып,
қасиеттерінің мәніне DatabaseName-ді орнатамыз, Table3 қасиетінің мәнін
TableName ... қоры ... аты) ... ... ... кейін
Active қасиетіне True мағынасын орнатамыз. ... ... DataSet ... ... аты) қасиетін орнатамыз, ал
DataSource компонентіне Table3 ... ... ... ... үшін ... ... ... қосу міндетті түрде
контейнердегі DataModule ұқсас компоненттер және ол ... ... ... ... Data Controls ... палитрасынан TDBGrid
компонентін қосамыз. TDBGrid ... ... ... ал ... ... №2 формасындағы unit текст модульдеріне Unit5 модулі ... Table3 ... ... ... ... тек қана DBGrid
компоненті торымен ... ... ... жеке жазба алаңына қатынауға
мүмкіндік беретін, жеке ... ... ... ... ... TDBEdit (Data Controls ... палитрасы) екі
компонентін қосамыз. DBEdit компоненті ... ... ... ... Ол үшін DataSource З-ке, DatPrih және ... ... ... орнатамыз. DBEdit2 компоненті арқылы қатынауға
болатын аланды анықтаймыз. Ол үшін ... 3 және Kolvo ... ... DataSource орнатамыз.
Material алаңына қатынау үшін бізге бұдан да күрделі компоненттер
керек, ол ... ... Material ... ... енгізуге
мүмкіндік берер еді. Осы мақсатта DBLookupComboBox компонентін үнсіздікпен
TDBLookupComboBox атымен ... Мына ... ... ... - ... мәніне 5. DataSource 3;
DataFiled-Material;
List Source - DataModule мәніне 5. DataSource 1
ListField - Material мәніне ... - Material ... ... ... ... мәліметтер қоры кестелерімен навигацияны
жүргізуге және оны жағдайымен және жазбаларымен ... ... ... ... ... ... Ол үшін ... TButton батырмасының бес
компонентін қосамыз. (компоненттердің палитрасынан Standard ... ... бұл атын ... Name), ... объектілерін қолдана
отырып сәйкес InsertButton , EditButton , DeleteButton, PostButton,
CancelButton ... Осы ... ... ... ... ... ... "Қосу", "Өзгерту", "Жою", "Есте сақтау", "Жабу"
(2.4.1-сурет) өзгертеміз.
2.4.1-Сурет. Мәліметтер жиынының ағынды жазба алаңы
Тышқан көмегімен ... ... ... және оған екі ... ... ... редактор кодына өтеміз және InsertButton батырмасына
арналған OnClick InsertButton батырмасын басып ... ... ... TForm 2. ... ( Sender : ... 5. Table 3. ... DsInsert жазбаны қосу жағдайға Table мәліметтер ... Алаң ... ... DBEdit1, ... ... жүзеге асырылады.
Ол үшін мәліметтер жиыны dsBrowse қарап шығу режимінде болуы қажет.
EditButton батырмасын басқаңдағы өңдеушіні анықтаймыз:
Procedure TForm 2. EditButtonClick ( Sender : ... 5. Table 3. ... ... ... ... dsEdit жaзбa қocy ... ... мәнін редакторлау DBEdit1, DBLookupComboBox1, ... ... ... Ол үшін мәліметтер жиыны dsBrowse
жазбаларды қарау режимінде тұру керек.
DeleteButton: батырмасын ... ... ... TForm 2. ... ( Sender : TObject);
Begin
IF MessageDlg (' растаудың жазу қашықтауы', mtConfirmation ,[ mbYes ,
mbNo ],0)= mrYes THENDataModule 5. Table 3. Delete ... ... ... dsBrowse ... ... ... болса,
диалогты терезе шақырылады (Message Dlg функция орындалуда) егер қолданушы
Yes батырмасын басса, Tablel мәліметтер ... ... ... батырмасын басқандағы өңдеушіні анықтаймыз:
Procedure TForm2. PostButtonClick ( Sender : TObject);
Begin
DataModule 5. Table 3. Post;
End;
Егер ... ... жаңа ... қосу немесе редакторлау режимінде
орналасса, мәліметтер қоры ... ... ... ... ... Post ... жиыны әдісі орындалады. Мәліметтер ... ... ... dsBrowse ... ... ... ... басқандағы өңдеушіні анықтаймыз:
Procedure TForm 2. CancelButtonClick ( Sender : TObject);
Begin
Close ;
Form1.Visible := true ;
End;
Егер мәліметтер жиыны жаңа жазба қосу ... ... ... Cancel ... ... ... ... қоры кестесіндегі
жазбаларды есте сақтауды алып тастайды және мәліметтер ... ... ... және меню ... ... ... ... қосу және өзгерту сонымен қатар DBGrid
қасиетіне True ... ... Жаңа ... қосқан немесе бар алаңды түзету
кезінде, DBEdit1, DBEdit2 компонентеріне DBLookupComboBox компонентіндегі
мәндер ... ... ... ... қолданып мәндерді енгізуге болады
(2.4.2-сурет). Жазбаларды өзгерту кезінде диалог терезесі беріледі ... Жаңа ... ... ... ... ... диалогты терезе шығады (2.4.3-сурет),
2.4.3-Сурет. Жазбаны өшіруді растау терезесі
N_Prih Prihod кестесіндегі уникальдықты қамтамасыз ету үшін ... ... ... ... және ... ... күш ... Сондықтан
берілген алаңға ең жақсысы DBGrid2 ... ... ... қоры ... ... қайсысын мәліметтер жиыны үшін қосымшадан
қолданудың Delphi-де екі мүмкіндігі бар.
Бірінші әдіс осы мәліметтер жиыны ... ... ... ... ... ... ... бұл әдіс әрқалай үнсіздікпен
орындалады және Tablel және Table 2 ... ... құру ... ... ... әдіс ... ... жиынымен мәліметтер қоры
кестелерінің бағыныңқы жазба алаңын қолданудан ... ... ... ... редактор алаңы қолданылады, ол
мәліметтер жиынының өңделетін алаңын құру мәліметтер қоры ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндік береді.
DataModule5 компонентінен тышқан көмегімен Table2 компонентін
таңдаймыз. ... ... ... ... менюден Fields Editor элементін
таңдаймыз. Редактор алаңында (2.4.4-сурет) пайда болған тізімнен ... ... ... Add Fields меню ... ... ... Prihod ... барлық алаңдар тізімі көрсетіледі. N_Prih алаңынан
басқа барлық алаңды белгілеген (мен Shift ... ... ... басамыз. Енді редактор алаңы тізіміне белгіленген алаңының бәрі
қосылады.
2.4.4-Сурет. Редактор ... ... ... ... бос ... алаң ... редактор алаңының толтырылған тізімі.
№3 формасындағы DBGrid2 бағандары құрамында, енді Table2 мәліметтер
жиыны үшін редактор алаңынан қосылған ... ғана бар ... ... ... ... жиынының алаңдар тізімін анықтау
(Таble2-нің тышқанның оң батырмасын ... ... ... ... ... ... Delphi -дегі қосымшаға қосылған алаңға Tfleld автоматты
түрде құрылады (мәліметтер жиыны алаңында). ... ... ... ... ... ... ... Бірінші құрылған алаң мәліметтер жиынының
атын алады, екінші реттік ... қоры ... ... ... DBGrid2 ... құрамы редактор алаңы тізімімен анықталады
Material алаңына ... TField ... Table2 Material ... Егер ... ... ... алаң ... шертсек, онда инспектор
объектілерінде алаң қасиетін орналастыруға немесе өзгертуге ... ... алаң үшін ... ... ... ... ... оның бағаналардың атауы орысша болатындай
етіп өзгертеміз ол үшін тышқанның оң ... ... DBGrid2 ... ... Columns Editor элементін таңдаймыз. Экранда редактор
терезесі ... ... ... TDBGrid ... ... ... үшін
нақты анық емес бағаннан анық бағанға көшу керек. Ол үшін Add All ... басу ... ... Table2 ... ... ... әрқайсысы алаңға сәйкес келетін ... ... ... ... ... үшін тьшқан көмегімен бағандар атын
тандау және ... ... Caption ... Title ... бұл ... ... тақырыбы болады; сәйкес ... ... және ... ... ... ... DBGrid2 -ден ... Түсу датасы бойьнша сортталған материалдар
Table1 мәліметтер жиыны үшін тағыда осыны қайталаймыз. №2 формадағы
Table3 мәліметтер ... ... ... ... ... Ол үшін
объектілер инспектрлерінде Table3 ... ... ... "DatPrih ... мәні ... ... ... өзгертеміз осыдан кейін қайтадан DBGrid редактор колонкасына кіріп,
DatPrih бағанын тышқан көмегімен Material бағанын ... ... ... ... және ... жібереміз. 2.4.7-сурет
көрсетілген Table2 мәліметтер жиыны мәліметтер қоры PrihodflB ... ... ... ... ... ал ... кіріс датасы
ішінде материал атауымен.
Электрондық формада саналатын алаңдар. Егер ... №3 ... ... қажет болса, онда былай істеледі: 1. Редактор алаңына жаңа алаң құру
керек, оны Calculated сиякты ... Бұл үшін ... өту ... ... ... ... НД ... тышқанның оң жағын басып Field
Editor менюін таңдап және қайтадан тышқанның оң жағын басып, New ... ... ... ... диалог терезесіне алаң атын, оның типі және жол,
алаң үшін ұзындығын көрсету қажет ... алаң үшін TField ... ... ... ... ... асыруға болады.
2. Қолданылатын алаңға жататын НД (Table2) ... ... ... ... ... ... .
2.4.8-сурет. Жаңа алаң қасиетін анықтау терезесі
Мысалы, Table 2 НД арналған, ... ... " ... " ті
есептеліп, Table 2 Vychisl алаңына " ия " ... ... егер Table ... ... осы ... ... көп мәнінен тұрады, ал керісінше болса,
Table 2 Vychis1 ... бос мән ... ... 5. Table 2 CalcFields ( DataSet: TDataSet);
Begin
IF Table2.Kolvo .Value > 100 ... ... AsString :=' ... ... AsString ... AutoCalcFields мәліметтер жиынының қасиетінде True анықталған
болса, OnCalcFields оқиғасы берілген НД dsEdit және dsInsert ... алаң ... ... ... ... реляциялы байланысқан
(ТБД өзіне тұтастыққа шектеу орнатылған кезде).
Осы OnCalcFields оқиғасы - ... ... ... алаң ... ... ... ... алгоритімін жүзеге асыруынан құрылады. Осы
өндеушіде мән тек саналатын алаңға меншіктеу керек және ... ... МҚ ... ... ... ... көрсетілген).
Ескерпе. Кейде саналатын алаңға мән меншіктеу қажет, басқаша айтқанда
кейде кейбір айнымалы формаларында есептелінетін алаң мәндерін жазу ... ... ... ... біз НД Tbl ... ... Summa алаң ... кейбір
алгоритімдер есептелініп Summa алаң мәнін ... үшін ... ... Біз ... мәнін Tbl алаңында есептелінетін әр
жазбаға енгізуімізге болады.
Бір қиындық кездеседі: мәліметтерді есептелетін ... ... ... ... және ... ... ... мәні
таратылған уақытта жүргізіледі. Мына жағдайда Tbl жазба қосатын ... ... ... бір ... ... локальді айнымалы
мәндерін есте сақтау керек, содан кейін OnCalcFields оқиға өңдеушідегі
сәйкес ... ... алып ... ... осы элементтердің мәндерін
Tbl T0 алаңына қосу керек.
2.5 Интернет ресурстары бағдарламасын қолдану нұсқаулығы
Бағдарламаны іске қосқаннан ... ... ... ... терезесі көрінеді (2.5.1-Сурет ).
2.5.1-Сурет. Заставка терезесі
Бұл заставка ... ... ... ... және көрнекілік үшін
дербес компьютердің суреті қойылған. Сонымен қатар, ... оң жақ ... ... ... төменгі оң жақ бетінде «Ары ... ... ... пернесін бассаңыз, бағдарлама жұмысын тоқтатады.
Заставка терезесінің ... ... «Ары ... ... басу арқылы
бағдарламаның негізгі терезесіне өтуге болады (2.5.2-Сурет ).
2.5.2-Сурет. Негізгі терезе
Бағдарламаның ... ... ... ... меню қатары және оның
төменгі жағында ... ... ... ... Меню ... ... ... (2.5.3-Сурет):
• Файл
• Категория
• Сайт адресі
• Анықтама
Файл менюінде «шығу» командасын орындау арқылы бағдарлама ... ... ... ... үш ішкі ... ... Қосу
• Өзгерту
• Жою
2.5.3-Сурет. Категория менюінің командалары
Бұл командалардың көмегімен жаңа ... құру ... ... ... ... ... және бұрынғы қажет
емес категорияларды жою (2.5.6-Сурет) әрекеттерін орындауға болады.
2.5.4-Сурет. ... қосу ... ... атын өзгерту терезесі
2.5.5-Сурет. Категорияны жою терезесі
Сайт адресі менюі де дәл сондай үш ішкі менюден тұрады (2.5.6-Сурет):
• Қосу
• Өзгерту
• Жою
Бұл командалардың ... жаңа ... ... ... бұрынғы енгізілген адрестің атын өзгерту (2.5.8-Сурет) және жою
әрекеттерін орындай аламыз ... Қосу ... ... терезеде қажетті өріске ақпаратты енгізіп қосу батырмасы ... ... ... қорына енгіземіз. Осы менюдегі басқада екі
команданың жұмыстары ... ... ... ... ... ... адресі
қайта қалпына келмейді. Ол үшін жаңадан енгізу қажет.
2.5.6-Сурет. Сайт менюінің ішкі командалары
2.5.7-Сурет. Сайт адресін енгізу терезесі
2.5.8-Сурет. Сайттың адресін өзгерту ... ... ... ... терезесі
Бағдарламаның негізгі терезесіндегі құрал-саймандар арқылы «категория»
және «сайт адресі» менюіндегі барлық командаларды орындауға болады. ... ... ... ... ... үшін ... ... мәліметтер енгізуді біршама қарастырып өттік, енді
бағдарламаның негізгі жұмысына шолу жасаймыз.
Бағдарламаның жоғарғы бөлігінде құрал-саймандар ... ... ... үшін сөз ... сөз ... ... ... қатардағы
өріске интернеттен іздейтін қажетті сөзді ... ... ... ... болады. Ол үшін ... ... ... ... ... ... орналасқан іздеу жүйелерінің бірін
таңдап, одан кейін барып, іздеу пернесін басу ... ... ... ... ... ... ... енгізіп, осы
өрістің оң жағындағы іздеу пиктограммасы бар пернені басамыз.
2.5.10-Сурет. Іздестіру жүйесіне қосылу қызметі
Пернені ... ... ... ... ... ... ... веб-броузерді жүктеп, біздің жазған іздейтін сөзімізді
немесе сөз тіркесін біз ... ... ... ... ... мәліметтерді шығарады (2.5.11-Сурет).
2.5.11-Сурет. Бағдарлама арқылы жүктелген броузер терезесі
Басқа категориядағы сайттардан ... ... ... ... Өйткені олар іздеу жүйесіне жатпайды. Ол адрестерге өту
үшін қажетті сайтты таңдасаңыз бағдарламаның ... ... ... өту
өрісіне сол адрес жазылады, одан кейін сол өрістің оң жағындағы ... басу ... ... ... ... және ... ҚР президентінің сайтына өту көрсетілген.
2.5.12-Сурет. Сайтқа өту мысалы.
2.5.12-Сурет. Бағдарлама арқылы жүктелген браузер терезесі
Анықтама менюінде екі ішкі меню ... ... және ... ... орындағанда ашылатын терезеде (2.5.13-Сурет) құрылған
бағдарламаның негізгі ... ... ... ... жазылған.
2.5.13-Сурет. Анықтама терезесі
Автор командасын орындасаңыз бағдарламаны құрған авторлардың аты-жөні
жазылған терезе ашылады (2.5.14-Сурет).
2.5.14-Сурет. Авторлар туралы ақпарат
Қорытынды
Ең ... ... қоры ... ... ... ... онда
шындығында мәліметтер сақталатын. Бірақ қазіргі кездегі көптеген мәліметтер
қоры ... ... ... ... тек ... ғана ... ... олардың тұтынушымен және басқа да ақпараттық – программалық
кешендермен қарым – қатынасының әдістерін де ... ... біз ... ... ... тек ... ғана ... мәліметтер қорының
құрылымы туралы ақпараттар да сақтай аламыз.
Сыртқы әсерлерге тез ... жаңа ... ... ... ... жоғарылатудың негізгі шарты болып табылады. Жаңа
заманғы ... ... ... ... объектіге-бағытталған және
реляциялық болады. Негізгі бірлігі ... ... ... және объектілер
араларында өзіндік қасиеті бар. Біздің жұмысымызда мәліметтердің реляциялық
моделі қолданылды. Өйткені, ... ... ... ... және ... ... болып табылады.
Біздің орындаған ғылыми жұмысымыздың нәтижесінде интернет желісіндегі
маңызды ресурстар талданып, олар ... ... ... ... ... яғни оны құру ... және қолданылған бағдарламалардың
мәліметтер қорын құрудағы мүмкіншіліктері қарастырылды. Delphi 7 ... ... ... ... қорымен жұмыс істейтін
компоненттерін қолдану әдістері іс ... ... құру ... ерекше назар аударылған жұмыстың бірі ол
бөлінген категориялардағы тақырыптардың және сол ... ... ... ... ... ... ... кез-келген
тақырыпты таңдағанда, сол тақырыпқа сәйкес веб адрестер тізімі және оның
сипаттамасы шығуы тиіс.
Ғылыми жұмысымыздың ... ... ... ресурстарының мәліметтер
қоры» құрылды. Бұл бағдарлама кез-келген интернет пайдаланушы үшін өте
тиімді, ыңғайлы және ... ... ... ... тез ... ... ... әдебиеттер тізімі
1. Харитонова И. Самоучитель Access 2000 Санк-Петербург:
Питер, 2001г.
2. ... баз ... в Delphi 7 ... ... курс Питер
2006 ЗАО “Издательство БИНОМ”, 2000г.
3. Епанешников А., ... В. ... ... ... ... в 4-х ... ... 1997г.
4. Епанешников А., Епанешников В. Delphi Программирование
СУБД. Учебно-справочное издание. “Диалог – мифи” М., 2001г.
5. Сеннов А. Практическая разработка баз ... . ...... ... ... ... ... и компоненты Delphi. http://www.softboard.ru/
8. Іздестіру жүйесі. http://www.google.kz
9. Байшоланова Н. Ақпараттық жүйелер ... Оқу ...... баспасы, 2005ж.
10. Қайнарбаева Г.Б. Ақпарат жүйелері негіздері: Оқу құралы – Алматы,
«Альянс» баспасы, 2008ж.
11. Дарахвалидзе П., ... Е. ... в Delphi ... - Санкт- Петербург, 2001
12. Н.Культин. Delphi 6. Программирование на Object Pascal. БХВ
- Петербург. 2001
13. Неверова Е.Г. Технология ... баз ... и ... ... Казахстана. Алматы, «Экономикс» 2000.
14. Шуремова Е.Л. и др. Практикум по экономической информатике. Часть ... ... ... ... 2000.
15. Бидайбеков Е.Ы., Шекербекова Ш.Т. Мәліметтер қоры және мәліметтер
қорын басқару ... ... ... 2000.
16. Қазмағанбетов А.К., Кеңесбаев С.М., Махметова А.М., Салғараева Г.И. MS
ACCESS мәліметтер қорын басқару жүйесі. Алматы, «Кітап» 2003.
17. Т.В.Тимошок. Самоучитель Microsoft Access 2002. ...... ... Delphi ... ... ... терезенiң көрiнiсi
2.1.3-сурет. Компоненттер жинағының терезесi
2.1.4-сурет. Компоненттер жинағын ... ... ... Button батырмасын орналастыру
2.1.6-сурет. Компоненттердің құрама қасиеттерi
a) ... DBGrid2 ... бос ... б) ... ... тізімі
2.4.6-сурет

Пән: Информатика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 60 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Delphi ортасын пайдалана отырып интернет дүкен бағдарламасын құру32 бет
MS-DOS-тағы файлдармен және каталогтармен жұмыс жасау36 бет
Автоматты басқару теориясы пәнінен электронды оқулық жасау66 бет
INTERNET желісі12 бет
Internet желісі және элементтері18 бет
Internet желісі және қауіпсіздігі28 бет
Internet желісімен жұмыс істеу тәсілдері29 бет
Internet туралы жалпы түсінік12 бет
IP желілерде нақты уақыт режимінде ICQ хабарлар алмасу жүйесінде ақпараттық сервистерін іске асыру38 бет
Web жүйесі туралы12 бет


Исходниктер
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь