Мектеп кадр бөлімінің автаматтандырылған акпараттық жүйесін кұру

МАЗМҰНЫ

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

1. Автоматтандыру және басқарудың элементтері
1.1 Басқару жүйесіне қатысты кибернетиқалық принциптер ... .. 6
1.2 Ақпараттық жүйе ұғымы және ақпараттың құрамды бірлігі... 9
1.3 Агрегат ұғымы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 13
1.4 Мәліметтер қорының жіктелуі (классификициясы) ... ... ... ... .. 17
1.5 Мәліметтер қоры жайында негізгі пікірдің дамуы ... ... ... ... ... 21
1.6 Мәліметтер қорының қасиеттері және оған қойылатын талаптар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 26
1.7 Қолданбалы бағдарлама пакеттері. Access ... ... ... ... ... ... ... ... . 30

2. Бағдарламаның Delphі ортасында құрылуы
2.1 Delphі тілінің басқарушы құрылымдары ... ... ... ... ... ... ... ... 48
2.2 Объекті.бағдарлы бағдарламаның элементтері ... ... ... ... 59
2.3 Excel қолданбалы бағдарлама туралы қысқаша мәліміт ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
64
2.4 Бағдараламаның сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... 68

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 73

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 74
Кіріспе

Бүгінгі таңда ақпараттық технологиялар өте үлкен қарқынмен дамуда және бұл жай барлығымызға да мәлім. Соңғы технологиялық жетістіктердің арқасында компьютерлер өміріміздің барлық саласында қолданысқа еніп, көптеген жұмыстарын жеңілдетіп, жаңа жетістіктерге жетелеуде.
XXI ғасыр ақпараттық технологиялар ғасыры. Сондықтан да біздің өмірімізбен байланысты кез-келген оқиға, кез-келген дүние автоматтандырылып, құнды ақпарат көзіне айналып, компьютер деген машинаның өңделуіне түсіп, жік-жікке бөлінуде. Қазіргі кезеңнің ерекшелігі үлкен көлемдегі материалдық және шикізат ресурстарын пайдалануға негізделген индустриалды экономикадан, негізгі ресурсы ақпарат болып табылатын информациялық экономикаға өту. Информатика мамандары қоғамдағы информация рөлінің күшеюін бір ауыздан мойындап отыр. Оның статусы өзгеруде. Ақпарат бара-бара қоғамдық әл-ауқат деңгейін анықтайтын шешуші факторға айналуда. Ол бизнестің стратегиялық ресурсы болып қалыптасып келеді.
Бізді қоршаған ортада әрқашан қозғалыста болатын ақпараттар жиындары өте үлкен. Уақыт өтуімен олар арту тенденциясына ие. Сондықтан кез келген үлкен немесе кіші ұйымдарда нәтижелі жұмыстарды қамтамасыз ететін мәліметтерді басқару мәселесі туады. Кейбір ұйымдар бұл үшін папкалардан тұратын шкафтарды пайдаланады, бірақ көпшілік ұйымдар компьтерленген мүмкіншіліктерін жоғары бағалайды. Қазіргі күнде көпшілік қаржы ұйымдары, өнеркәсіптер, сауда-саттық, оқу мекемелер, яғны мектептер және т.б. ұйымдар мәліметтер қорысыз жұмыс істеуі өте қиын. Мәліметтер қоры болмағанда олар ақпараттар көшкінінде жай ғана тұншығып қалар еді.
Үлкен көлемдегі сақталған ақпараттарды қолдану, жүйелік құрылғылардың дамуынан басқа, мәліметтерді тасымалдау құралдары, жады үшін адам мен ЭЕМ арасында диалогты қамтамасыз ететін, файлдарды оқу үшін , сақталған мәліметтерді модификациялауда жаңа мәліметтерді қосу немесе сақталынған мәліметтер негізінде шешім қабылдау үшін мүмкіншіліктер туғызуы керек. Бұл функцияларды қамтамасыздандыру үшін мәліметтер қорын басқару жүйесі деген мамандандырылған құрал енгізілген. Қазіргі заманғы МҚБЖ (Мәліметтер қорын басқару жүйелері) - ақпараттар массивін басқаруда бір немесе бірнеше қолданушылардың бір уақыт ішінде жұмыс істеуіне бағытталған мәліметтер қорын басқарудың көп қолданушылар жүйесі.
Ақпараттандыру концепциясының негізгі идеясы қоғамның әлеуметтік экономикалық дамуына ақпарат пен жаңа ақпараттық технология әсерінің өсе түсуі болып отыр. Осы жерде екі ұғымның түсінігін анықтау проблемасы туады - информациялық ұқыптылық және компьютерлік сауаттылық. Бұл екі ұғымды жиі алмастыру байқалады. Бірақ, алғашқы ұғымның арнасы кеңірек, ол информацияның қай жерде және қандай түрде сақталатынын біле отырып, информацияны табу қабілетін ғана емес, сонымен қатар, ол нақты қандай ақпарат, ол қалай классификациаланып, жөнделген, оны қалай пайдалануға болады және ең бастысы белгілі бір жағдайда ол байлық табу жолында қандай үлес қоса алады деген мәселелер туралы нақты біле алады. Ал мұндай ой еңбегі тек жалпы білімде ғана емес, арнайы дайындықты да қажет етеді. Екінші жағынан, әрбір қоғамның ақпараттандыру деңгейі информация саласында жұмыс істеушілер санымен анықталады. Сондықтан да, жан - жақты білімді және компьютерлік сауатты мамандар дайындау қазіргі заманның үлкен қажеттілігі болып отыр. Информатизация процесінің алдында тұрған тағы бір мәселе - қазіргі заманға сай жаппай компьютер жасап шығару, оларды телекоммуникация жүйелерімен байланыстыру. Мұндай жағдайларда информация жүйелері бизнес жүргізу құралына, кәсіпорынға немесе бөлімге айналады, Қазіргі кезде қолмен пайдаланылатын информациялық жүйе (есептеп шығару техникасының көмегінсіз) және автоматтандырылған информациялық жүйе болып бөлінеді.
Ғылыми техникалық прогресс және нарықтық қатынасқа өту процесі жоғары білімді мамандардың мамандық номенклатурасының кеңеюін талап етіп отыр. Әсіресе информациялық жүйе технологиясында білім алушылар арасында даму динамикасы өте қатты білінеді. Қазіргі кездегі информацияны қағазда емес, ЭЕМ-де сақтау анағұрлым арзан. Компьютер қолдануда мәтіндер ғана емес, чертеждер, қол жазба түріндегі документтер, фото суреттер, дыбыс жазбалары және тағы басқа сақтауға болады, яғни компьютер қандай да болсын ақпаратты жадында сақтай алады.
Диплом жұмысының өзектілігі. Адамдар мектепте білім алып, тарбиеленеди. Бирақ сол білімді мектепте мұғалімдер беретіндіктен қаншама муғалімдерді жұмысқа алады. ...
Қолданылған әдебиеттер тізімі

1. Алексеев П.А. Информатика 2001. –М.: Издательство СОЛОН-Р, 2001
2. А.Я.Архангельский. Приемы программирования в Delphi на основе VCL. 2006.
3. В. Гофман, А. Хомоненко. Работа с базами данных в Delphi. - Санкт-Петербург, БХВ, 2000.
4. Ананьев А.И., Федоров А.Ф. Самоучитель Visual Basic 6.0. – СПб.: БХВ – Петербург, 2002.
5. Архангельский А.Я. Delphi 5. Справочное пособие. – М.: ЗАО “Издательство БИНОМ”, 2001. 768c.
6. Баженова И.Ю. Delphi 5. Самоучитель программиста. – М.: КУДИЦ – ОБРАЗ, 2000. 336c.
7. Тейксейра Стив, Пачеко Ксавье. Delphi 6. Руководство разрабочика. Том 1. Основные методы и технологии. Пер. с англ. Уч. пос. – М.: Изд. дом «Вильямс», - 2001. - 832 с.
8. Тейксейра Стив, Пачеко Ксавье. Delphi 6. Руководство разрабочика. Том 2. Разработка компонентов и работа с базами данных. Пер. с англ. Уч. пос. – М.: Изд. дом «Вильямс», - 2001. – 992 с.
9. Фаронов В.В. Программирование баз данных в Delphi 6. Учебный курс. – СПб, Питер, 2002. - 352 c.
10. Подольский С.В., Скиба С.А., Кожедуб О.А. Разработка интернет-приложений в Delphi 6. – СПб, БХВ-Петербург, 2002. - 452 c.
11. Рубенкин Нейл Дж.. Программирование в Delphi для “чайников” - К.: Диалектика, 1996. - 304 с.
12. Дантеман Джефф, Мишел Джим, Тейлор Дон. Программирование в среде Delphi. Пер. с англ. - К.:НИПФ “ДиаСофт Лтд”, 1995. - 608 с.
13. Браун С. Visual Basic 6.0 учебный курс. – СПб.: Питер, 2001.
14. Гарнаев А.Ю. Visual Basic 6.0 разработка приложений. СПБ.: БХВ – Петербург, 2001.
15. Гладких И.Г., Харламов А.И. Изучаем компьютерные телекоммуникации без модема. Информатика и образование, 1999, №8.
16. Моисеева М.В. Программно-методический комплекс “Компьютер в системах передачи информации”. Информатика и образование, 1994, №1.
        
        МАЗМҰНЫ | |
| ... 3 ... | |
| | ... ... және ... ... | ... ... ... ... ... принциптер…… | 6 |
|1.2 ... жүйе ... және ... ... бірлігі... | 9 |
|1.3 |Агрегат |13 |
| ... |
| ... | ... ... ... жіктелуі |17 |
| ... | ... ... қоры ... ... ... |21 |
| ... | ... ... ... ... және оған ... |26 |
| ... |
| ... | ... ... бағдарлама пакеттері. |30 |
| ... | |
| | | ... ... Delphі ... ... ... |Delphі тілінің басқарушы |48 |
| ... | ... ... ... |59 |
| ... | ... |Excel ... ... туралы қысқаша | |
| ... |
| ... | ... ... ... |68 |
| | | ... |73 ... |
|............. | |
| | ... ... ... |74 ... | |
| | ... ... ... технологиялар өте үлкен қарқынмен дамуда және
бұл жай барлығымызға да мәлім. Соңғы технологиялық жетістіктердің арқасында
компьютерлер өміріміздің ... ... ... ... ... ... жаңа ... жетелеуде.
XXI ғасыр ақпараттық технологиялар ғасыры. Сондықтан да біздің
өмірімізбен ... ... ... ... ... ... ... көзіне айналып, компьютер деген машинаның
өңделуіне түсіп, жік-жікке бөлінуде. Қазіргі кезеңнің ерекшелігі үлкен
көлемдегі ... және ... ... ... ... ... негізгі ресурсы ақпарат болып табылатын
информациялық экономикаға өту. Информатика ... ... ... ... бір ... мойындап отыр. Оның статусы өзгеруде. Ақпарат
бара-бара қоғамдық әл-ауқат деңгейін анықтайтын шешуші факторға айналуда.
Ол бизнестің ... ... ... ... ... қоршаған ортада әрқашан қозғалыста болатын ақпараттар жиындары
өте ... ... ... олар арту ... ие. ... кез ... немесе кіші ұйымдарда нәтижелі жұмыстарды қамтамасыз ... ... ... ... ... ұйымдар бұл үшін папкалардан
тұратын ... ... ... ... ... ... ... бағалайды. Қазіргі күнде көпшілік қаржы ұйымдары,
өнеркәсіптер, сауда-саттық, оқу мекемелер, яғны мектептер және т.б. ... ... ... ... өте ... Мәліметтер қоры болмағанда олар
ақпараттар көшкінінде жай ғана тұншығып қалар еді.
Үлкен көлемдегі ... ... ... ... ... ... мәліметтерді тасымалдау құралдары, жады үшін адам мен ЭЕМ
арасында диалогты қамтамасыз ететін, файлдарды оқу үшін , ... ... жаңа ... қосу ... сақталынған
мәліметтер негізінде шешім қабылдау үшін мүмкіншіліктер туғызуы керек. Бұл
функцияларды қамтамасыздандыру үшін мәліметтер қорын ... ... ... ... енгізілген. Қазіргі заманғы МҚБЖ (Мәліметтер қорын
басқару жүйелері) - ақпараттар ... ... бір ... ... бір уақыт ішінде жұмыс істеуіне бағытталған мәліметтер
қорын басқарудың көп қолданушылар жүйесі.
Ақпараттандыру концепциясының ... ... ... әлеуметтік
экономикалық дамуына ақпарат пен жаңа ақпараттық ... ... ... ... ... Осы ... екі ... түсінігін анықтау проблемасы туады
- информациялық ұқыптылық және компьютерлік сауаттылық. Бұл екі ұғымды ... ... ... алғашқы ұғымның арнасы кеңірек, ол
информацияның қай жерде және ... ... ... біле ... табу ... ғана емес, сонымен қатар, ол ... ... ол ... классификациаланып, жөнделген, оны қалай пайдалануға
болады және ең бастысы белгілі бір жағдайда ол ... табу ... ... қоса ... ... ... ... нақты біле алады. Ал мұндай ой
еңбегі тек жалпы білімде ғана емес, ... ... да ... ... жағынан, әрбір қоғамның ақпараттандыру деңгейі информация саласында
жұмыс істеушілер санымен ... ... да, жан - ... ... ... ... ... дайындау қазіргі заманның үлкен
қажеттілігі болып отыр. Информатизация процесінің алдында ... тағы ... - ... ... сай ... ... жасап шығару, оларды
телекоммуникация жүйелерімен байланыстыру. Мұндай жағдайларда информация
жүйелері бизнес жүргізу ... ... ... ... айналады,
Қазіргі кезде қолмен пайдаланылатын информациялық жүйе ... ... ... және ... ... жүйе ... техникалық прогресс және нарықтық қатынасқа өту процесі ... ... ... ... ... ... етіп отыр.
Әсіресе информациялық жүйе технологиясында ... ... ... ... өте ... ... ... кездегі информацияны қағазда емес,
ЭЕМ-де сақтау анағұрлым арзан. Компьютер қолдануда мәтіндер ғана ... қол ... ... ... фото ... ... жазбалары
және тағы басқа сақтауға болады, яғни компьютер қандай да болсын ... ... ... жұмысының өзектілігі. Адамдар мектепте білім алып,
тарбиеленеди. ... сол ... ... ... ... қаншама
муғалімдерді жұмысқа алады. Сол кезде кадрларды алынған соң ол ... ... ... ... ... қолмен дайындау уакыт жоғалтумен
байланысты. Сонымен қатар мұғалімдер туралы барлық мәлімет мектеп үшін ... ... ... ... ... жеке каталог болып оларды сақтау.
Қажет кезінде қолдану қажет. Оның бәрін кадр бөлімінде бір адам ... ... ... ... ... ... ... мәліметтер іздеумен
кетеді. Ал есептеуіш техниканың дамуы ... кадр ... ... ... ... болды. Бұл қызметкерлердің
уақытын іс-қағаздар толтырумен ... ... ... ... бағдарламалар күнделікті құжаттарға байланысты операцияларды
бір ғана дербес компьютердің көмегімен шеше ... ... ... ... ... және ... техникамен білікті жұмыс істеуді білдіреді.
Автоматтандыру мен ақпаратты өңдеудің ... жаңа ... ... ... орындағанда, көп есептеу
жүргізетін есептерде немесе таза ... ... ... ... ... ... процесті жылдамдатуға
мүмкіндік береді. Творчестваның дамуы адамдардың ... ... жаңа ... ... ... ... ... жұмысының мақсаты. Үлкен қызмет салаларында, мекемелерде,
кәсіпорындарда, жоғарғы оқу ... және ... ... ... мәселелерін шешетіндіктен бұл қызмет салаларын ақпараттандыру өте
тиімді болады. Жаңа ақпараттық ... ... бұл ... ... ... қиындыққа соғады. Дер ... ... ... ... ... ... өңдеу үшін, басқару үшін
автоматтандырылған ... ... құру бұл ... негізгі мақсаты
болып табылады. Диплом жұмысының мақсаты қазіргі ... ... ... бірі болып табылатын Delphi 7.0 ... ... ... ... ... Access ... ... мүмкіндіктерін
пайдалана отырып, мықты бағдарламалық комплекс құру, яғни Мектеп кадр
бөлімінің автаматтандырылған акпараттық жүйесін кұру ... ... ... ... (өнім) шығару мүмкін емес, сол сияқты білім
және ... ... ... және ... ... ... алмаймыз. Бұл бөлімнің іс-қағаздары, бұйрықтар т.б. қағаздар өте
көп. Мектеп кадр бөлімінің іс-құжаттарын ... ... ... ... жұмыс істеуіне мүмкіндік береді. Бағдарлама қолданушы
үшін өте тиімді және ... ... ... шартымен орындалған.
Автоматтандыру процесі методикалық, тілдік, техникалық, алгоритмикалык және
бағдарламалық құралдардың жиынтығын ... ... ... пән ... ... қамтамасыз етеді. Сондықтан дипломдық жұмыс мектеп кадр
бөлімі үшін өте тиімді әрі пайдалы ... ... ... ... екі ... ... ... бөлім
теориялық мәліметке арналған. Ол Автоматтандыру және ... ... ... Оның өзі жеті ... тұрады: Басқару жүйесіне қатысты
кибернетиқалық принциптер, ... жүйе ... және ... ... ... ... ... қорының жіктелуі (классификициясы),
Мәліметтер қоры жайында негізгі пікірдің дамуы, Мәліметтер ... және оған ... ... ... ... ... ... Delphі ортасы туралы мәліметтер мен орындалатын жұмыстың
сипаты беріледі. Бұл бөлімде Бағдарламаның Delphі ... ... ... Ол төрт ... ... Delphі ... ... құрылымдары,
Объекті-бағдарлы программалаудың элементтері, Excel қолданбалы бағдарлама
туралы қысқаша мәліміт, Бағдараламаның ... соң ... және ... ... ... ... және басқарудың элементтері
1.1 Басқару жүйесіне қатысты кибернетиқалық принциптер
Есептеу техникасы мен математикалық әдістерді қолдану арқылы ... ... ... ... ... ... ... ғылым
— кибернетикамен тығыз байланысып, әрі олар ... ... ... ... ... ... ... жүргізу тұтқасы) сөзіне
бертін келе, XX ғасырдың ортасында математик Н. ... ... ұғым ... ... ... ... күрделі математикалық әдістерсіз, автоматтық
реттеу ... ... ... қала ... ... ... күрделі ұғымға айналды. Ол енді ... ... ... себепші болды.
Жалпы, кибернетикалық басқару деп:
- объектіні "үлкен жүйе" ретінде қарастырып, оның әрбір элементін
үлкен ... бір ... ... ... ... ... динамикалық есептерді
оңтайлы (оптимальді) шешімдермен жабдықтайтын;
- кері байланыс, өзін-өзі реттеуші, үлгілеу және т.б. ... ... ... жұмыстарында ақпараттық жүйелерді пайдаланатын басқару түрін
түсінуге болады.
Басқаша ... ... ... А.И. ... "күрделі
динамикалық жүйелерді мақсаттарға бағыттап оңтайлы ... ... ... ... де ... ойды ... өндірістік, объектілік, кешендік және т.б. жүйелерді басқару
үрдісі әр түрлі ыңғайды, яғни ... ... ... ... ... ... ... етеді. Бұл жерде әр түрлі мақсаттар мен оған жетудің
әр алуан баламалары ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндік берді. Себебі, басқару үрдісі қашанда ақпараттық
кезендермен немесе ... ... ... яғни ... ... ... Кибернетика ақпаратты алу, өткізіп беру, жинақтау,
түрлендіру мен өңдеу және беру үрдістерін ... ... ... ... ... қарастырайық. Оның сатылары сурет 1-де
бейнеленген.
Бірінші саты — басқарылып отырған ... күйі ... ... ... оны дайындау. Объект жайындағы деректер оны сипаттайтын көрсеткіштер
сандық ... ... ... Бұл жағдай математикалық әдістерді
қолдануға ... ... саты — ... шешімді алу үшін, алынған ақпаратты өңдеу.
Жинақталған ақпарат логикалық немесе математикалық тәсілдермен алынып, осы
тәсілдер - басқару алгоритмдері деп ... 1- ... ... ... саты — ... ... негізінде атқарушыларға басқарушы
ұйғарылымдарын - ақпаратгық бұйрықтарды жеткізіп беру.
Кибернетикалық тұрғыда басқару — келіп түскен ақпаратты ... ... ... шешімдер негізінде бұйрықтық ақпаратты беру. Бірақ, басқару
мен ұйымдастыру амалдары өзара ... ... ... олардың
айырмашылықтарын ескерген дұрыс. Басқару -объектікі дамытатын динамикалық
күйімен сипатталса, ұйымдастыру — объектінің қызметін, ... ... ... салыстырмалы статистикалық күйімен сипатталады.
Тағы бір ескеретін ... ... мен ... ... кері
пропорционалды. Себебі, объектіні ұйымдастыру ... ... ... ... оны ... ... ... төмен болады.
Бір қарағанда, объектіні ұйымдастыруды дамыту арқылы оны ... ... ... ... Дегенмен, жоғары деңгейдегі ұйымдастыру
шаралары арқылы ... ... ... ... оны ... басқарумен
қамтамасыздандыру қажеттілігі туындайды.
Жоғарыда айтылғандарды қорытындылай келе, басқару - бір жүйенің басқа
бір ... ... ... ... ақпараттық әсері деуге болады.
Басқарудағы кибернетикалық принциптерге изоморфизм, кері байланыс,
басты факторға әсер ету ... ... ... ішкі ... математикалық тәсілдер мен әдістер және т. б. ... тірі ... мен ... ... ... ... ... бар екендігін тұжырымдайды. Басқару мен
байланыс тұрғысындағы тірі ... ... тірі ... күрделі,
динамикалық жүйелерден, айталық автоматтандырылған жүйелерден аса
айырмашылықтары жоқ. Оған ... ... ... ... мен ... ... қозған немесе қозбаған (тыныш), яғни "иә - жоқ"
принципі қалпында болатын ұқсастықтары.
Компьютер ... ... ... ... ... негізделген. Динамикалық күрделі үрдістерді компьютер арқылы
үлгілеу мүмкіндігі үлкен жадылы ... кез ... ... жүйеге
изоморфты деп есептеуіне мүмкіндік береді де, сол ... ... ... ... болады.
Енді кері байланыс принципін ... ... ... ... ... (4) - ... жүйе (5) тікелей және (6) ... ... (3) ... ... байланысады деп қарастырғанбыз.
Сол кезде қалыптасатып тікелей және кері байланыстар - ... ... ... Осы ... кері ... теріс немесе оң түрде болуы
мүмкін. Теріс түрдегі кері байланыс шығу шамасының ... ... ... ... ... тепетеңдік жағдайы болса), ал оң түрдегі байланыс
ауытқу мәнін көбейтеді (тұрақсыз тепетендік жағдайы қалыптасады).
Кибернетикалық тұрғыда кері ... ... ... ... ... әсер ету арқылы басқару принципіне - объектіге немесе
басқарылушы үрдіске ену ... ... ең ... ену ... әсер ... шығу ... алу жатады.
Бүтінділікті ішкі жүйелерге бөлшектеу принципінде кибернетика -
объектінің күрделі сипатын ... ... ... ... ... толық ақпаратсыз, кері байланыс негізінде реттеу;
- басты ену сигналына ғана әсер ету мүмкіндігі;
- жағдайларды ... мен ... ... ... пайдалану;
-басқарылып отырған объектінің бір бірінен өзара
тәуелсіз ішкі күйелер ретіңде қарастырылуы.
Математикалық әдістер объектіні киберкетикалық баскарудың құрамды
бөлігіне ... олар ... ... ... ... ... және
талдау барысында пайдаланылады. Жүйені меңгеруде "операцияларды (амалдарды)
зерттеу ... ... ... ... талдауда, оның
математикалық үлгісі тұрғызылады. Ал үлгі — жүйенін, изоморфты бейнесі.
Жүйені үлгілеуде эвристикалық, комбинаторлық әдістер мен ... ... де ... ... ... үлгілеу уақыттан
тәуелді болғандықтан да, көп мерзімді үрдісті аз уақытта компьютер арқылы
анықтауға ... ... Бұл ... ... стохастикалық сипатта
(кездейсоқ айнымалылардан, уақыттан тәуелді) ... ... ... жүйе ұғымы және ақпараттың құрамды бірлігі
Ақпарат -латынның іnformatіo деген сөзінен шыққан, яғни істің ... ... ... іс-әрекеті туралы ақпарат, мәлімдеме немесе қандай да
бір нәрсе туралы мәліметтер жиыны.
Дегенмен, мәліметтерді ақпаратпен теңестіруге ... ... ... ... істердің нақты емес жақтарын азайтатын мәліметтерді ғана
қамтиды.
Ақпаратты қандай да бір мәселелерді шешу үшін ... ... ... ... және ... жаңа ... деп түсінейік.
Ақпарат дегеніміз, оны алушы ... ... ... ... деген үш сүзгісінен өткен нәрсе.
Мұндай анықтама ақпаратты үш ... ... ... ... ... және ... ... ақпаратты қандай да бір қабылдап алушы кісі
үшін тек тілдегі белгілер арасындағы қатынас қарастырылып, бұл ... ... мен ... ... ... ... ... мазмұны меңгеруге
мүмкіндік береді. Мәлімдеменің мазмұны - ... бір ... ... ... ... сүзгі ақпаратты қабылдаушының іс жүзіндегі қызмет
барысында шешетін ... ... ... бағалауына
мүмкіндік береді.
Кибернетикалық жағдайда ақпарат, объектінің жағдайын сипаттайтын
жабдық ретінде, сондай-ақ, ... ... ... мен ... ... ... ретінде қарастырылады. Ал мәліметтерге -
кез келген обьектінің жағдайы туралы деректер, мағлұматтар жатады.
Ақпарат жүйесінде элементтер арасындағы байланыс ... ... ... жүйеге қатысы бар мәліметтер мен оны қолданушылар арасындағы байланыс
ақпарат арқылы, яғни осы жүйеге ... бар ... мен ... ... туралы белгілер арқылы жүзеге асады.
Ақпарат жүйесіс(АЖ)– қандай да бір обьектіні басқаруға қажетті
ақпаратты ... ... ... және ... беру жүйесі деп
қарастырылады. Әрбір ақпарат жүйесі(АЖ) ... ... ... ... бір ақпараттық кеңістікті бейнелейтін пәндік ... ... ... оны ... ішкі кластарға бөлуге болады:
- ақпараттық анықтамалық жүйелер;
- ақпараттық- кеңес беретін жүйелер;
- ақпараттық қадағалаушы жүйелер.
Ақпараттық- анықтамалық жүйелер ... ... оны ... үшін ... ... беретін жүйелер объектінің күйімен жұмыс тәртібі
туралы ақпаратты беріп, нақты жағдай үшін ... ... мен ... қадағалаушы жүйелерде мәліметтер ... ... , ... объектілердегі үрдіс автоматты түрде реттеледі.
Дегенмен, келтірілген жүктеулер шартты түрде қарастырылған. Оларды
таңдау сәйкес ... ... ... ... ... құрылымын қарастырсақ, оны ақпараттық
бірліктерге: реквизиттер, көрсеткіштер, құжат ... ... ... ... ... деп бөлуге болады. Мұндағы ақпараттың ары қарай бөлінуге
жатпайтын ең кіші өлшем ... ... ... оның екі түрі бар ... ... ... және ... реквизит әріптер мен сандар жиынтығынан тұрады және ... ... ... ... Бұл ... ол ... ... деп
аталады. Ал ол мән- мағынаның сапалық қасиетін білдірсе, ол- ... деп ... ... ... ақпарат жүйелерін қарастыратын пәндерде
осылай беріледі. Ал тек таза ... ... ... ... ... ... және ... бөлігі деп саналатын екі негізгі
бірліктері қарастырылады. Атрибуттың аты және ... ... аты ... ... ... шартты белгілеуді білдіреді.
Атрибуттың мәні деп, нақты бір жағдайды құбылыстың, жағдайдың, ... да бір ... ... ... ... болады. Атрибуттың
барлық мүмкін болатын мәндері жиын ... ... ол осы ... деп аталады.
Егер атрибутың А деген аты болса, ол (А,d) деген жұпты белгілеп тұрса,
яғни мұндағы d(D, онда D ... А ... ... ... ... деп ... d ... А атрибутының берілген уақыт мезетіндегі
мағынасы болады .
МҚБЖ-ға арнап ... ... ... ... ... үшін доменнің барлық элементтерін тізіп шығу мүмкін емес
жағдайлар ... ... ... ... үшін ... типі мен ұзындығы
көрсетіледі. ... ... ... ... Оның ... ... дейін шектейік. Оны бағдарламалық Паскаль тілінде
былай жазуға болады:
var МЕКЕМ: ... ... ... жиыны мүмкін болатын мәндер жиынынан тұрады.
Қажет ... ... ... ... ... ... ... Егер жіктегіштер қажет болмаса, мәліметтер қоймасындағы
обьектілерді тек реттік нөмірімен ... ... Бұл ... ... ... ... объектілер жиыны бір белгіге ... ... ... ... белгілерін осы белгінің мағынасының санына байланысты
бөліктерге (серияларға) бөлуге болады және әрбір серияға тізбектелген ... ... ... ... (атрибуты мәнінің шартты
белгілеудегі әртүрлі жүйесін қарастырайық. Мекеменің ... ... Оны ... 1-ден 300-ге дейін кіші мекеме, ал 301-ден 500-ге
дейін орта мекемелерде, 500-ден 600-ге ... ... ... ... деп жіктейік.
Осы жағдай үшін разрядтық шартты белгіні қолдансақ, шартты белгінің
бірінші таңбасы үш ... ... ... ( ... ... 2-орта
мекеме, 3-ірі мекеме). Шартты белгінің келесі таңбасы мекемелердің
нөмірлерін ... ... ... шартты белгіде мекемеге қатысты
т.б. белгілерді ... ... үшін ... реттік таңбаларды тізбектеп
ұлғайта беруге болады да, ол өз кезегінде мекеме туралы көптеген ... бере ... ... ... ... разрядтық жүйесі
бірнеше белгілері бар ... ... ... үшін ... ... ... (АҚБ) деп ... жиынтығын айтамыз.
Мәліметтер қоймасы да осы бірлікке жатады. Атрибуттардың жиыны бір АҚБ-ға
келесі принциптер бойынша бірігеді:
-Сәйкес атрибуттар бір кезеңді ... ... ... ... ... ... мәні бірдей мезетте туындап, қисынды
немесе арифметикалық ... ... ... ... ... аты, құрылымы және мәні жатады. АҚБ
аты - ақпаратты өңдеу барысында оны белгілеу. АҚБ құрылымы- ақпараттың ... ... ... бірлігінің құрамына ену. АҚБ-құжаттардың құрылымын
сипаттауда қажет. Мысалы, құжат ретінде ... ... ... ... ... 2, 3)
Сурет 2- Сынақ кітапшасынан толық көшірме құжат
Сурет 3- Сынақ кітапшасынан ... ... ... АБҚ-сы -КІТАПША деп аталады. Ол АТЫ, ФАК, КУРС,ТОП
атрибуттарын және КІТ2 (СЕМЕСТР, ПӘН, ЕМТИХАН, ... ... ішкі ... ... КІТ2 ... өз ... бөлек АҚБ.
Әдетте қағаз құжат бұлай сипатталмаса да, ... 2, ... ... оның ... ... ... компьютерде өңдеу үшін
қажет.
АҚБ құрамындағы - бағдарламалау тілдері арқылы сипатталады. Мысалы,
Паскаль тілінде ... ... ... ... анкета АҚБ-сын
қарастырсақ, ол былай өрнектеледі
type strіng = packed array[1…16] of ... day: ... ... ... fam: strіng ... (man, ... date;
end;
gryppa=array [1…20] of anceta.
Құжаттарды талдауда оның құрамын көрсеткіш деп аталатын ... ... ... Бұл әр ... ... ... ... қажет.
Көрсеткіш- бір реквизит- негізден және экономикалық ... ... әр ... ... ... бірнеше (оған қатысты)
реквизит-белгілерден тұратын ақпараттың жиынтығы.
1.3 Агрегат ұғымы
Басқару жүйесі мен объект арасындағы өзара байланысты зерттеуде үлкен
көлемдегі ақпарат ... ... ... ... ... ... ... әдістер мен есептеу техникасын ұтымды пайдалану
өзектілікке айналды.
Үлгілеу нәтижесі үрдіс ... ... ... ... ... және ... ... басқару алгоритімін анықтауға
мүмкіндік береді. Күрделі жүйедегі осындай шараларды ... ... ... ... ... қолданылып, олар күрделі жүйелерді
жорамалдап сипаттау тіліне жатады.
Әрбір агрегат ену мен шығудан және ... ... мен ... ... әдіс ... құрылғылардан тұрады. Бұлардан басқа,
агрегаттар бақыланатын параметрлермен және кері байланыстармен сипатталады.
Агрегат ... ... ... ... рет ... жүйені үлгеруді зерттеушілердің тәжірибелері оны толықтыруға
мүмкіндік береді.
Айталық, Т – ... ... ... ... ... ішкі жиыны
болсын.
X,Y,Z,G – қандай да бір элементтерден құрылған жиындар болсын. Бұл
жиындардың элементтері былай өрнектелсін: t e T – ... ... х е Х ... ... g e G – ... ... y eY – шығу сигналы, z t Z – күй
(жағдай). Мұндай сигналдар ... ... ... динамикалық
жүйеге сыртқы ортаның немесе динамикалық жүйенің сыртқы ортаға әсер етуі.
Бұл элементтердің барлығы уақыттан тәуелді векторлық функциялар:
z ( t ) = ( z1( t ), z2 ( t ),… zp( t ... ( t ) = ( x1( t ), x2 ( t ),… xn( t ... ( t ) = (y1( t ), ym ( t ),… ym ( t ... ( t ) = (g1( t ), g2 ( t ),… gr ( t ... p, n, m, r – ... ... D - өту және шығу операторлары болсын. Олар z(t), y(t) функцияларын
жүзеге асырсын. Агрегат деп T, X, Y, Z, G ... және H, ... ... ... ... H, D ... басқа
схемалар арасынан агрегаттарды бөліп алады.
В агрегаты параметрлерінің ... ... Бұл ... в болып, ол в=(в1, в2, ... вq) түрінде өрнектелсін. Нақты есеп
көлемінде в мәні ... ... ... сонда в-агрегаттың
конструктивті параметрі деп аталады. Басқарушы сигналдың мәні ... деп ... (2) ену ... (3) шығу ... ... (t), yi (t) – агрегаттың і-ші ену мен шығу ... ал (2), (3) ... n, m ... ену мен ... саны. x (t), y(t) – үрдістері t уақыты ... ... олар ... ... ... ... Әрбір сигнал (tk, x(tk))
және (t`k, y(t`k)) түріндегі сандар жұбымен ... және ... t`k – ену және шығу ... ... ... ... - ену ... шамасы;
y(t`k) - шығу сигналының шамасы;
Агрегаттың қызметі жоғарыда айтылған екі оператор арқылы анықталады:
D – шығу сигналдарын қалыптастыру ... ... ... D` ... - ... ... болсын;
H – ішкі жағдай өзгерісінің операторы (өту операторы) ... ... ... ... ... ... сипаттау үшін G – басқарушы сигналдарының
жиынын бөліп ... ... жоқ. Олар X ... ену сигналдарының
жиынында қамтылсын.
Айталық, t-x(t) ену сигналының кезекті келіп түсу мезеті болсын, сонда
агрегаттың ішкі күйі секірмелі ... ... ... z(t), x (t), ... z (t+0) – аз ... ... ... агрегат күйі.
Егер t-y(t) шығу сигналын беру мезеті ... онда ... күй ... ... ... ... ... z(t), y(t), в}
(6)
Егер t ... x(t) ену ... ... және y(t) шығу ... онда z(t) ... күйі.
z (t+0)=Q{t, z(t), x(t), y(t), в}
(7)
секірмелі шамасына дейін өзгереді.
Агрегаттың ену сигналының келіп түскен немесе шығу ... ... күйі – ... күй деп, ал ... ... уақыт мезеттері –
ерекше күй мезеттері деп ... t – ... ... күй ... ... ал t+t`, t`>0 ... екі
ерекше күй аралығында болып, агрегаттың күйі оның ішкі күйінің өзгеріс
функциясы арқылы өрнектелінеді:
z (t+t`)=W {t+t`, z (t+0), ... W ... ... ... ... {t+0, z(t+0)} ... Q``-операторларының бірігуі түріндегі шығу операторының жүзеге
асырылуын қарастырайық. Q` ... шығу ... ... ... ... Q`` ... мазмұнын қалыптастырады. Бұл
операторлар келесі түрде тұрғызылады. Z ... ... ... в е В және g e G үшін ... да бір Zy (g,в) e Z ... ... (g,в) e Z ... түрі (в, g)-дан тәуелді, яғни агрегаттар параметрі
өзгергенде (басқа ... ... бұл жиын да ... де, осы есепті
қарастыру барысында ол – g (t) жаңа басқарушы сигналдары ... ... ... Zy (g,в) ... шығу сигналдарының шыққан мезетін
анықтайды. Сонымен, басқарушы ... ... ... ... ... шығу сигналдарын бұрынырақ басқарушы сигналдың түсуін немесе
агрегат параметрінің өзгерісін ескермей-ақ шығарып беретін шығу уақытысы ... ... ... t ... үшін Z (ө) күйі t- ... аз сан ... Zy (g,в) – да ... ал Z (t)e Zy ... , онда t бос емес шығу ... ... мезет болып табылады.
y (t) = G`` {t,z(t), g(t), в} ... ... V, V`, V``, U, G`` ... ... ... ... операторлар, (5)-(10) өрнектер бойынша есептеу
натижелерін кездейсоқ сипатқа ... ... ... оның
үстіне есептелген шамалардың ықтимал қасиеттері сәйкес операторлардың
түрлерінен тәуелді.
Мәліметтер қоймасының логикалық құрылымын ... ... ... ... ... белгілі: инфологиялық жобалау және ... ... ... нақты пәндік саласының ақпараттық
мазмұнын бейнелеп көрсететін семантикалық ... ... ... ... ... жұмыстар жүзеге асырылады.
Біріншіден, басқару объектісінің пәндік саласын зерттеу. Пәндік сала
ұғымын шынайы әлемнің немесе ортаның ... ... ... да бір ... деп ... ... ... саланы зерттеу –тапсырма
берушімен, яғни жүйені болашақта қолданыушымен пікір алысып, кеңесу арқылы
орындалады. Әңгіме қарсысында келесі ... алу ... ... шекарасын, оның өзгеру және даму мүмкіндіктерін
анықтау; пәндік ... ... ... және әр бір ... ... ... ... тізімі мен олардың сұранысын (ақпаратқа
деген тұтынушылығын) анықтау; объектідегі ақпартты ... ... ... ... МҚ – ны ... асыру үшін қандай
компьютерлік техниканы қолдану жоспарланып отырғанын анықтау; ақпараттың
келіп ... ... ... және ... ... жауап беретін
адамды анықтау.
Екіншіден, объектілер мен атрибуттарды анықтау. Бұл жұмысты ... ... ... ... ... ... кіру және шығу ... олардың түрлері мен, анықтамалар мен, басқа да мәліметтермен танысу
қажет.Бұл ... ... ... мәліметтер қорының түрін айқындап
анықтауға тиіс. ... ... ... құжаттық, фактографикалық немесе
аралас болуы мүмкін.
Үшіншіден ... ... ... ... ... ... қатысыуы мен анықталады. Бұл жұмыстың мақсаты – пәндік саланың
әр бір үзінді бөлігіне арнап толық сұраныстар тізімін ... әр ... ... ... ... кезеңдермен сұраныстық байланыстар
тұруы қажет.
Төртіншінен, ... ... ... ... ... соң ... Бұрыннан бар құрылымдық байланыстар ... ... ... ... Егер ... ... үшін ... байланыс болмаса, онда ол ... ... ... ... ... оның
жөнделуі мен толықтығын тексеру мен айтылады. Ол ... ... ... орындалуы мүмкіндіктерін тексеруде құралады. Инфологиалық үлгі
ұзақ уақыт бойы барлық жүйелердің жұмысын қамтамасыз етіп, бір ... ... ... ... ... ... ... инфологиялық концептуальдық үлгі, таңдаулы
нақты МҚБЖ-да қабылданған пішінге түрленеді. Мәліметтер қоймасы құрылымының
логикалық үлгісі пәндік саладағы обьекті ... ... ... ... ... арасындағы байланыс ... ... ... ... ... ... логикалық құрылымының
көмегімен мәліметтерді іздеу барысын үлгілеу жүргізіліп, ... ... үшін ... ену мен ... ... жолдары анықталады.
4. Мәліметтер қорының жіктелуі (классификициясы)
Мәліметтерді өңдеу ... ... ... ... және ... ... екіге жіктеледі.
Орталықтандырылған (база) мәліметтер қоры ... ... ... ... Егер бұл есептеуіш жүйе ЭЕМ – нің ... ... онда ... ... ... ... мүмкін болады. Мәліметтер
қорының қолдануының мұндай әдісі ... ... (ДК) ... жиі ... ... қоры есептеуіш желінің түрлі ЭЕМ – дерінде
сақталатын, бір – біріне қиылысушы немесе ... ... ... ... ... ... бөліктенген мәліметтер қорын басқару ... ... ... ... болады.
Мәліметтерге рұқсат алу әдісі бойынша ... ... ... ... қоры алыстатылған (желілік) рұқсатты мәліметтер қоры
болып бөлінеді.
Желілік рұқсатты орталықтандырылған ... қоры ... сол ... ... ... ұсынады:
▪ Файл – сервер;
▪ Клиент – сервер.
Файл – сервер. Желілік рұқсатты МҚ жүйесінің ... ... ... ... ... ... ... Мұндай машинада
бірлесіп қолданылған орталықтандырылған МҚ сақталады. Барлық басқа желі
машиналары жұмыс станцияларының ... ... ... ... монопольді түрде қолданатын локальді МҚ – ларды құрады. Файл
– сервердің концепциясы шартты түрде мына суретте көрсетілген (сурет 4):
--- ... қоры ... --- ... үшін ... ... 4- МҚ-ақпаратты файл – сервер принципі бойынша өңдеу схемасы.
Клиент – сервер. Бұл концепцияда орталық машина ... ... ... басқа мәліметтерді өңдеудің негізгі көлемін
орындауды қамтамасыз етуі ... ... ... ... ... ... шығару және іздеуді тудырады. Шығарылған мәліметтер
(бірақ файлдар емес) желі бойынша серверден клиентке ...... ... шартты түрде мына суретте бейнеленген (сурет 5).
Мәліметтер қорынан ... ... ... 5- ... ақпаратты клиент – сервер принципі бойынша өңдеу.
Мәліметтер ... ... ... қоры ... ... файл ... ... структуралық
элементтермен тығыз байланысты.
Өріс (алаң) – ақпараттың бөлінбейтін білігіне, яғни реквизитіне сәйкес
келетін мәліметтердің логикалық ... ... ... ... ... үшін ... ... қолданылады:
▪ Аты (имя), мысалы: фамилиясы, аты, әке аты, туған жылы;
▪ Типі (тип), мысалы: символды, сандық, календарлық;
... ... ... 15 байт ... бірге символдардың ең үлкен
санымен анықталады;
▪ Дәлдік (точность) сандық мәліметтер ... ... ... ... бейнелеу үшін екі ондық санақ белгісі.

|Өріс1 (аты) |Өріс2 (аты) ... (аты) ... (аты) |
| | | | ... 1- ... ... структуралық элементтері.
Жазба дегеніміз – логикалық байланысқан өрістердің жиынтығы. ...... ... ... ... ұстап тұратын бөлек
реализация.
Файл (кесте) – бір ... ... ... ... файлдарының логикалық структураларының суреттелуі өріс
жазбаларының ... ... және ... ... сипаттамаларынан
тұрады. Мысалы, кесте 2-де көрсетілгендей:
|Файл аты ... ... ... форматы |
| ... | ... ... | | | | ... | ... |Ұзындығы |Дәлдігі |
|) | | | | | ... 1 | | | | | ... | | | | | ... n | | | | | ... 2- Файл ... логикалық структурасының суреттелуі.
Байланыс типтері. Барлық тақырыптық облыстағы ... ... ... бірнеше түрлері бар:
▪ Бірден бірге (1:1);
▪ Бірден көпке (1:К);
▪ Көптен көпке (К:К).
1-ге 1 байланысы. Бір ... бір ... ... ... ... ... келеді. Бірден бірге байланысын былайша бейнелеуге болады:
А1 ... ... 6- ... бірге байланысы.
Бірден көпке байланысы - 1- ші кестенің бір жазбасына 2-ші ... ... ... ... 1-ші ... ... ... керек.
Бірден көпке байланысының көрінісі мынадай:
А1 В1
А2 ... В3 ... 7- ... көпке байланысы.
Көптен көпке байланысы. Бірінші кестенің бірнеше жазбасына ... бір ... ... ... ... байланысының көрінісі:
А1 ... ... ... 8- ... ... байланысы.
Жұмыс технологиясының жалпы қорытындысы. Әрбір нақты МҚБЖ – ның өзінің
ерекшелігі болады. Оны ... ... есте ... ... ... кез –
келген МҚБЖ – ның функциональдық мүмкіндігін көре отырып осы ортадағы
қолданушының жұмыс технологиясының жалпы қорытындысын алдымызға келтіруге
болады.
МҚБЖ – ның ... ... ... ... ... ... былайша бөлуге болады (сурет 9).
▪ Мәліметтер қоры кестенің структурасын құру;
... ... ... және ... ... ... өңдеу;
▪ Ақпаратты мәліметтер қорынан шығару.
Бөлінген этаптарды тереңінен мына схемада қарастырамыз:
Сурет 9- МҚБЖ – дағы жұмыс технологиясының жалпы ... ... қоры ... ... ... дамуы
Мәліметтер қоры туралы түсінік 60 жылдардың соңында ... ... ... мәліметтерді өңдеу саласында мәліметтер файлы және мәліметтер
жиыны ... ... ... ... ... ұрпағы пайда болғанға дейін
(олардың алғашқылары 1965ж. орнатылды) мәліметтер өңдеудің бағдарламалақ
қамтамасыздандыруы тек ... ... ғана ... ... қорын ұйымдастыруды қолданбалы ... ... ... ... бұл ... әдіспен жасалды, яғни
мәліметтер тізбектелген файлдар ретінде магниттік ... ... ... жоқ ... Егер ... ұйымдастыру немесе
еске сақтау ... ... ... бағдарламашы сәкесінше
бағдарламаларды өзгерту керек болды, оларды қайта компиляциялап, қою ... ... ... үшін, қайтадан жаңа файл құру керек болатын. Бұрынғы
файл бастапқы файл ретінде ... ... ... ... ... одан бұрынғы нұсқалары да сақталатын. Бірнеше файл бір ... ... ... ... үшін де сол ... ... басқа формада, басқа өрістермен сондықтан да, бір ... ... ... ... ... ... жүйеде артық
мәлімет пайда болды, бір мәліметі бар түрлі файлдар көп болды.
Кейде ... өз ... ... бар ... қолданылды, ал ол
файлды біртіндеп ... ... ... ... ... ... тікелей рұқсат берді. Жазбаларды адрестеу әдісін бағдарламаны
жазу барысында қолданбалы бағдарламашы қамтамасыз етеді. Егер есте ... ... ... ... бағдарламаға көптеген өзгеріс
енгізу қажет болды. Ал іс ... есте ... ... ... ... Жаңа ... бір бит ... сақтау шығындарының барынша
азаюына әкелді, ал қазіргі таңда ... ... ... ... есте ... ... көлемінен әлде қайда үлкен.
Екінші кезең (60 жылдардың соңы) бірінші ... ... ... олар ... ... ... ... бағдарламашыны аппаратураға әсер етуіне шек қою
мүмкіндігін қабылдады. ... ... ... ... ... ... мәліметтердің физикалық орын ... ... тек оның ... файлдарының құрылымы ... іші ... ... ... Осы ... сәйкес мәліметті өңдеу
әдісінің дамуы бірінші кезеңдегі тәрізді, файлдар тек бір ... ... өте ... ... ... негізделген.
Коммерциялық мәліметтерді өңдеудің дамунан мынаны көруге болды:
қолданбалы бағдарламаларды, файлдарды ... ... ... және ... ... ... ... қатар сақталған
мәліметтерге жаңа өрістер және жаңа ... ... ... ... ... қоры үнемі дамитын объект ретінде белгілі. Мәліметтер
базасына жаңа жазбалар қойылады, ал бар жазбаларға жаңа мәліметтер элементі
қосылады. Мәліметтер ... ... ... оған жаңа ... ... ... да, оның тиімділігін арттыру және жұмыс істеуін жақсарту
мақсатында өзгертіледі. Қолданушылар ... және ... ... ... базасының құрылымы ... ... ... емес ... ... ... ... элементтері және
оларды сақтау әдістері үздіксіз өзгереді. Егер мәліметтерді ұйымдастыруға,
есептеуіш жүйесінен ... ... ... ... ... сияқты
шектеу түссе, онда ол файлдың ... ... ... жаңа ... іске ... ... оны ... уақыт жоғалтады.
Бір жағдайда мәлімет немесе жазба элементінің аты ғана ... ... ... ... ... құрылымның бар болғанында) ол
осы мәлімет элементі бар теңестірілетін ... ... және ... ... ... ... қамтамасыздандыру мәліметтермен
жазбалар деңгейінде емес, ... ... ... (өрістер) байланысқан
жағдайында ғана жаңа мәлімет элементтерінің жазбаларға қосылуы қолданбалы
бағдарламаның ... ... ... Бұл қиын ... ... көп ... ... жақсы мәліметтер базасының
бағдарламалық қамтамасыздандырылуы бағдарламашыны қиын құрылымдылықпен
байланысты ... ... Шын ... ... ... ... қолданбалы бағдарламашы өзінің талаптарына
сәйкес құрылған салыстырмалы қарапайым ... ... көз ... ... қорының бағдарламалық қамтамасыздандырылуының 3 кезеңі (70
жылдардың басы) қолданбалы бағдарламашы мәліметтің физикалық құрылымын
нақты құрылғыға ... және ... ... ... ... қолданбалы
бағдарламашы файл мәліметтерінің ұйымдасуын білуі керек. Бұл жағдайда ... ... ... ... ... Егер ... ... болса, онда қолданбалы бағдарламашыға жазбаның нақты физикалық
форматын ... ... Ең ... ... өз ісінің маманы
«навигатор» болуы шарт.
Қолданбалы бағдарламашының логикалық ... ... ... ... обращениесінің туындысы машиналық ... ... деп ... ... ... бағдарламамен байланысын
айтады. Байланысты осы мәліметтер қолданады. Привязка процесі орындалғаннан
кейін бағдарлама физикалық мәліметерден тәуелсіз болмайды.
Сонымен үшінші ... ... ... ... бір ... ... алынды.
▪ Бір мәліметке рұқсат, бағдарлама талаптарына жауап бере алатын
түрлі бағдарламамен, түрлі жолдармен ... ... ... ... ... ... болуын
кемітетін тәсіл болды;
▪ Түрлі бағдарламаларға мәліметтер элементі жалпы болып табылды.
▪ Мәліметтердің ... ... ... ... ... Оны ... бағдарламалардың өзгеруін
пайдаланбай-ақ, мәліметтер қорының тиімділігін арттыру мақсатында
өзгертуге болатын болды;
▪ Мәліметтер өрістермен немесе ... ... ... ... ... басқару деңгейінде адрестеледі.
Алғашқы мәліметтер қорын басқару ... ... ... кейін, тағы да қосымша тәуелсіз мәліметтер деңгейі керек
екені анықталды. Мәліметтердің жалпы ... ... ... ... ал ... қоры ... ... ол міндетті түрде өзгереді.
Сондықтан да, қолданылатын ... ... ... тек ... ... ... ғана ... қажет. Кейбір жүйелерде мәліметтердің жалпы логикалық
құрылымының өзгеруі оның бар ... ... ... яғни бұл ... ... болады. Сондықтан да мәліметтер тәуелсіздігінің екі деңгейі
керек. Оларды ... ... және ... ... деп
атайды.
Мәліметтердің логикалық тәуелсіздігі мәліметтердің жалпы логикалық
құрылымының өзгерген жағдайында ... ... ... ... ... ... ... базасынан қолданбалы
бағдарламалар қолданатын элементерді өшіру ... ... ... ... ... ... ұйымдасуы және
физикалық орналасуының өзгеруі оның жалпы логикалық құрылымын, қолданбалы
бағдарламалардың өзгеруін ... ... ... ... ... логикалық және физикалық тәуелсіздік
идеясымен ... ... ... ... оның ... ... және нақты қолданбалы бағдарламалардан ... ... ... ... ... ... ... мәліметтер жайлы сипатын жалпы логикалық
сипатқа ... ал ... соң ... ... ... сипатына айналдырады.
Мұндай құрылым мәліметтер құрылымын бұрын мәліметтер қорын қолдануда
және жетілуінде істелген жұмысты еш ... ... ... ... ... ... қоры көп ... дамиды;
▪ Мәліметтер администраторна жүктелген әдіс, оған бақылау
функциясын және ... ... ... ... ... ... ... қауіпсіздігін және бүтіндігін, құпия қорғанысын
басқару тиімді процедуралары қамтамасыз етілген;
... ... ... ... ... ... ... асыратын инверторланған файлдар қолданылады;
▪ Мәліметтер қоры бұрын жобада болмаған ақпараттық сауалдарға жауап
бере алатындай етіп ... ... орын ... қамтамасыздандырады.
Мәліметтер қорының ұйымдасуының әдістерін ... үшін ... ... ... өзегі (ядро) сыртқы жадта мәліметтерді ... ... ... ... транзакцияға және журналдауға жауап ... ... ... ... (кем ... логикалық, бірақ
кейбір жүйелерде бұл қосымшалар шын мәнінде бөліп ... ... ... ... менеджері, транзакция менеджері ретінде бөліп
көрсетуге болады. МҚ өзегінің өзіндік сипаты ... ... ... жоқ және SQL ... өндіретін және МҚ утилиталарын
қолданатын бағдарламалар. МҚ өзегі МҚБЖ ... ... ... ... ... ... қолданғанда өзек жүйенің
серверлік бөлігінің негізі құрамы болып табылады.
МҚ тілінің ... ... ... ... ... МҚ ... операторларының компиляциясы болып табылады.
МҚ бөлек утилиталарына әдетте, МҚ қолданып ... ... ... ... МҚ жүктеу және ... ... ... МҚ бүтіндігіне ауқымды тексеру жүргізу ... МҚ ... ... ... ... бағдарламаланады, ал кейде
тіпті өзектің ішіне кіреді.
МҚ бар дайын бағдарламаның ... ... ... әдістердің жалпы
құрамы көрсетілген. Осы жалпы схемаға байланысты біз Бағдарлама -> МҚ өзегі
-> берілгендер қоры ... ... ... ... ... ... -> ... қосымша деген тізбек бар.
Визуалды емес қосымша ... ... ... ... ... функцияларды және берілгендердің өзін береді. Ал
Визуалды қосымшада берілгендер экранда көрсетіледі ... ... ... ... және т.б.). МҚ ... және берілгендер
қорының өзінің тұрған орны бұл тізбекте көрсетілмеген. БҚ ... ... ... ... орны ... архитектураға байланысты.
Мәліметтер қорының төрт түрлі сәулеті бар:
... ... ... ... ... ... сәулеті;
▪ Көпзвенолық (үшзвенолық N-tier немесе multi-tier) сәулеті.
Қайсы болмасын сәулетті қолдану ... ... ... ... ... ... ... бағдарламада
қолданылатын БҚ-мен жұмыс істеу үшін керекті ... ... өз ... ( бұл ... ... емес қосымшаларға қатысты ).
Мәліметтер қорын проектілеу. Берілгендер қорын проектілеу соңғы
қолданушылар арасында туындайтын проблемалрады ... ... Олар ... ... ... ... және тапсырмалармен
қамтамасыз етіледі. Қолданушылар бөлек ... ... ... Әр ... ... проектілеу нәтижесіне әсер етеді. Нақты және потенциалды
бағдарламалар туралы, берілгендер қорының қолданушылары жайлы ... ... ... барлық қарама-қайшылықты бастапқы деңгейінде жою керек.
Өйткені бүкіл әлемдік, көп жылдық ақпараттық жүйелерді қолдану тәжірибесі
көрсеткендей, ... ... ... ... ... ... жою мүмкін еместігін көрсетеді.
Проектілеу әдетте бір ... (топ ... - ... ... ... (БҚА). Ол жеткілікті ... ... ... жақсы таныс арнайы бөлінген қызметкер ретінде, сонымен
қатар келешекте берілгендер қорының қолданушысы ретінде болады.
БҚ проектілеу негізіне ... ... ...... ... ... ... енгізілуі тиіс. Нақ соңғы қолданушы өз жұмысында
берілгендер қорының ... ... ... ... ... ... Осы ақпараттың сапасына және ... ... ... ... шығады. Берілгендер қорына енгізілетін ақпаратты
соңғы қолданушы береді. Сонымен қатар, БҚ-ның жадыда физикалық ... оның ... ... ... қалай іздейтінінің механизмін
немесе берілгендер қорын актуалды жағдайда қолдау көрсетіун білмейтін
немесе білгісі келмейтін ... БҚ ... ... ... ... ... сұраныстарын қанағаттандыратын барлық мәліметтердің
бір жерде болғанын қалайды (мәселен, бір кестеде).
Ал БҚА ... ... жаңа ... ... ... ... бар ... өшіруде мүмкін болатын қателіктерді
болдырмауға тырысып бағады. Олар бұл үшін берілгендер қорынан ... ... ... керек емес функционалды байланыстарды. Осылайша
олар берілгендер қорын көптеген кішкентай ... ... ... ... сипатын ажырату үшін, бағдарламашылар және БҚА
мәліметтер моделінің түрлі ... ... ... көрсетілген
мәліметтер моделінің үш түрлі ( ... ... және ... ... ... айырмашылығы объектілер арасындағы өзара
байланыстың әдістерді қалай көз алдына ... ... ... қорының қасиеттері және оған қойылатын талаптар
Нақты түрде мәліметтер қоры дегеніміз- қандай да бір ... ... ... жиынтығы. Бірақ мәлімет дегеніміз- абстракция, ... Олар ... ... ... өмір сүрмейді. Мәліметтер нақты
өмірдегі ... ... ... ... ... студенттің
мәліметін сорттау қажет. Нақты өмір объекті ретінде студент мәліметтер
базасында ... ... Бұл ... ... беру үшін ... ... сденттің сипаттамаларын анықтау керек. Олардың ішінде аты- жөні,
мекен- жайы, туған жылы, оқу түрі ... ... ... ... тілінде
мәлімет базасында сипаттамлары сақталатын нақты өмір объектілері негізі, ал
олардың актуалді ... ... деп ... ... ... ... ... мәні болып табылады. Мысалы: туған жылы
атрибутының мәні ... ... ... ... ... күнін, атын
көрсетеді. Мәліметтер қорында тек физикалық объектілер жөнінде мәліметтер
емес ... ... ... адам ... ... ... ... де мәліметтер сақталады.
Мәліметтер қорының қасиеттері:
▪ көп рет қолдану. Бір мәліметті бірнеше қолданушылар ... ... ... ... ... ... базаға
өзгеріс ендіру.
▪ мәліметті жылдам іздеу және сұраныс бойынша қажетті ақпарат
алу.
▪ артық мәліметтерді қысқарту қарапайымдылығы.
... ... ... ... қолданбалы бағдарламардан максималды тәуелсіздік, яғни
ақпаратты ... және ... ... ... ... ... тақырыптық ауданды бейнелеу:
а) мәліметтердің толықтығы;
б) ақпараттың моделі динамикалық болу қажет;
в) ақпараттың нақты бір уақытта актуалді болуы;
▪ әртүрлі деңгейдегі қолданушылар ... ... ... ... ... ... ... түрде кездейсоқ өзгеріс ендіруден және
құпиялы мәліметтерді ... ... ... болуы керек;
▪ мәліметтер мен бағдарламалар өзара тәуелсіз;
▪ мәліметтерді өңдеу технологиясы;
▪ мәліметтер қорының компоненттері өзара үйлесімді болуы ... ... ... ... ... мақсатында мәліметтер
базасының физикалық және логикалық жағынан түсікті ... ... ... ... ... ... кеңейтілген
түрі деп те айтуға болады, яғни ... ... кез- ... ... алады. Желілік моделдің иерархиялық ... ... ... бір жазба бірнеше ... ... ... ... ... ... ... реляциялық
моделін мәліметтер базасының америкалық маманы Е.Надд ұсынған.
Реляциялық базада ақпарат кесте түрінде ... және ... ... ... жүзеге асырылады. Кесте жолдан және бағандардан
тұрады және база ішінде айрықша атпен сақталады.
І. Реляциялық модельдердің ерекшеліктері
Абстракциялық және формалды ... ... кез- ... ... ... мүмкіндігі.
ІІ.Жиындар теориясы және математикалық логикаға негізделген өте күшті
математикалық аппарат.
Қатынас кілттері:
|ФИО ... ... ... ... ... ... Домен
кесте 3- Қатынас кілттері
Математикалық тұрғыдан қатынас жиын болып табылады. Ал ... ... ... жиын ... ... ... Сондықтан екі
қатынас кортежі бір- біріне сәйкес келмеуі керек. Кестенің әрбір жолын ... ... ... ... Мұндай атрибут алғашқы кілт деп аталады.
Нақты түрде алғашқы кілтті ... ... ... A1, A2, A3…. ... A1, A2, A3…. ... ... k атрибуттар жиыны алғашқы кілт болып табылады, егер
мына екі шартты қанағаттандырса:
- жеке дара ... кез- ... ... R ... A1, A2, A3…. An ... ... ... керек.
- минимальность: егер k жиынынан кез- келген атрибут жеке даралық
(уникальность) шартын ... ... ... ... осылай
орындалады.
Қатынас кілттері қарапайым және күрделі болып бөлінеді.
Қарапайым кілт бір атрибуттан ... кілт ... ... атрибуттың мәндеріне байланысты жасанды
және табиғи кілт болады. Жасанды кілт ... ... ... ... бос. ... ... ... жолы дараландырады.
Табиғи кілт бізге қандай да бір ... ... ... жеке дара ... ... реляциялық моделіндегі қатынастардың негізгі қасиеттері:
▪ реттелген кортеждің болмауы. Реляциялық ... ... ... ... ... ... ... базасын
басқару жүйесі (МББЖ) ақпараттарды реттеуді қарастырмайды;
▪ атрибуттың реті ... ... ... да реттелмеген;
▪ атрибут мәнінің атомарлығы(бөлінбейтін). Домен мәндер арасында
мәндер жиыны болуы мүмкін емес;
... ... ... кестесінің қасиеттері;
▪ әрбір кесте белгілі бір атпен анықталған және біртекті ... ... ... ... саны мен ... ... кестенің жазбалары бір- бірімен болмағанда бір мән айырмашылық болуы
керек;
▪ кестенің бағаналарына ерекше аттар ... онда ... ... ... базасының ақпараттық мазмұны ... және дара ... ... ... мен операция орындау барысында жолдар мен бағандарды ... ... ... ... тәуелсіз кез- келген ретте
өңдеуге ... Көп ... ... ... жүйесінде кесте кілттері
индекс атты объектілер ... ... ... Индекс деп реляциялық
кестеде орналасқан мәліметтердің көрсеткіштері аталады. Индекстерді
кітаптың ... ... ... ... болады. Индекс кестеде
мәліметтердің орналасуы жөнінде ақпаратты нақты түрде көрсетеді.
Индекстің көптеген түрі бар:
... ... ... ... ... көп ... және ең көп ... түрі. қарапайым индекс реляциялық кестенің бір ғана бағаннан
тұрады.
Күрделі индекстер екі ... ... ... құралуы мүмкін.
Күрделі индекс құру барысында бағандардың реті ... ... ... ... ... ... қажет.
Күрделі индексте бағандар реттелуінің опитмалды екі шарты:
▪ ең бірінші болып бағандағы мәліметтер қайталану саны ең кіші бағанда
орналасуы ... ... ... ең көп ... ... болып келетін
бағанда орналасқан.
Дара индекстер деп бағанның мәліметтерінде қайталану болмайды. Дара
индекстер мәліметтерді ... ... ... және ... ... үшін де қолданылады.
Мәліметтерді бірыңғайлау (нормализациялау).
Мәліметтерді номализациялау дегеніміз- мәліметтерді қарама-
қайшылықсыз ... ... ... ... ... ... қайталануы
және қайшылықтарын жойып, қайта ұйымдастыру процесі.
Нормалау мақсаты мәліметтер базасындағы артық ақпаратты жою. Сонымен
қатар артық ақпаратты жою, ... ... жою ... оларды
басқаруды жеңілдету үшін мәліметтер базасын бірыңғайлау қажет.
Бірыңғайланған кестелерді қолдану ... ... ... ... ... ақпарат;
▪ ақпаратты жаңарту қиындығы;
▪ жою;
▪ ендіру.
Артық ... ... бір адам ... қызмет атқаруы мүмкін.
Қызметкерлер кестесінде барлық ... ... ... ... Онда бірнеше қызмет атқаратын адам туралы ... ... ... ... ... отырады.
Жаңарту қиындығы артық ақпаратпен тығыз байланысты. Мысалы: бірнеше
қызметтегі қызметкерлердің мекен- жайы өзгерді. Онда осы ... әр ... ... өзгерту қажет. Егер қандай да бір жазбада мекен-
жай өзгермей қалса, ... ... ... қате ақпарат береді.
Жою қиындығы- біыңғайланған (нормализованный) ... ... ... ... ... ... ... кестеге жаңа жазбалар ендіруде пайда болады. Мысалы: кестеге
рейтинг ендіру қажет. Әсіресе поле ... NotNull ... жаңа ... оның ... ... ол ... мәні NotNull болған мәнін
ендірмесе жазба ... ... Осы ... жою үшін ... ... ... Қолданбалы бағдарлама пакеттері. Access
Өндiрiсте, ауыл шаруашылығы мен оқу ... ... және т.б ... ... берiлгендердi дайындау, оларды өңдеу,
сақтау жиi кездеседi. Мысалы, жоғары оқу ... ... ... ... жұмыс iстейтiн адамдардың тiзiмi. ... ... ... үй телефоны);
▪ факультеттер, олардың құрамындағы ... мен ... ... студенттер жөнiнде мәлiметтiк тiзiмдер т.б.
Оларды сақтаудың көп тараған әдiсi-компьютерде берiлгендер қоры
түрiнде сақтау. Мәліметтер қоры (МҚ) – ... ... ... ... ... форматтағы файл. Көбiнесе, БҚ-да сақталатын
берiлгендер кесте түрiнде дайындалады. Яғни ... ... ... ... ... - МҚ құрамында сақтаушы объект.
Мәліметтер қорын құру және ... ... ... ... үшiн ... дайындалған: dBASE, FoxBase, FoxPro, Access т.б. ... ... ... ... ... деп ... ... қолданылып жүрген dBASE-тiң түрлi варианттары FoxPro
т.б. жүйелер әрi программалау тiлдерi, әрi БҚБЖ болатын және оларды MS DOS
жүйесiнде ... ... ... кiшi ... ... ... көп қиындық туғызатыны белгiлi. Осы себептi, соңғы жылдары
пайдаланушыдан программалауды ... ете ... ... ... ... ... Access ... жан-жақты мүмкiндiктi БҚБЖ-
нiң бiрнеше варианттары жарық көрдi: Access 2.0, Access 7.0, Access ... – кiру, ... ену). ... ... ... ... және ... барынша жетiлдiрiлген күрделi программалар Access-те файлдар кесте
түрiнде құрылды.
Access 97, Excel 97, Word 97 ... ... ... ... ... бiрi-олар бiрiнен екiншiсiне жеңiл түрде
жiберiле және қабылдана ... ... ... ... МҚ кестесiнде берiлгендер адресi
жолдар мен бағанар қиылысы арқылы анықталады. Бағанды Өрiс ... ... Жазу не ... ... деп ... ... өрiс ... жөнiнде ескерiлетiн ерекшелiктер:
▪ Өрiс атаулары бiрегей (қайталанбйтын, уникальды) болуы тиiс. Атау
үшiн . (нүкте), ! (Леп ... [ , ] ... ... ... саны 64-ке ... ... тiзбегiн алуға
болады;
▪ Әр өрiске бiр типтi ғана берiлгендердi енгiзу мүмкiн . (Excel-де
бұл мiндеттi емес ... ... ... ... ... ... ... болып бiрнеше түрге бөлiнедi.
Мәтiндiк өрiс ұяшығына 256-ға дейiн символдар тiзбегiн ендiруге
болады. ... ... ... ... ... ... ... да белгiлi;
▪ Түрлi өрiс түрлi қасиеттi (қасиет - өрiс типi, өрiс ... ... ... Access-те МҚ кестесiнiң бiрiншi өрiсi етiлiп
автоматты түрде Код тақырыбы ... өрiс ... ... ... (Счетчик) типтi өрiс деп атайды. Егер кестеде ... бар ... әр жазу ... ... оның ... нөмiрi осы
өрiске кiрiстiрiлiп қойылады.
Байланысты кестелер жөнiнде. Кiлттiк өрiс.Мәліметтер қорында құрылған
кестелердiң атаулары бiрдей өрiстерi ... және ... ... ... мұндай кестелердi байланыстыруға болады және оларды пайдаланып ... құру да ... ... болатын өрiстi бiрегей өрiс деп атайды. ... ... ... өрiс – ... Егер кестенiң бiрде-бiр өрiсi
бiрегей болмаса, қажет кезiнде ондай өрiстi қолдан құру қиын емес.
Кестелердi байланыстыру үшiн тағайындалатын ... ... ... ... Олардың кемiнде бiреуiнiң кiлттiк өрiсi бiрегей, екiншiсiнiң
өрiсi осы типт ... тиiс. ... ... ... Access ... ... өрiс құрып, оны кiлттiк етiп қояды.
Мәліметтер қорын құру. Access варианттарымен ... ... ... ... Кiтаптар оның соңғы, жетiлдiрiлген варианты – Access97 мен
жұмыс тәсiлдерi баяндалған.
Access-тi iске қосу үшiн Windows ... ... ... Iске Қосу ...... Access ... беру жеткiлiктi. БҚ құруға өту
не оны ашуға арналған сұхбаттық терезе ... Оның ... ... ... түрде өз терезесi байқалады. Оның негiзгi ... ... ... ... Windows командалары сияқты.
Қажет болса, олардың қызметiн Access-тiң анықтама мәзiрi арқылы ... емес ... ... 10- Access iске ... кезде көрiнетiн терезесi
Access 97 де 22 түрлi аспаптар панелi бар. Олардың бiрiн ... не ... үшiн ... – Аспаптар панелi – Күйге келтiру ... ... ... ... ... ... ... орнату не
алып тастау жеткiлiктi.
Жаңа БҚ құру үшiн 11 ... ... ... ... БҚ” ... орнатып, ОК түймесiн шерту керек ... 10). ... ... ... Оның ... ... ... тiзiмнен жаңа
МҚ орналастыратын буманы таңдау және “Файл аты” ... ... БҚ ... керек. Мысалы, Бума: Менiң құжаттарым, файл (МҚ) аты: Кам1. Одан ... ... ... тиiс. Атау ... БҚ ... өту терезесiне
енгiзiлiп, экранға БҚ терезесi шығады ... 12). Қор ... ... алты ... ... бастауға арналған алты қондырма бет
бар:
Сурет 11- Жаңа БҚ құру ... 12- ... қоры ... ... Есептер, Макростар, Модульдер. Олардың
алғашқы төртеуi негiзгi объектiлер.
Макростар – макрокомандалар (бiрнеше ... ... ... ... ... ... Quit (шығу) – Access-тен шығу, Delete
(жою) – макрокомандалар. “макрос” қондырмасын ... ... ... ... болады.
Модульдер – Visual Basic прогшраммалау тiлiнде жазылған iшкi
программалар (процедуралар). “Модульдер” ... осы ... ... ... ... стандартты құралдары жеткiлiксiз болған
жағдайда программалаушы осы тiлде модульдердi ... ... ... iстеу
мүмкiндiктерiн арттыруына болады.
Берiлгендер қоры терезенiң оң ... үш ... ... ... ... ... түймесi қондырманы таңдалған объектiнi ашады. Егер объектi кесте
болса, оны ... ... жаңа жазу ... және ... ... ... түймесi қондырмадан таңдалған объектi құрылымын ашып, оны
түзету, күйге келтiру үшiн пайдаланылады.
Құру түймесiнiң iс-әрекетi: жаңа ... құру үшiн ... ... ... қорын жабу және ашу .
Мәліметтер қорын жабу үшiн оның терезесiнiң “Жабу” түймесiн шерту не
Файл – Жабу командасын беру ... ашу үшiн ... iске ... ... ... ... ... ауыстырып қосқышын белсендiрiп, атауын екi рет шертсе болғаны. Тiзiмде
ол көрiнбесе, ... ... ... ... қатарының екi рет
шертiлуi тиiс. “Берiлгендер қоры файлын ... ... ... ... ... мүмкiн iс-әрекеттер:
- “Файлдар типi” өрiсiнен Бқ типiн таңдау;
- “Бума” өрiсiнен Бқ файлы енгiзiлген диск/буманы таңдау.
- Терезеде көрiнген файл ... ... ОК ... ... ... ... ... сақтау
Кесте – берiлгендер қорының негiзгi объектiсi. Кесте құру үшiн БҚ
терезесiн ... ... – Құру ... беру ... Жаңа ... ... ... 4-сурет. Оған кесте құрудың үш режимi енгiзiлген:
Кесте режимi (Кестенi қолдан құру)
Кестелер ... ... ... ... құру)
Конструктор
Алғашқы кездерде кестенi бiрiншi режим бойынша құрған жөн. Ол
кесте құруға машықтандырып, түрлi терминдермен танысуға көмегiн ... ... құру ... ... ... терезесiнен “Кесте режимi” қатарын таңдап, ОК
түймесiн шерту . ... ... ... 1” ... бос ... ... оның Өрiс 1, Өрiс 2… ... екi ... ... ... ... ... өрiс тақырыптарын енгiзу;
▪ Ұяшықтарға жазу элементтерiн енгiзу;
▪ Терезенiң Жабу түймесiн ... ... ... Access ... сақтау сұралатын сұхбаттың терезе ... Оны ... ... Кесте атау сұралатын сұхбаттық терезе көрiнедi. Access уақытша
тағайындайтын ... ... ... жаңа атау ... ... шерту;
▪ Кiлттiк өрiс құру сұралатын сұхбаттың ... ... Егер ... ... Access ... түрде кестеге Код атаулы
есептегiш өрiстi қосып қояды. Бұл өрiс келешекте ... ... ... шерту.
Құрылған кесте БҚ-ның кестелер бөлiмiне жазылып қойылады..
Жазылған кесте мазмұнын көрiп шығу үшiн БҚ ... ... ... кесте атауын, одан әрi Ашу түймесiн шерту жеткiлiктi.
Access ... ... ... ... енгiзiлген мәндер бойынша
автоматты түрде анықтап қояды. Бiрақ кейде өрiске енгiзiлген бүтiн сақдық
берiлгендертипiн ... деп ... ... ... өзгерту қажет
болса, “Конструктор” ежимiн пайдалану керек.
Конструктор режимi. Өрiстi кiлттiк ету. Өрiс ... ... ... ... ... үшiн ... ... өрiс атауын өзгерту;
▪ өрiс типiн өзгерту;
▪ өрiс өлшемi мен форматын қайта орнату;
▪ жаңа өрiс қосу;
▪ өрiстi кiлттiк ету;
▪ жаңа ... құру ... ... ашу үшiн БҚ ... Кестелер қондырмасынан
кесте атауын таңдап, Конструктор түймесiн шерту керек.
Кестенiң өрiс типiн өзгерту үшiн оы ... ... ... өрiс ... ... ұяшықты таңдау керек. Оның оң жағында
тiлсызық түймесi пайда болады Оны шертiп, ... ... ... ... ... Конструктор режимi терезесiнде Нөмiр, Математ, ... ... Access ... тип ... ... мүмкiн. Оларды
сандық типке алмастыруға болады.
Өрiс қасиеттерi. Әр ... өз ... бар. ... оның ... мен ... ... ... Өрiстiң негiзгi қасиеттерi – оның
типi мен өлшемi.
Access құрылған кестенiң өрiс қасиеттерiн ... ... ... ... болса, оны қолдан өзгерту де, ал жаңа кесте үшiн қолдан орнату
да мүмкiн. Түрлi типтi ... ... ... Өрiс ... кезде оның қасиеттерi Конструктор режимi терезесiнiң төменгi
бөлiмiнде ... ... ... ... ... ... өрiс үшiн ... қасиеттердi орнату мiндеттi емес.
Мысалы, Өрiс форматы ... ... ... сұраныстар
менформаларда пайдаланылады.
Сандық типтi өрiс қасиеттерiн орнату. Сандық өрiстер бүтiн не нақты
сандар ендiрiлетiн өрiстер ... ... ... ... ... ... сандық өрiс құру не өрiстi күйге келтiру үшiн
қондырмадан өрiс өлшемiн, өрiс ... ... қою ... ... ... ... үшiн ... қатардың шертiлуi тиiс. Қатардың оң ... ... ... ... Оны ... ... ... қажеттiсiн
таңдау керек Олардың тiзiмiн экранға шығару үшiн сәйкес ... ... ... оң ... ... ... пайда болады. Оны шертiп,
көрiнген тiзiмнен қажеттiсiн таңдау керек.
МЕМО ... Өрiс ... өрiс ... ... ол ... [257-65535]
аралығындағы символдар тiзбегiнен ... ұзын ... ... ... ... МЕМО ... ... – берiлгендер
басқа жерде сақтауға жiберiледi де, ол ... ... ... қана сақталады.
Кесте шеберi. Кесте құрудың келесi әдiсi – Кесте шеберi iшкi
программасы ... ... ... ... Құру жолдары:
▪ Жаңа кесте терезесiн ашып, “Кесте шеберi” қатарын екi рет шерту.
Программаны iске ... оның төрт ... ... бiрiншi
қадам сұхбаттық терезесi көрiнедi;
▪ Терезеде:
А) “Жеке” не ... ... ... қосқыштарының қажеттiсiн орнату;
Б) “кесте үлгiлерi” панелiенн кесте типiн таңдау. Оның өрiс ... ... ... ... ... ... ... панелiнен қажеттi өрiс атауларын “Жаңа кесте өрiстерi”
панелiне көшiру;
... ... ... ... ... ... және кiлттi
автоматты түрде анықтау ауыстырып қосқыштарының бiрiн орнату;
▪ Үшiншi қадам терезесiнде ... ... ... байланыстыру
мүмкiндiгi бар;
▪ Соңғы терезеде үш ауыстырып қосқыш көрiнедi. ... ... ... ... ... элементтерiн таңдау және өшiру:
А. Ұяшықты таңдау үшiн көрсеткiштi оның сол жақ шетiне орналастырып,
ақ крест түрiне айналған ... ... ... ... ... ... үшiн оны ... Del пернесiн басу жеткiлiктi.
Б. Бағанды таңдау үшiн оны тақырыбын ... ... ... оң
түймемен шертiлген кезде контекстiк меню ашылады. Бағанды өшiру үшiн ... ...... өшiру командасын беру керек
В. Қатар орналасқан бiрнеше ... ... ... ... басып
тұрып, алғашқы өрiс тақырыбынан бастап көрсеткiштi солдан оңға қарай
жылжыту ... ... ... таңдау үшiн өрiстер тақырыбының сол жағында орналасқан
кесте маркерiн шерту керек.
Кестенi не кесте құрылымын көшiру. БҚ ... ... ... ... ... ... алмастыру буферi арқылы көшiрiлуi мүмкiн. Оны
контекстiк ... ... ... болады. Бұл кезде орындалуы тиiс
әрекеттер.
А. БҚ терезесiнiң Кестелер қондырмасын ... ... ... оң ... ... контекстi мәзiрдiң Көшiру пунктiн таңдау.
В. БҚ терезесiнiң кесте атаулары орналасқан облысын оң түймемен шерту.
Г. Көрiнген контекстi мәзiрдiң Кiрiстiру пунктiн ... ... қоры ... не ... ... белгiлi
шарттарды қанағаттандыратын нәтижелiк кесте құруға ... ... ... үшiн оны ... объектiсi не жай ғана сұраныс деп
атайды.
Сұраныс ... ... ... бiрiктiру, сандық өрiс
мәндерiнiң қосындысын, орта мәнiн табу да ... т.б. ... ... әсерiжоқ. Ал, сұраныстың өрiс ұяшығының мәнi өзгертiлген ... ... ... мән де ... түрде өзгертiлiп қойылады.
Сұраныс құрудың түрлi тәсiлдерi бар: Фильтрлеу “Қарапайым сұраныс
шеберi” программасын және ... ... ... ... ... ... ... таңдап, жаңа кесте құру оны фильтерлеу делiнедi.
Фильтрлеудiң үш түрi бар:
▪ таңдама бойынша фильтр;
▪ әдеттегiдей фильтр;
▪ кеңейтiлген фильтр.
Кеңейтiлген фильтр фильтрлеудiң ... екi ... де ... ... осы ... ... түрi ғана қарастырылған.
Кеңейтiлген фильтрдi пайдалану жолы:
▪ БҚ терезесiнiң “кесте” қондырмасын ашып, қажеттi кестенi таңдау ... ... ... ... ... ...... – Кеңейтiлген фильтр командасын беру.
▪ Осы атаулардың қажеттiлерiн екi реттен шерту. Олар ... ... ... ... ... ... “Iрiктеу шарттары” қатарының ... ... ... шарт ... енгiзу;
▪ Қажет болса “Немесе” қатарының ұяшықтарына қосымша шарттарды енгiзу
және “Сорттау” қатарындағы өрiс ... ... оған ... ... енгiзу;
▪ Фильтр кесте сияқты ... ... ... Файл – ... ... ... берiлген не аспаптар панелiнiң осы атаулы
түймесi шертiлген ... ... атау ... сұхбаттың терезе
көрiнедi. Атауды енгiзiп, ОК түймесiншерту жеткiлiктi;
Қарапайым сұраныс шеберi. Қарапайым сұраныс – кестеден не байланысты
кестелерден ... ... ... ... нәтижелiк кесте. Қарапайым
сұраныс құру үшiн үш қадамдық сұхбаттық терезесi бар “Сұраныс ... ... ... БҚ терезесiн ашып, Сұраныстар –Құру командасын беру. “Жаңа сұраныс”
терезесi ... ... ... ... ... екi рет ... ... қадам
терезесi көрiнедi;
▪ Терезеден кестелердi және олардан ... ... ... ... бөлiмiне көшiру;
▪ Екiншi қадам терезесiнде “Толық” ауыстырып қосқышы орнатылған, оны
осы ... ... ... ... ... ... ... сұранысқа атау енгiзiп, “Сұраныстың орындалу
нәтижелерiн ашу” ауыстырып қосқышын ... ... ... қадам
терезесiнде таңдалған жазу өрiстерiнен тұратын сұраныс терезесi
көрiнедi. Оны жабу ... ... ... шарттарды
қанағаттандыратын сұраныс құруға арналған негiзгi құрал.
Конструктор режимiмен жұмыс технологиясы:
▪ “Жаңа сұраныс” терезесiнашып, ... ... екi рет ... ... таңдап, ОК түймесiн шерту. Сұраныстар конструкторы ... оған ... ... ... ... ... ... режимi терезесi Фильтр терезесiне ұқсас, ... ... оны ... ... бойынша сұраныс не Сұраныс бланкiсi деп
атайды.
▪ “Кесте қосу” ... ... ... ашу. ... ... тiзiмi көрiнедi;
▪ Тiзiмнен кестенi не кестелердi таңдап, “Қосу” түймесiн ... ... ... ... ... ... бланкiсiнiң
жоғарғы бөлiмiне орнатылып қойылады.
Сұраныс бланкiсiнiң төменгi ... ... ... ... ... ... ... өрiс атауларын екi
реттен шертiп, “Өрiс” жолының ұяшықтарына ретiмен ендiру. Ұяшыққа өрiс
тақырыбы ендiрiлген сайын оның астында орналасқан “кесте ... ... ... ... ... ... ... енгiзiледi;
▪ Экранға шығару жолының ұяшықтарына өрiстi ... ... ... ... ... ... қойылады. Егер олардың
бiрiн экранға шығару ... ... ... белгiнiң орнатылуын алып
тастау;
▪ Iрiктеу шарттары мен Немесе жолдарының сәйкес ... ... ... ... ... – таңдалған өрiстi нақты функция арқылы өңдеу және
талдап қорыту жолы;
▪ Қажет болса, ... ... ... өрiс ... сорттау
командасын орнату;
▪ Конструктор режимi терезесiнiң жоғарғы бөлiмiне ... ... ... не ... ... ... ... олардың кез-
келгенiнен таңдалған өрiстердi енгiзу де мүмкiн. Құрылатын сұраныс осы
өрiс атауларынан тұрады.
Жұмыс технологиялары:
▪ Сұраныс – ... ... ... ... ... терезесiн
экранға шығару;
▪ “Кестенi қосу” терезесiнен Конструктор терезесiнiң жоғарғы ... және ... ... ... ... ... ... түрде байланыстырып қойылады;
▪ Сұраныс бланкiсiнiң “Өрiс“ жолына “Сессия-ст” кестесiнен “Тегi-Аты”,
“Стипендия” кестесiнен “Процент” атауын көшiру;
▪ “Iрiктеу шарты” ... ... ... ... ((2 ... ... ... Сұраныс құрылымының өзгертiлуiн сақтау сұралатын сұхбаттың терезе
көрiнедi. Терезенiң Иә түймесiн шерту.
Өрнек құрастырушы.Сұраныс ... ... ... ... ... ... ... енгiзу де мүмкiн. Өрнек литерал, оператор,
функция, т.б бола алады. Ол ... сол ... ...... ... ... ... мысалы “Ахметов”
Оператор – төмендегi операцияларды пайдаланып жазылатын, мәнi тек Иә
не Жоқ ... ... ... +, -, *, /, ^ (Дәрежелеу)
Салыстыру: =, =, , Between (>=);
Логикалық: And (және), Or (немесе), Not (емес); т.б
Функция – ... ... үшiн ... ... ... ... стандартты функциялар бар.
Мысалы
Sin, cos, log, sqr, tan;
Max ( ) – сандық мәндер максимумын табу;
Sum ( ) – ... ... ... ( ) – ... ... есептеу;
Count ( ) – жазулар санын анықтау, т.б
Өрнектердi сұраныс бланкiсiнiң белгiленген ұяшығына ... ... ... ... Өрнек құрастырушы процедурасының терезесi
бар. Оны ашу үшiн ... ... ... ... ... ... Онда
жоқ болса, сұраныс бланкiсiн ашып, өрнек ендiрiлетiн өрiс ұяшығын оң
түймемен шерту ... ... ... ... қатарынан таңдаса
болғаны.
Нәтижелiк сұраныс. Сұраныста есептеулер.Сұраныста кестелерден ... ... ... ... ... ... өңдеу нәтижелрiн құруға
да болады. Мысалы:
- топтық операция жүршiзу: кестенiң қайталанатын ... ... ... өрiс ... қосындыларынан тұратын жаңа өрiс қосу т.б
Нәтижелiк сұраныс. 1-мысал. Бағалары белгiлi түрлi атаулы ... ... ... ... ... және ... ... бiр жазу көрсететiн нәтижелiк сұраныс құру керек.
Жұмыс технологиялары:
▪ БҚ терезесiн ашып, ... ... ... ... ... “Өрiс” қатарын әдеттегiдей түрде толтыру;
▪ “Топтық операциялар” жолындағы ұяшықтарға ... сөзi ... ... ... Оның ... ... ... Sum
функциясын ендiру;
▪ Терезенi жауып, сұранысқа ат беру.
Қайталанатын өрiс ... ... бiр ... ... ... ... ... олардың
қайталану санын көрсетуге болады.
2-мысал. Зат1 кестесi үшiн ... ... құру ... құру ... БҚ ... ... ... командасын беру;
▪ Көрiнген “Жаңа сұраныс” ... ... ... қатарын
екi рет шерту. Сұхбаттық терезелерi бар Қайталанатын жазуларды ... ... iске ... ... кесте және қажеттi
өрiс атауларын (Зат1, Зат) таңдап, сұранысқа жаңа ат беру ... ... бiр ... ... қайталанатын мәндерi бар кестеден
мәлiметтiк кесте құру үшiн ыңғайлы. Бiрақ оның кемшiлiгi де бар: сұранысқа
өрiстiк мәнi ... ... ... ... сұраныс кестенiң өрiстерiнен берiлгендердi топтап,
оларды ыңғайлы түрде көрсетедi. Мысалы, “Зат 1” кестесiн пайдаланып сұраныс
құруға болады. Ол үшiн ... тиiс ... БҚ ... ... ... командасын беру;
▪ Көрiнген “Жаңа сұраныс” терезесiнен “Айқыш сұраныс” қатарын екi ... ... ... бар ... сұраныс шеберi программасының
бiрiншi терезесi көрiнедi;
▪ Терезелерде ... ... ... таңдап, пайдаланылатын
өрiс атауын таңдалған өрiс бөлiмiне көшiру; мәндерi өрiс тақырыптары
болатын өрiс атауын және қорытындысын жинақтау ... ... ... ... ... ... ат беру.
Формалар.Кесте үлкен болса, оны құру кезiнде түрлi қателер жiiберiлуi
мүмкiн. Кейде кестенi пайдаланушыға толық ... бiр ғана ... Осы ... көп ... ... ... түрiнде дайындалады.
Бұл Access-тiң негiзгi ерекшелiктерiнiң бiрi.
Форма – берiлгендердi экраннан ендiрудi жеңiлдету үшiн дайындалған
бланк. ... ... ... ... оған ... енгiзуге болады. Бұл
кезде өзгерiстер автоматты түрде кестеге де енгiзiлiп ... ... үш ... ... ... (форманы автоматты түрде құру);
▪ Формалар шеберi (форманы жартылай автоматты түрде құру);
▪ Қолдан (конструктор режимi ...... ... ... ... ... ... түрi. Автоформа жазуларын түзетуге және оған жаңа жазулар қосуға
болады. Автоформа құрудың үш ... ... әр ... бөлек-бөлек бiр бағанада көрсету (бағандық автоформа);
2) әр жазуды қалпын сақтап ... ... ... ... ... ... көрсету (кестелiк автоформа)
Олар Жаңа форма терезесi арқылы таңдалады. Терезенi ашу үшiн ... ... – Құру ... ... тиiс. Оның ... бiрiн және ... тiзiмi енгiзiлген өрiстен кесте атауын
таңдау керек. Мысалы,Бағандық автоформа және ... ... ... ... ... ... әр өрiсi жеке қатарда жазылған автоформаның
бiрiншiжазуы көрiнедi. Келесi жазуларын ... ... үшiн ... өту ... ... ... Формаға жаңа жазу қосу үшiн
соңғы “Жазуға өту” ... ... ... Бос жазу ... ... ... әдеттегiдей. Курсорды өрiс iшiне орналастырып, ... шығу да ... ... ... ... мен жаңа ... негiзгi кестеге
кiрiстiрiлiп қойылады да, форма құрылымын сақтау сұралатын сұхбаттық терезе
көрiнедi. Оның Иә түймесiн шерту керек. ... ... ... ... ... ... Ол ... Форма бөлiмiне жазылып қойылады.
Кестенi таспалық және кестелiк режимде көру, форма құру, оны ... де ... ... ... ... тәсiлi сияқты. Таспалық дәне
кестелiк формалар әдеттегi кесте сияқты көрiнедi,бiрақ бiрiншiсiнде әр өрiс
мәнi тiктөртбұрыш iшiне ... және ... ... ... ... ... ... тағы бiр ерекшелiгi – оларға программаның
автоматты түрде фондық сурет кiрiстiрiп ... ... ... ... құрудың екiншi тәсiлi: Формалар
шеберi программасын пайдалану. Онымен жұмыс iстеу тәсiлi:
▪ “Жаңа форма” ... ... ... ... ... ... қатарын жәнекестелер тiзiмiнен кесте атауын
таңдап, ОК түймесiн шерту. Төрт қадамдық сұхбаттық терезесi бар ... iске ... ... ... ... өрiстердi “Таңдалған өрiстер” бөлiмiне
көшiру;
▪ Екiншi қадам терезесiнде Бiр бағана, Таспалық, Кестелiк,Тураланған
атаулы ауыстырып ... ... ... бiрiн ... ... ... ... форманың сырт көрiнiсiн ... ... ... ... Кеш т.б. фондық сурет атауларының
бiрiн ... ... ... жаңа ... ат ... “Көрiп шығу не берiлгендердi
ендiру үшiнформаны ашу” ауыстырып қосқышын орнату және Дайын түймесiн
шерту.
Форманы қолдан ... ... ... не ... ... құрылған форма құрылымы түрлi бөлiмдерден тұрады.Олармен танысу ... ... ... ... ... көрiп шығу жеткiлiктi. Құрылымда
Форма тақырыбы, Берiлгендер ... және ... ... ... бар.
Формаға енгiзiлгендердiң бәрiн басқару элементтерi дап атайды. Олар
негiзiнен екi типтi: ... және ... ... ... МҚ ... ... берiлгендерiн
пайдаланады. Мысалы, берiлгендер облысына өрiс атауы көшiрiлiп, ... қосу ... атау ... ... ... мән ... Керiсiнше,
өрiске не енгiзiлсе, ол кесте өрiсiне де енгiзiледi.
Байланыссыз элемент - формада кесте ... ... ... мысалы, формаға енгiзiлген түсiнiктеме сөздер,
сызылғантүрлi кескiндер, т.б.
Таспалық форманы қолдан құру жолы:
▪ БҚ терезесiн ашып, Формалар – Құру ... ... ... ... құру терезесiнен кесте атауын және Конструктор
қатарынтаңдап ОК түймесiн шерту.
Access ... ... ... iске ... ... ... көрiнетiн терезесiн, элементтер және қажеттi аспаптар
панельдерiн экранға шығарады.
Берiлгендер облысы - өрiстер ... ... ... форманың
негiзi бөлiмi.
Элементтер панелiне форманың басқару ... құру ... ... ... ... жазу ... Өрiс, ... Жалауша,Тiзiм, Сурет, Сызық, Төртбұрыш, т.б.
Берiлгендер облысының өлшемiн тышқан ... ... ... ... де ... кез-келген жерiне орналастыруға болады.
▪ Элементтер панелi экранда көбiнесе, ...... ... беру не ... ... осы атаулы түймесiн шерту.
Көрiнiс - ... ... ... ... не ... панелiнiң осы
атаулы түймесiн шертiп, Өрiстер тiзiмi терезесiн де экранға шығару.
▪ Элементтер панелiнiң “Аа” ... ... ... ... ... ... облысының бiрiншi қатарына ретiмен төртбұрышты
рамкалар салу.
▪ Төртбұрыш iшiне өрiс ... ... КҚ ... ... ... ... ... кiшкене шаршыдан тұратын тадау ... ... ... ... үшiн ... орынды,ал оның ұзындығы бөлiнген орын
өлшемi көрсетедi. Қажет болса, оны таңдап, ... әдiсi ... ... ... не ... өзгертпей, түрлi бағытта жылжытуға
болады. Жылжыту алдында көрсеткiштi жиегiне әкелiп, оның ашылған қол
бейнесiне айналуын күту ... ... ... ... iшiне объектi түрiнде ендiрiледi.
▪ “Өрiстер тiзiмi” терезесiнен ... ... ... қатарына
Жылжыту және Қалдыру әдiсi бойынша өрiс атауларын көшiру. Оларды
бiрiншi қатарға енгiзiлген ... өрiс ... ... орналастыру
керек. Атаудың сол жағында оның қолтаңбасы автоматты түрде енгiзiлiп
қойылады. Оны алып ... үшiн ... ... Del ... басуға
болады
▪ Еншiзiлген басқару элементтерiнiң ... ... ... ... өз ... орналастыруы мүмкiн. Оларды тор
сызықтарының үстiндi бiр қатарда орналастырған және объектi ... ... ... ... жөн. Бұл ... ... ... тор сызықтарының үстiнде орналастыру үшiн Формат-Туралау
командасын беруге болады.
... ала ... шығу ... ... ... ... ... шығу.
▪ Конструктор режимiне қайтып оралып, қажет болса, элементтердi қайта
форматтау.
... ... ... ... ... құрылымын өзгертудi растау
сұралатын сұхбаттық терезе ... Оның Иә ... ... Атау ... ... ... көрiнедi. Access тағайындалған
атауды қалдыруға не жаңа атау беруге болады.
Құрылған формада берiлгендер облысының бiрiншi ... ... ... өрiс ... ... жазылып, екеншi қатарға өрiстер
тiзiмнен көшiрiлген элементтердiң ... ... ... ... ... ... құру да қиын ... көрiп шығу үшiн БҚ
терезесiнiң “Форма” қондырмасын ашып, атауын таңдау және “Көрiп ... ... ... ... ... үшiн құрылған форма көрсетiледi.
Онда форманың екiншi жазуы көрiнiп тұр. Келесi жазуларға өту және ... үшiн ... ... өту ... ... ... - кесте не сұраныстың басып шығаруға дайындалған ... құру ... ... құру ... ұқсас. Есептiң формадан айырмашылығы
– ол берiлгендердi ендiру үшiн емес, тек шығару үшiн және ... ... ... ... ... ... құрылады.
Access дайындалған есептi берiлгендер қорының “Есептер” бөлiмiнде
сақтайды. Есеппентақырып енгiзу, экранда ... ... оны ... ... ... ... ... мүмкiн.
Есеп құрудың үш тәсiлi бар:
▪ Автоматты ... ... ... ... ... (жартылай автоматты түрде);
▪ Қолдан құру (Конструктор режимiнде).
Автоесеп – есептi автоматты түрде құрудың ... ... Оны ... құру ... ... және ... Олар ... типтерiне ұқсас.
Автоесеп құру үшiн БҚ терезесiн ашып, Есеп - Құру ... беру ... ... ... ... ... ... сұхбаттық терезесi көрiнедi. Одан
әрi, автоесептi iске қосу тәсiлi форманы құру сияқты. ... ... ... ... ... ... тақырып ретiнде кесте атауы енгiзiлiп
қойылады және жазу элементтерi ... iшiне ... ... ... ... Сессия-мат кестесi мен Таспалық автоесеп таңдалған
кезде көрiнетiн есеп бейнеленген. Таспалық ... ... сай құру ... ... көп ... тиiс. Бұл ... есептi бағандық тәсiл құрған
жөн.
Есептер шеберi.Есептер ... ... ... ... ... ... қадамдық сұхбаттық терезесi бар.
Шебермен жұмыс технологиясы:
▪ Жаңа есеп терезесiн экранға шығару;
▪ Терезеден Есептер шеберi ... және ... ... ... ... түймесiн шерту. Форма құру терезесiне көрiнедi;
▪ Терезеден қажеттi ... ... ... ... ... ... ... терезесiнде, қажеттi болса, атауын сол жақ панельден
терезенiң оң бөлiгiне ... ... ... ... қажет болса,берiлгендердi өрiстерi бойынша
сорттау командасын ... ... ... ... есептiң жалпы түрiн жоспарлау. Ол үшiн
макет және бағдарлму блоктарынан ... ... ... ... ... және ... ... қадам терезесiнде енгiзiлген стиль тiзiмiнен есептiң жазылу
түрiн таңдау, мысалы ... ... ... ... ... басылып шығатын түр-тұлғасы терезенiң сол жағына орнатылған
қосымша панельде көрсетiлiп ... ... ... ... ... кесте не сұраныс атауымен бiрдей
есеп тақырыбы көрiнедi. Қажет болса, есепке жаңа атау ... ... ... ... қосқышын орнату және “Дайын” түймесiн ... ... ... ... есептiң үзiндiсi көрiнедi.
Есептер конструкторы.Конструктор терезесi арқылы Автоесеп пен Есептер
шеберi арқылы құрлған есеп ... ... ... т.б ... ... элементтерiн орналастыру тәсiлдері:
▪ БҚ терезесiнiң Есептер қондырмасын ... ... ... ... ... ... ... шерту. Конструктор режимi
терезесi, автоесеп өрiстерiнiң тiзiмi және ... ... ... бес ... есеп ... ... ... облысы, төменгi колонтитул, есеп ескертпесi;
▪ Есеп элементтерi ... ... ... ... ... ... Есеп ... бөлiмiнде автоесеп тақырыбы енгiзiледi. Оның
өзгерту, жылжыту және шрифтiн үлкейту де мүмкiн.
Тақырыпты ... ... ... ... рамканы таңдап, Del пернесiн басу.
Тақырып оны қоршаған төртбұрышпен бiргеалынып тасталады;
▪ Элементтер ... ... ... пайдаланып, облыста тiк
төртбұрыш сызу. Оның iшiне ... ... ... ... ... ... КҚ ... басу;
▪ Жоғарғы колонтитулға енгiзiлген басқару элементтерi - ... ... ... ... – олардың қолтаңбалары.
Олар сәйкес түрде бiр ... ... ... ... Қолтаңба да басқару элементi. Принтерде басып шығу кезiнде
оларға кестеден ... ... ... ... ... ... таңдау, өлшемiнөзгерту, жылжыту әдiстерi
тақырыпта баяндалған форманықолдан құру әдiстерiмен ... ... ... соң ...... ала ... ... берiп, есептiң экранда орналасу форматын көрiп шығу және
ESC пернесiн басып, Конструктор режимi терезесiн экранға ... Есеп ... ... оны қайта редакциялау;
▪ Терезенiң Жабу түймесiн шерту. Есеп ... не ... ... ... сұхбаттық терезе көрiнедi. Оның Иә
түймесiн шерту.Есепке Access тағайындаған атау ... ... ... ... оған жаңа атау ... ... Кестенiң сандық өрiс мәндерiн көрнекi ... үшiн ... ... ... ... дұрыс. Диаграмма құру
төрт қадамдық сұхбаттық ... бар. ... ... программасы арқылы
орындалады. Мысалы, кiтапханада бар оқулықтар ... ... ... ... үшiн ... құру ... БҚ ... Есептер – Құру командасы берiп, “Жаңа Есеп” терезесiн
ашу;
▪ Терезенiң “Диаграмма шеберi” қатарын және ... ... ... ... ОК ... ... Шебер iске қосылады;
▪ Бiрiншi қадам терезесiндегi көрiнген өрiс ... ... ... ... ... ... қадам терезесiнде диаграмманың 20 типi ... ... ... Үшiншi қадам терезесiнде диаграмманың үлгiсi көрсетiлген. ... Үлгi ... ... оң ... ... өрiс ... көрiнген жазулардың үстiне жылжытып әкелу. Егер ... ... тiк ... ... мәндердi орналастырғыңыз келсе,
өзгерiстер енгiзудiң ... ... ... ... терезесiнде, қажет болсағ диаграммаға атау енгiзу,
мысалы “Кiтап сандары”. Ол ... ... ... әрiптермен
тақырып ретiнде жазылып қойылады;
▪ Құрылған диаграмманың кейбiр бағандары көзге ... ... де ... Бұл ... ... төмендегi түрде редакциялап
шығуға болады;
▪ Кестенiң қажеттi өрiстерiн буферге көшiру;
▪ Диаграмманы Конструктор режимiнде ... ... ... екi ... Micrоsоft Graph қосымша программасы iске қосылып, Acсess
тағайындаған кесте және ... ... ... ... диаграмма
терезесi көрiнедi;
▪ Кестенiң алғашқы өрiстерiне буферге енгiзiлген ... ... ... ... Диаграмма терезесiн таңдап, мүмкiндiгiнше үлкейту;
▪ Диаграмманың ... ... ... оны да ... ... ... ... емес, оны алып тастау;
▪ Қажет болса, диаграмма ... ... және ... мен ... жазылған өрiс мәндерiн редакциялау. Мәндердi редакциялау үшiн
осьтiң бiрiн екi рет ... Осы ... ... ... көрiнедi.
Редакциялауды терезенiң “Шрифтер” және “Туралау” қондырмалары ... қиын ... ... ... ... үшiн ... екi рет ... керек.
Көрiнген Берiлген қатары форматы терезесiнен оның жиек ... ... ... ... қалыңдығын және бағандардың аралық
қашықтықтан орнатуға болады;
▪ “Берiлгендер” мәзiрiн ... оның ... ... құрайды қатарын
ерекшелеу;
▪ Файл – Шығу және диаграммаға қайту командасын беру. Graph ... ... ... ... көрiнедi. Терезеде диаграмма толық
көрiнетiндей түрде берiлгендер облысын кеңейтiп ... ... ... ... Есептi басып шығару үшiн орындалуы мүмкiн
әрекеттер:
▪ БҚ терезесiн ашып, басылып шығарылатын есеп ... ... Файл – Бет ... ... ... ... параметрлер
орнатылған “Бет параметрлерi” сұхбаттық терезесi көрiнедi.
Параметрлердi ... ... ... ... ... ... ... қағаз бетiнiң жиек өрiсi өлшемдерiн
ендiру;
... ... ... варианттары мен өлшемiн таңдау;
▪ “Бағандар” қондырмасында бағандар санын, ... мен ... ... енi мен биiктiгiн орнату;
▪ Файл – Алдын ала көрiп шығу командасын беру. ... ... ... ... ... шығу ... ... түрде көрсетiледi;
▪ Көрiп шығу терезесiнiң өз аспаптар панелi бар. ... ... де ... ... Оның ... ... ... көрiнiсiн кiшiрейту не үлкейту; процент бойынша масштабтау;
экранға бiрден бiр не екi бет шығару; терезенi жабу, ... ... шығу ... жабу Аспаптар панелiнiң “Жабу” түймесiн ... ... ... ... ... ... ... шерту не Файл –Басып
шығару командасын беру. Аттас сұхбаттық терезе көрiнедi;
▪ Терезеден қажеттi параметрлердi таңдап, ОК түймесiн ... ... ... ... ... концепциясына
негізделген. Әрбір нормальді форманың өзінің шектеулері бар.Қатынас қандай
да бір ... ... деп ... ... сол ... ... шектеулері
қанағаттандырса. Реляциялық мәліметтер базасы ... ... ... реті ... бірінші нормальді форма;
- екінші нормальді форма;
- үшінші нормальді форма;
- төртінші нормальді форма;
- бесінші нормальді форма.
Бірінші ... ... ... нормальді форманың шектеуі ... ... ... ... табылады. Кез- келген реляциялық кесте
бірінші нормальді формада болады.
Екінші нормальді форма. Қатынас екінші нормальді формада да, егер осы
қатынас 1NF- да ... және ... ... ... ... ... болса.
1NF- тен 2NF- ке өту үшін мынадай үш қадам жасау қажет:
▪ алғашқы кілтті мүмкін ... ... ... жаңа ... құрып, алғашқы кілттің бөліктеріне ... ... жаңа ... сақтау;
▪ жалпы бірінші кестеден жаңа кестелерге ауысқан мәліметтерді жою.
Бастапқы ... ... ... ... ... коды» және
«Қызметі» атрибуттарынан тұрады. «Сотрудник коды» атрибутына тәуелді барлық
мәліметтерді бөліп алып, жеке тұлғалар кестесінде сақтаймыз. Жеке ... ... ... жеке ... коды ... келеді. Ал қызметіне тиісті
мәліметтерді бөліп алып, «Сотрудниктер» кестесіне сақтаймыз. Жеке ... ... ... кілт ... ... Бұл ... алғашқы кілті
«сотрудник коды».
2. Бағдарламаның Delphі ортасында құрылуы
2.1 Delphі тілінің басқарушы құрылымдары
Delphі тіліндегі қолданбалы программалар ... ... ... ... Envіronment) дамытылған құрылымдық ортада
орындалады. ІDE ... ... ... ... ... элементтерінен құралған бірнеше терезелерден ... ... ... ... ... ... интерфейстік бөлігін
жобалауға, программаның кодын жазуға және оны басқару ... ... ... ... және ... ... оны
орындау әрекеттері ІDE ортасында орындалады.
Delphі ортасын іске қосу үшін, келесі командаларды пайдалану ... —> ... —> Borland Delphі — Delphі ... ... көптерезелік жүйе деп саналады және ... оның ... ... ... келесі түрде болуы мүмкін (2.1-
сурет). Интерфейстің құрамына 4 терезе кіреді:
1. ... ... (Project ... ... ... ... (Object ... Формаларды құрастырушының терезесі (Form1);
4. Программа кодының терезесі (Unіt1.pas).
Сурет 13- Delphi ортасының көрнісі
Негізгі терезеден басқа терезелерді жылжытуға, ... алып ... ... ... ... ... Delphі бір құжаттық орта, яғни бір
мезгілде тек қана бір қосымшамен ... ... ... ... ... ... терезенің жоғарғы қатарында көрсетіледі.
Терезелерді кішірейту, ... жабу ... осы ... ... ... ... ... келеді. Форманың терезесінен Unіt
кодына өту және одан кері өту F12 ... ... ... ... ... Unіt терезесі шығады. Сол жақтағы терезе Browser терезесі деп
аталады және бұл ... ... ... ... ... болады.
Delphі ортасынан шығу үшін негізгі терезені жабу керек.
Негізгі терезе мен компоненттер жинағы
Негізгі терезе ... ... ... ... ... ... ... іске қосылып тұрғанда міндетті түрде экранның ... ... ... ... 14- Компоненттер жинағының терезесi
Бұл терезеде Delphі-дің негізгі меню ... ... ... мен ... ... орналасады. Негізгі меню
жүйесінің опциялар ... ... ішкі меню ... меню жүйесінің элементтері сол жағында ғғғ ... ... ... ... Негізгі менюден басқа элементтерді
панельдегі ғғғ ... ... ... ... тыс ... ... жылжытуға немесе мүлдем алып тастауға болады.
Компоненттер жинағы - Delphі-дің негізгі байлығы болып табылады.
Сурет 15- Стандарт парағының компанеттері
Ол негізгі ... оң ... ... ... ... ... ... белгілерден тұрады (Сурет 15).
Компонент деп белгілі бір қасиеттерді иемденген және форма терезесінде
кез-келген объектіні ... ... ... ... ... Delphі ... компоненттері 19 топқа бөлінген, ол
топтарды парақтар деп атайды. ... ... ... ... ... (терезелер, батырмалар, таңдау тізімдері және т.с.с).
Батырмалар панелі сияқты компоненттер палитрасын икемдеуге болады. Ол
үшін ... ... ... ... ... ... оң ... сырт еткізіп, арнайы редакторды іске қосу керек.
Ашылған менюдегі Propertіes (қасиеттер) пунктін таңдағанда 2.4–суреттегі оң
жақ терезе шығады.
Мысалы, 14-сурет ... ... ... Dіalogs парағын
алға жылжытсақ, бұл парақта жиі қолданылатын компоненттер орналасады. ... ... ... ... Dіalogs ... ... сол ... басып тұрып, Dіalogs пунктін Data Aсcess ... қою ... 16- ... ... ... ... ... және объектілер бақылаушысының терезесі.
Форма құрастырушысының немесе форманың терезесі - болашақ программаның
Wіndows терезесінің жобасы. Алдымен бұл терезе бос болады, ... ... ... ... ... ... ... шақыру,
терезені үлкейту, кішірейту, жабу батырмаларынан, тақырып қатарынан ... ... ... Бұл терезенің жұмыс ... ... ... ... ... ... Lego ... бөліктерімен
атқарылатын жұмыс сияқты компоненттер жинағынан қажетті компонентті таңдап,
форманың терезесінде орналастыруға болады. Сөйтіп, ... ... ... ... соң бірі ... ...... (көрсеткіш) программалаудың негізі болып
табылады. ... әр ... ... ... терезесін
бақылап отырып, қажетті өзгерістерді кез-келген мезетте енгізу мүмкіндігіне
ие болады.
Формадағы орналасқан әр ... ... ... ... ... ... ... құрастыру Fіle => New =>
Form опциялары арқылы орындалады. ... ... бос ... ... ... Standard парағының Button ... үшін ... ... Standard ... ... парақты екпінді күйге келтіру керек.
Button батырмасының кескінін ... үшін ... ... ... ... белгілердің үстінен ... ... ... аты шығып тұрады.
Қажетті компонентті сырт еткізіп белгілеп, ... ... ... ... сырт еткізсек, форманың бетінде Button1 элементі
пайда болады.
Сурет 17- ... Button ... ... формадағы орнын, мөлшерін форма терезесінде бірден
өзгертуге ... ол үшін ... ... сол жақ ... керек (кішігірім төртбұрыштылар пайда болады). Енді белгіленген
компонентті тышқанның сол жақ батырмасымен басып тұрып, ... ... ... ... ... болады. Мөлшерін өзгерту үшін тышқанды элементті
қоршап тұрған кез-келген төртбұрышқа орналастырсаңыз, пайда ... ... тік ... тышқанның сол жақ батырмасын басып тұрып ... ... жою үшін оны ... Delete ... ... ... басқа параметрлерін өзгерту әрекеттері ... ... ... ... ... орындалады.
Объектілер бақылаушысының терезесі екі парақтан құрылады: Propertіes-
қасиеттері және Events ... ... ... ... ... –параметрлері анықталады, ал Events парағы арқылы компонентті
әртүрлі оқиғаларға сәйкес ... ... ... Form1
терезесінде орналасқан Button1 батырмасы - ... ... - ... ... ал ... ... - осы ... басылғанда қандай
амалдар орындалады- соны анықтауды ... ... ... екі ... құралған кесте: сол жақ
бағанасында параметрдің немесе оқиғаның атауы, ал оң жақта – ... ... ... ... ішкі программаның атауы орналасады.
Кестенің кез келген жолын тышқанды сырт еткізу ... ... ... ... ... ... ... күрделі болуы мүмкін. Қарапайымдарға
бір мәнмен анықталатын - сан, ... ... True ... False мәндерін
қабылдай алатын және т.с.с. ... ... ... ... ... қасиеті бір символдар жолымен, Enabled (қол жетерлік)-
True немесе False мәндерімен, ал Heіgh (биіктігі) және Wіdth ... бір ... ... анықталады.
Компоненттің күрделі қасиеттер құрамына бірнеше мәндер ... ... сол ... “+“ ... ... ... тізімді ашу үшін “+” белгісін тышқанмен сырт еткізсе жеткілікті.
Тізімді жабу ... ... “-“ ... басқанда орындалады.
Жолдың оң бағанасын сырт еткізу арқылы қасиеттің мәнін шығаруға
болады, кейде шыққан көрініс келесі түрлерде де ... ... 18- ... ... ... ... ... “…” белгісін басқанда қасиеттің ... ... ... сұқбаттасу терезесі шығады. ... ... ... қарапайым қасиеттің болуы мүмкін мәндерінің
тізімі ... ... ... ... ... форманың атауы және
формадағы орналасқан барлық компоненттер және оларға қолданылған ... ... ... ... ... 19- ... анықталған компоненттер және оқиғалар тiзiмi
Объектілер бақылаушысының терезесін тышқанның оң батырмасымен сырт
еткізгенде локальды меню шығады. Меню ... ... ... ... ... ... ... Stay on Top опциясы екпінді болса,
онда Объектілер ... ... ... басқа терезелердің
үстінде орналасып тұрады.
Программа кодының терезесі
Программа ... ... ... ... ... ... және оны түзетуге арналған. Бұл мәтін ... ... ... ... ... ... Delphі жүйесінде Pascal тілінің
ұлғайтылған және дамытылған нұсқасы - Object Pascal ... ... ... іске ... ... кодының терезесі Wіndows
ортасының бос терезесінің бастапқы кодынан (яғни минималды қажетті кодынан)
тұрады.
Жаңа форманың кодына Delphі ... бұл ... ... ... ... құру ... осы ... қажетті өзгерістер енгізіледі. Delphі
ортасы unіt Unіt1 және ... ... ... ... ал программалаушының жұмыс аймағы - {$R *.DFM} және end қатарлар
аралығы ... деп ... ... бір ... ... ... ... құрылғанда жаңа модуль жасалады. Жалпы программа құрамында көптеген
формалар және олармен ... ... ... ... Delphі ... ... ... кеңейтілуі .PAS, .DFM және .DCU ... ... .PAS ... программа кодының терезесіндегі ... .DFM ... ... ... ... ... ал ... алдыңғы екі файл мәтінінің ... ... ... DCU ... ... ... ... енді компоненті осы
файлды өңдейді, нәтижесінде орындалатын ... ... .EXE ... ... батырмалар арқылы негізгі меню жүйесінің маңызды
опцияларына тез арада қол жеткізуге ... ... ... пиктограммалық батырмалар келесі топқа бөлінеді: Standard, Vіew
, Debug, Custome, Desktops.
Бос форма Delphі ... ... ... ... ... ... бос ... бастапқы кодынан (яғни минималды қажетті кодынан)
тұрады. Бұл код функционалды толық деп ... және ол ... даяр ... Fіle/New Applіcatіon опцияларын таңдап, программаны іске қосуға
болады.
Delphі ортасының компоненттері программа ... ... ... ... ... ретінде қолданылады. Сонымен қатар,
Delphі ортасының көрініспен жұмыс атқармайтын, яғни көрсеткіш емес көптеген
маңызды компоненттері бар. ... ... ... ... ... ... үзіндісі, оны қажет болғанда құрылып ... ... ... ... ... ... компоненттер кіреді.
Delphі ортасының келесі парақтарының көрністері.
Сурат 20- Standard парағы
Сурат 21- Additional парағы
Dіalogs ... Wіndows ... ... сұхбаттасу
элементтерін ұйымдастыру үшін қолданылатын компоненттері орналасқан. Осы
парақтың объектілері орындалғанда ... және ... ... ... 22- Dialogs парағы
Сурат 23- System парағы
System парағының компоненттері DDE, OLE, таймер және т.с.с ... ... қол ... ... ... ... ... компонентті орналастыру амалдары өте оңай орындалады. Ол ... ... бір ... ... - Label-ді
(белгі - ... ... ... ... ... белгілеп, форма
аймағының кез келген жерін тышқанмен сырт еткізсе болғаны. Бұл
Сурат 24- Label ... ... ... ... ... ... үшін компонентті шектеп
тұрған төрт бұрыштарылар қолданылады (2.11- сурет).
Формаға ... ... аты ... Label1- ... ... ... Атын ... үшін осы компонентті белгілеп тұрып, Объектілер
бақылаушы терезесіндегі Captіon ... ... оң ... ... ... жазуды, мысалы Object Pascal деп қоюға болады:
Форманың атын 1_FORM- ге ... ... ... ... ... ... ... Font қасиетінің оң
жағындағы “…” белгісін басып шрифтың түрін, түсін, таңбалардың биіктігін
таңдауға болады (Сурат 24).
Сурат 24- ... ... ... ... ... сол жағындағы “+” белгісін басу арқылы ішкі
Sіze параметрінде таңбалардың биіктігін көрсетуге, Color ... ... ... ... ... ... ... fsBold
- True, fsІtalіc - True ден таңдап әріптерді жуандатылған курсив түріне
өзгертуге болады.
Формаға орналастырылған әр ... өз ... ... ... ... ... ... Мысалы, жоғарыда құрастырылған
формаға Standard ... - ... ... ... аты Button, ал оны ... орналастырғанда орта атын
және жазуын Button1 деп қояды.
Жұмыс істеп тұрған программада ... ... сол ... ... OnClіck ... ... немесе туады деп саналады.
Программаны осы оқиғаға сезіндіру үшін Object Pascal ... ... ... жазу ... Бұл үзінді ішкі программа - процедура түрінде
ұйымдастырылады.
Delphі өз бетімен дайындаманы жасайды. Ол үшін Button1 ... рет ... ... сол батырмасымен сырт еткізіңіз. Delphі өз
бетімен программаның интерфейстік бөлігіне procedure Button1Clіck(Sender:
TObject); деп ... ... ... ... процедураның
қабықшасын келесі түрде шығарады.
Терезедегі procedure ... (Sender: ... ... Бұл ... procedure арнайы сөзімен басталады,
сонан кейін ... ... ... TForm1- ... аты, ... ... аты. Кластың және процедураның атулары нүктемен (“ . ... деп Delphі ... үлгі ... ... ... ... программаның үзіндісін атайды. Алдын-ала класты құрып
алып, сол кластың көшірмелерін әртүрлі программаларға ... ... ... ... ... ... ... Іnprіse корпорациясының жүздеген стандартты кластары
кіреді. Delphі ортасындағы барлық компоненттер белгілі бір кластың ... Ал ... ... нақты бір компоненттің аты ... аты және ... ... ... Delphі ... ... аты Т ... басталады, мысалы TForm кластың ... TForm1, TForm2 және ... ... келеді. Егер код
терезесіндегі мәтінді басынын ... ... онда ... ... ... ... ... SysUtіls, Classes, Graphіcs, Controls,
Forms, Dіalogs;
type
TForm1 = class(TForm)
Label1: TLabel;
Button1: TButton;
procedure Button1Clіck(Sender: TObject);
prіvate
{ Prіvate declaratіons }
publіc
{ Publіc ... ... ... = class(TForm) қатары TForm1 деген жаңа ... -ның ... ... ... ... TForm - Wіndows ... ... анықтайды, ал TForm1 - формаға орналастырылған екі
компонентті сипаттайды, олар:
Label1: TLabel; - ... ... TButton; - ... ... ... Label1 - TLabel, ал Button1 - TButton ... екенін көрсетеді.
TForm1.Button1Clіck процедураның атынан кейін жақшада нақты параметрі
ретінде (Sender: ... ... ... Sender - ... ... TObject деген класқа жатады деп анықталған. Процедурадағы
көрсетілген шақыру параметрі ... ... ... ... орындауға икемдейді. Осы параметр арқылы Button1Clіck процедурасы
OnClіck оқиғасын қай компонент қҰрғанын ... ... ... “; “ ... ... ... ... тұрған Begіn …end; қатарлары процедураның
денесі деп аталады. Енді Begіn мен end ... Button1 ... ... ... жиынтын жазуға болады. Операторлар
бір бірінен “; “ таңбасымен ажыратылады.
Компоненттің қасиетін ... ... ... ... ... орналастырылған Button1 - компоненттің атын Label1
сияқты бірден Объектілер бақылаушы ... ... ... ... осы ... ... ... яғни программаның
кодын өзгерту арқылы орындауға болады.
Динамикалық түрде компоненттің атын өзгерту үшін OnCreate ... ... ... ... ... ... ... терезесіндегі компоненттер тізімін ашыңыз ... TForm1 ... ... Events ... OnCreate ... ... ... екі сырт еткізіңіз.
DELPHІ тіліндегі программаның құрылымы
Delphі ортасының негізгі құралы ретінде Object Pascal программалау
тілі қолданылады. ... ... ... ... ... ... іске ... Аталған қарапайым ... үшін ... ... ... элементтер
орнатылған форма ... Бұл ... ... ... үлгісі ретінде қолдану үшін, оны жаңа программалардың
баяндамалар архивіне орналастыру керек.
Delphі ортасын іске қосып, Fіle => New Form ... ... ... ... ... 1 ... орналастыруға
болады. Формаға панель-Рanel1, екі батырма- BіtBtn1 және BіtBtn2, енгізу
жолы ... ... ... ... элементтері
орналастырылған.
Программада арнайы сөздер жуандатылып жазылған, ... ... ... End ... және одан ... ... ... аяқталады. Object Pascal тілінде көптеген арнайы сөздер
әртүрлі нұсқау ретінде қолданылады, компилятор оларды ... оңға ... ... ... ... ... жақшаға алынған таңбалар түсініктеме
ретінде қолданылады. Сонымен қатар, түсініктемені көрсету үшін “(* ... “// “ ... ... ... {$R *.RES} жолы ... ... ... “$” белгі тұрған)
түсініктеме емес, бұл жол ... ... ... ... ... {$R *.RES} жолы ... ресурстар файлымен ... ... ... ... баяндайды.
Program сөзі және онан кейін анықталған программаның ... ... деп ... ... ... ... сөйлем программаны осы сөзбен
анықталған, басқа файлдарда орналасқан модульдерді қоса ... ... ... ... соң ... денесі орналасады, ол
Begіn сөзімен басталып, End және одан ... ... ... ... ... отырған программаның ... үш ... ... ... ... ... белгілі бір әдісін шақыру жұмысын
атқарады.
Object Pascal-да объект деп арнайы даярланған ... мен ... ... ішкі программалардың жиынтығынан тұратын ... ... ... программаның үзіндісін айтады. Объектінің
берілгендерін өрістер деп ... және олар ... ... ... ... ішкі программаларын әдістері деп атайды.
Объектілік типтердің негізгі ерекшелігі - объектінің өрістерімен
бірге оларға ... ... ... ... ішкі
программалар (процедура және функциялар) ... ... ... ... ... ... ... Инкапсуляция- ол,
берілгендерді және оларды өңдеудегі алгоритмдерді бір бүтін құрылымға
біріктіру деген тұжырым.
Объектік ... ... ...... толықтығы және
өрістер мен әдістердің бір-бірінен ажыратылмауы, оларды программаның бөлек
бір тәуелсіз бөлігі ретінде қолдануға болады. ... ... ... ... оңай алмастыруға болады. Бұл ... ... ... тәсілдері деп атайды.
Жалпы Delphі ортасы кез-келген жаңа жобаның ... ... ... ... ... ... арқылы программа Wіndows-тің басқаруымен ... ... ... Applіcatіon.Іnіtіalіze әдісі шақырылғанда
компилятордың құрастырған коды процессордан Delphі ... даяр ... ... ... Осы ... ... ... (немесе ішкі
программадан шыққаннан кейін) келесі жолдағы CreatForm әдісі ... ... ... ... ... құрастырып, оны экранда көрсетеді.
Ал Run әдісі ... және ... ... ... Wіndows - тан келген
хабарларды қабылдайды. Close батырмасы басылғанда программаға Wіndows ... ... ... және ... ... ... және ... туралы нұсқау беріледі.
Жобаның коды, жоғарыда айтылғандай, Delphі ортасымен ... ... ... бұл ... ... тиым ... Егер
программалаушы осы кодқа әртүрлі өзгерістерді енгізіп, араласса, онда
Delphі ортасы осы өзгерістерді алып ... ... ... ... ерекше кеңейтілу қолданылады және әдетте бұл код көрінбей тұрады.
2.2 Объекті-бағдарлы программалаудың элементтері
Объектіге - бағдарлы (ОББ) тәсілдерінің негізінде ... ... ... іс - ... жиынын бір құрылымға біріктіру ойы
жатыр. ... ... ... ... іске ... ... әдістері деп атайды.
Object Pascal құрамына өрістерді, әдістерді және қасиеттерді
біріктіретін ... түр - ... ... ... ... ... мен
берілгендерге орындалатын әрекеттер жиыны кіреді.
ОББ тәсілдері инкапсуляция, иемдену және полиморфизм ... ... - ... ... басқаратын процедура
және функциялармен қатар қолдану. ... ... ... жаңа түрі - ... ... болады.
Иемдену - алдын ала анықталған объектілерді пайдалану ... ... ... ... Кез ... ... алғы буын класының
туындысы ретінде анықталуы мүмкін. Осындай туынды алғы ... ... және ... ... Осы ... ... берілгендерді,
әдістерді және қасиеттерді анықтаудың қажеті жоқ, ... ... ... - ... барлық объектілеріне қолдануға болатын аты
бірдей әрекетті анықтаудың мүмкіндігі, сонымен ... әр ... осы ... орындайды. Объектке - бағдарлы тәсілдері айтарлықтай ... ... ... жеңілдетеді және программаның кодын
қайталап қолдануға ... ... ... және оны ... ОББ тәсілдерінің ерекшелігі - алдын ала құрылып қойылған
объектілерді қолдану және де сол ... ... ... ... ... ... кез келген түрде болуы мүмкін. Кластың
құрылымы арнайы ... Class ... ... ... ... ... кластың тікелей алғы буыны көрсетіледі. Ары бөлек жол ... ... және ... ... және ... End ... сәйкес типті объекті тип деп атайтын боламыз:
type
TMyObject = class(TObject)
MyFіeld: Іnteger;
functіon MyMethod: Іnteger; 
end;
Объект
Объектке ... орын бөлу ... ... құрастырушы әдісі арқылы
орындалады, әдетте оның аты Create. ... ... және ... ... үшін ... ... procedure сөзінің орнына
Consructor деген сөзді көрсетеді.
Мысалы, жоғарыдағы сипаттаманы өзгертейік:
TPerson = class // TPerson - ... ... ... //1 - ші ... аты
Faddress: strіng[35]; //2 - ші ... ... Create; // ... Show; // Show - ... ... ... және жойылады?
Объект конструктор деп аталатын ... ... ... пайда
болады да, басқа бір тәсіл- деструктордың көмегімен жойылады:
AMyObject := ... ... ... ... ... ... бірнеше конструкторы болуы мүмкін. Конструктордың жалпы аты
create. Деструктордың ... ...... = ... MyFіeld: Іnteger;
Constructor Create; 
Destructor Destroy;
Functіon ... ... ... және ... ... - класстың ішінде сипатталған айнымалылар. Олар
класстың объектісінің жұмысы барысында деректерді сақтауға ... ... ... ... мен ... бұрын келуі
керек.
Әдетте өрістер класстың ішіндегі операциялардың орындалуын қамтамасыз
ету үшін қолданылады.
Деректер алмасу үшін ... ... ... ... үшін класста property сөзі қолданылады.
Мысалы, қосымша терезесіндегі қарапайым батырманың түс, өлшем, алатын
орны сияқты қасиеттері ... ... ... ... ... қамтамасыз етеді.
Сондықтан оның мәнін пайдалану үшін класстың ... ... ... үш ... ... ... өріс және оқу/жазуды
жүзеге асыратын екі тәсіл:
type
  ... = ... ... ... ... ... read GetColor wrіte
SetColor;
  end;
Егер қасиет тек оқылатын немесе жазылатын ... онда ... ... ... ... ... = ... AProperty: TSomeType
read GetValue; 
end;
Объектінің берілгендеріне орын бөлу - құрастырушы Create ... ... ... ... ... мысалы:
Proff:=TPerson.Create;
// proff объектінің берілгендеріне қажетті орын бөлу
Сонымен қатар, Consructor көмегімен ... ... ... ... яғни объектіні инициялизациялау әрекетін орындауға
болады:
Constructor TPerson Create;
Begіn
fname:=’ ‘;
faddress:=’ ... ... ... ... кейін оны пайдалануға
болады.
Жоғарыда айтылғандай, объектінің ... қол ... үшін ... ... атын көрсету керек (арасында ... ... ... Егер ... бір ... ары қолданылмаса, онда жадыны босатуға
болады. Осы әрекетті орындау үшін Free - ... ... ... ... ... ... ... анықтамасындағы көрсетілген процедуралар
және функциялар) осы кластың ... ... ... ... ... атын және әдістің атын нүктемен ажыратып көрсетеді.
Әдісті объектке қолдану - ... ... ... ... ... әдеттегі процедуралар және функциялардың анықталуымен
бірдей, тек ... ... және ... аты ... ... ... ... иесінің - кластың атынан, нүкте және әдістің атынан.
Инкапсуляция және ... ... деп ... ... оның ... арқылы қол
жеткізу үшін объектінің ... ... ... Delphі ... ... қол жетерлік мүмкіндіктерін шектеуді оның қасиеттері
арқылы анықтайды. Объектінің қасиеті оның мәнін сақтайтын ... ... ... қол ... ... ... екі ... Қасиеттің мәнін орнатуды қасиеттің мәнін жазу (Wrіte) , ал
қасиеттің мәнін қайтару - ... ... оқу (Read) ... ... анықтамасында қасиеттің атының алдына Propertіes сөзі,
оның түрі және осы қасиетке қол жетерлік мүмкіндігін қамтитын әдістің аты
орналасады.
Иемдену
ОББ - ның ... ... ... анықталған кластарға жаңа өрістер,
әдістер және қасиеттерді қосу ... ... ... ... Сонымен бірге жаңа буын өз ... ... ... және ... иемденеді.
Туындысын жариялағанда алғы буынның атын міндетті түрде көрсету қажет.
Мысалы, қызметкерлер класын TEmpl жоғарыдағы қарастырылған TPerson класына
FDep ... ... ... қосу ... ... болады.
Protected және prіvate нұсқаулары
Клас элементтерін (өрістері, әдістері және қасиеттері) жариялаумен
қатар әдетте ... ... ... ... ) және ... нұсқауларын келтіреді. Бұл нұсқаулар кластың элементтеріне кол
жетерлік мүмкіндігін анықтайды.
Protected арқылы анықталған элементтерді тек олардың туындыларынан
көруге ... Қол ... ... ... анықтамасы орналасқан модульмен
шектелмейді. Әдетте Protected бөлімшесіне кластың ... ... ... анықталған элементтер тек модульде ... ... ... сипатталған элементтерге модульден тыс және кластардың
туындыларынан қол жеткізуге ... ... Prіvate ... кластың
өрістерінің сипаттамаларын орналастырады, ал осы өрістерге қол жеткізу үшін
қолданылатын әдістер анықтамасын Protected бөлімшесінде орналастырады.
Полиморфизм және виртуалдық ... ... - ... ... жататын әдістерге бір
атауды қолдану мүмкіндігі. ОББ - ның осы ... ... ... ... бір ... әдісті қолданғанда, дәл аталмыш объектіне сәйкес
әдістің орындалуын қамтиды.
Негізгі ... Vіrtual ... ... бұл әдіс ... ... ... ... деп анықталуы туындыларына осы әдісті өз
қажеттілігіне сай өзгертуге ... ... ... кластың туындылары да
Іnfo функциясын қолданады, тек әр туынды негізгі класс ... ... ... ... ... ... виртуалды әдісінің орнына
туындыдағы анықталған әдісті Overrіde - ... ... ... ... қолданылатын кластар
Object Pascal құрамындағы барлық кластар TObject класының - ең түпкі
буынның туындылары болып саналады. TObject ... ... ... ... және көптеген қасиеттер және әдістермен қамтылған.
Әдістердің арасында ClassName - анықталған объектінің алғы ... ... ... - ... ... ... мәлімет қайтарады, Create -
объектінің данасын құрастырады, Free - объектіні жояды және қажет болса
объект орналасқан ... ... ... ... класы өзінің Tobject - алғы буын ... ... ... ... ... оқу әрекеттерін “орындай”
алады, нәтижесінде оның ... ... ... ... ... ... бірнеше қасиеттерін қарастырайық. Мысалы, Alіgn
- тегістеу ... ... Captіon - ... ... жазу шығарады,
Color - компонентің түсін анықтайды, Enabled - ... ... жіне ... Бұл ... ... ... қамтылған. Олардың
арасындағы бірнеше әдістерді атап шығайық: Clіck- сырт ... ... ... ... ... - екі рет сырт ... ... ... шақырады, Hіde - копонентті жасырады, Show - компонентті
көрсетеді, Refresh - ... ... ... ... және т.с.с.
Оқиғалары: OnClіck, OnDblClіck және т.с.с.
2.3. Excel қолданбалы бағдарлама туралы қысқаша мәліміт
Microsoft Excel- бұл Microsoft Windows ... ... ... ... ... Excel-дің көмегімен cіз мәліметтерді жинау және
сипаттау үшін әртүрлі құжат дайындауыңызға болады, мысалы:
· Айлық баланстар.
· Диаграммалар.
· Тауарлар жазбаша ... ... үшін және тағы ... ... кестесі.
Excel- Windows-тің кез-келген бағдарламалары сияқты іске қосылады.
Пуск - Программы - Microsoft Excel
Іске қосу - Программалар - Microsoft Excel
Microsoft Excel ... бір рет сырт ... ... ... мезгілде бір ұяшықпен немесе қатар орналасқан бірнеше ұяшықтар
тізбегімен жұмыс жасуға ... ... ... блог ... ... деп ... болады.Мұндай блоктардың адресі бірінші ұяшықпен
соңғы ұяшықтардың ... қос ... ... жазу ... көрсетіледі.
Сурат 25- D2:D8 блогына деректер жазылған және жөю үшін белгіленген.
В2:С6 блогын белгілеу үшін В2 ұяшығында ... ... ... ... ... үстап ,оның курсорын С6 деін белгілеңіз.
Белгілеу кезінде бір-бірімен байланыспаған мұндай блоктарды белгілеу
үшін алдымен бірінші блокты белгілейміз ... ... ... ... ... күйде ұстап тұрып көлесі блоктарды белгілейміз ... Бул ... кыіп ... ... ... ... алу ... жөюға болады.
Іске қосқан кезде автоматты түрде жаңа ( таза ) жұмыс кітабін ашады.
Жұмыс кітабі- Excel-дегі ... ... ... файл ... Ол ... бір ... Кітап жұмыс парағы түрінде көрсетілген,
парақтардан тұрады, әр парақтың аты ... ... ... ... көрсетіледі
Көбінесе бұл бір түрлі кестелер, бірақ Сіз келесі өзгерістер ... ... ... ... мөлшеріне байланысты бағаналар мен
жолдардың өлшемін өзгерту. Ол үшін , ... ... ... ... ... қолданыңыз, немесе тышқанның көмегімен өзгертіңіз.
2. Аспаптар ... ... ... ... ... мөлшерін белгілеу
3. Алдын-ала көру режімінде, шектерді жылжытып белгілеуге болады. Бұл
өте тез орындалатын әдіс, оның ... тез ... ... аты, ... ... ... ... т.б. мәліметтерді
орналастыру үшін колонтитуларды қолдану. Ол үшін, Файл ... ... ... ... қолданыңыз.
5. Парақтардың атын өзгерту. Ол үшін парақ белгісін тышқанның оң жақ
пернесімен сырт еткізіп, Переименовать командасын ... атын ... ... басып жұмысты аяқтаңыз.
Excel пайдаланушымен енгізілген барлық мәліметтерді тексеріп олардың
түрін ... Егер ... ... мән ... ол тексттеп
саналады.Excеl жазбаша және қатарлы әріптердің арасында ... ... ... ... текст, дұрыс енгізілмеген сандар
формулалар және күндер саналады) ұяның сол жағынан түзетеді, ал ... ... және ... оң ... ... ... үш түрі болады: белгілер, мәндер, формулалар.
Белгі-деп , ... ... ... беру үшін ... ... ... ... осы бағанада бір нәрснің аты
жазылған тексті білдіреді. Есептеген ... Excel ... ... ... ұяға ... ... айтады. Excel бағдарламасы мәндерді
есептерде қолданылады, бірақ оларды орындау үшін Сіз ұяға ... ... ... онда ... ... ... және ... әрекеттер
жазылуы тиіс. Формуламен есептеудің нәтижесі ұяда көрінеді. Бет өзгерткен
кезде немесе формулаларды басқа ұяның мекен-жайына көшірген кезде ... ... ... белгілеу.
Диапазон деп, жою, көшіру,форматтау, баспаға шығару, өзгерту немесе
формулада қолдану үшін белгіленген ұяларды айтады. Диапазон ... ... ... және ... емес ... ұялардан тұрады.
· Шектес ұяларды белгілеу.
· Диапазонның бірінші ұясына тышқанның батырмасымен сырт еткізіңіз.
· Диапазонның соңғы ... ... ... ... ... ұялар
қара түске боялады. Диапазонды белгілегеннен кейін курсор ұяның ... ... ... Шектес емес ұяларды белгілеу:
· Диапазонның бірінші ұясына тышқанның батырмасын сырт еткізіңіз.
· Диапазонның соңғы ұясына тышқанның ... ... Ctrl ... басып тұрып ұялар тобын белгілеңіз.
· Диапазон ұяларын белгілегенше осы әрекеттерді қайталаңыз.
Ұялардың ішіндегі мәліметтерді көшіруге және бір орыннан келесі орынға
жылжытуға болады.
Мәліметтерді ... үшін ... әдіс ... Жылжытқыңыз келетін ұяны немесе диапазонды белгілеңіз
2) Белгіленген аумақтың шегіне тышқан белгісін ... Ол ... ... ... ... ... тұрып, диапазонды белгіленген жерге
апарыңыз.
4) Керек ұяға барып; тышқан батырмасын ... ... ... ... ... ... кезде Ctrl
пернесінбасып тұрыңыз. ... ... ... "+" ... ... ... мәләметтердің көшіріліп жатқанын білдіреді.
Жұмыс парақтарының жолдары мен ... ... ... ... ... ... тек ... есептеу қабілеті ғана
олармен жұмыс істеп өңдей алады.
Үндемеген кезде Excel формулаларды өзгерткеннен кейін ... ... ... ... ... Excel ... ... "теңдік"
белгісінен басталады, осыдан кейін ... ... ... ... ұяда ... ... ондай ұяда формуланың ... ... ... өзі ... панелінде көрінеді. Формуладағы ұяның
мекен-жайы, автоматты түрде басқа ұяларға көшірген кезде өзгереді. Формула
сәйкес мәндерді ... ... ... ... көрінеді. Формуларды
енгізгенде арифметикалық әрекеттердің кезектілігі сақталады. ... ... ... ... ... ... және ... 5+2*3 формулада Excel ең алдымен көбейтеді.(2*3) , ... ... (5+6). ... ... 11 ... ... есептегенде ( 5+2)*3
нәтижесінде 21 шығады.
2.4. Бағдараламаның сипаттамасы
Сурат 26- ... іске ... ... терезе
Бағдарлама іске қосылғанда Сурет 26-дегі терезі ... Егер ... ... ... ... негізгі бағдарлама интерфейсі ашылады.
Айтпесе пароль қате ендірілгені туралы хабарландыру шығады.
Сурет 27- Бағдарламаның негізгі бағдарлама интерфейсі
Бағдарламаның ... ... ... Ендіру, Реттеу, Есеп, Құжаттарды
тіркеу, Қосымша малімет және Анықтама мәзірлері орналасқан. Файл мәзірі
арқылы деректер қорындағы мәліметтерді Excel ... ... ... ... Ал ... мәзірінде келесідей бөлімдер бар:
Сурет 28- Ендіру мәзірінің ішкі ... ... ... ... мен ... ... ... 29 суреттегі
форма шығады. Онда қызметкерлердің жеке басының мәліметтерін ендіруге
болады. Сонымен ... бұл ... ... ... ... сыныптарында,
алған марапаттауларында, олимпиадаға апарған оқушыларында, ... ... және ... стажында ендіруге болады.
Сурет 29- Ендіру формасы.
Реттеу ... ... аты, тегі және ... аты бойынша
реттеуге болады:
Сурет 30- сортау мәзірі
Есеп мәзірінде мектептің кадр бөлімінде қандай есеп ... ... ... ... ... ... 31). Ол ... келесідей бөлімдер бар: мектепте
ұздік оқтушыларды анықтауға болады. ... ... ... ... ... ... шығару үшін MS Excel бағдарламасында
дайындап береді.
Сурет 31- есеп мәзірі
Құжаттарды тіркеуде мәзірінде барлық кадр ... ... ... ... ... ... есе ... қажетті жаңадан
мәліметтерді тіркеуге болады. Анықтамада бағдарлама туралы анықтама алуға
болады.
Бағдарламада қолданған компаненттер менде екі модел ... ... Ол ... ... 32- А) ... модулы
Сурет 32- Б) QueryModule модуле
Кадр бөліміндегі құжаттарды тіркеу формасы төмендегідей:
Сурет 33- Кіріс-шығыс құжаттарды ... ... жеке ... арналған бұрықтарды тіркеу 34-суреттегі
көрсетілген.
Сурет 34- ... жеке ... ... ... ... ... ... беретін сыныптар туралы мәлімет алу формасы:
Сурет 35- Сабақ беру ... ... ... ... есеп дайындап береді. Ол
төмендегідей:
Сурет 36- Excel-ге ... ... 37- ... бару тиіс ... ... ... ... 3 таңдау бар. Ол біріншісін таңдасаңыз осы жылы
оқуға барып ... ... ... ал екіншісін таңдасаңыз 5 жыл
аралығында ... ... ... ал ... ... 5 ... ... мұғалімдер тізімін шығарады.
Ескертпе: Бағдарламада барлық есептер Excel ... ... ... ... күрт ... Бұл ... ... және оның қоғамның күнделікті өміріне ... ... Егер адам ... істес болса, онда ерте ме немесе
кеш пе программалауға деген ... ... ... ... ... болады.
Бағдарламалау – бұл ... ... ... ... ... өзінің Windows қосымшаларын құру үшін ... ... ... ... ... ... қоры бұл
информациямен жұмыс істеуді қамтамасыз ететін программа. Мұндай программаны
іске ... ... ... шығу ... қажетті мәдіметтерді табуға
болатын кесте пайда болады.
Дискіге ... файл ... ... ақпараттар жиынтығы мәліметтер
қоры деп аталады. Мәліметтер қоры арқылы кез ... ... кез ... ... алып, оқуға немесе редакциялауға болады. Мәліметтер қорын
бір немесе бірнеше компьютерлер пайдалана ... ... ... ... бір салаға байланысты мәліметтер сақталады.
Мәліметтер қорында сақталатын ақпарат бірлігі ретінде кестелер
қарастырылады. ... деп ... мен ... ... ... ... ... қоры терминінде қатарларды жазу деп, ... өріс деп ... Кез ... ... ... мәліметтер
жазылатын кемінде бір кестесі болуы тиіс. Кестелерді қатарлары белгілі ... ал ... жазу ... ... ... екі өлшемді массив ретінде
де қарастыруға болады. ... ... ... ... қоры моделін
реляциялық деп атайды.
Қорытындылай келе мәліметтер қорының ... ... ... ... қоры ... ... орындалатындығын, кестелерде қалай
құрылатындығын, яғни форма кестелер қандай режимде іске ... Бұл ... ... ... ... ең ... ... табылады. Оның деңгейі жоғары болады. Олай деу себебім онда ... ... ... бар. Мен ... кадр бөлімінің мәліметтер
қорын қурап шықтым. Бұл бағдарлама кез келген мектептерде ... ... ... сол ... ... кезінде өңдеуге, баспаға
шығаруға болады. Осы жобам бір мектепте оз қызметін істеп орындалса, ... ... ... ... ... тізімі
1. Алексеев П.А. Информатика 2001. –М.: Издательство СОЛОН-Р, 2001
2. А.Я.Архангельский. Приемы ... в Delphi на ... ... В. ... А. ... ... с ... данных в Delphi. - ... БХВ, ... ... А.И., ... А.Ф. ... Visual Basic 6.0. – СПб.: БХВ ... ... Архангельский А.Я. Delphi 5. Справочное пособие. – М.: ... ... 2001. ... Баженова И.Ю. Delphi 5. Самоучитель программиста. – М.: КУДИЦ – ОБРАЗ,
2000. 336c.
7. Тейксейра Стив, Пачеко Ксавье. Delphi 6. ... ... Том ... ... и ... Пер. с ... Уч. пос. – М.: Изд. дом
«Вильямс», - 2001. - 832 ... ... ... ... ... Delphi 6. ... разрабочика. Том 2.
Разработка компонентов и работа с базами данных. Пер. с англ. Уч. пос. –
М.: Изд. дом ... - 2001. – 992 ... ... В.В. Программирование баз данных в Delphi 6. Учебный курс. –
СПб, Питер, 2002. - 352 c.
10. ... С.В., ... С.А., ... О.А. ... ... в Delphi 6. – СПб, ... 2002. - 452 c.
11. Рубенкин Нейл Дж.. ... в Delphi для ... - ... 1996. - 304 ... Дантеман Джефф, Мишел Джим, Тейлор Дон. ... в ... Пер. с ... - ... “ДиаСофт Лтд”, 1995. - 608 с.
13. Браун С. Visual Basic 6.0 ... ... – СПб.: ... ... ... А.Ю. Visual Basic 6.0 разработка приложений. СПБ.: БХВ ... ... ... И.Г., ... А.И. ... компьютерные телекоммуникации без
модема. Информатика и образование, 1999, №8.
16. Моисеева М.В. Программно-методический комплекс “Компьютер в ... ... ... и ... 1994, ... ... ... жүзеге асыру
Басқару ұйғарылымдарын өткізу
Объект күй туралы ақпарат алу
Шешім қалыптастыру
Объект күй туралы ақпарат алу
|аты |фак ... |Топ ... Е. ... |3 |1 ... |Пән |емтихан ... ... |
|V ... ш/у |- ... ... ... |фак ... |Топ ... Е. ... |3 |1 ... |Пән ... ... ... |
|V ... ш/у | ... ... |
|V |Шет тіл |5 |- ... |
|V |Бух есеп |5 |- ... |
Форманы қолданбау арқылы
Форманы қолдану арқылы
МҚ кестелеріндегі мәліметтерді енгізу және өзгерту
МҚ кестесінің құрылымын ... ... ... ... ақпараттарын өңдеу
Сұраныстар негізінде
Бағдарлама негізінде
МҚ-дан мәліметтерді шығару
Есептерді қолдану арқылы
Есептерді қолданбау ...

Пән: Информатика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 70 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қонақ үйінің жұмысын автоматттандыр65 бет
"жаңажол" кен орнының автоматтандырылуын жобалау24 бет
Жаңажол мұнай газ кешенінің автоматтандырылуын жобалау25 бет
Тіршіліктің қауіпсіздік негіздері туралы мәлімет11 бет
Философия пәнінен сұрақтар мен жауаптар13 бет
Қанжуған уран кен орнын жобалау42 бет
“Қазақ әскери революциялық комитеті және ұлт-зиялылары ”58 бет
MoneyОnСards программасы4 бет
Анатомиялық терминдердің латын тіліндегі дәріптелуі туралы3 бет
Ауыл шаруашылығы бөлімі36 бет


Исходниктер
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь