экология пәнінен кейс

Экология

Дербес ғылым ретінде экология шамамен 1900-шы жылы қалыптасты. «Экология» терминін 1869 жылы неміс биологы Эрнест Геккель ұсынған болатын. Демек, бұл біршама жас ғылым, сонымен қатар экология қазір қауырт өсу кезеңін басынан кешіріп отыр. Экология грекше oicos - мекен, үй және logos- ғылым деген ұғымды білдіреді. Экология сөзбе– сөз аударғанда – тіршілік мекені туралы ғылым. Экология ғылымына берілген анықтамалар бар. Дегенмен, осы заманғы зерттеушілердің басым көпшілігі экология – организмдердің тіршілік ету жағдайларын және организмдер мен олардың тіршілік ету ортасы арасындағы өзара байланыстарды зерттейтін ғылым деп есептейді. Экология түсінігі өте ауқымды, сондықтан қай қырына баса мән берілуіне қарай, оның анықтамаларының тұжырымдалуы да өзгеріп отырады. Мысалы, «ұзақ мерзімдік қолданыс» үшін ең қолайлысы «Экология – қоршаған ортаның биологиясы» деген анықтама болар еді.Отандық экологтардың бірі А.С.Данилевский: «Экология- экологиялық жүйелердің құрылымы мен қызметі туралы және олардың гомеостазисін қамтамасыз етуші механизмдер туралы ғылым» деп анықтама берген.
Экология мынандай 3 бөлімнен тұрады:
1.Аутэкология
2.Демэкология
3.Синэкология
Қандай да бір түрге жататын дара организмнің немесе организмдер тобының қоршаған орта жағдайларымен қарым – қатынасын зерттеу жалпы экологияның негізгі бөлімдерінің бірі – аутэкологияның үлесіне тиеді. Әдетте, аутэкологиялық зерттеулер осы күнгі ботаникалық, зоологиялық, салыстырмалы – физиологиялық және басқа да еңбектердің маңызды бөлігін құрайды. Биологиялық жүйе ретінде аутэкология жекеленген тірі ағзаны – жануар, өсімдік немесе микроорганизм, оның қоршаған ортамен өзара қарым – қатынасын зерттейді.
Қоршаған ортаға адамнан тәуелсіз Жерде пайда болған, яғни оған мұраға өткен табиғи орта мен адам қолымен жасалған техногенді орта кіреді.
Қоршаған ортаға бұл ағзаны қоршап жатқан, оның күйі мен тіршілік қызметіне тікелей не жанама әсер ететін нәрсенің барлығы жатады.
Тірі ағзаға әсер ететін ортаның элементтерін экологиялық факторлар деп атайды.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі

1. Қазақ энциклопедиясы, 10 том;
2. О.Д.Дайырбеков, Б.Е.Алтынбеков, Б.К.Торғауытов, У.И.Кенесариев, Т.С.Хайдарова Аурудың алдын алу және сақтандыру бойынша орысша-қазақша терминологиялық сөздік.
3. Шымкент. “Ғасыр-Ш”, 2005 жыл. ISBN 9965-752-06-0
4. Сәтімбеков Р. Биология: Жалпы білім беретін мектептің қоғамдык-гуманитарлық бағытындағы 11-сыныбына арналған окулық. — Алматы: "Мектеп" баспасы, 2007.
5. Биекенов К., Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
КЕЙС
Тақырыбы: __________________________________
Орындаған: ________________
Тобы:______________________
Қабылдаған: _______________
Шымкент 2014ж.
Экология
Дербес ғылым ... ... ... ... жылы ... ... 1869 жылы ... биологы Эрнест Геккель ұсынған болатын.
Демек, бұл біршама жас ғылым, сонымен қатар экология қазір ... ... ... ... ... Экология грекше oicos - мекен, үй және logos-
ғылым деген ұғымды білдіреді. Экология сөзбе– сөз ...... ... ... Экология ғылымына берілген анықтамалар бар. ... ... ... басым көпшілігі экология – ... ету ... және ... мен ... ... ету ортасы
арасындағы өзара байланыстарды зерттейтін ғылым деп есептейді. Экология
түсінігі өте ... ... қай ... баса мән ... ... оның
анықтамаларының тұжырымдалуы да өзгеріп отырады. ... ... ... үшін ең ... ...... ... биологиясы» деген
анықтама болар еді.Отандық экологтардың бірі А.С.Данилевский: «Экология-
экологиялық жүйелердің ... мен ... ... және олардың
гомеостазисін қамтамасыз етуші механизмдер туралы ... деп ... ... 3 ... тұрады:
1.Аутэкология
2.Демэкология
3.Синэкология
Қандай да бір түрге жататын дара организмнің немесе организмдер тобының
қоршаған орта жағдайларымен қарым – қатынасын зерттеу ... ... ... бірі – аутэкологияның үлесіне тиеді. ... ... осы ... ... зоологиялық, салыстырмалы
– физиологиялық және басқа да еңбектердің маңызды ... ... жүйе ... аутэкология жекеленген тірі ағзаны – ... ... ... оның ... ... ... ... – қатынасын
зерттейді.
Қоршаған ортаға адамнан тәуелсіз Жерде пайда болған, яғни оған мұраға
өткен табиғи орта мен адам ... ... ... орта ... ортаға бұл ағзаны қоршап жатқан, оның күйі мен тіршілік қызметіне
тікелей не жанама әсер ... ... ... ... ағзаға әсер ететін ортаның элементтерін экологиялық факторлар деп
атайды.
Экологиялық фактор дегеніміз – ағза ... ... ... ... ... ... қоршаған ортаның кез ... ... ... ... ... қоршаған ортада көптеген экологиялық факторлар әсер
етеді. Дәстүрлі жіктеу ... ... ... ... және
антропогендік деп бөледі.
Абиотикалық факторлар – бұл тірі ... әсер ... ... орта
жағдайларының комплексі. Яғни температура, қысым, ... ... ... ... және тұщы ... ... ... факторлар – бұл тірі ағзалардың тіршілік әрекетінің басқаларына
тигізетін ... Яғни ... ... жан – ... әсер етуі.
Антропогендік факторлар – адам қызыметінің қоршаған ... ... ... Яғни зиянды заттардың атмосфераға ... ... ... ... ландшафттардың бұзылуы.
Аутоэкология , аутоэкология – (грекше autos – өзім және ... ... орта ... жеке ... популяцияға, түрлерге
әсерін зерттейтін экологияның бір саласы. Аутоэкология түрлердің алуан
түрлі ... ... ... ... жоғары және төмен темп-
раларға, топырақтың құнарсыздануына (өсімдік ... ... және өзге ... ... ... ... ... қоса, орта ластануының химиялық және физикалық ... ... ... ... ... ... ... тірі организмдерді, көбінесе сыртқы ортаның абиотикалық
факторларына байланысты ... ... ... деп ... ең ... рет ... жеке ... ретінде ІІІ Халықаралық
ботаникалық конгресте (1910) қабылданды. ІV ... ... ... 1994) І ... ... ... ... баяндама жасалды. Экологияның бұл саласындағы зерттеулер
жаңа әдістерді пайдаланып, ... ... ... ... мен орын ауыстыруы радиотелеметрия көмегімен, ал Жапониядан ұшып
келетін даур тырналары мен қара тырналардың ... ету ... ... арқылы зерттелді.
ДЕМЭКОЛОГИЯ
Популяция туралы түсінік Әрбір түр белгілі бір ... - ... ... ... ... әр ... орналасқан особьтар топтары бір-
бірімен байланыса да алмай, шағылыса да алмай бөлектеніп өмір ... ... саны ... санына, тарихи (филогенетикалық) жасына, ареалдың
аумағына және ... да ... ... ... - ... ... ... ұқсас, генефондары ортақ особьтар
жиынтығы.
«Популяция» ұғымы лат. populus - ... ... ... ... ... ... рет дат ... В.Л.Иогансен қолданды.
«Популяция» ұғымы биологияда негізгі ұғымдардың бірі, ал ... ... және ... ... ... ... ... - популяциялық биологияға бірігеді. Популяциялық экология ... осы ... бір ... ... ... ... ... азғалар бір-біріне қоршаған ортаның факторлары
немесе басқа да бірге тіршілік ететін ... кем әсер ... ... ... ... ... формалары кездеседі. Алайда
популяцияда көбіне бәсекелестік және ... ... ... ... ... ... ... туріші қарым қатынастары
- бұл ұрпақ әкелуге қатысты байланыстар; әртүрлі жынысқа жататын ... және ата- ... мен ... ... ... ... сонымен қатар популяцияның негізгі қасиеті -
олар ... ... ... ... Бұл ... ... ... құрылымдық - Функционалдық ерекшелігіне әсер
етеді. Тірі материяның ұйымдасу жүйесінде популяциялық деңгей ... ... ... ... ... әртүрлі деңгейінде: организм-
популяция-биоценоз-биогеоценоз-биосфера Функционалдық-экологиялық қатарына
кіретін биоценотикалық Қарым-қатынастың ... ... ... ... ... популяция әртүрлі деңгейдегі таксондардың
Филогенетикалық байланысын: ағза-популяция-түр-тұыстұқымдас-отряд-класс-
патшалық көрсететін ... ... ... ... ... ... ... популяциялық құрылымы
Түрдің популяциялық құрылымы Әрбір түр белгілі бер территорияда
(ареалда) тіршілік ете отырып сол ... ... ... ... Түр ... ... ... неғұрлым күрделі, бөлшектенген болса
популяциялар арасындағы алшақтық та соғұрлым жоғары болады. Алайда ... ... оның ... ... - ... ... табиғи кедергілерді, тосқауылдарды жеңе ... және ... Егер түр ... ... ... үнемі қозғалып, араласың
жатса мұндай түр аз ғана ірі-ірі ... ... түр ... ... ... қабілеттілігімен әдетте солтүстік
бұғылары, Африка саванналарындағы тұяқты ... ... ... ... кезінде жүздеген шақырым жерлерді ... ... ... ... ... ... ... үлкен географиялық
тосқауыл, бөгеттер - үлкен өзендер, тау ... т.б. ... ... ... ... ... ... құрамында ландшафттың
мозайкалығын білдіретін көптеген майда популяциялар құрылады. Мозайкалық -
қауымдастықтың кеңістікте көлденең таралуы. Өсімдіктер мен аз және ... ... ... саны ... ... ... болады. Мысалы, мұндай ... ... ... ... ... ... ... бір-бірінен алыстап, бөлінуі
жоғары. Кейде түрдін кішкентай ареалда тіршілік етуі ... ... ... мінез-құлқьша да байланысты. Мысалы, аюлар өздері тіршілік
етіп жатқан ... ... ... ... ол ... ... ... үлкен ареалда бір-бірінен кейбір қасиеттері бойынша өзгешеліктері
бар көптеген майда ... ... ... етеді.
Көршілес популяциялардың бір-бірінен алшақ өмір сүру ерекшеліктері
әртүрлі. Кей жағдайда олар тіршілік ... ... ... ... кейде тіршілікке қолайлы ортада (шөлді жердеғі өзен аңғарлары
мен оазистерде) бір жерге көптеп шоғырланған.
Бір түрге ... ... ... ... ... ... ... анық байқалмайтын ареалда тіршілік ететін популяциялар да
болуы мүмкін. Көпшілікке белгілі, ... ... ... тасбақалы
қандала жұмыртқаны жарып шыққан сон 2,5-3 айдан кейін дәнді алқаптардан
ондаған, жүздеген шақырым жердегі тау ... ... ... ... басталады . Ол жерде олар келесі көктемге дейін ағаштар дан түскен
жапырақтар арасында қыстап ... Ұшу ... ... қоңдылығына
байланысты. Нәтижесінде қыстап шығатын бір жерде әртүрлі жерлерден ... ... ... ... Ал ... ұшу ... ... бағытына
байланысты болады. Осыған байланысты үлкен кеңістікте особьтардың ... және ... ... ... ... да жекелеген
популяциялардың шекаралары бола ... ... түр ... ... көлемдегі топтар ретінде кездесуі мүмкін.
Популяциялар арасында жекелеген особьтардың алмасуы ұдайы немесе ... ... ... ... маусымдық көшуі кезінде жас құстардың бір
бөлігі қыстайтын ... сол ... ... ... жүп ... қалып
қояды.
Жекелеген особьтар арасындағы байланыстар бір нәтижеге, ... ... ... ... альш ... Мысалы, белгілі бір
паразиттің ұзақ уақыт бойы әсер етуі иесінің физиологиялық жағдайыньщ,
ұрпақ шығаруының, өмір сүру ... ... ... болуы мүмкін.
Осы түрге жататын популяциялар арасындағы қарым-қатынастар ... ... - ... ... ... өлуі мен ... ... өзгеруіне алып келеді. Популяциялар арасындағы байланыстар
оларды бүтін бір түр ретінде ұстап ... ... ... ұзақ және ... ... ... жаңа ... пайда болуына
алып келеді.
Кейбір популяциялар арасындағы өзгешеліктер әртүрлі леңгейде болады. Ол
өзгешеліктер олардың тек ... ... ғана ... жеке ... ... ... және ... ерекшеліктеріне де қатысты болуы
мүмкін. Ареалдың әртүрлі ... ақ ... ... ... дене
мөлшері, ас қорыту жүйесінің ... ... ... ... Ямал ... ақ қояндардың аш ішектерінің ұзындығы Орал тауының
орманды далаларындағы ... ... 2 есе ... Бұл қоректену
ерекшеліктеріне, қорек құрамындағы қатты азықтардың мөлшеріне байланысты.
Тіршілік орталарының айырмашылықтары неғұрлым көп және ... ... ... ... ... ... бір-бірінен
өзгешеліктері көп болады.
Генетикалық біртүтастығына және көбею түріне ... ... ... ұрықтану), клонды және клонды-панмиктикалық (мысалы,
шіркейлерде партеногенетикалық ұрпақ жынысгы ұрпақпен алмасады) ... ... ... ... құрылымы - бір жағынан ... ... ... екінші жағынан - ортаның абиотикалық
факторлары мен басқа түрлердің популяциялары әсерінен қалыптасып құрылады.
Популяциялар құрылымы ... ... ... ... ... ... ... морфологиялық , физиологиялық , мінез- құлықтары
және генетикалық ерекшеліктері бойынша ара ... ... ... ... ... - популяция особьтарыньщ кеңістікте
орналасу ерекшеліктері. Ол тіршілік ортасының және түрдің биологиялық
ерекшелігіне байланысты. ... ... ... ... ... ... ... мүмкін. Сондықтан популяция особьтары кеңістікте
бірқалыпты, кездейсоқ және ... ... ... ... ... ... ... Кездейсоқ
(диффузиялық) орналасу көптеген өсімдіктерде, ясануарларда кездеседі.
Топтанып орналасуда (мозайкалық) особьтар ... ... ... ... табыны, құстар колониясы. Топтанып орналасу популяция үшін
қолайсыз жағдайларда үлкен ... ... ... ортаның қолайсыз
жағдайларына немесе олардың даму циклдарына байланысты жылжып қозғалуын
миграция деп атайды. Олар жүйелі ... ... ... ясәне жүйесіз
(қуаңшылық, су тасқыны, өрт, және т.б.) болуы мүмкін. Мысалы, ... ... ұшуы ... ... ... әрқалай, кейде топтанып, кейде бір-бірінен
оқшауланып орналасып микроценопопуляциялар, субпопуляциялар түзеді. Мұндай
топтанып орналасуда особьтардың саны, тығыздығы, жастық ... ... ... қозғалуына байланысты территорияда орналасуы әр текті
болады. ... ... ... ... ... ... өзінде
кеңістікті үнемді пайдалануға икемділігі болады. Асцидияларда (су ... ... ... ... ... өсіп келе ... колонияларының
шеті басқа түрдің колонияларына жанасқан соң олардың үстін орай өсіп, ... ... Егер бір ... ... колониялар кездессе, оның әрқайсысы
көршісінің өсуін тоқтатып басқа бағытқа ... өсе ... ... ... ... ... ... инстинктер құстарда, сүт қоректілерде, кейбір балықтарда және
амфибияларда, ... ... ... ... ... ... ... сегізаяқтарда және т.б. кездеседі. Кеңістікті
пайдалануына ... ... ... жануарларды екі топқа бөледі: бір
орнында тіршілік ... және ... ... ... ... ... ... өмірінің барлық кезеңі немесе
негізгі кезеңдері ортаның белгілі бір ... ғана ... ... ... ... етіп ... ... тастап кетпейді. Егер қандай да
бір жағдайлармен сол ... ... ... ... ... ... сол ... оралады. Көптеген түрлер үзақ та алые миграциялардан кейін ... ... ... ... Мұны ... «хоминг» (ағылш. home -үй)
деп атайды. Мысалы, қараторғайлардың бір жұбы жыл ... ... ... ... ... Ал ... іс жүзінде - хат тасу үшін пайдаланганы
бәрімізге белгілі.
Популяцияның ... ... - ... жыныстары бойынша ара
қатынасы. Популяциядағы жыныстардың ара қатынасы генетикалық ... ... және ... орта әсер ... ... ... ... особьтың
жынысы ұрықтану ... ... ... ... ... ... көбіне аталықтары мен аналықтарының морфологиялық
(өлшемі, ... ... (өсу ... ... ... ... және ... айырмашылықтарын анықтайды. Мысалы, қан
сорғыш масалар (Culicidae) тұқымдасына жататын ... ... ... ... ... мен ... буын ... жеке даму
кезеңіндегі ересек ... ... ... ... ... емес, тек
өсімдіктердегі шықтарды жалаумен, өсімдіктер шырынымен қоректенеді немесе
тіпті ... де. ... ... ... көп ... ... ... ондатра, пингвин, жарқанат) және керісінше аталық ... ... ... де ... ... ... кездеседі. Кейбір
жарқанаттарда қысқы ұйқыдан сон аналық особьтардың үлесі популяцияның тек
20%-ын ғана құрайды. ... ... ... ара ... ... да әсер етеді. Кейбір түрлерде жыныс генетикалық факторларға
емес, экологияльщ ... ... ... Arisaema ... жынысы түйнектеріндегі қоректік заттар қорының жиналуына
байланысты. Үлкен ... ... ... бар ... майда
түйнектерінен аталық особьтары өсіп шығады. Сары ... ... rula] + 20°С ... температурадағы салған жұмыртқалардан аталық
особьтары, ал жоғары температурада - аналық особьтары ... Бұл ... ... ұрық ... бұлшық еттеріне байланысты, өйткені олар
тек жоғары температурада ғана белсенді болып, ... ... ... Ал ... жұмыртқалардан жарғақ қанаттыларда тек
аталық особьтар дамиды.
Әсіресе популяцияның ... ... ... ... ... ... көбеюдің бір түрі - аналық ұрық ... дами ... ... барысында жеке жынысты және гермафродит
формаларда пайда болған бір жынысты көбею) ... ... ... ... ... Дафнияларда (Daphnia magna) қолайлы температурада
партеногенетикалық жолмен аналық ... ал ... ... ... ... ... особьтар пайда болады. Ал шіркейлерде
қос жынысты ұрпақтың пайда болуына күн ... ... ... ... және т.б. әсер ... ... ... - особьтардың әртүрлі дәрежедегі
генетикалық әр ... ... ... ... ... генефонд деп, ал бір ағзаның хромосомасындағы бүкіл гендердің
жиынтығын генотип деп ... ... ... ... - ... орта жағдайларымен өз ара әрекеттесіп фенотип түзеді- Фенотип -
генотиптің орта жағдайларымен әрекетгесуі арқылы ... ... ... ... ... , ... және ... жиылтығы.
Вирустар мен микроағзалардан бастап жоғары сатыдағы өсімдіктер ... ... тірі ... ... тән қасиет - мутацияға ұшырау
мүмкіндігі. Мутация - табиғи ... ... ... ... ... ... өзгеруі нәтижесінде ағзаның кейбір белгілерінің
өзгеруі. ... ... ... ... ... жас ... оның
ішінде ағзаның барлық даму стадиялары мен фазаларын қамтиды ... ... мен ... өсімдіктер өскіндері).
Жануарлар популяциясында үш экологиялық жасты бөледі: репродуктив алды
(өндіруге дейінгі), репродуктивті ... және ... ... ... Жалпы өмірінің ұзақтығына қатысты әрбір жастың ұзақтығы
әр түрде әрқалай болады. Адамдарда ... жас ... ... ... ... ... ... Ал көптеген өсімдіктер мен жануарларда алғашқы Жас тобы
ұзақ болып келеді.
Особьтың жастық құйі — ортамен ... бір ... ... ... ... оскіндер тұқымдағы қорлық заттармен және фотосинтез
әсерінен аралас қоректенеді;
• ювенильдік өсімдіктер ... ... ... оларда
тұқым жарнақтары болмайды;
• имматурлық өсімдіктердің өркендері түптене бастайды;
• өсімдіктің генеративті кезеңге ауысуымен тек гүлдер мен
жемістер ... ... ... ішкі ... және физиологиялық
өзгерістер жүреді.
Осы күйдегі популяциядағы особьтар ара ... ... ... деп атайды. Жастық спектр ағзалардың өлу және туылу белсенділігімен
байланысты. Популяцияның жастық құрылымы сыртқы факторлар ... ... ... ... факторлар туылу және өлу процестерін ... ... ... ... ... біркелкі мөлшерде болса
соғұрлым өміршең болады. Мұндай популяцияларды ... деп ... ... кәрі ... көп ... оны ... ... өліп бара
жатқан популяциялар деп, ал жас особьтар саны көп популяцияларды инвазиялық
немесе өсіп келе жатқан ... деп ... әр ... ... ... ... салыстыру үшін
жастық құрылымының гистограммасы құрастырылады.
Жастық құрылымға талдау жасау жақын ... ... ... ... ... ... көмектеседі. Мұндай талдаулар ауланатын
балықтардың шамасын білу үшін балық шаруашылығында жиі қолданылады. Егер
таңдап алынган ... ... ... ... ... ... дәл ... алынган болса, алдағы бес жылда аулауға болатын
балықтардың мөлшері ... ... ... болжамдар алуға болады.
Популяцияның этологиялық (мінез-құлық) құрылымы - Жануарлар мінез-құлқы
ерекшеліктерін этология ғылымы ... ... бір ... бір-бірімен қарым-қатынасын популяцияның экологиялық немесе
мінез- құлық құрылымы деп атайды.
Популяциядағы жануарлардың мінез-құлқы ... ... жеке ... ... әлде ... тіршілік ете ме - соған байланысты
Жеке тіршілік ету көптеген түрлерде, бірақ ... ... ... ғана ... Түрдің өмір бойы жеке тіршілік етуі табиғатта
кездеспейді. Өйткені онда негізгі функция - көбею болмайтын еді. ... ... ... ... ... өте ... сирек байланыс болады.
Бұған мысал ретінде кейбір су жануарларын айтуға болады. Оларда ұрықтану
сырттай ... ... Ал ... ... ... ... де аталық
және аналық особьтардың байланысы өте ... тек ... ... ғана ... (хан ... ... қоңыздарда, т.б.).
Жеке тіршілік ететін түрлерде особьтардың шоғырланып жиналуы уақытша ... ... ... суықтан пана іздеген кезде байқалады ... ... ... ... үйдің шатырының астында немесе басқа бір паналайтын
жерлерде, жайындар мен шортан балықтар су түбіндегі ... ... ... ... ... ... болып, Мінез-құлықтары да
өзгереді (мысалы, шалғынпы қоңыздарда жүп құру алдында аталық особьтардың
«билеуі», кейбір өрмекшілерде ... ... соң ... ... ... ... үя салу және ... іздеген кезде жануарлар арасында бәсекелестік күшейе ... ... ... ритуалды қимыл-қозғалыстар күрделеніп
жиілейді. Сөйтіп, ... ... ... популяциясында особьтар арасындағы
байланыстар күшеиіп - жұбын іздеу белсенділігі арта ... ... ... ... мен ... ... ... болады (мысалы, ата-анасының біреуінің жұмыртқасын басып
шығару, жауларынан бірлесіп қорғану және т.б.). ... ... аю, ... ... ... бірнеше жыл ата-
аналарьгаың жанында, ... ... ... ... ... ... ... байланысты аталық, аналық және
аралас типтері болады. Семьялық ... ... ... территориялдық
мінез-құлқы анық байқалады: әртүрлі белгілер, өз территориясын белгілеу,
т.б.
Жануарлардың мұнан да үлкен ... ... етуі - ... табындар. Олардың негізінде популяциядагы байланыстардың күрделене
түсуі жатыр.
Колония - жануарлардың бір жерде топтасып ... ... Олар ... бойы ... ... ... кезінде ғана болуы мүмкін (мысалы, ... ... ... ... түрі - ... ... ... бөлінуі. Бұл
кейбір особьтардың тіршілігін сақтап қалуға әсер етеді. Мысалы, бір-бірін
әртүрлі белгілер ... ... және ... ... ... ... ... қарлығаштар шулап жауларынан үяларын, балапандарын қорғап
қалады. Ең күрделі колониялар ... ... - ... ... ... ... ... ұя салу). Мұнда тіпті еңбекті
бөлісу де байқалады.
Үйір - жануарлардың уақытша бірігіп ... ... ... қорегін табу, миграция). Мұндай ... ... ... көп ... ... ... үйірлер 2 топқа бөлінеді:
• Эквипотенциалды, яғни, үйір мүшелерінде айқын
доминанттар болмайды (балықтарда, кейбір құстарда).
• Көсемдері бар үйірлер (ірі ... сүт ... - ... ... ... ... түрақты тіршілік етеді.
Мұндай топтардың ... ... ... ... бір түрі - ... ... біршама уақытта түрақты көсемдері бар
топтар. Көсем - бұл ... топ ... ... ... ... және т.б. қасиеттерін көсемдері анықтайды.
Көсемдіктің биологиялық маңызы - жеке особьтардын тәжірибесі бүкіл
топқа пайдалы болуында.
Топ эффекті - ... ... ету ... особьтарда физиологиялық
процестердің қалыпты жүріп, өміршеңдігінің артуы. Топта тіршілік ету ... ... ... ... ... ағзасындағы көптеген
физиологиялық процестерге әсер ... ... жеке ... кезде (әдетте
топта тіршілік ететін) зат алмасу процестері өзгеріп, ... ... ... қойлар отардан жеке қалғанда жүрек соғуы, тыныс алуы жиілей
түседі де, отарға қосылғанда қалпына ... ... ... ... шыққанда зат алмасу процесі тез жүріп, энергияның көп бөлінуіне алып
келеді. Әдетте мұндайда жарқанаттар көбіне өліп ... ... жеке ... ... түрлерде байқалмайды. Егер мұндай
түрлерді жасанды түрде басқа түрлермен қосса, оларда ... ... ... көптеген физиологиялық көрсеткіштері оптимумнан ауытқи
бастайды. ... ... ... жеке ... ... кезбен
салыстырғанда топта оттегіні 134% -ға көп ... ... syn — ... және экология) — популяцияның, табиғи
бірлестіктердің және экожүйенің бір-бірімен өзара және ... ... ... экология бөлімі. Синэкология Брюссельде ... ... ... ... (1910) ... жеке ... ... Синэкология қазіргі фитоценология ғылымының баламасы
ретінде қолданылады. Кейіннен ... ... ... ... ... және жануарлар ... ... ... ... бір ... деп ... Бұл
терминді алғаш рет ұсынған швейцариялық ботаник К.Шретер ... ... ... ... ... (1825 — ... теңіздің таяз жағалауын мекендейтін устрица ұлуларының тіршілігін
жан-жақты зерттеуі ... әсер ... Ол ... ... ... ... тұздылығы, температурасы, мекен ететін ортасы, сондай-ақ
ұлулармен бірге ... ... ... да ... ... ... қорытынды жасай отырып, ондай табиғи бірлестікті “bіocenosіs” деп
атауды ұсынды. Қазіргі уақытта синэкология табиғи ... ... ... ... ... пен ... тікелей қатысы бар
биологиялық сан алуан тіршілік, ... ... ... организмдердің бір-бірімен қарым-қатынасы, табиғи
бірлестіктерді басқару, т.б. ... ... ... ... ... экология шамамен қай жылы қалыптасты?
А)1900
В)1848
С)1995
2.Экология терминін неміс қай ғалым енгізді?
А)Вернадский
В)Эрнест Геккель
С)Боль-Мариот
3.Экология қай пәннен бөлініп шықты?
А)Геометрия
В)География
С)Биология
4.Экология неше бөлімнен тұрады?
А)7
В)3
С)2
5.Жер ... ... неше ... ... ... қандай мағына білдіреді?
А)өмір,тіршілік,шар
В)ілім,ғылым
С)үй,мекен
7.Вернадский нені зерттеді?
А)Биология
В)популяция
С)биосфера
8.Ғылымда биоценоз ұғымының баламасы ретінде қай термин қолданылады?
А)экожүйе
В)популяция
С)ешқандай
9.Экология қандай ... ... ... Фокс қай жылы амин ... ... қатысуынсыз алды?
А)1900
В)1957
С)1848
Сөзжұмбақ
| | | | | | |Э |  |  |  |  |  |  |  | |  |  |  |  |  |  |  |К |  |  | | |
| | | | | | | | | | |О |  |  |  |  | | | | | | | | | |  |  |Л |  |  | | | |
| | | | | |  |  |  |  |О |  |  |  | | | | | | | | | | | | |Г |  |  |  |  ... | | | | | | | | |  |И |  |  | | | | | | | | |  |  |  |  |  |Я |  |  |  |
| | | | |
1) ... ... ... ... рет ... термин енгізді?
2) Қай ғылым биосфераны зерттейді?
3) Латын тілінен қандай сөз үй,мекен дегенді білдіреді?
4) Латын тілінен «ЛОГОС» сөзі нені ... ... қәй ... бөлініп шыққан?
6) Жердің кішірейтілген түрі не деп аталады?
7) Грек тілінен қаи сөз өмір,тіршілік деген мағына білдіреді?
8) Белгілі бір ... ... ... ... ... ... тегі бір ... жататын осуптардың жиынтығы не дейміз?
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. Қазақ энциклопедиясы, 10 том;
2. ... ... ... ... Аурудың алдын алу және сақтандыру бойынша орысша-қазақша
терминологиялық сөздік.
3. Шымкент. “Ғасыр-Ш”, 2005 жыл. ISBN ... ... Р. ... ... ... ... мектептің қоғамдык-
гуманитарлық бағытындағы 11-сыныбына арналған окулық. — ... ... ... ... К., Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы:
Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет.

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 14 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бастауыш мектеп оқушыларының сөйлеу дағдысын қалыптастыру әдiстемесi (1-2 сынып)119 бет
Биосинтезге әсер ететін көмірсулар28 бет
Ерітінділердің химиялық теориясы14 бет
Жоғары сынып оқушыларына кәсіптік білім беру55 бет
Интерактивтік әдістерді қолданып оқыту41 бет
Кәсіптік оқытуда жаңа оқыту технологияларын пайдалану ерекшеліктері24 бет
Көмекші мектептің жоғарғы сынып оқуышыларын халық ауыз әдебиеті арқылы сөз қорын молайту5 бет
Тілді жоғары мектепте оқытудың қазіргі заманғы әдістері (қашықтықтан оқыту, кейс технологиялары)41 бет
Өндiрiстiк құралдар нарығының инфрақұрылымы6 бет
Дискреттік модельдер. Теоретико-графтық программалау. CASE- технологиясы. Детерминделген модельдер9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь