Аудит мәні, мазмұны және даму тенденциялары

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...2
1. Аудит мәні, мазмұны және даму тенденциялары ... ... ... ... ... ... ... ..3
2. Аудит мазмұны, функциялары және халықаралық тәжірибиесі ... ... 8
3. Аудиторлық қызметтің теориялық негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ...13
4. Аудиторлық істің этикалық құқықтық механизмдері ... ... ... ... ... ..16
5. Аудиторлық қызметті басқарудың парадигмалары ... ... ... ... ... ... .20
6. Аудиторлық қызметтің әдіснамалық негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... 23
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..26
Пайдаланған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..28
Кіріспе

Аудит - бұл біздің еліміздегі акционерлік коғамдардың, серіктестіктердің және баска да шаруашылық жүргізуші субъектілердің кызметін экономикалық талдаудың және қаржылық бақылаудың салыстырмалы түрдегі жаңа бағыты. Бұрын бақылау мен тексеру қызметі жүзеге асырылмаған деп, айтуға болмайды. Алайда көптеген операциялық мазмүны жағынан бір-біріне жакын болса да, ревизия мен аудит екеуі бір ұғымды білдірмейді. Аудит бақылаудың шығармашылық (творчестволық) дамуын білдіреді. Ол; экономикалық бақылаудың формалары мен түрлерін кемітпей, керісінше толықтырады.
Аудиторльіқ іс экономикалық талдау, кешенді құжаттық тексеру, балансты немесе сот-бухгалтерлік сараптаманы есеппен тексеру туралы біздің ұғымымыздан бөлек болса да аудитор өзінің міндетін жүзеге асыру барысында аты аталғандардың және есептік, бакылаушы-талдамалы тәжірибе салаларының рәсімдерін (процедураларын) пайдаланады. Белгілі ғалым Я.В. Соколовтың айтуынша, тексерудің максаты кемшіліктерді құрту және жамандықты жою, ал аудиттің мақсаты - кемшіліктерді кеміту және қастықты шектеу.
Бизнес аудитін жүргізу үшін белгілі бір салалар мен компаниялар іс-әрекеттің жағдайы туралы шындыққа жанасымды ақпарат алудың кең аукымды мәселелерін жан-жақты зерделеу кажет.
Аудит мазмұны алға қойылған мақсаттар мен бақылау объектілерін ескеру арқылы нақтылануы мүмкін. Мысалы, егер аудит объектісіне шаруашылық жүргізуші субъектінің қаржылық қызметі кіретін болса, онда мұндағы максат оның есеп берулері мен расталуының (немесе рас болмауының) толықтығы мен аныктығын тиянақты тексеру, яғни кәсіпорынның қаржылық есеп беруінің нақты каржылық жағдайымен қаншалықты сәйкес келетіндігі туралы өз пікірін тапсырыс берушіге білдіру болып табылады.
Пайдаланған әдебиеттер

1. «Теория аудита» Алматы, 1994ж, авторы: К.Ш.Дюсембаев «Справочник по аудиту» М,1999ж, «Есеп саясаты» . Алматы , 1998ж;
2. Баканов М.И, Шеремет А.Д. Теория экономического анализа: Учебник - М: Финансы и статистика, 1997г;
3. Анализ хозяйственной деятельности в промышленности: Учебник. Под.общ.ред. Стражева В.И – Минск:Высш.шк,1998г;
4. Ветров А.А. Операционный аудит-анализ – М.:Перспектива, 1996г;
5. Дюсембаев К.Ш. Анализ финансового положения предприятия: Учебн.пособие – Алматы: Экономика, 1998г;
6. Пешкова Е.П. Маркетинговый анализ в деятельности фирмы – М, 1996
7. Ришар Ж., Аудит и анализ хозяйственной деятельности. Пер.с франц. Под.ред.Л.П.Белых – М, Аудит, ЮНИТИ, 1997г;
8. Савицкая Г.В. Анализ хозяйственной деятельности предприятия – Минск: ИП «Экоперспектива»,1998г;
9. Шеремет А.Д., Сайфулин Р.С. Методика финансового анализа – М:Инфра –М,1996г;
10. Хеддервик К. Финансово-экономический анализ деятельности предприятия – М: Финансы и статистика, 1996г.
        
        Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
..............................2
1. Аудит мәні, мазмұны және даму
тенденциялары..............................3
2. Аудит мазмұны, функциялары және ... ... ... ... ... ... ... этикалық құқықтық механизмдері......................16
5. Аудиторлық қызметті басқарудың парадигмалары.........................20
6. Аудиторлық қызметтің әдіснамалық
негіздері................................23
Қорытынды...................................................................
.......................26
Пайдаланған
әдебиеттер..................................................................
....28
Кіріспе
Аудит - бұл ... ... ... ... және ... да ... ... субъектілердің
кызметін экономикалық талдаудың және ... ... ... жаңа ... ... ... мен тексеру қызметі жүзеге асырылмаған
деп, айтуға болмайды. ... ... ... мазмүны жағынан бір-
біріне жакын болса да, ревизия мен аудит ... бір ... ... ... ... ... ... білдіреді. Ол;
экономикалық бақылаудың формалары мен ... ... ... іс ... ... кешенді құжаттық тексеру, балансты
немесе сот-бухгалтерлік ... ... ... ... біздің
ұғымымыздан бөлек болса да аудитор өзінің міндетін жүзеге асыру барысында
аты аталғандардың және ... ... ... ... ... ... Белгілі ғалым Я.В. Соколовтың
айтуынша, тексерудің максаты кемшіліктерді құрту және жамандықты жою, ... ... - ... ... және ... шектеу.
Бизнес аудитін жүргізу үшін белгілі бір салалар мен ... ... ... ... ... ... ақпарат алудың кең аукымды
мәселелерін жан-жақты зерделеу кажет.
Аудит мазмұны алға ... ... мен ... объектілерін ескеру
арқылы нақтылануы мүмкін. Мысалы, егер аудит объектісіне ... ... ... қызметі кіретін болса, онда мұндағы ... есеп ... мен ... ... рас ... ... ... тиянақты тексеру, яғни кәсіпорынның қаржылық есеп беруінің нақты
каржылық ... ... ... ... ... өз ... ... білдіру болып табылады.
1. Аудит мәні, мазмұны және даму тенденциялары
Ел ... ... ... ... - 2030» барлық
қазақстандықтардың өсіп-өркендеуі, қауіпсіздігі және ... ... XX ... ... ... ... экономикасында орын алған
дағдарыстың себептері ашылып, оны ... ... ... ... және экономикалык реформаларды жүзеге асыру, КСРО-ның
құлауы және қазақстандық экономиканың әлемдік шаруашылық қатынас жүйесіне
енуі ... ... ... ... мен өнімдердің, жұмыс, қызметтің
бәсекеге кабілеттілігін күрт төмендетуге объективті жағдайлар ... ... ... ... ... ... ... шектен тыс
инфляцияға және көптеген шаруашылык ... ... ... әкеп ... ... жағдайды ескеру арқылы ұзақ мерзімді
жеті ... бірі ... ... ... инвестиция мен ішкі жинак
ақша деңгейіндегі ашық нарықтық экономикаға негізделген экономикалык ... ... өсу ... тұрактылығына, өндірісті әртараптандыруды
қамтамасыз етуге, аса ... ... ... ... ... салаларының іскерлігін арттыруға, белсенді өндіріс саясатын енгізуге
және акценттерді шаруашылық жүргізудің макродан микродеңгейіне жылжытуға
септігін ... ... ... ... ... ... рөлі мен барлық тауар-ақша атынас жүйесін күшейтуге бағытталған.
Нарықтық экономикаың ... оның ... ... енгізетінін, адамның қажеттіліктерін жан-жақты ... ... ... ... ... Нарықтық қатынасқа тауар
өндірушілердің экономикалық тәуелсіздігі, субъектілердің ... ... ... ... ... саласындағы еркін
экономикалық байланыстар және қоғамдық өнім айналымы және оны тұтыну ... ... ... ... үшін оны ... ... мен нақты тетіктерін, оның ішінде мақсатты ... ... ... ... ... жүйелі бақылауды және оңтайлы
шешімдерді қабылдауды қолдану аса қажет. Барлық ресурс ... аса ... ... ... ... экономиканың қозғаушы күші ... ... ... ... керек. Мемлекеттік меншіктерді
жекешелендіруді тездету, өндіріс ... ... ... ... ... ... ... және осы заманғы ... ... ... факторлардың маңызы зор. Бір жағынан,
шегі жоқ тұтынушылық, екінші ... ... ... ... жүргізудің қажеттілігін тудырады.
Шаруашылық ресурстардың жетіспеушілігін терең сезінбес үшін адамдар
барлық іс-әрекетін жоспарға құратын болса, адамдар экономиканың ... ... ... үшін ... ... ... барлық мекемелері мен ... ... ... ... жоспарын дербес жасайтын әрі осыларға сәйкес екет
ететін ... ... ... ... ... субъектілер деп
аталады.
ҚР «Бухгалтерлік есеп және қаржылық есеп берушілер туралы» занда «жеке
кәсіпкер» және «ұйым» ... мәні мен ... ашып ... бұл ... ... республика резиденттері болып табылатын
қәсіпкерлік қызметпен ... ... ... ... ... ... ... тіркелген бейрезидент өкілдіктер ... ... ... ... ... ... процестер шаруашылық
кызметті басқаруда жаңа ұйымдық және бақылаушы талдамалы құрылымның ... ... ... ... Халық шаруашылығын
басқару жүйесін қайта құрудың ... ... ... ... бақылау органдары өсу үстіндегі, яғни арта түскен қажеттіліктерді
қанағаттандыру мен барлық мүдделі тұтынушыларды ... ... ету ... ... ... проблемаларды кешенді шешуде өзінің
қабілетсіздігін ... ... ... ... буынының жоғарыға қатаң
бағынуы тек жоспарланған ... ... ... ... ... яғни оның ... сәйкес болуын және
мемлекет қарауындағы ... ... ... сақталуын тексеру бойынша
тиісті ревизиялык ... ғана ... ... Ал, нарықтық экономика
жағдайында ... ... ... ... ... ... ... иелерімен, акционерлермен және
басқа да пайданаланушылармен деңгейлес байланыстары бойынша ... ... ... ... ... Бұл ... тек белгіленген
параметрлердің сәйкесетіндігін тексеру ғана емес, сонымен қатар ... ... ... ... ... ... негізделген
ұсынысын әзірлеуді, оларға кеңес беруді және ... да ... ... ... ... қызмет көрсетуді талап етеді.
Кәсіби аудиттің пайда болуы мен ... - бұл ... ... ... ... айтарлықтай ұзақ процесс. Аудиттің қоғамдық ролін түсінуі
үшін оны ұйымдастырудың әдістемесін, теориялық ... және ... ... ... ... ... шаруашылық жүргізуші субъектілер
қызметін басқарудың маңызды кұралдарының бірі ... ... ... ... ... катынастың дамуы өндіріс саласындағы бизнестің жаңа
қаржы-лық ... ... ... ... ... ... жүйесін түбегейлі қайта өзгерту, ... ... ... посткеңестік өңірде «қарқынды» дамыту негізінде мына
принциптер жатқызылды:
Меншік түрлері және қаржы көздері ... ... ... дәл
оқшаулау;
Бақылау субъектілерін мемлекеттік, қоғамдық, аудиторлық (тәуелсіз),
ведомствалық ... және ... ... ... деп ... ... шектеу, оның ішінде бюджеттің кірісі мен шығысын
дұрыс қалыптастыру, есеп ... ... ... ... ... ... ... анықтау және бағалау;
Мемлекеттік, жергілікті, қоғамдық, ішкі шаруашылық, тәуелсіз
аудиторлық ұйымдар мен ... ... ... ету ... аныктау.
Аудит тарихы көрсеткендей, оның дамуы әкімшілік пен ... ... ... ... ... ассоциациясының зерттеуіне сәйкес аудитке
қажеттілік мына негізгі шарттарды тудырды:
ақпарат жасаушылардың (әкімшілікпен) және пайдаланушылардың ... ... ... және баска тұлғалар) мүдделерінің кабыспауы,
яғни сәйкеспеуі ақпараттың объективті ... әкеп ... ... емес ... ... шаруашылық шешімдерді қабылдау
жағымсыз экономикалық салдарды тудыруы ықтимал;
апынған ақпараттың шындыккажанасымдылығын бағалау немесе тексеру ... ... жоқ ... ... ... ... ... оның сапасын тікелей бағалау үшін уакыты мен
материалы әрдайым бола ... ... алу мен ... ... ... қиындықтар
аудиторлық қызметтің аясын тарылтады. Оның негізгі міндеті - есеп берулерді
анық ... ету; ... ... ... ... ... ... осыдан екі мың жыл бұрын «аudіо» деген латын сөзінен
шыққан, ... ... «ол ... ... «естуші» дегенді білдіреді.
Рухани оқу орындарында озат оқушыны ... ... деп ... ... ... ... ... өткен материалды қалай
меңгергенін, тапсырманы калай орындағанын, яғни оқу ... ... ... ... ... ... ... елдеріндегі мемлекеттік
басқару мен шаруашылық кызмет салаларында лауазымды түлғалардың ауызша есеп
беруін тындаушы қызметкерді аудитор деп ... Есеп ... ... түрі ... адамдардың сауатсыз болуына байланысты қолданылған,
сөйтсе де орта ғасырдагы адамдар есеп берудің ... түрі ... ... ... деп ... ... ойынша кез келген құжатты қолдан ... ... ... ал ... ... ... тік қарап тұрып
өтірік айту мүмкін емес ... өте ... деп ... ... ... ... болу ... өзгеше әрі карама-
қайшылыққа толы. Бір авторлардың айтуынша, есеп ... ... ... ... ... жэне ... біздің дәуірімізге дейінгі IV
мыңжылдығынан басталады. Сонымен бірге, Ніл, Тигр жэне ... ... Таяу ... ... ... ... дәрежеде
үйымдастырылған мемлекет кұрылып, шаруашылық кызмет ... ... ... ... ... ... ... қазынаны толтыру жэне кіріс пен
шығыс есептерімен айналысты. Бақылаудың әр түрі жүзеге ... ... ... те бар.
Аудит - бұл біздің ... ... ... және ... да ... жүргізуші субъектілердің
кызметін экономикалық ... және ... ... ... жаңа бағыты. Бұрын бақылау мен тексеру қызметі жүзеге асырылмаған
деп, айтуға болмайды. Алайда көптеген операциялық ... ... ... ... болса да, ревизия мен аудит екеуі бір ұғымды білдірмейді.
Аудит ... ... ... дамуын білдіреді. Ол;
экономикалық бақылаудың формалары мен ... ... ... іс ... талдау, кешенді құжаттық тексеру, балансты
немесе сот-бухгалтерлік сараптаманы есеппен ... ... ... ... ... да ... ... міндетін жүзеге асыру барысында
аты аталғандардың және есептік, бакылаушы-талдамалы тәжірибе салаларының
рәсімдерін (процедураларын) ... ... ... Я.В. ... ... ... кемшіліктерді құрту және жамандықты жою, ал
аудиттің ... - ... ... және қастықты шектеу.
Әкімшіліктік құқы бар және сатылас ... ... ... өз ... таңдамайды. Бұған керісінше, аудиторды клиент өз
калауымен таңдайды жэне олардың ... ... ... жол ... ... ... реттеледі.
Тексеру және бақылау түсініктеріне қарағанда, аудит ұғымының аясы
кең, өйткені бұл ұғым қаржылық ... ... ... ғана ... ... ... шығындарды ұтымды ету мен табысты
оңтайландыру үшін шаруашылық қызметін ... ... ... ... ісін қамтиды. Аудитке келісімшарт негізінде жүзеге асырылатын, оның
ішінде, бухгалтерлік есеп, ішкі бақылау және ... есеп ... ... ... артык шығындарды болдырмау, ресурстарды
пайдаланудың тиімділігін арттыру жэне шаруашылық жүргізуші субъектілердің
табысын өсіру ... ... ... ... ... ... бір
түрі ретінде анықтама беруге болады.
Бизнес аудитін жүргізу үшін белгілі бір салалар мен ... ... ... ... ... ... ақпарат алудың кең аукымды
мәселелерін жан-жақты зерделеу кажет.
Мемлекеттің, аймактың ... ... ... бір ... мен
шаруашылық жүргізуші субъектілер іс-әрекетінің жағдайы туралы мәліметтерді
алу бойынша бірқатар әдістемелік тәсілдемелер мен нүсқамслар 310 ... атты ... ... ... ашып ... ... ... қаржылык есеп берулердің аудитін ұйымдастыруда ... ... ... түрлері әдетте экономиканың әр ... ... ... ... және құбылыстарды бағалауда өзіндік ерекшелігі бар
тәсілдемелерге, әдістерге және өлшемдерге ие. Осы ... ... ... ... ... ... байланысты теориялық және іс-тәжірибе
аппаттарындағы бірқатар мәселелер пайда болады.
2. Аудит мазмұны, ... және ... ... ... ... мемлекетке, меншік иелеріне,
акционерлерге, инвесторларға, кредиторларға және ... ... ... ... ... есеп ... бойынша Америкалық
бухгалтерлер ассоциациясы аудиттің мазмұнын ... ... ... ... делінген: «Аудит - бұл ... ... ... олардың белгіленген деңгейінің нақты ... ... ... ... алу мен бағалаудың және ... ... ... ... ... ... «Аудиторлық кызмет туралы» Заңында мынадай анықтама ... ... ... заңында белгіленген талаптарға ... ... ... және ... ... ... ... пікір
білдіру мақсатында заңды тұлғалардың қаржылык есептілігін тексеру болып
табылады».
Таным ... ... бір ... ғана ... ... қандай да бір бөлігін немесе кез келген ... ... ... те бар) мазмұны деп ұгынуға болады.Органикалық тұрғыдағы өндірістік
қатынастардың ... ... ... ... заңы ... пәні ... табылатыны белгілі. Сапалық экономикалық ғылым
салалардың, өзіндік ерекшелігіндегі бұл ... ... ... ... және технологиялармен өзара байланысындагы жекелеген
салалардың өндірістік ... даму ... ... ... осы ғылымның басқа ... ... ... ... ... Оның ... ... мен мазмұны;
Өзіндік ерекшелігі бар зерттеу принциптері;
Зерделеу объектісі;
Ақпарат көздері.
Осылайша аудит мазмұнын калыптастырамыз, өйткені арнайы ... ... ... ... әрі дәл ... жоқ. ... ... аудит пәні қоғамның мүддесін білдіретін экономикалық кұбылыстар
мен ... және ... ... ... ... пен ... тексерілетін, зерттелетін және объективті бағасын алатын әр түрлі
мақсаттарды көздейтін заңды және жеке ... ... ... ... ... ... ... берушілік, бақылаушы-
талдамалы жэне басқа да кәсіби аудиторлык қызмет көрсету жатады.
Аудит мазмұны алға қойылған мақсаттар мен ... ... ... ... мүмкін. Мысалы, егер аудит объектісіне ... ... ... ... ... ... онда мұндағы максат
оның есеп берулері мен расталуының (немесе рас болмауының) ... ... ... ... яғни ... ... есеп беруінің нақты
каржылық жағдайымен қаншалықты сәйкес келетіндігі туралы өз ... ... ... ... ... ... ХАС (МСА) 200-де ... рет-ретімен айтылған. Онда
былай делінген: ... есеп беру ... ... белгіленген талаптарға
сәйкес барлық елеулі аспектілер бойынша қаржылық есеп берулердің жасалғаны
немесе жасалмағаны туралы аудиторға өз ... ... ... ... ... ... экономикалық әлеуетті, қаржылық ресурстарды, салықтарды
дүрыс есептеудің талдауын, каржылық ... ... ... ... шаруашылық жүргізуші субъектілердің кірістері мен шығыстарын,
қызмет ... мен ... ... ... ... резервтерді
анықтаудың шарттары мен міндеттері туралы ... ... ... ... мүмкін.
Егер аудиттің объектісіне кәсіпорындағы бухгалтерлік есептің жағдайы
кіретін болса, онда ... ... оның ... заңның
талаптарына, шаруашылық жүргізуші субъектілердің өз ішінде кабылданған
есептік саясатпен және мемлекет белгілеген ... ... ... ... ... сәйкестігін тексеру жатады. Егер ... ... ... ... ... ... онда ... - осы
қызметтің тиімділігін бағалау, шығынды барынша кемітудің ... ... ... пайдалылығы мен еңбек өнімділігін арттыру, жұмыстың ... ... ... қол ... үшін ұсыныстарды әзірлеу.
Аудит мақсатының консалтингтік кызмет ... ... ... коммерциялық қызметін жақсартатын жоғары сапалы кеңес беру
қызметі ... ... ... ... ... мен ... қоса өседі.
Алға қойылған аудит мақсаттарына қол жеткізу үшін ... ... алу ... ... ... ерекшелеп мыналарды бөліп көрсету керек:
▪ Кәсіпорынның қаржылық есептемесінің ... ... ... және осы есеп ... ... үшін ... ... қолайлы
деңгейге дейін азайту;
▪ Шешім қабылдаудың логикалық түрғыдан негізделген базасын кұру үшін
жеткілікті дәрежеде қүзыретті ... ... ... ... ... ... оның белгілі бір қызмет түрінің, ... ... ... және ... ... ... ... Кәсіпорын қызметі және оның жарғысының бір-біріне сәйкестігін, жасалған
бизнес-жоспардың және басқа да ... мен ... ... ... ... ... бухгалтерлік есепті жүргізудің және есеп ... ... ... ... ... қаржылық жағдайы туралы
шындыққа жанасымды ақпаратпен ... ... ... ... ... ... ... оның белгілі бір ... ... ... ... ... және ... ... қызметін
жүйелі талдау;
▪ Кәсіпорын қызметі жэне оның жарғысының бір-біріне сәйкестігін, жасалған
бизнес-жоспардың жэне ... да ... мен ... ... ... Заңның сақталуын, бухгалтерлік есепті жүргізудің жэне есеп берудің
дұрыстығын, ... ... ... қаржылық жағдайы туралы
шындыққа жанасымды ақпаратпен пайдаланушылардың ... ... ... жүргізетін тұлға» дегенді білдіреді.
Отандық оқулықтар мен ... ... ТМД ... ... ... мағынасы анық емес. Мысалы, Н.Т. Белухинде ... ... ... ... форма. Оның басқа бақылау
формаларынан айырмашылығы объектіні ... ... ... ... ... ... рәсімдері мен әдістік тәсілдер, әр
түрлі ақпарат көздері пайдаланылады. Тексеруге мыналар тән: ... ... ... ... ... ... оның дәлелдеу жүйесі
орнықты (әдеттен тыс құжаттар, түгендеу тізімдемесі ұғымы ... ... ... ... ... ... тексерушіден өзінің мәні,
максаты, клиентпен қарым-қатынасы, тэуелсіз пікір білдіруі, терең баға
беруі, ... даму ... мен ... ... ... ... ерекшеленеді.
Аудит қаржылық көрсеткіштердің анык ... ... ... ... ол, ... ... кемшіліктерді жою мен ... ... ... ... ... ... ... орай, ол аудит анықтамасында ... ... ... ... ретінде баяндалады.
Кәсіби аудиттің осы заманғы даму кезеңінде «аудит» жэне «аудиторлык
қызмет» бұған қоса есепті ... ішкі ... әр ... ... ... ... ... басқа да
заңдык, техникалық, әлеуметтік-экономикалық мәселелерді шешуді жақсарту,
жүзеге асыру, қалыптастыру ... әр ... ... беру мен ... ... ... адвокат, дәрігер, музыкант, суретші жэне шығармашылыктың
(творчество) адамдары сиякты еркін ... ... ... ... ал
аудиттің кәсіпкерлік қызметтің түрі ретінде ... ... ... ... ... сарапшы ұйымдар жиі өткізетен қоғамдык сұрау
салудың қорытындысы бойынша ... ... ... және ... тең ... ... үш орынның бірін тұрақты иеленеді
екен. XX ғасырдың 80-інші жылдарының соңында біздің елімізде пайда ... ... ... ... қаржы, бақылау, кұқық, менеджмент,
стратегиялық және ағымдық жоспарлау, ұлттык экономиканың әр түрлі салаларын
басқаруды ұйымдастыру салаларындағы жоғары ... ... үшін ... әрі ... ... ... ... үлгерді.
Аудит және оның рәсімі ... ... үш ... ... растаушы аудит, жүйелібағдарламалы аудит, тәуекелге
негізделген аудит. ... ... ... құжаттар мен есеп берулерде
көрініс тапқан операциялардың шындыкка жанасымдылығын тексеру және ... ... ... негізінен бухгалтерлік тіркелімдер мен есеп берудің
формаларын дұрыс жасау ... ... сол ... де бұл ... аудиттеу» деп аталады.
Аудитке жүйелі-бағдарламалы тәсілдеме батыс елдерінде 1960 жылдардың
соңында пайдаланыла бастады әрі аудиторлар сараптаманы ... ... ... Бұл ... ... ... қадағалауға мүмкіндік
берді. Егер іштей бақылау ... ... ... ... болса, онда егжей-
тегжейлі тексерудің кажеті ... ... ... ... ... ... ісінде іштей бақылау жүйесіне белгілі бір деңгейде ... ... ... ... ... беру қызметіне, аудиторлық
рәсімді нысандауды жүзеге асыруға жэне ... ... ... ... көп көңіл бөлетін болды
Аудиттің жүйелі-бағдарламалы тәсілін жетілдіруге қарамас-тан, оның өз
кемшіліктері бар. Мысалы, жүйелі-бағдарламалы ... ... ... ... ... үстінен бақылау жүргізуді жүзеге
асырады. Бұл арада аудиттің рәсімі (процедурасы) ... - ... ... ... - менеджерді алдап тұр ма, жоқ па, соны анықтауға
бағдарланған.
Тәуекелге негізделген аудит - бұл ... ... ... оның ... тар әрі қиын ... қарай тексеруді іріктеп
жүргізетін аудит. Ол тексеру немесе кеңес беру барысында ... ... ... және оның ... ... бағдарланған. Тәуекелдік
аудитінің айырыкша маңызы - аудитордың ... ... ... ... жогалту жэне клиенттен айырылып қалудың ықтималдығында ғана ... ... ... ... ... қатаң бәсекелестікте,
ірі айыппұл мен моральдық зиянда, осы аталған қатерлерге ұрынып ... ... тұр. ... ... ... үшінші бір тұлғаға немесе
клиентке елеулі материалдык зиян ... ... ... ... және ... ... ... болады. Кәсіби беделден айырылу
қаупі нақты аудитордың немесе аудиторлық компанияның ... ... десе де ... ... да ... ... субъектілердің
қызметін жан-жақты кешенді тексеруді жүргізуге мұқият дайындалып, ... ... ... ... жасауға, алдағы жүмысты
жоспарлауға және т.б. ... ... ... қызметтің теориялық негіздері
Аудит компоненттері
Бірінші компонент - бұл ... ... ... қызметті
жүргізудің қажетті шарты оның аясы туралы айқын түсінік болып табылады. Ол
белгілі бір уақыт ... ... ... жылдык есеп беруіне
аудит жүргізгенде немесе ішкі аудитте, сондай-ақ экономикалық ... ... ... жүйедегі аудитте нақты шаруашылық жүргізуші
субъектілердің параметрлерімен анықталады.
Екінші компонент - өндірістік жағдай мен ... ... ... шаруашылық жүргізуші субъектілердің басшылығымен дайындалған ақпаратты
бағалайды. Аудитор ақпараттың ... ... Оның ... ... тек ... беру ғана ... ... тікелей олардың өзі жаңа
ақпарат алуында.
Үшінші компонент - бұл ... ... ... ... біліктілігі.
Аудитор ең алдымен өз ісінің қүзыретті маманы болуы, яғни тиісті фактілерді
жинай білуі керек және осы ... ... ... жете ұғуы
қажет. Одан тэртіптің (мінез-қүлықтың) белгілі бір ... ... өз ... ... сақтап, қысым көрсетушілікке қарсы түра
білу ... ... ... ... ... ... ... мазмұны болып табылатын фактілерді алу мен бағалау
жатады. Фактісіз қандай да бір ... есеп беру ... ... нәтижесі ретінде қабылданбайды.
Бесінші компонент ретінде аудит мазмұны туралы ... ... ... ... ... негізінде белгіленген критерийлер
(өлшемдер) алдыға шығады. Бұл ... ... ... ... ... ... ... бағалау қажет.
Аудиттің алтыншы компоненті - аудиторлық есеп беруді жасау. Аудитор
осы арқылы тексеру барысында ... ... ... ... ... кызметін оңтайландыру бойынша үсынған шаралары мен айтқан
ескертпелері туралы хабарлайды.
Аудитор өзінің кәсіби қызметінде мына ... ... ... ... ... ... ... құпияны сақтай
білетіндік, тәуелсіздік, жинақылық, мұқияттылық, ақ ... ... ... ... және т.б.
Мысалы, аудитор өзінің кәсіби міндетін ... ... ... ... әрі ... ... ... объективтілік және тәуелсіздік
принциптерінің, талаптарын сақтауы, өзіне сеніп тапсырылған жұмысты мінсіз
әрі адал ... ... ... ... ... ... сақтауы керек.
Тіпті олардың шынайылығы толық дәлелденбесе де постулаттар анық ... Кез ... ... ... ... ... даму ... ұшырауы ықтимал болғандықтан олар соңғы инстанциясында шынайы
болмауы да ... Осы ... Дж. ... ... ... ... белгілі бір жағдайларын ескермей тұрып, постулаттарға көзсіз ере
беруге ... ... ... бір жағдайда жалған болып, ... ... ... ... ... әрекет етеді - яғни, аудиторлык
тексеруде жүргізуге қалай болса, солай ұқыпсыз қарайды».
1982 жылы америкалық ғылым Т.А. Ли ... ... ... ... Робертсон, Р.К. Мауцпен пен Х.А. Шараф ... ... ... деп ... тағы бір постулатпен толықтырды.
Бірқатар ғалымдар, атап айтқанда, А. ... Р. ... Я.В. ... ... М.С. ... және ... ... постулаттардың мазмұнын
нақтылау бойынша және оларды қалыптастыру үшін ... ... ... де ... анық ... керек. Кез келген постулат немесе
аксиомалар білімнің даму ... ... ... ... олар ... инстанциясында шынайы болмауы да ... ... Дж. ... ... деген: «Аудиторлық тексерудің белгілі бір
жағдайларын ескермей тұрып, постулаттарға ... ере ... ... ... бір ... жалған болып, соған сәйкес ... ... ... ... ... - ... ... тексеруде
жүргізуге қалай болса, солай ұқыпсыз қарайды».
Аудит теориясындағы постулаттардың рөлі аса ... ... ... мен ... ... кажеттілігін ерте сезінді. 1961 жылы Р.К.
Маутц жэне Х.А. ... (30) ... 8 ... ... Олар өте
әйгілі болып, аудит теориясында кеңінен ... ... ... ... мен ... ... жан-жақты
зерделеу аркылы ғылыми негізделеген постулаттар болып мыналар саналады:
Қаржылық есеп берулер мен қаржы мәліметтері тексерілуі мүмкін.
Мүдделердің ... ... қалу ... (қандай да бір ... ... ... дұрыс жасалмаған.
Егер қаржылық ақпаратты тексеру тәуелсіз пікір білдіру ... онда ... ... оның ... ... ... ... алудан ешкім де тыс емес.
Аудитордың пікірі оның мүдцелеріне тәуелді.
Есеп беру мәліметтерінің объективтілігі ішкі бақылаудың
тиімділігіне тікелей ... ... ... ... ... ... ... мүмкін және әрдайым ақпараттылығы аз болады.
Аудитордың әрбір пайымдауы белгілі бір ... ... ... ... ... қабылданған бухгалтерлік принциптерді ұдайы сақтау.
Осылайша, аудит саласын стандарттау және ... ... ... зор. Олар ... ... ... ... қажет болады. Оларды күнделікті іс-тәжірибеде біліп қолдану аудиттің
мақсаттары мен техникасын, аудиторлық стандарттардың, ... ... ... ... ... стандарттарды жобалауда қолданылуы аудиторлық ... оң әсер ... ... ... ... талқыға салатын
постулаттардың нақты жүйесі негізге алынуы керек.
Стандарттарды аудиттің ... мен ... ... ... аудиторлық процедураның принциптері деп ұғуға болады. Осы
ереже минимумы ... ... ... ... ... жүргізу
әдістерін анықтауға көмектеседі эрі ... ... ... ... болып табылады. Әр елдің үлттық стандарттары аудиттің
жүргізілу жағдайына қарамастан ... ... ... керек. Олар
халықаралык нормативтердің талаптарына жауап беретін тиісті ... ... ... ... ... өз ... мен
біліктерін ұдайы жетілдіруге мэжбүрлейді, жекелеген аудиторлық ұйым-дардың
жұмыс сапасын ... ... ... ... жұмысын
жеңілдетеді эрі оңтайландырады.
Аудиторлық қызмет заңнан басқа стандарттармен, нормалармен ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорынның міндет
жүктеушісі болып табылады, алайда олар ревизиялық ... ... ... ... ... нақты аудиторлық (ревизиялық) орган сыртқы тексеру стандарттары
оның мақсаттары мен міндеттеріне қаншалықты дәрежеде сәйкестігін дербес
анықтауы ... ... ... ... ... ... ... қоғамдары туралы»; «Банкроттық туралы»; ... ... ... және ... жауапкершілікті серіктестіктер
туралы», «Қазақстан Республикасының Ұлттық банкі туралы» және т.б. ... ... ... ... ... қызметке тікелей қатысы
бар маңызды нормалар мен ережелер анықталған. Оларды айқын білген жөн ... ... ... қолдану керек. Бұл арада қолданыстағы нормативті-құқықтық
актілер жүйелі түрде толықтырылып, өзгертіліп ... және ... ... ... ... ... отыру керек.
Белгілі болғандай, 1993 жылдың 18-ші ... ... ... ... туралы» заңы алғаш рет қабылданғаннан
кейін еліміздің экономикалық және ... ... ... ... ... ... ... қаржы-несие жүйесін басқару және оларды нормативті-
құқықтық ... ... ... болды. Өнеркәсіптерде, саудада,
құрылыста, ауыл шаруашылығында және көлік саласында нарықтық қатынастарды
одан әрі тереңдету ... ... ... ... ... ... мемлекеттендіру мен ұлттық экономиканың көптеген салаларындағы
жекешелендіруге экономикалық жағдай ... ... ... ... есеп пен ... бойынша халықаралық стандарттарға көшу,
бизнес ... ... және ... катынастарды реттеу жүзеге
асырылады.
Мұның бәрі 1998 жылдың 20-шы қазанында ... ҚР ... ... жаңа ... әзірлеу шарттарын тудырды. «Ескі» ... оның ... ... ... және ... асыру,
аудитор кандидаттарын аттестациядан өткізудің тәртібі. ... ... ... ... ... принциптері, түрлері, субъектілері туралы
толығырақ айтылған. Аудиторлар және ... ... ... ... мен оның ... берушілерінің құқықтарына,
міндеттеріне және жауапкершілігіне ерекше мән берілген Аудит ... ... ... ... ... ... мен ... нақты тәуелсіздігін нығайтуға ықпал етті, өйткені үкіметтік және
басқа да атқарушы органдар оларды дербестігінен ... ... ... ... ... ... ... істету әрекеттері талай
рет қайталанды.
ҚР ... ... ... жаңа заңның талаптарына сәйкес
аудиторлардың ... ... ... мен ... тексеру, комиссияны сайлау және аудиторларды аттестациядан өткізу
жөнінде біліктілік комиссиясын қалыптастыру ... ... ... 1998 ... 22-23 ... ... ... аудиторлардың
төртінші Республикалық конференциясы болып, оның ... ... ... ... ... ҚР «Аудиторлық қызмет туралы» заңын іс жүзіне асыру бойынша аудиторлар
мен аудиторлық ... ... ... ... ... ... қалыптастыру туралы;
➢ «Аудиторларды аттестациялау жөніндегі біліктілік комиссиясы туралы»
ережені бекіту турал;
... ... ... ... ... Аудиторлар Республикалық палатасының тексеру комиссиясын сайлау туралы;
➢ Аумақтық аудитор палаталары төрағаларының Кеңесін сайлау туралы;
➢ Аудиторларды аттестациялау жөніндегі біліктілік комиссиясының ... ... ... ... ... ... ... ұйымдарында көрнекті
нормативті базалар бар, бұл ... ... ... ... ғана ... ... ... беру және басқа да кәсіби қызметтерде
жетістікке қол жеткізулеріне ... ... ... арасында айтарлықтай салмағы басымдары мыналар:
қаржылық-шаруашылық қызметтерді талдау, кәсіпорындар мен ... ... ... ... ... ... ... есептеме жасау, құқық, салық салу, жекешелендіру,
мүлікті бағалау, маркетинг, ... ... ... ... ... ... ... қызмет туралы» заңы аудиторды жүзеге асырудың құқықтық
негіздерін анықтайды әрі меншік иеленушілер мен ... ... ... ... ... ... қаржылық бақылау жүйесін
құруға бағытталған.
Қарастырылып отырған нормативті-құқықтық актіде аудиттің сыйымды
анықтамасы берілген, оны ... ... және ... ... да ... ... беру ... үсыну тәртіптері белгіленген. Аудиторлық
үйымдар мен тәуелсіз аудиторлардың функциялары мен міндеттері, тараптардың
құқықтары, ... және ... ... ... ... ... төлем ... ... ... бағалау, бухгалтерлік есеп, есептеме жасау, құқық, салық
салу, жекешелендіру, мүлікті бағалау, маркетинг, ... ... ... берулер және т.б.
Аудиторлық ұйымның құрамындағы аудиторлардың саны кемінде екі адамнан
құралуға тиіс. Оның ... ... ... және ... үйымдарға тиесілі үлес кемінде 51% болуға тиіс.
Аудиторлардың ... және ... ... ... ... (унификация), жетілдіруге және дамытуға
үлестерін қосуы керек. Аудит, ... есеп және ... ... ... мен ... ... ... олар аудиторлық
фирмалар мен аудиторлардың қызметтерін үйлестіру функциясын орындайды,
олардың қоғамдық ... ... ... ... ... ... ... нарығын зерделеу, аудиторлық фирмалар мен
аудиторларды нормативті құжаттармен қамтамасыз ету, оларға аудиторлық ... ... ... ... ... ... ... экономикаға көшу барысында аудиторлық қызметтерді құрудың
қарқынын жеделдетіп, ... ... ... жетілдіру аса маңызды. Бұл
өндіріс пен шаруашылық жүргізуші субъектілер қызметін ... ... ... проблемаларды шешудегі дәрменсіздіктерді жылдам
еңсеруге мүмкіндік береді.
Ұйымдастыру формасының төртінші типі құрамына бірнеше ... ... ... ... ... Олар негізгі кызметтердің
шоғырлануын және икемділігін, клиентпен тікелей байланысуды, қызметтер мен
адам ресурстарын ... ... ... ... ... ... осы ... НАК «Центраудит - Казахстан»,
ЖШС «Ержановтар және К°», ЖШС «Ай-аудит» және т.б. жатқызуға болады.
Ұйымдастыру формасының бесінші типі ... ... және ... Бұл арада біріккен аудиторлық туралы айтылып тұрған жоқ, мұнда кәсіби
кеңес берушінің негізгі ... ... сөз ... ... Мұндай кеңес
берушінің қызмет құны қосымша шығындардың болмауынан төмен, сол себепті де
оның қызмет ... ... ... ... ... ... олардың негізгі қызмет
бағыттарын және ... ... ... әр ... салалардағы
кәсіпорындармен өзара байланысының формаларын анықтауға мүмкіндік береді.
Осыған байланысты «әдеп» ... ... біз ... проблемаларын,
оның ішінде моральдық тандау саласын зерделеумен жүйелі түрде айналысатын
белгілі бір философия саласын ұғамыз. Бұл анықтамада үш ... ... ... Шешімді таңдау проблемасы.
❖ Жаман мен жақсы туралы түсінік.
Әдеп, адамгершілік (мораль) мәселелерін, оның ішінде ... ... кең ... ... ... мен ... жүйесі,
жеке тұлға, қандай да бір коғамның немесе кәсіби топтағы адамдардың өзін
өзі ұстау ... ... ... ... әр түрлі әдептілік нормалары мен ережелердің ... ... ... ... ... және ... кодекстері бар.Өзін-өзі ұстау әдебінің кодексі осы кәсіптің өзіндік
ерекшелігі болып табылатын өзін-өзі ұстау өлшемдерін дәл анықтап, ... ... әдеп ... қарағанда кәсіби әдеп кодексінен ... ... ... ... оның үстіне, онда кәсіби талаптар да
бар. Белгілі бір кәсіп тұрғысынан алғанда ... ... ... ... ... ... әрі олардың орындаулына ықпал етеді. ... ... ... мүмкін емес.
Әдептің негізгі мақсаттарының біріне шешім қабылдауда басшылық ... да, ... ... ... ... ... осымен толық
бітпейді, яғни оның кәсіби міндеттері мұнымен ғана ... ... адам - тек жеке ... ғана ... ал, ... ... қандай да
бір кәсіптің өкілі және қоғамның мүшесі. Тәуелсіз қоғамдық бухгалтерлер мен
аудиторлар да «өз әріптестері ... ... ... ... (өз ... ... ... сарапшылар болып табылады.
Осы функциялардың барлығы кәсіби этика тұрғысынан қарағанда маңызды.
1988 жылы ... ... ... ... ... ... жаңа ... қабылданды,
5. Аудиторлық қызметті басқарудың парадигмалары
Парадигма (грек тілінде раradeigma – үлгі) – ... ... ... әрі нақ сол ... ... ... мойындаған
теориялық алғышарттардың жиынтығы.
Халықаралық іс-тәжірибеде бақылаушы – талдамалы жұмысты аудиторлық
қызметті ұйымдастырудың ... үш ... ... бөледі:
операциондық аудит, талапқа сәйкестік аудит жэне ... ... ... эр типін тэуелсіз аудитор мен аудиторлық фирмалар ... ... ... ведомствалық және шаруашылық ішіндегі қар-жылық
бақылау қызметтері жүзеге асыруы мүмкін.
Аудитор іштей және ... ... ... ... ... операциондық аудит жатады. Аудит теориясы мен практика
саласындағы атақты америкалық маман, профессор Дж.К. Робертсонның айтуынша,
операциондьік аудит - ... ... ... жолмен қол жеткізу,
компанияның жұмысын жүргізу жэне ресурстарды тиімді әрі ... ... ... беру ... ... операцияларын зерделейді.
Тұтастай апғанда операциондық аудит зерттелетін объектілердің жұмыс
істеу процедурасының және ... кез ... ... тексеруші ретінде
ұйымдастыру құрылымын, өндіріс жағдайын, ... ... және әр ... ... кызметінің басқа жақтарын бағалау ісін де ... ... ... ... мен ... ... объективті
тұрғыдан баға беру қаржылық есептемені ресімдеудің ... ... ... ... қаншалықты сәйкестігін тексеруден
әлдеқайда қиын. Бұл жағынан операциондық аудит әдеттегі аудиттегіден ... ... ... ... ... ... аудит» терминінің орнына
«басқарушылык аудит» ... ... ... аудиті» терминдерін
қолдануды қолайлы көреді. Бұл ... ... ... ... ... ... ішіндегі бақылаудың бағалануы мен оның
тңімділігін тестілеу де оған қосылады. ... ... ... ... ... ... жэне ... аудит араларына
айырмашылық қойылмайды.
Мына ... бұл ... ... ... ... ... ... операциондық аудит - бұл зерттеудің ... ... ... ... ... ... бар ... қызметтің ерекше типі. Мысалы, Э.А. ... ... ... өз еңбектерінде операциондық аудит пен қаржылық есептемесі
аудит арасындағы үш ... ... ... ... ... ... және ... емес салалардағы операциондық аудит
саласына қосылу.
Нақ осы тексерулерді тағайындау (белгілеу) - ... ... ... ... ... ... ... айырмашылық болып табылады.
Қаржылык есептеме аудитінде басты назар шаруашылық операцияларының есеп пен
есеп беруде ... ... ... тексеруге аударылатын болса, операциондық
аудитте тиімділік пен өндірісті арттыратын резервтерді анықтауға жете ... ... ... ... ... ... ... болса, ал
операциондық аудит бизнесті жақсартудың ... ... ... бизнестің жақсаруына күш салады.
Екінші айырмашылық - қорытындыларды ұсынуда, Қаржылық есептеме
аудитінде аудиттің қорытындыларын ... ... ала ... ал
операциондык аудиттің нәтижелері бойынша аудиторлық қорытындыны ең алдымен
кәсіпорын қожайындары мен әкімшілік қызметкерлері ... ... ... ... - ... ... шаруашылық жүйедегі немесе
оның белгілі бір бөлігіндегі өндірістік жэне ... ... ... аса ... ... ... қызмет нәтижелерін жақсарту және экономикалық потенциалдың
тиімді пайдаланылуын арттыру бойынша ұсыныстарды әзірлеу үшін шаруашылық
жүргізуші ... ... ... әдістерін және нақты процестері мен
опрерацияларының жағдайын терең зерттеу мақсатында ... ... ... ... операциондык аудит деп ұғамыз.
Операциондық аудиттің зерттеу объектісіне ... ... ... ... ... мен өзіндік ерекшелігі бар ... ... ... ... Ал, ... - ішкі ... бір бөлігі ретінде қарастырылатын ішкі аудитор да, ... ... заң, ... ... ... ... ... диагноз қою жэне т.б. мәселелер бойынша мүдделілік таныткан
клиентке кәсіби кызмет көрсетудің немесе кеңес ... ... түрі ... ... да ... ... АҚШ, Жапония жэне Батыс Еуропаның біркатар
елдерінде жаксы ... ... Ал, ТМД ... операциондық аудит
ұйымдарына жеткілікті дәрежеде көңіл бөлінбей ... Оны ... ... ... ... тәсілдемесі және нормативті - әдістік
базасы әлі жоқ. ... ... ... ... ... өте ... табыстарды алудың циклдерінің, жабдықтаудың, өнім, жұмыс және
қызметті өндіру мен ... ... ... ... мен қаржылық-
экономикалық талдауын ұйымдастыру мәселесі ... ... ... субъектілердің қаражат қозғалысы мен операциялары туралы
ақпараттың ... ... мен ... ... экономикалық бақылау
процедураларын, есептік жүйесін, сыртқы ортасының жағдайын мұқият зерделеу
кажет.
Халықаралық жетістікке жеткен есептік-бақылауға қатысты аса ... ... ... ... атты ... ... ... операциондық аудит смета-лардың орындалуын, тиімділікті және
мақсатты бағдарламаны тексеруді үйғарады. 1988 жылы ... ... ... ... ... ... ... стандарттар:
үкіметтік ұйымдар, бағдарламалар, ... және ... ... ... пен ... ... ... анықтап
береді:
▪ өндірілмеудің немесе үнемделмеудің себептері, яғни жұмыстағы
▪ өнімсіздік пен үнемсіздіктің себептері;
▪ фирманын заңды жэне ережені сактауы;
▪ ойдағыдай ... қол ... ... табыстарды алудың
деңгейлері;
▪ ұйымның және жүмыс істеу тиімділігі.
Ресурстарды үнемдеп пайдалану - аз шығынмен белгіленген ... ... ... аз ... ... ... өндіруге кол жеткізген
кәсіпорын өз ресурстарын үнемдеген кэсіпорын ретінде саналады.Қосымша ... ... мол ... қол ... де, бүл ... ... ... аркылы оны пайдалануға болатынын көрсетеді.
Сонымен қатар, операциондық аудиттің ұйымдастырылуы арнайы белгіленген
стандарттармен, нормалармен немесе ... ... Бұл ... ... ... асыру барысында басқарудың,
бухгалтерлік есептің, аудиттің және қаржылық-экономикалық талдаудың жалпы
принциптерін ... ... ... ұғымды бермейді. Мәселен, АҚШ-тың
мемлекеттік ... (1988 ж. ... ... ... ... ... ... АІСРА аудиторлық стандарттары туралы
бірқатар ережелері қосылады, сөйтсе де ОАО (АҚШ-тың Бас ... ... көп ... ... ... ... ... Көптеген сыртқы аудиторлар федералдық демеуқаржылар
(субсидия) мен бағдарламаларға ... ... Олар ... ... ... ... ... қана қоймай, сондай-ақ бағдарламаларды
жүзеге асырудың нэтижелері мен тиімділіктері, үнемшілдігі, тексерулер
туралы есеп ... ... ... ... САО стандарттарын да
сақтауы тиіс. Мұкият, бастан-аяк ... ... аса ... ... (азық-түлік багдарламасынан эскери келісім-шарттарға дейін
тексереді) стандартты есеп ... ... ... емес. ОАО-ның бұл
стандарттарын ішкі және операциондық ... ... ... ... ... аудиторлар дайындаған басқару мәселелері бойынша кеңес берулерде
пайдаланған орынды.
6. Аудиторлық қызметтің әдіснамалық негіздері
Әдіс кең ... ... ... ... ... нақты өмір
шындығын, табиғи және қоғамдық құбылыстардың немесе ... ... ... ... ... зерделеудің тәсілдемелік әдістерін білдіреді. Әдетте жиі
қолданылатын ғылыми таным ... ... ... ... ғылыми және нақты
ғылыми деп бөлінеді.
Маңыздырақ болып ... ... ... ... ... ... пен зерттеудің түрлі кезеңдерінде ... ... ... ... жүр. Әр ... ... ... әдіс
жиынтығында ғылымның әдістік негізін қалыптастыратын зерттеудің бірқатар
жеке әдістері арқылы көрінеді.
Танымның жалпы ғылыми ... ... ... ... ... (анапогия), модельдеу, жүйелі тәсілдеме, ... мен ... мен ... ... ... ... тарихи және
логикацық әдістер және т.б.
Аудиттің ... ... мен ... ... бар ... ... ... жататындар: мәліметтерді көптеген нұсқалармен бағалау,
экономикалық сараптау, ... ... ... өлшеу, қадағалау,
қызмет тергеуі, ... ... ... ... ... ... ... стандарттармен және ережелермен
салыстыру, камералдык жэне кезікпе тексерулер, заңдық-тергеу тәсілдері және
т.б.
Осыған ... ... ... ... бұл ... ... ... нормативті-құқықтық реттеулерін тексеру және зерттеудің әдістемелік
әдістері мен тәсілдерінің жиынтығы.
Аудиттің жалпы жэне ... ... ... ... жалпы әдіснамасы табиғаттың, қоғамның және қоршаған ... ... ... ... жэне жалпы ғылыми ... ... ... ... ... әдіснамасы экономикалық ғылымның ... бір ... ... ... мен принциптерден, ал
екінші жағынан оны ... ... ... ... ерекше әдіснамасы бұл талдамалы бақылау, экономикалық және
заң ғылымдарының теориясы мен ... ... ... ... ... мен ... зерттеудің әдістері мен
тәсілдері, өзіндік ерекшелігі бар тәсілдемелері. Олар аудиттің белгілі бір
нәтижелерінің ... ... ... мақсатты функцияларына
және ғылым мен практика салаларына сәйкес қолданылатын зерттеудің ... ... ... ... ... ... қалыптасты.
Тексеруге бел бұған, яғни тексеруге шешім қабылдаған аудитор
зерттеу объектісі туралы шындыққа ... ... ... әр турлі
әдістерін таңдай алады. Бизнестің аудиті мен ... ... ... жүргізудің мынадай арнайы әдістердің, тәсілдердің және процедура
топтарын кеңінен қолданылады:
o нақты бақылау тәсілдері: тексеру, ... ... ... ... ... ... бағасы, нақты объектілерді тексеру және
т.б.;
o айғақтарды құжаттық тексерулер әдістері, оның ішінде, деректемелерді
(реквизиттер) формалдық тексеру, құжаттарда көрініс тапқан ... ... мәні ... ... тексеру;
o қадағалау тәсілдері: жаппай, тұтастай, іріктемелі, визуальды ... ... алу ... ауызша (экспедициялық), анкеталык, корреспонденттік,
өзін-өзі тіркеу және келуімен;
o операциялар мен міндеттемелердің шынайылығын тексеру тәсілдері: құжаттық
растау, кезікпе тексеру, ... ... ... ... салыстыру,
сканерлеу және т.б.;
o сандық параметрлерді нақтылау тәсілдері: өлшеу, салмақтау, қайта есептеу,
салыстырып тексеру және т.б.;
тапдамалы процедуралары: іздестіру, жоспарлы, шолу, ... ... ... ... ... т.б.;
Аудитте және қаржылық-экономикалық талдауда қолданылатын әдістерде
жіктеу тәсілдемесі оларды мына қосапкы жүйелерде топтастыруға ... ... ... ... ... және ... ... әрбіреуінің өз ерекшеліктері мен пайдаланатын салалары
бар. Атап ... ... ... қосалқы жүйесі талдамалы-бақылау міндетін шешу
үшін қажетті бастапқы ақпараттарды алу, тексеру және дайындау ... ... есеп ... ... ... ... жоғары және салыстырмалы кепілдемелі техникалық
тәсілдер және т.б.);
ә) ... ... ... ... ... ... топтастыру, аластау (алып тастау), баланстык әдіс және т.б.),
талдамалы тексеру, статистикалық және экономикалык-математикалық дістердің
дәстүрлі және арнайы ... ... ... ... ... ... тексеруді, зерттеу объектісі туралы есептік деректерді бакылау
мен талдауды жүзеге асыру;
в) қорытындылау тәсілі жиынтық есеп ... ... ... ... ... және ... негізделген ұсыныстарды
әзірлеуде олардың қорытындыларын зерттеу мен қалыптастырудың логикалық ... ... ... ... ... ... ... белгіленген тәсілдердің (кем ... ... ... ... ... түгендеу, сараптау
бағалауы, визуальдық кадағалау және т.б.) ... ... ... ... ... ... ... ұстап) тексеріп қарау
арқылы алынған мәліметтер бойынша оның ... ... ... ... алу үшін ... ... ... сұрау, растау,
тәуелсіз операциялық тестер мен ... орай ... ... талдамалы тексеру және т.б. бақылау ... ... ... ... ... ... ... бизнестің жағдайын тексеру
процесінде көзделген мақсаттарға карай тәуелсіз операциялық тестер мен
сәйкестікке орай ... ... ... ... асырылады.
Тәуелсіз операциялық тестер шаруашылық ... ... ... ... ... ... және ... жазбалар мен
есеп берудегі операциялардың толықтығы, дұрыстығы, ... ... алу ... ... ... ... Бизнестің жағдайын
бақылау мен талдаудың операциялық әдістерін ... ... ... ... ... ... ... (ауыспалы) тестілеріне тексеруге жататын объектілерді
аудитор белгілі ауыспалы принциптері бойынша кезек ... ... ... ... бизнестің жағдайы алдын ала операциялық
талдау нәтижелеріне қарай жүзеге ... ... ... ... ... сәйкес барлық
кезеңде тексерілетін операциялардың нақты іріктемелерін білдіреді, яғни
операцияларды нақты ... осал ... ... ... осы ... қателік болуы ықтимал, деп
жорамалдап ұйғаратын бизнесті іштей ұйымдастырудың ... ... ... ... Ішкі ... ... нашар екені анықталғанда
тексеру базасын кеңейтіп, «осал» тұсты нығайту ... ... ... ... ... ... ... қызметті өндіру мен өткізу
процестеріндегі операциялардың жүзеге асырылуын тізбекті бақылау ... ... ... - бұл, ... ... ... болсақ;
активтерді, өзіндік капиталды және міндеттемелерді пайдаланудағы шаруашылық
жүргізуші субъектілердің есеп және ... ... ... ... тереңдетілген тестердің шектеулі түрі.
Қорытынды
Аудиторльіқ іс экономикалық талдау, ... ... ... ... ... сараптаманы есеппен тексеру ... ... ... ... да ... өзінің міндетін жүзеге асыру барысында
аты ... және ... ... ... салаларының
рәсімдерін (процедураларын) пайдаланады. Белгілі ғалым Я.В. Соколовтың
айтуынша, тексерудің ... ... ... және жамандықты жою, ал
аудиттің мақсаты - кемшіліктерді кеміту және қастықты шектеу.
Әкімшіліктік құқы бар және ... ... ... ... өз ... таңдамайды. Бұған керісінше, аудиторды клиент өз
калауымен таңдайды жэне ... ... ... ... жол ... ... ... реттеледі.
Тексеру және бақылау түсініктеріне қарағанда, аудит ұғымының аясы
кең, өйткені бұл ұғым ... ... ... жанасымдылығын
тексеруді ғана білдірмей ғылыми негізде шығындарды ұтымды ету мен табысты
оңтайландыру үшін ... ... ... бойынша ұсыныстарды да
әзірлеу ісін қамтиды. Аудитке келісімшарт негізінде жүзеге асырылатын, оның
ішінде, бухгалтерлік есеп, ішкі ... және ... есеп ... ... ... ... ... болдырмау, ресурстарды
пайдаланудың тиімділігін арттыру жэне шаруашылық жүргізуші субъектілердің
табысын өсіру ... ... ... бизнес сараптамасының өзінше бір
түрі ретінде анықтама беруге болады.
Бизнес ... ... үшін ... бір ... мен ... іс-
әрекеттің жағдайы туралы шындыққа жанасымды ақпарат ... кең ... ... зерделеу кажет.
Мемлекеттің, аймактың экономикалык жағдайы белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... мәліметтерді
алу бойынша бірқатар әдістемелік тәсілдемелер мен нүсқамслар 310 «Бизнесті
білу» атты аудиттің ... ... ашып ... ... ... қаржылык есеп берулердің аудитін ұйымдастыруда қолданылады, ал
аудиттің басқа түрлері әдетте ... әр ... ... болатын
оқиғаларды, процестерді және құбылыстарды бағалауда өзіндік ерекшелігі бар
тәсілдемелерге, әдістерге және өлшемдерге ие. Осы арада ... ... ... ұйымдастыруды жетілдірумен байланысты теориялық және іс-тәжірибе
аппаттарындағы бірқатар мәселелер пайда болады.
Аудит қаржылық ... анык ... ... ... ... ол, ... ... кемшіліктерді жою мен шаруашылык
жүргізуші субъектілер қызметін ... ... ... ... ... ол ... анықтамасында бизнестің өзінше бір
(өзгеше) сараптамасы ретінде баяндалады.
Кәсіби аудиттің осы заманғы даму кезеңінде ... жэне ... ... қоса ... ... ішкі ... әр түрлі
тәуекелдікті бәсендетуді, менеджментті, маркетингті жетілдіруді, басқа да
заңдык, техникалық, әлеуметтік-экономикалық ... ... ... ... ... ... әр түрлі кеңес беру мен кәсіби қызмет
көрсетулерді қамтиды.
Пайдаланған әдебиеттер
1. «Теория аудита» Алматы, 1994ж, авторы: ... ... ... ... «Есеп саясаты» . Алматы , 1998ж;
2. Баканов М.И, Шеремет А.Д. Теория экономического анализа: Учебник - ... и ... ... ... хозяйственной деятельности в ... ... ... В.И – ... Ветров А.А. Операционный аудит-анализ – М.:Перспектива, 1996г;
5. Дюсембаев К.Ш. Анализ финансового ... ... ... ... Экономика, 1998г;
6. Пешкова Е.П. Маркетинговый анализ в деятельности фирмы – М, 1996
7. Ришар Ж., ... и ... ... ... ... франц.
Под.ред.Л.П.Белых – М, Аудит, ЮНИТИ, 1997г;
8. Савицкая Г.В. Анализ хозяйственной деятельности предприятия – Минск:
ИП «Экоперспектива»,1998г;
9. Шеремет А.Д., ... Р.С. ... ... ...... Хеддервик К. Финансово-экономический анализ деятельности предприятия –
М: Финансы и статистика, 1996г.

Пән: Бухгалтерлік іс
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 26 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Аудиттің мәні, мазмұны және даму тенденциялары34 бет
Кассадағы ақша қаражаттарының есебі және оның аудиті79 бет
Кредиторлық берешек аудитінің есебі21 бет
Тауарлық-материалдық қорлардың экономикалық мазмұны және ғалымдар мен тәжірибешілердің еңбегінде оның есебін жетілдіру сұрақтары мен мәселелері63 бет
"Жігер Ақ" сүт өнеркәсібі кәсіпорындарының қазіргі жағдайы және даму тенденциялары23 бет
1980-1990 жж. Тунис Республикасының әлеуметтік-экономикалық даму тенденциялары59 бет
Ақша жүүесінің мәні, түрлері және даму тенденциялары29 бет
Вексельдік айналысқа банктің қатысуының қазіргі тенденциялары71 бет
Девианттық мінез-құлық даму тенденциялары мен түсініктері15 бет
Еліміздегі қаржы нарығының интеграциялануы және олардың даму болашағына сипаттама бере отырып олардың қазіргі кезеңдердегі тенденциялары мен ерекшеліктеріне сипаттама беру75 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь