Спорттық метрологияға кіріспе

1.1. СПОРТТЫҚ МЕТРОЛОГИЯНЫҢ ПӘНІ
1.2. СПОРТТЫҚ ЖАТТЫҚТЫРУ БАСҚАРУ ҮРДІСІ РЕТІНДЕ
«Метрология» сөзі көне грек тілінде «өлшеу туралы ғылым» деген мағынаны білдіреді. Метрологияның негізгі мақсаты - өлшеудің бірлігі мен дәлдігін қамтамасыз ету. Спорттық метрология ғылыми пәні ретінде жалпы метрологияның бір бөлігі болып көрінеді. Спорттық метрологияның пәні спорттағы өлшеу мен бақылау болып табылады. Сонымен қатар, спорттық метрологияның мазмұны кіреді:
1) спортшының жай– күйін, жаттықтыру жүктемесін, қозғалысты орындау техникасың, спорттық нәтижелерін және спортшының жарыс кезінде жүріс – тұрысың бақылау;
2) осы аталған әр бағыттағы алынған мәлметтерді салыстыру, оларды талдау және бағалау.
Дәстүрлі, метрология тек қана физикалық шамаларды өлшейтін. Бірақ ақырғы жылдары құрастырылған әдістер физикалық емес( психологиялық, биологиялық, педагогикалық және т.б.) көрсеткіштерді өлшеуге мүмкіндік туғызады.

1.2. СПОРТТЫҚ ЖАТТЫҚТЫРУ БАСҚАРУ ҮРДІСІ РЕТІНДЕ

Басқару деп ғылымда қандай да бір жүйені қалаған қалыпқа ауыстыру аталады. Осы анықтаманы толық қарастырайық.
Жүйе – бұл бір тұтастықты құрайттың қандай да бір элементтердің жиынтығы (адамның тамыр - жүрек жүйесі, спорттық клубы және т.б.). Бір түрлі жүйелер бір түрлі қасиеттерге ие болады, бірақ олар осы қасиеттердің шамасымен айырлады. Жүйенің қандай да бір қасиетін сипаттайтын шама айналмалы деп аталады (басқа атаулар – параметр, көрсеткіш, мінездеме).
Кез-келген жүйе көптеген айналмалы шамалармен сипатталады. Бірақ олардың бәрі бірдей маңызды емес. Қойылған міндетке сай манызды деп саналатын айналмалы шамалар информативті деп аталады.
Жүйенің жай-күйі(берілген уақыт кезеңінде) оның мәнді айналмалы шамаларының жиынтығымен анықталады. Оны координаталар жүйесінде нүкте түрінде ыңғайлы көрсетуге. Мысалы, ұзындыққа секірушіге екпіннің максималды жылдамдығы мен секіру қабілетінің үлкен мәні бар. Егер сызбада орыннан секіру және екпінін жылдамдық көрсеткіштерін белгілеп қойсақ, оңда біз спортшының қалып-күй туралы көрнекі суретін ала аламыз. Сызбада да жүйенің жай-күйін көрсететін нүкте репрезентативті деп аталады. Айналмалы жүйені көрсететін кеңістік осы жүйенің жай- қүйінің кеңістігі деп аталады. Уақыт өткен сайын жүйенің қалып-күйі өзгереді. Соған сәйкес қалып-күйінің кеңістігіндегі репрезентативті нүктенің орны да өзгереді. Мысалы, спортшы қандайда бір себеппен машықтануды тоқтатады, оңда оның қалып-күйі төмендейді.
Әдебиет
1. Спортивная метрология: Учебникдля ин-тов физ. культуры/Под. ред. В.М. Зациорского. - М.: Физкультура и спорт, 1982. -с. 5-10.
2. Годик М.А. Спортивная метрология: Учебник для ин-тов физ. культуры. - М.: Физкультура и спорт, 1988. - с. 5-9.
3. Уткин В.Л. Измерения в спорте(введение в спортивную метрологию). М., ГЦОЛИФК, 1978, с. 6 – 18, 42 – 48.
        
        1 СПОРТТЫҚ МЕТРОЛОГИЯҒА КІРІСПЕ
1.1. СПОРТТЫҚ МЕТРОЛОГИЯНЫҢ ПӘНІ
сөзі көне грек тілінде ... ... ... ... ... ... - ... бірлігі мен дәлдігін қамтамасыз ету. Спорттық метрология ғылыми пәні ретінде жалпы метрологияның бір ... ... ... ... ... пәні ... өлшеу мен бақылау болып табылады. Сонымен қатар, спорттық ... ... ... ... жай - ... ... жүктемесін, қозғалысты орындау техникасың, спорттық нәтижелерін және спортшының жарыс кезінде жүріс - ... ... осы ... әр ... ... ... салыстыру, оларды талдау және бағалау.
Дәстүрлі, метрология тек қана физикалық шамаларды өлшейтін. ... ... ... ... ... ... ... психологиялық, биологиялық, педагогикалық және т.б.) көрсеткіштерді өлшеуге мүмкіндік ... ... ... ... ҮРДІСІ РЕТІНДЕ
Басқару деп ғылымда қандай да бір жүйені қалаған ... ... ... Осы ... ... қарастырайық.
Жүйе - бұл бір тұтастықты ... ... да бір ... ... ... ... - ... жүйесі, спорттық клубы және т.б.). Бір түрлі жүйелер бір түрлі қасиеттерге ие болады, бірақ олар осы қасиеттердің шамасымен айырлады. Жүйенің ... да бір ... ... шама ... деп ... (басқа атаулар - параметр, көрсеткіш, мінездеме).
Кез-келген жүйе көптеген айналмалы шамалармен сипатталады. Бірақ олардың бәрі бірдей маңызды ... ... ... сай ... деп саналатын айналмалы шамалар информативті деп аталады.
Жүйенің жай-күйі(берілген уақыт кезеңінде) оның мәнді айналмалы шамаларының жиынтығымен анықталады. Оны координаталар жүйесінде ... ... ... көрсетуге. Мысалы, ұзындыққа секірушіге екпіннің максималды жылдамдығы мен секіру қабілетінің үлкен мәні бар. Егер сызбада ... ... және ... ... ... белгілеп қойсақ, оңда біз спортшының қалып-күй туралы көрнекі суретін ала ... ... да ... ... көрсететін нүкте репрезентативті деп аталады. Айналмалы жүйені көрсететін кеңістік осы жүйенің ... ... деп ... ... ... сайын жүйенің қалып-күйі өзгереді. Соған сәйкес қалып-күйінің кеңістігіндегі ... ... орны да ... ... спортшы қандайда бір себеппен машықтануды тоқтатады, оңда оның қалып-күйі төмендейді.
Ал оның жай-қүйін қалаған қалпына өзгерту үшін оған белгілі әсер ... ... Осы әсер ... деп ... жүйе ... екі ... ... басқарылатын және басқаратын объекттер.
Басқаратын объект ... ... ... ... ... ... - оқушы, жаттықтырушы - спортшы, орталық нерв жүйесі - ... ... ... және ... ... ... ... Басқарушы объекттен басқарылатын объектіне баратын байланыс тікелей деп аталады, ал басқарылатын объекттен басқаратын объектіне баратын ... ... деп ... Тікелей байланыс тапсырма, бұйрық және т.б. түрінде байқалады, ал кері байланыс оларды орындау туралы берілетін мәліметтер ... ... ... ... ...
Мысалы, мұғалім немесе жаттықтырушы беретін тапсырмалар ол тікелей байланыс, ал оқушылардың орындау туралы берілетін мәліметтер ол кері байланыс.
Күрделі жүйелердің ... ... кері ... ... ... ғана мүмкін. Олар басқарылатын объектін жай-күйін анықтауға ... ... ... ... ... ... ... салыстыруға. Жүйенің манызды айналмалы шамалардың нақты және міндетті көрсеткіштердің айырмашылығы келіспеушілік деп ... ... ... ... ... өзгерістер енгізу қажет болады.
Жаттығу жасаудан кейінгі жай-күйі
спортшының бастапқы жай-күйі
Жаттығу болмаған
кезіндегі жай-күйі
1сур.
Спортшының жай-күйінің графикалық ... ... екі ... ... максималды жылдамдықпен және
орыннан ұзындыққа секіру нәтижесімен
Басқарылатын объектін жай-күйі ... ... ... және оның ... және міндетті жай-күйін салыстыру бақылау деп аталады. Басқару ... ... ... ... ... ... ... етеді.
Спорттық жаттықтыру басқару
Спорттық жаттығу және де дене тәрбиесін ... ... ... ... болады. Оны ақыл-ой, рухани және эстетикалық тәрбиесінің мәселелерін қозғамай, нақты дене ... ... ... әр ... адам ... бір физикалық жай-күйінде болып тұрады. Оның физикалық жай-күйін кемінде:
* денсаулық, яғни ә) тіршілік әрекет көрсеткіштерінің нормаға ... а) ... ... ... ағзасы тұрақтылығының дәрежесі;
* дене бітімі;
* физиологиялық функциялардың жай-күйі, оның ішінде қозғалыс функциясы, яғни ә) ... ... а) дене ... даму ... анықтайды.
Адамның өмір шарттарының ықпал жасауы астында жеткен физикалық ... ... ... ... ... ... физикалық жай-күйін керекті бағытына өзгерту үшін оны басқару керек. Осы ... жету үшін адам дене ... және ... ... ... спорттық секцияға бірінші рет келген адамның физикалық жай-күйі күш пен икемділіктің төменгі көрсеткіштермен ... ... ... ... ... ... осы екі дене сапаның деңгейін арттыруға болады, ... ... оның ... ... ... болады. Спорттық жаттығуда осы басқарудың нысаны - физикалық жай-күйін тұрақты жақсаруы.
Спорттық жаттығуды басқарудың күрделілігі келесі ... ... біз ... ... ... ... басқара алмаймыз. Жаттықтырушы спортшының әрекеттерін ғана(жүріс-тұрысын) басқарады, яғни спортшыға жаттығулардың белгілі бағдарламасын(жаттығу жүктемесін) береді және оны ... ... ... ... ... екі жаңа термин енгізу керек. Ағзаның жаттығулар жасау кезінде және оларды дәл ... ... ... ... жаттығу әсері деп аталады. Шаршағандық сезімі пайда болғаннан, ол ... ... ... және спорттық нәтижелерінің төмендеумен байланысты. Ағзаның көптеген спорттық сабақтарының жинақтылы әсерінен пайда болған ... ... ... ... деп ... Дұрыс ұйымдастырылған жаттығу үрдісінің нәтижесінде осы әсер жұмыс қабілеттілігінің және спорттық нәтижелерінің жоғарлауынан байқалады.
Сонымен, спорттық жаттығу кезінде ... мен ... ... ... байқалады:
Спортшының әрекеттері(жүріс-тұрысы) --> шұғыл әсер-->кумулятивты әсер
Осы шынжырдың алғашқы үзбесіне(жүріс-тұрыс) ықпал жасап біз ... ... ... ... жете ... ... спортшының күш деңгейін арттыру үшін жаттықтырушы оған белгілі жаттығуды қайталап орындауды талап етеді, басқаша айтқанда, оның ... ... Осы ... орындау нәтижесінде спортшы ағзасында белгілі физиологиялық өзгерістер - ... ... әсер ... ... Жүйелі сабақтардан кейін осы өзгерістердің жинақталуы кумулятивты жаттығу әсеріне әкеліп соғады, яғни спортшының күш сапасының өсуіне.
Бірақ, анық ... ... ... ... ... спортшы өзі басқарады. Жаттықтырушы оған нұсқаулар береді, ал оны ... ... ... спортшыға тәуелді. Мүмкін, спортшы жаттықтырушының барлық нұсқауларын орындауына тырысады. Онда, басқару сызбасының алғашқы бөлімі ... ... --> ... -->- ... ... ... ... келесі жағдаймен байланысты, осында біз өзін-өзі басқаратын жүйеге(спортшының ағзасы) ықпал жасаймыз. Ал осы ... ... өз ... ... ... Сондықтан,
Спортшының әрекеттері(жүріс-тұрысы) --> шұғыл әсер -->кумулятивты әсер
шынжырдың себепті ... ... ... әр үзбесіне біз тек қана жанама түрінде ықпал жасая аламыз. Сонымен ... ... ... өте ... жекеленген және уақыттық айырмашылықтарына байланысты, біз бірдей әсер ... ... ... ... ... деп сенім бола алмаймыз. Сондықтан, керісінше байланыстар(бақылау) сұрақ өзекті болып ... ... ... ... ... ... кері байланыстардың төрт түрін ажыратады:
* спортшыдан алынған мәліметтер(көңіл-күйі, хал-жайы, болып жатқанына көңілі т.б.);
* ... ... ... мәліметтер(қандай жаттығу тапсырмалар орындалды, қалай олар орындалды, қателер туралы т.б.);
* шұғыл жаттығу әсері туралы мәліметтер(бір реттік жүктеменің әсерінен пайда болған ... ... ... және ... ... жаттығу әсері туралы мәліметтер(спортшы дайындығындағы өзгерістер)
Онда басқару ... ... ... ... ... ... ... тұрысы
Кумулятивты жаттығу әсері
Спорттық жаттығу нақты басқарылатын үрдісі болу үшін, жаттықтырушы барлық шешімдерді объективті өлшеулердің нәтижелерін есепке алып қабылдау керек. Казіргі ... тек қана ... ... және жаттықтырушының интуициясына сүйене жоғары нәтижелер көрсетуге мүмкін емес. Бірақ, дайындық ... ... ... ... ... ол да ... қате болып шығады. Сонымен, тек объективті және ... ... ... ... ... ...
Бақылау өлшеулерден басталып, сонымен аяқталмайды. Бізге нені өлшейтінімізді және оның ең маңызды(хабарлы, ... ... ... алуды білу керек.
Бақылау сұрақтары
1. Спорттық метрология пәні және мазмұны
2. Спорттық жаттығуда ұғымының өзгешіліктері:, , , , себептері мен ... ... ... ... кезіндегі бақылау
Әдебиет
1. Спортивная метрология: Учебникдля ин-тов физ. культуры/Под. ред. В.М. Зациорского. - М.: Физкультура и спорт, 1982. -с. 5-10.
2. ... М.А. ... ... ... для ... физ. ... - М.: Физкультура и спорт, 1988. - с. 5-9.
3. Уткин В.Л. Измерения в спорте(введение в спортивную метрологию). М., ... 1978, с. 6 - 18, 42 - 48.

Пән: Спорт
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Заңнамалық метрологияның халықаралық ұйымы3 бет
Дене сапасының дамуын бақылау4 бет
Қазақстан Республикасының әлеуметтік-экономикалық дамуының 2008 жылғы 1 тоқсандағы қорытындылары94 бет
Қостанай облысының әлеуметтік – экономикалық дамуының 2009-2011 жылдарға арналған негізгі бағыттары128 бет
PR-дың әлемдік ірі спорт бәсекелерінде алатын орны60 бет
Іс-шаралар туризмінің қазіргі жағдайын талдау, жоспарлау және ұйымдастыру ерекшеліктері. Қазақстанда дамуы57 бет
Балалардың шыңығуы мен денесінің жетілуін дамытуда спорттық жаттығуларды пайдаланудың рөлі31 бет
Баскетбол сабақтары туралы ғылыми-педагогикалық және техникалық көзқарас32 бет
Бастауыш сынып оқушыларымен дене тәрбиесі сабағын жүргізудің әдістемелік ерекшеліктері16 бет
Дене мәдениеті13 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь