III - XI ғасырлардағы индияда феодалдық қатынастардың қалыптаса бастауы

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ 3

1. III . XI ҒАСЫРЛАРДАҒЫ ИНДИЯДА ФЕОДАЛДЫҚ ҚАТЫНАСТАРДЫҢ ҚАЛЫПТАСА БАСТАУЫ.
1.1 III . V ғасырлардағы Солтүстік Индияның әлеуметтік . экономикалық жағдайы. 5
1.2 Гупттар державасы. Декандағы жағдай. 6
1.3 Индияның VI . XI ғасырлардағы әлеуметтік . экономикалық құрылысы. 7
1.4 Индия князьдықтарындағы аграрлық қатынастар. 9
1.5 Ортағасырлық Үнді қалалары, қолөнері мен сауда. 12
1.6 III . XI ғасырлардағы Үнді діні мен мәдениеті. 14

2. XI . XV ҒАСЫРЛАРДАҒЫ ИНДИЯ.
2.1 XI . XIV ғасырлардағы Индия. Дели сұлтанатының құрылуы. 18
2.2 Дели сұлтанатындағы жерге феодалдық меншіктің түрлері. 20
2.3 Алаут . ут . дин Хилжаның патшалық құруы. 20
2.4 Мұхаммед Тоғалақ империясы. 22
2.5 XIV . XVI ғасырлардағы Бахмани және Виджаянагар мемлекеттері. 23

3. ИНДИЯ ҰЛЫ МОҒОЛДАР БИЛІГІ КЕЗІНДЕ.
3.1 Оңтүстік Индияға еуропалықтардың келуі. 27
3.2 Виджаянагар мемлекеті, оның экономикасы. 28
3.3 Жерге феодалдық иелік. 29
3.4 Солтүстік Индияда Моғолдар билігінің орнауы. 31
3.5 Моғолдар державасының экономикалық дамуы. 34
3.6 Антифеодалдық қозғалыстар. 35
3.7 Акбардың реформалары. 36
3.8 Моғолдық үнді мәдениеті. 39

ҚОРЫТЫНДЫ 41

ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР 49
КІРІСПЕ
Үндістанның мемлекеті және құқығы тарихының кезеңдері:
1 кезең–Солтүстік Үндістан (V–VI–VII ғ.ғ.) мен Оңтүстік Үндістандағы (VI – VII – XIV ғ.ғ.) ертефеодалдық қатынастар кезеңі. Ірі империялар – Гупта империясы (IV – V ғ.ғ.) мен Харши империясы (VII ғ.) бірқатар ұсақ феодалдық князьдықтарға бөлінді;
2 кезең – дамыған феодализм кезеңі (XIII ғ. – XVI ғ. бірінші жартысы), бұл кезде Үндістанда ірі феодалдық мемлекеттер қалыптаса бастады: алдымен Дели сұлтандығы (XIII ғ.), содан кейін Ұлы Моғолдар империясы (XVI ғ. басы);
3 кезең – кейінгі феодализм кезеңі (XVI – XVIII ғ.ғ.).
VI–XVII ғасырларда Үндістан көптеген мемлекеттердің – князьдықтардың жиынтығы түрінде болған, бұл мемлекеттер өзара экономикалық тұрғыдан байланысы жоқ болатын, тек соғыс кездерінде ғана ірі князьдықтардың (Харши империясы мен Гупта империясы) маңында бірігетін. Бұл кезеңдегі үнді мемлекеттері монархиялық басқару нысанында болған, оларды махараджа – басты князь басқарған. Махараджаға кеңесшілері – монтри паришад көмектесетін. Мемлекеттік аппаратта маңызды орынды әскерлер мен салық жинаушылар иеленетін болған.
Гупта және Харши империялары провинцияларға (деша, бухти) бөлінген еді, оларды шекаралық облыстардың басшылары (гонтри) мен патша өкілдері (упарика) басқаратын. Провинциялар округтарға (вишая) бөлінген. Ең төменгі аумақтық бірлік болып селолық қауым табылған, оның басында староста – граминк тұрған.
Бұл кезеңде де, кейінгі кезеңдерде де Үндістанда касталық жүйе (варналар) сақталып қалған болатын, олардың ішінде ең жоғарғысы брахмандар, ал төменгісі құлдар болатын.
XII ғасырдың екінші жартысында ауған сұлтандарының жаулап алу жорықтары басталды. Екі онжылдық барысында Гуридтер династиясының сұлтандары бүкіл Солтүстік Үндістан аумағында үстемдік орнатты. Жаулап алынған жерлер алдымен Гуридтер державасының мемлекеттік жерлерінің құрамына емес, XVIII ғасырдан бастап Дели сұлтандығы деп аталған дербес мемлекет болып бөлініп шықты. 1229 жылы Дели сұлтандығын бағдат халифі тәуелсіз мемлекет ретінде таныды. Дели сұлтандығындағы барлық мемлекеттік жерлер екі санатқа бөлінді: халиса, бұларды мемлекеттің салық саласындағы шенеуніктері басқарды, және икта, бұларды феодалдар – иктадалар иеленген. Феодалдық жеке меншіктің де бірнеше нысандары болған: вакуф – мешіттердің, медреселерлің, улемдердің және шейхтердің меншігі; мильк - әскери ақсүйектердің, саудагерлердің, ірі шенеуніктердің меншігі.
Империяның саяси өмірі мен басқаруының орталығы болып сұлтан сарайы табылған. Сарайдағы басты шенеунік болып вакил – и – дар – сарай басшысы табылған, ол сұлтанның отбасының, жақындарының және құлдарының жағдайын қадағалап отырған. Сарайда оған тез лауазымды
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
1. C.Ә. Тортаев Орта ғасырлардағы Азия және Африка тарихы. Алматы 2009 ж.
2. Булгакова Д.А., Истаев А.Ж. Мемлекет және құқықтың жалпы тарихы. Оқу - әдістемелік құрал. Алматы 2004 ж.
3. Антонова Н.А. История Индии. – М., 1979. – 166 – 185 б.
4. История Индии в средние века/Отв. ред. Л.Б. Алаев и др. – М., Наука, 1968. – 166 – 245 бб.
5. История Востока. Т.2. – М.: Восточная литература РАН, 1995. – 41 – 53, 137 – 146 бб.
6. Васильев Л.С. История Востока: В 2 т. Т. 1.–M.: Высшая школа, 1998. – 309 – 320 бб.
7. История Востока. Т.2: Восток в средние века. – М.: Восточная литература РАН, 1995ю – 418 – 429б 451 – 486 бб.
8. История Индии в средние века. – М., 1968.
9. Васильев Л.С. История Востока: В 2 томах. Т.1. – M.: Высшая школа, 1998. – 326 – 333 бб.
10. История Востока. Т. III. Восток на рубеже средневековья и нового времени. XVI – XVIII вв. – M.: Восточная литература РАН, 1999. – 145 – 194 бб.
11. Захир ад – дин Мұхаммед Бабыр. Бабырнама. – Алматы, “Ататек”, 1993.
12. Антонова К. А., Бонгард-Левии Г.М., Котовский Г. Г. История Индии. М., 1979.
13. Артхашастра или Наука политики (пер. с санскрита). Л.-М., 1959.
14. Бонгард-Левин Г. М., Ильин Г. Ф. Древняя Индия. М., 1969.
15. Бонгард-Левин Г. М. Древнеиндийская цивилизация. Философия, наука, религия. М., 1980.
16. Бонгард-Левин Г. М. Индия эпохи Маурьев. М., 1973.
17. Данге Ш. А. Индия от первобытного коммунизма до разложения рабовладельческого строя. Пер. с англ. М., 1975.
18. Ильин Г. Ф. Древний индийский город Таксила. М., 1958.
19. История Индии в средние века. Ред. Алаев Л. Б., Антонова К. А., Ашрафян К. 3. М., 1968.
20. Короцкая А. А. Архитектура Индии раннего средневековья, М., 1964.
21. Косамби Д. Культура и цивилизация древней Индии, Пер. с англ, М., 1968.
22. Kyлътуpa древней Индии. Герасимов А. В. (отв. ред.)/М„ 1975.
23. Лунин Б. Н. История индийской культуры с древних веков до наших дней, Пер, с англ. М., 1960.
24. Маккей 3. Древнейшая культура долины Инда, Пер, с англ, М., 1951.
25. Тюляев С. И. Архитектура Индии, М., 1919.
        
        МАЗМҰНЫ | |
| | ... |3 |
| | ... III - XI ... ... ... ... ... | |
|БАСТАУЫ. | ... III – V ... ... ... ... – экономикалық |5 |
|жағдайы. | ... ... ... ... жағдай. |6 ... ... VI – XI ... ... – экономикалық құрылысы. |7 |
|1.4 Индия князьдықтарындағы аграрлық қатынастар. |9 ... ... Үнді ... ... мен ... |12 ... III – XI ... Үнді діні мен мәдениеті. |14 ... XI – XV ... ... | ... XI – XIV ғасырлардағы Индия. Дели сұлтанатының құрылуы. |18 ... Дели ... ... ... ... түрлері. |20 ... ... – ут – дин ... ... ... |20 ... ... ... ... |22 ... XIV – XVI ... Бахмани және Виджаянагар мемлекеттері. |23 |
|3. ИНДИЯ ҰЛЫ МОҒОЛДАР БИЛІГІ ... | ... ... ... ... келуі. |27 ... ... ... оның ... |28 ... ... ... ... |29 ... ... ... ... ... ... |31 ... Моғолдар державасының экономикалық дамуы. |34 ... ... ... |35 ... ... реформалары. |36 ... ... үнді ... |39 |
| | ... |41 |
| | ... ... |49 ... ... және құқығы тарихының кезеңдері:
1 кезең–Солтүстік Үндістан (V–VI–VII ғ.ғ.) мен Оңтүстік Үндістандағы
(VI – VII – XIV ғ.ғ.) ертефеодалдық ... ... Ірі ...
Гупта империясы (IV – V ғ.ғ.) мен Харши империясы (VII ғ.) ... ... ... ... ...... феодализм кезеңі (XIII ғ. – XVI ғ. бірінші жартысы),
бұл кезде Үндістанда ірі ... ... ... бастады: алдымен
Дели сұлтандығы (XIII ғ.), содан кейін Ұлы ... ... (XVI ... кезең – кейінгі феодализм кезеңі (XVI – XVIII ғ.ғ.).
VI–XVII ғасырларда Үндістан көптеген мемлекеттердің – ... ... ... бұл ... ... экономикалық тұрғыдан
байланысы жоқ болатын, тек соғыс кездерінде ғана ірі князьдықтардың (Харши
империясы мен ... ... ... ... Бұл кезеңдегі үнді
мемлекеттері монархиялық ... ... ... ... ...... ... Махараджаға кеңесшілері – монтри паришад көмектесетін.
Мемлекеттік аппаратта маңызды орынды әскерлер мен ... ... ... және ... империялары провинцияларға (деша, бухти) бөлінген
еді, оларды шекаралық ... ... ... мен ... ... ... ... округтарға (вишая) бөлінген. Ең төменгі
аумақтық бірлік болып ... ... ... оның ... ...
граминк тұрған.
Бұл кезеңде де, ... ... де ... касталық жүйе
(варналар) сақталып қалған болатын, олардың ішінде ең жоғарғысы брахмандар,
ал төменгісі құлдар болатын.
XII ғасырдың ... ... ... ... ... алу
жорықтары басталды. Екі онжылдық ... ... ... бүкіл Солтүстік Үндістан аумағында үстемдік орнатты. Жаулап
алынған ... ... ... ... мемлекеттік жерлерінің
құрамына емес, XVIII ... ... Дели ... деп аталған дербес
мемлекет болып бөлініп шықты. 1229 жылы Дели сұлтандығын бағдат ... ... ... ... Дели ... ... мемлекеттік
жерлер екі санатқа бөлінді: халиса, бұларды мемлекеттің салық саласындағы
шенеуніктері басқарды, және икта, ... ...... ... жеке ... де ... нысандары болған: вакуф – мешіттердің,
медреселерлің, улемдердің және ... ... ... - ... саудагерлердің, ірі шенеуніктердің меншігі.
Империяның саяси өмірі мен басқаруының орталығы болып ... ... ... ... шенеунік болып вакил – и – дар – ... ... ол ... отбасының, жақындарының және құлдарының жағдайын
қадағалап отырған. Сарайда оған тез ... ... ... ... ... қамтамасыз етуді карханахтар
жүзеге асырған.
Дели сұлтандығында екі басты ведомство болған: қаржылық және ... ... ... ... ...... ведомствосы жүзеге
асырған, ол диуан – ивазират деп аталған. Әскери ведомствоны арид – и ... ... ... – и- инша ... ... ... хат ... алып – жөнелтумен, диуан – и – ... ... ... ... – и – кази сот істерімен айналысатын.
Дели сұлтандығы 23 ... ... ... Ірі ...... ал ... аудандарға – паргандарға ... ... ... ... ... билік орталық
әкімшіліктегіге ұқсас болып келетін.
XVI ғасырда Солтүстік Үндістанды Ферғананың ... ... ... алады, ол 1526 жылы Ұлы Монғолдар ... ... ... ... ... алған жерлерін халисе қорына өткізіп отырған. Тек
падишах қана жерді феодалдарға шартты әскери ...... ... ... Жеке жер ... сюргаль (мұсылман басшылары шейхтарға, дінді
уағыздаушыларға беретін жерлер) және заминдер ... ... ... ... ... ... сияқты Монғолдық Үндістан да деспотиялық мемлекет
болып табылған және Дели ... тән ... ... ... Ұлы ... ... ... падишах тұрды.
Империядағы басты ведомстволар болып ... және ... ... ... Қаржылық ведомствоның басында бірінші министр – ... Мир – ... ... ... ... Басты төрт министрлардың
құрамына мирсаман – ... ... мен ... ... ... дәне садр – уссудар – діни және сот басқармасының басшысы
енген.
Монғол империясы 15 ... ... ... падишахтың өкілдері –
хакимдер басқарған. Әрбір облысқа хакимдерден тәуелсіз фоуджи – ... ... ...... ... және қала ...... Үндістанның құқықтық жүйесіне мұсылман құқығы көптеген
өзгерістер ... бұл ... елге ... ... ... нәтижесінде енген. Үндістанда мұсылман үстемдігі орнатылғаннан
кейін, жергілікті құқық – дхармашастрдың қолдану саласы адамдар ... шегі және ... ... ... ... қарай қысқартылған.
Дінге тікелей қатысы бар деген қатынастардың барлығы: неке және ... және діни ... ... қатынастар мұсылман адамға
қатысты болса мұсылман құқығымен, ал ... ... ... ... ... ... Дәл осы кезеңде нормалары жаңа ... ... ... Үндістанда да индуизм дініне сенушілерге де қатысты әрекет
ететін құқықтың персоналдық жүйесі, яғни, үнді құқығының жүйесі қалыптасты.
1. III - XI ... ... ... ... БАСТАУЫ.
1.1 III – V ғасырлардағы Солтүстік Индияның әлеуметтік – экономикалық
жағдайы.
Нарбадда өзені мен Виндхи тауларынан солтүстікке ... ... ... Индия, ал олардан оңтүстікке қарай жатқан жерлер – ... ... ... Бұл жерлерде көптеген тайпалар тұрды. Олардың
тілдерінде біраз ерекшеліктер болды. ... ... ... ... ... ... ... құрылыста болса, енді біреулері құл
иеленушілік құрылыста, келесі ...... ... аяқ басқан еді.
Cолтүстік Индияда дәнді дақылдар, жеміс–жидек, май алынатын, қабығынан
жіп жасалатын өсімдіктер өсірілді.
Малдың да көптеген ... ... Тау – кен ... ... мысалы,
алтын, темір, т.б. металдар өндірілді. Металды ... ісі, ... ... ... ... V ... ... қойылған, әлі күнге дейін сол
баяғы қалпында сақталған биіктігі 6,7 м., ... 0,4 м., ... ... ... ... ... металлургтерді таңқалдырып келеді.
Ертеректе тек ... ... ... ... ... V–VI ғасырларда жер өңдеу ісінде де кеңінен пайдаланыла
бастады.
Өндіргіш күштердің жетілуінің тағы бір көрсеткіші – ... ісі ... ... мен т.б. қоғамдық үйлердің негізгі құрылыс материалы
болып келген ағаш енді таспен, кірпішпен алмастырыла бастады. Жаңа ғасырдың
басында тастан ... ... тек тас ... ... ғана
емес, олардың өңдеу құрал–жабдықтарының жоғары дәрежеде жетілгендігін де
көрсетеді.
Осы кезде Индияның ... ... ... яғни ... ... дейін
тек тастан қашап салынған будда храмдары өмірге келді. Сондай құрылыстың
бір үлгісі – ... ... ... Көне құл ... ... мәдени
орталықтарында әртүрлі кесіп: зергерлік, қару – жарақтық, ... ... ... тоқу – орын алған. Әсіресе, тоқу кәсібі жоғары дәрежеде дамыды.
Көптеген археологиялық қазба материалдары: тиындар, әдеби ... ... ... да ... көрсетеді. Индияның Риммен саудасы
сонау I – II ғасырларда – ақ кеңінен қанат ... ... Рим ... ... бояу, иіс су, үлбіреген мата алып тұрды. Ол тауарлар үщін
Рим Индияға алтын, шыны, ыдыс – ... ... ... ... ... IV ... бастап бұл сауда Византия қолына көшті. Индия көпестері
батыста Аденге, шығыста – Бирмаға, Үнді – ... Ява мен ... ... ... ... ... тек сауда байланысы ғана емес, діни байланыс
та орнады.
Индиялық ... ... ... ... тілінен қытай тіліне
аударуға көмектесті. Индия сауданы ... да ... ... ... ... ... Орта ... де байланысты
болғандығын көрсетеді. Әдеби, жазба ескерткіштер бұл ... ... ... қауымында үлкен отбасыларының шағын, жеке отбасыларына бөліну
процесі күшейгендігін ... ... ... ... ... ... де ... тыйым салынатын болса, енді жаңа дәуірдегі брахман заңы
бойынша ондай отбасының басшысы тірі ... де ... ... беріле
бастады.
Мұндай ірі отбасыларының кішігірім жеке–жеке ... ... ауыл ... қауымындағы мүлік теңсіздігін туғызып, жікке
бөлінуді тездетті. Кейбір қауым мүшелері өз үлестерін сатып ... ... ... ... өтіп ... ... ... Бұл туралы бізге
сақталып жеткен “Артхашастра” деп аталған саясат туралы трактаттан білеміз.
Оның авторы б.з.д. IV ... өмір ... ... Ол трактат бойынша
қауым мүшесі жерін сатуға ерікті болды. Бірақ ол ... ... ... ең
алдымен оның өз туыстары құқылы болды, тіпті болмаса тек сол қауымның ... ала ... ... ... ... жаңа түрі ... айтылады. Бұл жерін
сатып жіберіп, қарызға белшесінен ... ... ... ... ... ... ... жолы болмаған бұрынғы тек құқылы қауім мүшесі.
“Артхашастрадан” біз патша иелегінде құлдар мен ... ... ... ... ... ... өте ... орналасқан жерлерден еріктілерді патша
иелігіне көшіретін, басқа патшалықтан ... ... ... ... ұсақ ... ... өнімнің жартысына жуығын беріп
тұратын. Қажет болса патша ... ... ... ... ... мал, ... ақша ... Жалгерлер патша чиновниктерінің
бақылауында болатын. ... бос ... ... сатуға да, жалгерлерге
беруге де құқылы болды.
Сқйтіп, жаңа дәуірде ірі жер ... өз ... ... жүргізе бастады. Құлдар еңбегі тиімді болмады. Сондықтан жер иелері
оларға өз шаруашылығын жүргізетін үлес бөліп берді. Ол үлес үшін ... ... ... ... беретін немесе өнімнің белгілі бір мөлшерін беретін.
Сонымен, құлдық ... ... ... қоғамға тән түрі кеңінен
қолданыла бастады.
1.2 Гупттар державасы. Декандағы жағдай.
IV ғасырда ... ... ... ақсүйектердің қол астына
бірікті. 320 жылы Магадхадағы өкімет билігі ... ... ... – 340/қолына тиді. Оның баласы Самудрагуптаның/340 –
380/тұсында Гупттар ... ... ... ... ... ... Индияға таралды.
Ұланғайыр Гупттар державасын басқару үшін күшті әкімшілік және әскери
аппарат құрылды. Ондай аппарат тек астана Паталипутрада ғана ... ... ... мен елді ... де құрылды. V ғасырдың ... ... ... ... ... әкеп ... Державадан батыс
облыстар бөлініп шығып, тәуелсіз мемлекетке айналды. 458 жылы ... ... ... гунн – ... ... ... қалды. Бірақ V
ғасырдың аяғына қарай, Будхагупта тұсында гунн – эфталиттер ... ... ... ... ... Мальва, Гуджарат, т.б. бірқатар
облыстарды алды.
Гупттар тек Магадхты ғана ұстап қалды. Эфталиттер ... ... ... ... ... ... елді ауыр күйзеліске ұшыратты. Ол
езгі үнділіктерді көтеріліске шығарды. 528 жылы гупттар басшысы Баладитья
Орталық ... ... ... ... ... ... ... Эфталиттер қуылды. Бурақ бұл күрес Гупттар
мемлекетін өте қатты әлсіретті. Ішкі талас–тартыстар ... ... ... ... ... ... өмір сүруін тоқтатты.
Гупттар державасы құлағаннан кейін ... ... ... ... ... ... ... ішіндегі ең ірілері жарты аралдың
оңтүстік батысындағы Чера, Қиыр ... ... ... ... және ... ... болды. Деканның солтүстік ... ... ... ... құрған кішігірім мемлекет ... ... ... ... ақсүйектер билігі сақталып қалды.
Басқаларын төменгі сословие – ... мен ... ... ... ... кірген тайпалар ... ... ... ... ... ... аристократиядан шыққан өкілдер билігі
орнады. Декан елдерінде ... ... құл ... ... ... ... да сақталды.
Археологиялық мәліметтер мен әдеби ... ... I – III ... ... қызу ... – саттық жүргізіп
тұрғандығы белгілі. Деканның ... ... ... ... ... Бұл аймақ тәтті жеміс – жедіктерге бай болған. Деканның ішкі аймағы
адам кіре алмайтын тоғай еді. ... ... мал ... аң ... ... ... Бұл тайпалар құлиенушіліктен соншалықты алыс
тұрған жоқ. Олар мен Деканның егіншілікпен ... құл ... ... ... ... болған.
1.3 Индияның VI – XI ғасырлардағы әлеуметтік – экономикалық құрылысы.
Құл иеленуші қоғаммен тығыз байланыстағы ... ... ... ... ... ... Оларда алғашқы қауымдық құрылыс тез
ыдырады. Декан тайпалараның ішінде аұсүйектер тобы ... шыға ... ... рөлі арта ... ... ... қақтығыстар,
олардың бірін – бірі бағындыруы күшейді.
Жер иесі – феодалдың билігі өз қарамағындағы басыбайлы немесе ... емес ... ... Олар ... ... ұсақ ... ... жер рентасын төлеп отырды. Декан князьдықтарындағы ең
ірі жер ...... ... ... бос ... мен ... ... біраз бөлігін күшпен тартып алу арқылы
өздерінің жер ... ... XI ... ... ... бір мәлімет
мынаны хабарлайды: “Оңтүстіктегі бір князь өз ... ... ... соң ол ... ... ... қуып ... оған өз шаруаларын көшірді.
Сөйтіп, 1900 ауыл ... Ол ... өте ... ... ... ... ... төлейтіндігін белгіленген”.
Сақталған князь грамоталары қауым жерінде бос жатқан жерлер князьдікі
болып ... ... Ол ... ... ... деп ... ... тиісті жерде де үлесі болды. Оны сол қауымның шаруалары
өңдейтін. Храмдар мен ... да ірі жер ... ... ... көп жерлерді жомарттықпен сыйлап отырған. Мысалы, XI ғасырда
“Батыс Декандағы бір князь храм мен ... 1400 село мен ... - ... ... ... ... грамоталары.
Храмдар өз иеліктерін жерлер сатып алу арқылы немесе ашаршылық жылдары
өсімқорлық операциялары арқылы ұлғайтып отырған. X – XI ғасырларда ірі ... бар ... ... жарты аралығындағы Сомнатха, Индияның
оңтүстігіндегі Мадура ... ... мен ... ... ... ... өкілдері де феодалдарға айнала бастады. Князьдар әскери қызмет
атқарғандарға да жер ... ... ... Бұл ... біз Сюан ... ... білеміз. Ол былай дейді: “Губернаторлар, кеңесшілер,
сот ... мен ... жер ... алып, соның түсімімен күн
көреді”.
Индияда қызмет орны әкеден балаға көшіп отырды/негізінен/. Сол ... үшін ... ... де ... ... қала ... Әскери
міндеткерлігі үшін де жер берілетін. Сол жері үшін оның иесі ... ... ... ... ... ... болды. Егер келмей қалса, жерді
князь ... алып ... ... ... жер беру жүйесі әсіресе Гуджаратта,
Мальвада, Раджпутан мен Джамна – ... ... ... кең өріс ... ... бір аудандарында феодалдық қатынастар мен ... ... ... ал енді бір ... ... қалыптасып жатты. Феодалдар
өздерінің таптық артықшылықтарын иұрагерлікке заң ... ... ... ... үстем сословиесіне айналды. Феодалдардың қауым
жерін басып алулары бейбіт жолмен жүргізілмеді. Қауым мүшелері феодалдарға
қарсы күресіп бақты. Бірақ ... ... ... ... тауып отырды.
Ерте ортағасырлық үнді қауымы туралы мәліметтер VII ғасырда Бана деген
жазушы қалдырған “Харшачарите” ... ... ... Ол әр ... ... қоймасы болғандығын, үй ауласы қоршалатындығын баяндайды.
Үйдің айналасы бау–бақша болған. Үйдің қасындағы усадьбадан ... жер ... ... ... ... ... “көп жер ну тоғайлы болғандықтан күріш
егіп, қырман жасалатын жерлер жыл сайын қайта бөлініп ... ... ... сайын таластартыс, дау – дамай болып отыратын,” – дейді. ... ... ауыл ... пен ... басқа көкөніс пен қант
тростнигін өсіретін. Шаруалар сонымен қатар қосымша аңшылықпен айналысатын.
Қауымның иелегіндегі тоғайдан ... ...... теретін.
Жер иеленуші қауым ыдыс–аяқ, құрал–сайман жасайтын ұста, шаштараз, кір
жуушы, қарауыл, мүраб/сушы/, тері өңдеушілерді жалдап ұстайтын. ... ... ... ... ... мен тас ... ... Өз
еңбектері үшін олар қауымнан азық – түлік алып отыратын. Әрбір қауым мүшесі
сол жалдамалы шеберлер үшін астық өнімінің белгілі бір ... ... ... ... қолөнершілер натуралдық жалақысына қоса қауымнан кішігірім
жер үлесін алып, үрімбұтағына ... ... ... ... ... ... ... – болжаушысы/астролог/болды. Соңғысы
жұлдызнама құрастырып, әр жұмыс үшін ... ... ... ... ... ... ... балаларын оқытатын. Староста, ... мен ... ... ... ... ... ... мөлшері қолөнершілердің жалақыларынан едәуір көп болды.
Оларға жер ... көп ... ... ... ... ... ... отырды.
Әртүрлі себептермен өз жерлерінен қашып, басқа қауым арасына келіп
паналаған ... бара – бара сол ... ... ... тең ... ... ... Үлес алып, оны мұрагерлікке қалдырып отыратын. Бірақ
олардың қауім жерінен түсетін/өнімді/табысты бөлісуге құқысы болмады. ... ... ... арасындағы мүлік теңсіздігінің дамуы бірте –
бірте қауымдағы демократияны әлсірете бастады. Бұл ... ... ... мәселелелерін шешу жалпы ... ... ... ... ... көшті. Ал панчаятта шешуші
рөльді староста мен оның ... ... ... ... ... ... ... орнай бастаған кезде қала құлдырауға ұшырады.
Бірақ бұл ... ... ... жоқ. Мұны ... ... ... ... – түлік салығы болғанды,ымен түсіндіруге болады. Артық азық – түліктің
едәуір ... ... ... ... ... айналдырып отырды.
Феодалдық князьдықтардың портты қалалары мен астаналары ірі ... ... ... Бұл қалаларда қолөнершілер қауымы орналасты.
Олар феодалдардың тапсырыстарын орындады, сондай – ақ өз ... ... ... ... ... ... Қалалық қолөнерішер қымбат қару –
жарақ, зергерлік бұйымдар, кілем, жұқа әсем маталар, иіс сулар ... ... ... ... негізгі пункттері Ганга бойындағы
Тамралипти, Аравия теңізі жағасындағы Броч, Камбей, Сурат болды. ... саны ... ... ... ... азық – түлік пен
ауылшаруашылық шикізаттарының ... де өсе ... ... ... тұратын
ауылдың тұрғындары өздерінің артық өнімдерін әкеліп сатып тұратын болды.
Бірақ шаруалар қала тұрғындарының өскелең ... ... ... Қала ... сатылатын азық – түліктердің көбі ... ... ... ... Оны ... аралап жүріп сатып алатын
саудагер – көпестер әкелетін.
Қаладағы, ауылдағы қолөнершілер өз ... ... ... ... қару – ... ... бірікті. Қолөнерінің
жіктелуіне байланысты касталар саны өсе түсті. Әр кастаның басында ... ... ... Олар ... ... ...
мүдделерін қорғады, өндірісте және күнделікті тұрмыста қалыптасқан
тәртіптер мен ... ... ... ... мен ... ... тәртібін бұзушыларды соттады. Ең ауыр жаза– күнәкәрды
каста мүшелігінен шығару болды.
Қалалық қолөнершілер ... ... ... ... ... арасындағы дауларды шешті, каста мүшелеріне шен – ... ... ... ... ... ... ... мүшелері
феодалдық алым – салықтарды төлеуде жіпсіз байлаулы болып, тауар ... ... ... ... ... теңсіздігі күшейе түсті.
Олардың арасынан өз кастасының шығарған бұйымдарын алып ... ... ... шықты. Олар кейін көпестер кастасын құрады. Әсіресе джайн
көпестері бай, әрі ықпалды көпестер болды.
Джайнизм ... дін ... ... ... – көпестер ерекше
артықшылықтарға ие болып отырды. Кейде Гуджараттағыдай маңызды ... ... ... VII ... ... ... Индияның Батыс
жағалауындағы қалаларда сыртқы саудада араб көпестері үлкен рөл атқарды.
Олар бұл ... ... ... колониялар құрып, сонда тұрды.
Князьдардан әртүрлі сый – ... ... ... Таяу және Қиыр Шығыс
елдері ... ... ... рөл ... ж. Дели қаласының негізі қаланды. Ол алғаш Дхиллика деп аталған.
Гупттар ... ... соң ... ... ... ұсақ
князьдықтарға ыдырап кеткен еді. VI ғасырдың аяғында Индияның ... ... ... ... ... Тханесар князьдығы күшейе бастады.
Тханесар князьдары өз елін ... ... ... ... ... ... ... сондай – ақ ұсақ ... ... алып ... Вардханның бұл вассалдары 606 жылы көтеріліске шықты. Сол 606 жылы
таққа Харша вардхан отырды. Ол 647 жылға ... ... ... ... ... ... ... көтерілісшілерге қарсы аттанып, олардың тас–талқанын
шығарды. ... ... ... ол ... ... ... ... Ганг алқабын алып жатқан ұланғайыр мемлекет ... Оның ... ... ... ... ... ... жатты. Харша мемлекеттің
астанасын Канаудж қаласына/Солтүстікте, Ганга өзенінің бойында/көшірді.
620 жылы Харша Деканға Жорық жасап, сәтсіздікке ұшырады. ... ... ... ... Ол тек ... ... ғана бір орталыққа бағынышты
болып тұрды. Солтүстік ... ... ... ... ... ... ... сақталды. Олардың Харшаға тәуелділігі салық төлеуінде,
шақырған ... ... ... соғысқа қатысуда болды. Князьдар
өздерінің адал берілгендігінің куәсі ... ... ... өз ... адам жіберіп отырды. Харшаның сыйлақ грамоталары оның бағынышты
князьдардың жеріне ... ... иесі ... ... ... ... алым – салық жинауды қамтамасыз ету үшін ... ... өз ... ... ... ... ... штатын
ұстады. Оларға қызметі үшін жер үлестіріп беріп отырды.
Харшаның замандысы болған Бана ... ... ... ... сән –
салтанатқа бөленіп отыратындығын хабарлайды. Сондай–ақ жалдамалы армияға да
көп қаржы ысырап болып отырды дейді жазушы. Сюан ... ... ... ... жаяу әскер мен колесницалардан басқа 100 мыңдық атты
әскер, 80 мыңдық жауынгер пілдер болған. Бұл ... бір ... ... ... Ол ... бейбіт кезде де таратпайтын. Олар ... ... ... болатын.
Харшаның мемлекетіндегі феодалдық сот өте қатал сот болды. Заңды
бұзушыларды өлім жазасына кесетін. ... ... ... ... кесіп
алып, зынданға тастайтын. Сөйтіп, заң бұзушылар қорлықпен өлетін. ... соң көп ... оның ... державасы ыдырап кетті.
VIII ғасырдың басында арабтар Синдке басып кірді. Мұның нәтижесінде
екі эмират құрылды: бірі – Синдтің ... ... ... ... – солтүстікте, астанасы Мультане қаласы. Бенгалия ... ... соң ... варнасына жатады деп есептелген Палдар тұқымы такқа
отырды.
Солтүстік Индия аумағында әскери–аристократиялық раджпут кландарынан
шыққан ... ... ... ... ... Тарихшылардың
топшылауынша бұл V ғасырда гунн – эфталиттермен келіп, ... ... ... ... ...... ... Сол әулеттің бір
өкілі – гуджар тайпасы. ... ... бұл ... жергілікті
халықтың тілін, дінін, мәдениетін қабылдады. Олар ... ... ... Бұл ... ... диқандар мен қолөнершілердің бейбіт
еңбегін менсінбей, өздерін тек ... ... үшін ... деп есептеді.
Соқаға жақындаған раджпут басқа раджпуттардың күлкі – мазағына ұшырайтын.
VIII ғасырда раджастхан аумағында құрылған ұсақ ... ... ... ... ... күшейе бастады. IX ғасырдың басында
Пратихарлар Джамна алқабына ... ... ... ... ... соң ... бүкіл Ганга–Джамна өзендерінің алқабына таратты. Өздерінің шығысқа
қарай жорықтарында пратихарлар Бенгалияны билеуші ... ... ... ... ... ... ... тұрмыс жағдайын
нашарлатып жіберді.
Солтүстік Индияда феодалдардың қауымдағы шаруаларға үстемдігі күшейе
берді. Басып ... ... өз ... ... ... феодалдардың
қуаты арта берді. Феодалдар арасында өз иеліктерін ұлғайту үшін қақтығыстар
тоқтаусыз ... ... ... ... ... өз ... ... бас
көтеріп, тәуелсіз князьдарға айнала бастады.
Солтүстік Индиялық князьдықтардың басында ... ... ... ... ... және сот биліктерін басқарды. Әрбір
князьдық облыстар мен округтерге ... ... ... ... ... ... ... жаңында оның кеңесшілерін
құрайтын сарай сановниктері болды. Олардың әрқайсысы ... ... бір ... қаражат, салық жинау, т.б. істеріне жауапты
болды. Махараджаның ірі вассалдары өз иеліктеріндегі барлық ... ... де, ... белгіленген мөлшердегі салықты төлеумен шектелді.
1.5 Ортағасырлық Үнді қалалары, қолөнері мен сауда.
Ерте орта ғасырлардың басында ... да ... ұсақ ... ... ... ... ішіндегі үлкен рөл атқарғандары – астанасы
Канчи қаласы болған ... ... мен ... ... ... ... ... болды. Табысты ... ... ... ... халқы қоныстанған аумақты, ал Чалукилер
II Пулакешин тұсында ... ... және ... ... ... орналасқан
аумақтарды жаулап алды.
Чалукилер өз қолдарында бүкіл батысДекан жағалауын ұстады. Бұл ... ... ... ... ... басты порттары орналасты.
Тарихи деректер VII ғасырдан бастап Чалукилер мен ... ... ... ... хабарлайды. Соғыс кезінде азып – тозған қауым
мүшелері бақуатты жер иелері – феодалдардың ... ... ... ... ... ... баспы алып, өздерінің басыбайлы шаруаларына
айналдыратын. Кейбір қауым мүшелері ... ... ... ... үлесін өз
еркімен тастап, қашып кететін. Сөйтіп, басқа жақтағы бір ... ... ... ... ... ... ... айналатын.
Көптеген паллавтар мен чалукилік феодалдар ... ... ... ... ... өз сюзерендеріне қарсы шыға бастады. Олармен соғыста алдымен
Чалукилер, ...... ... IX ... ... ... ... болған Раштракуттер деген феодалдар Чалукилерді құлатып, X ғасырдың
аяғына дейін билікті қолдарында ұстады. IX ғасырдың екінші ... ... ... ... ... жазушыларының айтуынша, Раштракуттер мемлекеті сол ... ең ... ... болды. Раштракуттер көрші Декан князьдарымен,
шығыста – чалукилермен және чолалармен, канаудждың пратихараларымен, сондай
– ақ өз ... ... ... X ғасырда, III Кришна тұсында,
Раштракуттер Деканның қиыр оңтүстігінде ірі ... ... Олар ... ... да алым – ... ... ... Тынымсыз соғысттар
Раштракуттерді әлсіретті. Оны чалукилер ... ... ... ... ... орнады. Чалукилердің әскери қуаты IX ғасырдың
ортасында өте ... ... ... Осы ... олар Мальваның басшысын өз
вассалына айналдырып, Солтүстік ... ... ... ... ... ... онан соң ... бет бұрды. Қазіргі Ассамға дейін жетті.
Чалукилер Деканның батысын XII ғасырдың басына ... ... ... мемлекеттің бір мезгілде Деканның оңтүстігінде Чолалар
мемлекеті құрылды. Оның ... ... I ... 1044/тұсында
әлдеқайда ұлғайды. Раджендарының сәтті соғыстарының нәтижесінде Чола
Державасы Оңтүстік Индиядағы тамиль ... ... ... ... ... алды. Үлкен флотының күшімен Раджендра Цейлонды, Никобар және
Андаман ... ... ... ... ... XI ... ... жиі – жиі соғысып отырды. Бұл соғыстар XII ғасырда Чолалар
билігін әлсіретті. Халық көтерілістері, ... ... ... ... олардың бүліктерінің жиілеуі – ... бәрі ... ... ... ... ... патшалары елді ұлы князь ... және ... ... жоғарғы сановниктерден тұратын кеңес арқылы
басқарды. Кеңестің бір мүшесі бас ... ... Ол ... ... титул
алатын. Патшаның ең жақын көмекшісі, әрі мұрагері – оның ... ... ... ... Облыстар мен округтердің көлемі әртүрлі болды.
Облыс басшыларының билігі де зор еді. ... өз ... ... ... болды, облысты басқаруда толық ... ... ... ... ... ... ... Сондай – ақ олар
жерді ... ... ... бере ... ... ... ... оброкты жинайтын адамдар өлгенде
олардың бұл қызметін балалары жалғастыратын. Жақсы қызметі үшін жер ... етек ... ... жерлер көбінесе феодалдық оброктан босатылатын.
Деканда қолөнері мен сауда жақсы ... ... көп ... Олардың ең
ірілері, әрине, астаналар мен әкімшілік орталықтары, теңіз ... ... ... ... ... елді мекендер болды. Қолөнері
алуан түрлі болды. Конкан ... ... ... ... ... қалаларда тоқыма өнеркәсібі жоғары дәрежеде дамыды. Малабар жағасында
кокос пальмасынан май өндіріп, ... ... ... ... ... ... ... піл сүйегінен қымбат бұйымдар жасады. Қазіргі
Хайдарабадта, Майсұрда, Мадрас штатының аумағында алтын, алмас, т.б. ... мыс пен ... ... ... Сол ... бұл ... ... бұйымдар шығару кең өріс алды. Сондай – ақ қару-жарақ, ыдыс – аяқ та
көптеп ... Әр ... тері ... одан аяқ киім ... тартпа,
жүген жасаушылар жеткілікті болды. Тас қалаушылар, құрылысшы ... ... ... мен ... ... ... ... болды. Ол кәсіптік
каста іспеттес еді. Кейде бұл ұйым бірнеше касталарды біріктірді. ... ... ... бірнеше старейшинадан құрылған кеңес тұрды. Шрени
органдарының шешімін оның мүшелері ... ... де ... ... ... IX ... бір ... шрениенің 300 қалада өз ... ... ... ... воевода басқарды. Ол қаланы полиция
бастығымен, көпестер шрениенің ... ... ... ... III – XI ғасырлардағы Үнді діні мен мәдениеті.
Индиядағы антифеодалдық ... бір ... ... ... ... болды. Ол қозғалыстар барлық адамдардың құдай
алдындағы теңдігі, кастасына ... ... жою ... ... секталардың бірі бхакти сектасы болды. XII ғасырда Чалукилер
мемлекетінде ... ... ... ... ... ... Бұл секта
брахмандық дінмен келіспеді. Ол брахмандардың ... және ... ... ... ... ... діни қақтығыс
лингаяттар мен брахман ортодоксиясы арасындағы қанды ... ... ... Кальяни қаласы толық қирады. Кейбір феодалдар тобы жағынан
көрнекті ортағасырлық ... ... ... ... ... ... ... бхакти сектасының негізгі идеяларын байларға
қарсы бағытталған ... идея деп ... ... бір ...... ... жатқан кастарға
бөлінуі еді. Оның әрқайсысының феодалдық қоғам ... ... орын ... ... ... ... еңбектің қоғамдық бөлініс түрі болды.
Әр кастаның өз ... ... бұл ... ... ... ... ... ол
кәсіпті ауыстыруға болмады, басқа кастаның өкілімен некелесуге рұқсат
етілмеді. Әр ... ... ... ... ... де, жазылмаған,
бірақ қалыптасқан салт–дәстүрімен де бекітілді.
Бір кастадан екінші кастаға өтуге тыйым салынды. Ең ... ... ... әскери жер иеленушілер/кшатрилер мен раджпуттер/.
Олардан кейін өздерін вайшиттер ... деп ... ... ... кастасы тұрды. Келесі сатыда шудра кастасы тұрды. Ең ... ... мен ... істейтін үй сыпыру, кір жуу, тері илеу ... ... ... оқымыстылар: “Қоғамның мұндай
касталарға бөлінуі феодалдардың ... ... ... Біздің ойымызша, бұл бөлінушілік қоғам дамуының кезекті
бір ... ... ... де ... саты жария түрде ... ... ... ... деп санаймыз.
Индуизм деп аталатын Индия қоғамының діни ... ... ... ... ... әртүрлі діни нанымдарды қамтиды.
Индустар деп ... ... ... ... мен иуда дінін
ұстанбайтын, Индияның ... ... ... Индуизмнің,
қалыптасқан, бекітілген жарғысы, ұйымдық басшылығы, ... ...... абыз болу үшін ... ... да ... діни жүйенің негізіне ежелгі замандағы брахманизм дінінің
догматтары алынды. Ол ... ... төрт ... ... ... мен ... ... қолдап, қорғады. Догматтар,
дхарма, карма және анхиса деп аталды. Дхарма догматы ... ... ... ... ... мен ережелерді қалтқысыз қабылдауды, мүлтіксіз
орындауды, оларға шың көңілден ... ... деп ... ... ... бұл догмат “иман” деп аталады/.
Дхарма догматы адамдардың өзінің өмірдегі орнын, ... ... оны ... үшін зорлық – зомбылыққа бармауын талап етеді. ... ... ... ...... тура келеді. Жазмыш туралы мұсылман
дінінде былай делінген: ... ... ... ... ... Алла –
тағала пенделерінің өмір бойында басынан өткеретін жақсы – ... ... да ... ... өзі ... және өзі біліп отырады”.
…Жазмышқа мойын ұсыну, разы болу бізге уәжіп… ... ... ... бұл ... істеген жақсылықтары мен жаманшылықтары
жинақталып, жаны бұл өмірге ... рет ... ... ... енді оның
қандай болатындығын/жаман немесе жақсы/анықтайды деп уағыздаған.
Парызды өтемегендер о ... ... ... ал бұл ... ... ... ... бірінші өмірінен де жаман, азапты өмір сүреді деп
уағыздаған. Брахмандар ілімі бойынша ең ... ... ... ... жаны таза ... ... жөні түзу адамдар олардан
аулақ ... ... ... ... ... ... зиян ... аулақ
болуға шақырады. “Біреудің жанына, тәніне жара салма, тіпті ол ... ... ... ... ... да”, - ... ... құдайлар жиынтығы/басында үш құдай: Брахма,
Вишну, Шива тұр. ... - ... ... дүниенің жаратушысы. Вишну –
бейбітшілік сақтаушысы… Шива – күйретушілік және қайта құру ... ... ... Шива мен ... зор ... ие ... Оларға арнап
храмдар тұрғызылды, ... ... ... ... ... Бұл ... ... ежелгі тотемизм мен фетишизмнің, аруаққа тыбынушылықтың ізі
сақталған. Бұл Ганга ... ...... ...... ... көрінеді.
Әсіресе аруақтарға табыну үлкен орын алды. Әкесі үшін ... ... ... ... баласының ең құрметті де басты міндеті болған. Ал ондай
міндетті жүзеге асыратын ұл баласының болмауы–үндіс ер ... ең ... ... болды. Индуизмнің басты ғұрпы – құрбан шалу ... ... ... ... ... ғана мойындады.
Индияның экономикалық дамуы оның ... ... Үнді ... мен ... ... табыстарға
жетті. “0” – нольді есепке үнділіктер енгізді. Жалпы, ... ... ... құрған. Олар алгебраны білген, түбірден шығаруды да солар
ашқан. Үнді ... ... мен ... ... ... V ғасырдағы көрнекті ғылым Арьябхата жердің өз өсін айналатындығын
дәлелдеген. Үндістер ... – ақ ... да ... ... болған. Үнді
медицинасы да зор табыстарға жетті. Үнді дәрігерлері адамның тамырының
қағысымен ... ... ... ... бар ... дәлелдеді,
күрделі операциялар жасай алды. Көп емдеу жолдарын ... – V ... үнді ... ... Оның ... ... ... Нагарджуна, III ғасырдағы Джаймини, V ғасырдағы Васабандху т.б.
болды. Осы ғасырларда брахман заңдарының жинақтары ... ... ... ... ... заңдары үлкен беделге ие ... ... ... ең ... – Каутильяның “Артхашастрасы” болды. Ол
сол кездегі Индияның саяси, әлеуметтік – экономикалық ... юаз ... ... ... ... мен ... ... жайлы шығармалар
жазылды, бағалы лексикондар құрастырылды. Санскрит тіліндегі үнді ... ... ... Оған ... – V ... өмір ... үнлі жазушысы
Калидасаның шығармалары. Оның “Шакунтала” деген драмасы дүниежүзілік
әдебиеттің ... ... ... ... “Панчатантра” деген ертегілер
жинағы өмірге келді. ... ... ... ... ... Оның ең ... Н аландтағы/Бихар/будда
монастырында болды.
Шебер құрылысшылар тамаша сарайлар мен храмдар ... ... ... қалды. Сол іздердің өзі үнді құрылысшыларының ... ... Үнді ... ... көрнектілері - әртүрлі құдайлар
мүсіндері. Олардың кейбіреулері таза үнді ... ... ... ... ... ... ... сәулетшілері XI ғасырда тас пен кірпіштен зәулім Танджур
храмын салды. Оның ... 100 ... Ерте орта ... ... ... қашап әсем харамдар салған. Эллурдегі 34 ... ... ... джайн храмдары да сәулет өнерінің ... ... ... ішінде әсіресе Қайлас храмы ерекше көз тартарлық әсем. Ол
VII ғасырдың ... ... Ерте ... үнді ... ... уағыздауға бағытталды. Көп қолы, аяғы бар құдайлардың әсерлі
мүсіндері көптеп ... Діни ... ... ... ... ... ... тамаша бейнелері XII – XIII ғасырларда
Ориссадағы ... ... ... ерте ... Индияда халыққа түсініксіз санскрит
тілінде жазылды. Ол шығармаларда ... ... ... Көбінің
негізіне тарихи уақиғалар алынды. Сондай шығармалардың қатарына Бананың
“Харшачарита” Бильханның ... ... ... Чанд ... ... ... деген шығармалары жатады.
Өмірде болған оқиғаны дәл ... ... ... ... ... ... ... табылады. Онда Кашмир өкіметі
басшыларының тарихы баяндалады.
Үнді философиясы ... ... ... ... ... Ерте ... үнді философиясының көрнекті өкілі – ... өмір ... ... ... ... Ол Бадарьянаның Брахма
сутрасын сипаттау ... ... ... ... ... Ол бойынша
өмірде өзгермейтін, сапасыз рухани ...... ғана бар. XII ... бір ... ...... Рамануджа өмір сүрді. Ол өмірде рухани
бастамадан басқа материя бар екендігін уағыздады. Рамануджа ... ... ... деп ... ... ... ... жаңа жағдайлары
заң саласындағы әдебиеттің дамуына ықпал етті. Бірнеше жаңа ... ... ... ... Ондай шығармалардың ішіндегі еі ірісі XIII ғасырда
Виджнанешвара құрастырған “Митакшара” жинағы болды. Бұл ... ... осы ... ... ... жоғалтқан жоқ.
Лексика саласында да біраз еңбектер ... ... ... да іздену жұмыстары жалғасты. Бірнеше жаңа медициналық трактаттар
жазылып, дәрілік шөптер сөздігі құрастырылды.
2. XI – XV ... ... XI – XIV ... ... Дели ... ... ... аяғына қарай Индия экономикасы өз дамуында елеулі
жетістіктерге жетті. Ауыл шаруашылығында ... ... ... ... шығысында негізінен күріш егілді. Бенгалия мен ... ... ... ... ... ... кең өріс алды. Раджастхандағы негізгі
дақылдар қара бидай мен тары болды. ... ... қоса бір ... ... да ... ... учаскелер май ... ... ... ... ... кендір мен мақта да
өсірілді. Ылғалды жерлерде қант ... бояу ... ... Ганг ... ылғалды жерлерінен жылына екі мәрте өнім жиналып
отырды. Ал батыстағы ылғалы жеткіліксіз, суғару ... жоқ ... ... – ақ рет ... Пенджаб, Синд жяәне Белуджистан аудандарында мал
шаруашылығы басым болды. Өзен, көлдері жоқ ... ... ... ... ... ... жасады. Cу оңай шығатын жерлерде әр үйдің немесе
екі – үш үйдің жеке меншік құдықтары болды. Су тереңнен қиын ... ... аз ... ... ... ... ... қауым бірлесе қазып,
бірлесе пайдаланған. Ал байламалар оны ... ... ... ... ... ғасырға қарай Солтүстік Индияда бұрыннан келе жатқан қалалар өсіп,
кеңейіп қана қойған жоқ, сонымен қатар ... жаңа ... да ... Бұл қалалар бұрынғысынша негізінен Индияның феодалдық ... ... ... ... ... өзен – ... ... жолдың бойындағы, теңіз жағалауларындағы қалалар болды. Ол қалалар
қолөнерінің және сауданың орталықтары болды, жергілікті феодалға, ... ... ... ... жердегі феодалдарға қызмет көрсетті.
Солтүстік Индия бірнеше князьдықтарға бөлінді. Олардың ... ...... ... ... Бенареске дейінгі жерінің
иесі Раджпуттық Ғахарварлар ... ... мен ... ... ... ... ... Манделдер әулеті, Бихардағы Палдар,
Бенгалиядағы Сендер әулеті болды. XII ... ... ... ... Ганг ... ... үшін ұзақ күрес жүрді. XII ғасырдың 80
жылдарында Притхва князі Чаухан Чанделдер ... ... ... Қанаудждың
билеушісі Гахарварға қауіп төндірді. Бірақ бұл қырқысуды шет ... ... ... ... бытыраңқылығы мен Раджпут ... ... ... ... ... ... Махмуд пайдаланып
қалды. Бұл мемлекет Иранның шығысында, Индияның батыс шекарасында құрылған
болатын. 1001 жылы Махмұд Инлияға ... ... Оның ... Джамна – Ганг
өзендерінің алқабын, бай Анхилвар ... ... ... жасалған әр жорық Газни мемлекетіне әжептәуір табыс түсіріп
тұрды: храмдар мен князьдардың ... ... бойы ... ... ... ... ... мемлекетінің астанасы Газни
қаласы Индиядан әкелінген құлдардың қолымен ... ... ... Ол ... асыл ... ... ... безендіріп,
салтанатқа бөлеген де сол құлдыққа салынған Үнді ... ... ... патшалығының Индияға жорықтарының нәтижесінде Қанаудж
мемлекеті жойылды.
1175 жылы Шихаб–ат–дин Мұхаммед ... ... ... басып
кірді. Қалған Үнді князьдары алауыздықты тастап, бірігуге мәжбүр болды.
1191 жылы біріккен Үнді әскерлерін ... ... ... ... ... князі/Шихат–ат–дин Гуридің әскерлерін жеңді. Бірақ, ... ... ... ... ... ... ... қаза тапты. Шихаб–ат–дин Аджмирды
басып алды. Бірақ Притхви Раджаның баласы князь болып қала берді. Ол ... ... ... ... ... ретінде салық төлеп
тұратын болды. Өзі Газниге қайтып, Шихаб – ад – дин Гури ... ... ... ... ... ... Айбекті Индияға наместник етіп қалдырды.
Айбек солтүстік Индияны жаулап алуды онан әрі жалғастырды. 1193 жылы ... ... оны ... ... ... 90 – жылдардың аяғында Айбек
Бихар мен Бенгалияны да басып алды. Бұл ... ... мен ... ... ... Солтүстік Индияда түрік, ауған, тәжік
феодалдарының билігі орнады.
1206 жылы Шихаб – ад – ... ... соң оның ... ... Газнидің жаңа патшасын мойындаудан бас тартты.
Солтүстік ... ... ... – Ад – дин ... қол ... ... ... ғана мойындады. Газни мемлекетінен бөлінген мұсылман
феодалдары Дели сұлтанатын құрды. Айбектің қол ... ... ... – бара бір – бірімен соғысып, сұлтанат ... Осы ... ... ... ... ... Олар тәуелсіздіктерін қалпына келтіре
бастады. Осындай жағдайда мұсылман ... ... ... ... ... біріккісі келмеген облыстарды күшпен қосып
алды. Сөйтіп, Дели Сұлтандығы нығая ... ... 1221 ж. ... ... Джелал – ад – динді қуып келген монғолдар баспы кірді. Шыңғыс ханның
әскері батыс Пенджабты талан – ... ... ... ... жылы ... тағы да Шығыс Пенджабқа басып ... Осы ... ... ... бастады. Монғол шапқыншылығына қарсы жергілікті
феодалдар бір орталыққа бағындырылған мемлекетті нығайтуға бет бұрды. Дели
сұлтандығы 1206 – 1526 жж. өмір ... Оны XV ... ... ... түрік
халықының өкілдері, XV ғасырдың ортасынан – ауғандық Лоди басқарды.
2.2 Дели сұлтанатындағы жерге феодалдық меншіктің түрлері.
Дели сұлтанатында жер ... ... ... ... Жерді беру,
оның салық мөлшерін анықтау мәселелері ... ... ... ... ... ... мемлекеттік рентадан үлес алуға грамота беретін. Cұлтанның
жекелеген феодалдарға рента салық үлесін алып ... ... ... бөлінді.
1. Ихта. Бұл әскер басшыларына ... жер ... Ол үлес ... Үлес әкеден балаға мұра ретінде берілмеді. Үлестің мөлшері әскер
басының атақ лауазымына, соған сай ... ... ... ... ... ... табыстың оннан бір немесе ең азы– жиырмадан
бірі әскер басына қалатын. Сол табысқа ... басы – ... атты ... тиіс ... Сұлтан шақыра қалған кезде өзі қаруландырылған
әскерімен келуі тиіс ... ... ... әскери феодалдың атақ шені
өскен сайын ұлғая түсетін.
2. Инам және вакф. Инам дін ... ... ... ... Инам әкеден балаға мұра ретінде қала беретін. Вакф – мешіттер мен
медреселердің жері болды. Ол ... ... ... жер ... ... көшетін.
3. Заминдалар. Заминдалар деген жергілікті үнді феодалдары. Олар ... ... жер ... жинап алып үкіметке өткізетін. Өз
жалақысы ретінде жиналған салықтың белгілі бір ... алып ... ... ... ... жоқ. Олар өз ... басқа біреулерге сыйлауға, үлестірілуге, кеңейтуге құқылы болды.
Заминдалар жері де әкеден ... мұра ... ... отыратын. Бірақ
мемлекеттің қажет болған жағдайда жерді алып қоюға құқы ... ... ... ... ... ... ... Феодалдарға
таратылып бермеген жерлер тікелей мемлекет меншігі болып қала берді, ол
жерлер “халисэ” деп ... ... ... ... деп ... ... де болған.
2.3 Алаут – ут – дин Хилжаның патшалық құруы.
Илтутмыш өлген соң Дели сұлтанатында ... кезі ... ... үшін ... ... арасында күрес қыза түсті. Бұл күресте 1245
жылы талантты ел басшысы Илтутмыштың қызы Разия қаза тапты. Одан ... ... ... соң бірі ... Ақыры 1245 жылы маликтер үкімет басына
Илтутмыштың немересін отырғызды. Бұл әлсіз сұлтан ... іс ... ... ... ... ... Ол ақыры кәмелетке жетпеген жас
сұлтанды у беріп өлтірді. Өзін ... деп ... ... 1265 ... ... дейін басқарды.
Ол өлген соң қайтадан сарай төңкерістері басталды. Ол ... ... ... ... ... ... соң ғана тоқтады. Бұл сұлтан
1296 – 1316 ... ... ... ... Үкімет билігін қолына алысымен
Ала – уд – дин ... ... ... Тек ... жеке ... ... ... атты әскері болды. Сол әскердің ... ... ... олардың үкіметке қарсы шығу пиғылдарын су сепкендей жым қылды.
Ол әскермен қатар бір–бірінен тәуелсіз үш ... ... ... ... ... Ірі ... ... бір – біріне
қонаққа баруына тыйым салды. Үкіметке қарсы пікір айтушылар ... ... өлім ... ... ... ... соң түрмелерден он
жеті мыңнан астам жазықсыз адамдар босатылды. Ала – уд – дин арпа ... ... пен ... ... ... баға ... ... бағасын
үкімет өзі белгіледі. Ол өте төмен баға болды. Бірақ, барлық жерде тек ... ... ... ... ... ... үшін егістік жер қайтадан
есепке алынды. Ал жер салығының мөлшері жерден түсетін өнімнің жартысына
дейін ұлғайды. ... ... ... Барани салық жинаушылардың
қаталдығын ашына жазды.
Оның айтуынша үкімет халықтың артық азық–түлігін өзі ... ... ... алып ... Бұл ... бағамен тартып алынатын астық үлкен
армияны ұстау үшін ... ... ... ... ... ... ... біраз уақыт алдағы мақсатқа жету үшін пайдалы
болды. Мемлекеттің барлық ресурстарын қорғаныс қабілетін нығайтуға ... өзін - өзі ... ... ... ... армияны
нығайтып, монғолдарға бірнеше ауыр соққы берілді.
1308 жылы Деканға жорық басталды. Бұл ... ... ... ... ... ... Ол барлық Декан жарты аралын басып алды. Жаулап
алынған жердің елдері ... ... ... ... ... үш ж.з ... пілдерін, жиырма мың жылқы беріп, салық төлеп
тұруға ... Ала –уд – дин ихта ... ... ... ... ... Жауынгерлерді қаруландыру соншалықты қиын іс болған
жоқ. Ол кездегі қару – жарақ қарапайым еді. Қылыш, семсер, ... ... толы ... ... ... қару – жарақ әркімде болуға тиіс ... ихта иесі ... көп ... ... ... ат болды. Атты әскер сол кездегі соғыстың құдыретті күші
болатын. Ал Индия жағдайында ... ... ... ... ... туған
жылқылар бірте – бірте жылқылық қасиетін жоғалтады. Сол себепті Үнді
мемлекеттері ... ... ... үшін Орта Азия мен ... мен ... жыл ... он мың жылқы сатып алып ... ... бұл ... күші өте ... ... ... ихта иелері
мүмкіндігінше жылқы сатып алмай, ... ... ... ... ... Бұл
зиянкестікпен күресу үшін Ала – уд – дин Үнді тарихында бірінші рет жылқыны
таңбалауды енгізді. Байқауларда ихта иесінің ... саны ғана ... жоқ, ... ... ... ... ... кімдікі екені де тексерілді.
Ала – уд – дин тұсында үкімет билігінің орталықтандырылуы, бір ... ... ең ... ... ... ... ірі феодалдың өзімсінуі
түбірімен жоғалды. Орталық ... ... ... ... өз ... ... ете ... болды. Ала – уд – дин өте қу,
айлакер, іскер ұйымдастырушы, батыл да ... ... ... Өз ... үшін ... тыйынбайтын.
Ала–уд–диннің мұндай қатал орталықтандыру саясаты алғаш ... ... оның ... ... өте ащы ... ... ауыр ... Сондықтан да Ала–уд–дин өлісімен оның орнатқан тәртібі толығымен
жойылды.
2.4 Мұхаммед Тоғалақ империясы.
Сұлтанаттың экономикалық ... ... ... ... кезінде басталды. Ол таққа өз әкесі Гияс–уд–дин Тоғалақты ым
– жымсыз өлтірген соң ... ... ... жорықтан соң әскердің
салтанатты шеруі өткізілді. Сол шеру кезінде жауынгер ... Гияс – уд ... ... шатырды құлатып кетеді. Патша құлаған шатырдың астында ... ... Бұл ... қарай Мұхаммед Тоғалақ тәжірибелі қолбасшы,
саясаткер ... ... ... еді. Ол ... екінші Ескендір, яғни
Александр Македонский ретінде қалуды армандады. ... оның бұл ... ... ... көрінді. Ала – уд – дин ... соң ... ... ... ол ... соң ... ... қосып ала бастады. Ол
Ала–уд–дин тұсындағы Дели сұлтандығын онан сайын ... ... ... ... қол ... ... Бұл Дели сұлтандығының аумағының ең
үлкен кезі болды. Мұндай жеңісті жорықтар тек соғыс ... үшін ... ... – ақ ... ... ... ... ұстау үшін де көп
қаржы мен әскерді қажет етті. Сол ... ... ... ... ... қайталауға мәжбүр болды.
Ол саясат шаруаларды, жалпы халық шаруашылығын күйзеліске ұшырата
бастады. Салықты ... ... ... ... ихта ... нығайтуға
тырысты. Олар қайтадан қатал бақылауға ... Өз ... ... ... ... бірін өздеріне алып қалуға рұқсат берілді. Аттарды
таңбалау қайтадан ... ... ... ... ... ... ... өзгерістеріне шыдады. Соғыс тоқталысымен феодалдар ол
жаңа тәртіптерге бағынбауға тырысты.
Тоғалақтың патшалық ... ... ... екі себебі болды.
Біріншісі: астананы елдің дәл ортасына орналасқан ... ... ... ... Ол ... атын ... – Абад деп өзгертті. Қанша қаржы
шығындап, зәулім ... ... жаңа қала ... өмір орталығына
айналмады. Патша басқа қалаға көшкенімен Делиде ... ... ... ... ... бұрынғы ықпалынан айырылмайды. Ақыры Тоғалақ бірнеше ... ... ... көшуге мәжбүр болды.
Тоғалақтың екінші сәтсіздігі – ақша реформасына байланысты болды. Ол
алтын – күміс ... ... ... ... ... ... құны сол ... жасалған монетада көрсетілетін: “он алтындық”,
“жүз алтындық” деп. Мұндай монеталар көбейіп кетті. Әр үй ... ... Бара – бара ... ақшаның құны балшықтың құнымен бірдей болып
қалды. Монета көбейгенімен мемлекеттік қазына қаңырап бос ... ... ... ... ... ақша жүйесіне қайта көшіге жарлық шығарды.
Қазынаны қайта толтыру үшін ... алым – ... ... халық наразылығын туғызып, көтерілістер басталды. 1339 ... бір екі ... соң ... жарты аралы Дели сұлтандығынан ... ... ... ... қиын – ... ... ... Фироз –
Шах Тоғалақ/1351 – 1398/отырды. Ол ихта иеліктерін жекеменшікке айналдыруға
рұқсат беріп, феодалдарға біраз ... ... ... ... ... ... да көңіл бөлді. Әскерге бөлінетін қаржы қысқартылды.
Делидің Солтүстік – батысында Джамна мен ... ... ... ... ... екі рет егін егіп, жинауға мүмкіндік туды. Бір қарыс жер
бос қалмайтын болды. Сөйтіп, ауыл шаруашылығы жандана ... ... ... ... ... қырқысулар жаңа қарқын алды.
Сұлтанаттан Мальва, Гуджарат, Хандеш бөлініп шықты. Осындай ... ... ... ... ... ... ... кірді. Ол Делиді алды. Қаланы
талқандап, талан – таражға салып, олжаларын алып, ... Орта ... ... ... ... Дели сұлтандығы қайтып оңала алмады. ... ... ...... Дели ... ... өзінен басқа
шығыс Пенджабты ғана қамтыды. XV ғасырдың ... ... ... ... Лоди ... ... басып алды.
Оның арғы аталары Индияға XIV ғасырдың аяғында қоңыс аударған ... ... ... ... ... құрылған болатын. Бахлул Лоди 1451
– 1489 жылдар аралығында патшалық ... Ал оның ... ... 1526 ... ... ... ... сұлтан Ибрайым Лоди орталық өкіметті нығайтуға
тырысты. Ол сарай қызметкерлерін қатаң тәртіп ... ... Олар ... ... деп ... ... ... сарай қызметкерлерінің, ірі
ақсүйек феодалдардың наразылығын туғызып, ... ... ... ... жылы ... ... ... алып, ұлы монғолдар тұқымының билігін
орнатты.
2.5 XIV – XVI ғасырлардағы Бахмани және ... ... жылы ... ... ... ... Оны иктадалар мен
сұлтанат наместниктері құрды. Олар Бахмани деген жергілікті ірі икталарды
шах деп жариялады. Бұл ... Дели ... ... ... негізгі екі түрі болды. Бірі әскери бенефиций, ... ... ... емес ... ... ... ... Бахмани шахтарының ең күштілерінің өзі де жеке дара билеуші
бола алмады. Билік негізінен ірі иктадалар мен ... ... ... ... ... ... ... Олардың өз әскерлері болды.
Бахмани мемлекетіндегі саяси жағдайдың бір ерекшелігі – ескі ... ... ... көшіп келген жаңа феодалдар арасындағы күрес. Бұл шиттік
бағыт ұстануыш келімсектер, әсіресе басты министр Махмұд ... ... ... ... ... ... келген Гаван XV ғасырдың 50
жылдарының аяғында сұлтанның ... ... ... ... ... ... өз ... алды. Ол өзін тек мемлекеттік басшы ретінде ғана
емес, әскери қолбасшы ретінде де таныта білді. ... ... 1336 ... Виджаянагар мемлекетімен соғыс жүргізіп отырды. Күресалмасқа бай
Райчур үшін ... ... ... ... Бахманидтердің соғыс жеңістері
Махмұд Гаванның есімімен байланысты ... Ол ... ... ... ... Мальваның Ориссамен және ... ... ... Виджаянагар мемлекетіне де соққы беріп, ... ... порт ... ... ... Наместниктер ықпалын әлсірету
мақсатымен Махмұд Гаван облыстардағы ... ... ... ... өз
қолына алды. Ихтаны да мемлекетті нығайту ... ... ... Енді ... ... сай ... ... тиіс болды. Егер тиісті мөлшерден аз
ұсталса, ихтадан түсетін табыстың көп ... ... ... ... ... ... жыл сайын әскери байқау–санақтар өткізіліп отырды.
Бұл шаралар феодалдар наразылығын туғызды. ... ... ... ... мөр ... қол ... жалған хат ұйымдастырып, сатқын, опасыз
деп айыптады. Жалған ... ... ... ... ... Махмұд Гаваны
өлтіруге бұйрық берді. Ол бұйрық табан астында орындалды. Бұл 1481 ... еді. ... ... ... ... ... той–думанмен
өткізуге әдеттенген сұлтан мемлекет басқаруға қабілетсіз еді. Махмұд Гаван
өлтірілген соң сұлтан феодалдармен ірі ... ... ... үшін
жанталаса жүргізген өзара қырқысының ортасында қалды. Наместниктер өздерін
тәуелсіз сұлтандар деп жариялай бастады.
1489 – 1490 жылдары ... ... мен ... 1512 ... дербес сұлтандықтар құрылды, XV ғасырда ... ... ... ... Бахмани династиясының сұлтандары ... қол ... ... ... ... айтарлықтай рөл атқарған жоқ, олардың
билігі сараймен, гареммен шектелді. 1525 жылы ең ... ... ... ... 1525 жылы ... ең ... ... уәзірі Қасым Барид
өзін Бидар князьдігінің шахы деп жариялады. ... ... жаңа ... ... Бахмандар мемлекетінің тарихы осылай аяқталды.
Бахмани мемлекеті ... ... ... ең ірі ... ... Бұл ... негізін Мұхаммед Тоғалақтың қол астына
оңтүстік Индиядан келіп қосылып, ислам дінін қабылданған ағайынды Буки мен
Харихара қалады.
1336 ж. ... ... ... ... ... оңтүстік жағы
бөлігінен басталады. Бұл жақты басқарып отырған ағайынды Буки мен ... ... ... ... салды. Бұл қамал күшейіп, төңірегіндегі
феодал иеліктерін бағындырып, жеке мемлекетке айнала бастады. XIV ... ... ... ... ... ... ... Индияны өздеріне
бағындырып, Бахмани сұлтандарымен күрес ... Бұл ... ... ... ... ... ... және үндістанның батысындағы теңіз
жағалауы мен Гоа порты болды. Соғыс алмакезек ... ... ... 1356, 1391, 1417 жж. ... ... ... 1391 ж. Гоаны басып алды. Империя әсіресе ... – 1446 ... ... ... өз ... ... ... Ол Цейлонға табысты жорық жасады. Оған ... ... ... ... ... ... кезде Виджаянагар жеңіліп те қалып отырды. Ондай
жағдайда ол солтүстіктегі көршісіне көп ...... ... ... ... ... ... феодалдар Салювтер бастаған күрес күшейіп,
бұл әулеттің өкілі Нарасимха 1485 ж. өкімет билігін басып алды. ... ... ... ұзақ ұстап тұра алмады. Көп ұзамай Виджаянагарда жаңа әулет –
Тулувтар патшалық құра бастады.
Виджаянагар мемлекетінің ... ... ... жерлер вассалдық
князьдер билігінде болды. Князьдардың белгілі бір мөлшерде дербестіктері
болды. Олар кейде бір – бірімен ... та ... ... ... көпшілік
бөлігі үкіметтің қарамағында болды. Ол жерлер провинцияларға бөлініп,
орталық үкімет ... ... ... ... міндеті – алым – салықтар есебін жүргізіп, оны уақтылы
жинап, өткізіп отыру, өз ... ... ... ... ... басып отыру болды. Үкімет губернаторларының күшейіп
кетуінен ... ... әр 2 – 3 жыл ... ... жұмысқа ауыстырып
отырды.
Феодалдық жер иеленудің басты түрі ... ... Бұл ... ... ... ... ... Амаран иесі әскери отряд ұстады, патша шақырған
кезде отрядымен армияға ... ... тиіс ... ... салықтың
біраз бөлігін қазынаға өткізіп отырды. Иелік өмір бойына берілетін ... ... ... ... ... қайта көшетін. Бірақ иелік негізінен
әкеден балаға қала беретін. Ол үшін ... ... ... ... білдіруі жеткілікті болды. Бара – бара иелік ешбір рұқсатсыз – ақ
мұраға қала ... ... ... ... ... ... қоя ... өздерінің әскери міндеттерінен де бас ... ... ... саны қысқарды. Әсіресе жылқы үндістер үшін қымбатқа
түсетін, ол тек шет ... ... ... мен ... да ірі жер ... болды. Ірі храмдар –
патшаның, ... ...... ... ... болып
есептеледі. Храмдар мен брахмандардың жерлерін тартып алу үлкен, ... ... ... ... императордың өзінің жалдамалы ... мен ... ... ... Ол әскерінің үш түрі
болды: жаяу, атты және жауынгер ... Ең ... ... ... ... аз, әрі қымбат саналды. Себебі Индияда жылқы өсірілмейтін. Сондықтан
Виджаянагар жыл сайын он үш ... ... ... ... ... ... ... атпен жүріп соғысуға ... Азия ... ... осал ... ... ... ... мұсылмандардың атты әскерін жалдайтын.
XV ғасырдың екінші жартысында феодалдар дербестігі күшейтіп, ... ... ... ... ... өкімет пен мемлекет
алдындағы міндеттерін жөнді ... ал ... ... ... ... көтеруге көп көңіл бөле бастады. Осындай себептер 1555
ж. империяның құлауына әкеп соқты.
3. ИНДИЯ ҰЛЫ ... ... ... Оңтүстік Индияға еуропалықтардың келуі.
Еуропадағы а) өндіріс құрал – жабдықтарының, б) сауданың жетілуі,
в) ... ... ... г) ... түріктерінің еуропалықтардың
шығыспен сауда жасауын қиындатуы – ұлы географиялық ашылымдардың ... ... Ұлы ... ... оқ дәрімен атылатын мылтықпен,
зеңбірекпен қаруланған ... аш ... ... ... ... ... ... елдерді отарға айналдыруларының бастамасы болды.
Еуропа отаршыларының ең алғашқы тобы 1498 жылғы 20 мамырда ... ... (1464 - 1524) ... ... Каликут қаласына келіп түсті.
(Ол ... ... тіл ... ...... ... қонақ болып,
қымбат азық – түлік, алтын – күмістерін көк тиынға айырбастап алып, 1499
жылы ... ... ... ... Ал 1502 жылы 20 ... ... өздеріне керек – жарақ тауарларын зорлық – зомбылықпен тартып алып
кеткен болатын. 1524 ж. ... ... вице ... ... Сол жылы өзінің соңғы, үшінші жорығына ... ... ... 1498 ж. ... Сомалимдегі Малинди гаванына жетті. Cол
жерде Васко да Гама араб теңізшісі ... ибн ... жол ... Ол ... ... бастады. Келесі жылы экспедицияның 55
мүшесі ғана қайтып оралды. Қалғандары ... ... ... ... мұнда араб және басқа да мұсылман елдерінің көпестерімен
бақталастыққа түcті. Олар Индияға ... ... т.б. ... тауар
әкеліп тұратын. Индиядан Египетке түскен тауарларды Венеция мен Генуя
көпестері ... ... ... ... ... ... ... португалдықтар бұл елмен саудаға
өз ... ... ... ... ... ала ... және
өздерінің әскери күштерін пайдалана ... ... екі ... ... бекіністер сала бастады. Малабар жағалауындағы Гоа португал
вице–королінің мекеніне айналды (астанасы – ... ... ... ... ... ... португалдықтар парсы шығанағындағы бай
саудаға өз бақылауын орнатты.
1511 жылы ... ... ... маңызды порт Малакканы басып
алды. Сөйтіп, Үнді мұхитына шығыстан да жол ашылды. Енді ... ... Үнді ... ... да, шығысы да қарады.
1517 жылы португалдықтар Цейлонмен сауда қатынасын ... ... оны ... ... алды (1653 жылы оларды голландтар қуып
шықты). Португалдықтар басып алған жерлерінде шаруашылықпен аз ... ... азық – ... т.б. ... өте арзан бағаға сатып ... 10 есе ... ... Олар ... ... ... көп ... мыңдай ғана әскер ұстады. Португалдықтар әскері аз болғандықтан Азиядағы
отарларын ... ... ... ... ... ... ғасырдың аяғында–XVII ғасырдың басында португалдықтар Индиядағы
және оңтүстік – шығыс Азиядағы үстемдігін ағылшындар мен ... ... ... ... мемлекеті, оның экономикасы.
Индия XVI ғасырдың басында өзара қақтығысып, қырқысып, жататын бірнеше
дербес князьдықтарға ... ... ел ... ... ... Синд,
Мултан, Гуджарат, Джайпур, Мальва, Бенгалия, Бихар дербес мемлекеттер
болды. Солтүстік ... ... ... бірі Дели ... ... округтен аса алмады.
Бұл сұлтанаттың басында афгандық Лоди әулеттері тұрды. ... XVI ... ... ірі мемлекеттер Хандеш Виджаянагар (1336 -
1565) болды. Олар мұсылмандардың билігінде еді. Екі сарай ... ... Рай (1509 - 1529) ... ... ... ... ... алып, бір мемлекетке біріктірді. Ол армияны, қаражатты тәртіпке
келтірді, жерді, одан ... ... ... ... ... ... бірнеше жорықтар жасады. Кришна Райдың әскери табыстары
Виджаянагар ... ... ... ... ... ... бөлініп кетіп отырды.
Жаңа раджаларды мемлекет палайякарлар (қорғаушылар) ... ... ... ... ... ... шағын салық
жинап алуға рұқсат етті. Бұл үшін раджа өкімет салығын жинап беруге, ... ... ... ... әскер ұстауға міндетті болды. Кейбір
қуатты палайякарлар вассалды князьдарға айналып отырды. Майсур, Келади т.б.
князьдықтар осылай құрылды. Кришна ... ... ... Рай (1529 - 1541)
шығыстағы бірсыпыра облыстарынан айрылып, Райчурды ғана ұстап қалды. Ал ... ... ... ... ... ... өкілі Рама Раджаның қолына
көшті.
1510 жылы португалдықтар Гоаны басып алып, Виджаянагармен келісімге
келу жолын ... ... 1547 ... ... ... ... мен араб ... жылқы, қару, қытай жібегі мен мыс, сынап тағы басқа
тауарлар әкелетін болды. Ал Виджаянагар португалдықтарға селитра мен ... ... ... ... ... ... ... әрі ішкі ала
ауыздықтарды шебер пайдаланып, Рама Раджа өз иелегінің шеңберін ... ... ... ... ... қауіп алдында Ахмеднагар Биджапур, Бидар
және Голконда басшылары ала ... ... ... ... ... ... біріккен қарулы күштері 1565 жылы шайқастарда ... ... ... ... Рама ... қаза ... Оның ... тастап қашты. Астана (Виджаянагар қаласы) ... ... ... ... ... ... оны ... қалпына келтіруге
тырыспай, Пенуконда қаласын астанаға ... I - ... ... 1614) ... ... қалпына қайта келтірді. Бірақ I ... ... ... ... ... ... ... Империядан
бірінен соң бірі: Майсур, Мадура, Иккери, Танджур князьдықтары бөлініп
кетті.
3.3 Жерге феодалдық ... ... ... ... бері таяу және қиыр шығыс елдерімен
теңіз саудасын ... ... келе ... Сол ... ... қалалары
өз дамуында солтүстіктегі қалалардан әлдеқайда озып кетті. Көпестер бұл
қалалардың ... ... ... ... сауданың, әсіресе күшті
дамыған ауданы Малабар болды. Оның халқы кокос, келімдәрі, т.б. ... ... ... ... ... Бұл тауарлар тек шет
елдерде ғана емес, елдің ішінде де үлкен ... ие ... ... астыққа
қажеттілік сұраныс зор болды. Малабардың өз астығы болмады.
Индияның барлық жеріндегідей, оңтүстіктегі үндістер де қауымға бірігіп
тұрды. Бірақ ... ... XIV–XV ... біртіндеп ыдырай бастады. Азия
мен Африкадағы үнді матасына деген зор сұраныс шаруалардың көпшілігін мата
тоқумен айналысуға итермеледі. Тоқымашылар ... ... ... жатты.
Қауымнан бірте – бірте ұсталар, қыш бұйымдарының шеберлері, ... ... де ... шыға ... ... ... мен көптеген
селоларда әр апта сайын ... ... ... ... ... елге ... ... касталар (коматтар, ламбадалар) сауданың дамуында айтарлықтай
рөл атқарды.
Рынокқа еңбек ететін қолөнершілер біртіндеп қауым ықпалынан ... Олар ...... ... ақша алып, өтеуге шамасы
келмегенде ... ... бере ... ... ... ... ... онан әрі ыдырауына түрткі болды. Қауым ... ... - ... ... ... ғана болып қалды, яғни жойылды. ... ... ... бай ... ... Олардың кейбіреулері
өз көршілерін қанайтын феодалдарға айнала бастады.
Шаруалардың көпшілігі өз үлестерінен айрылып, ... ... ... ... мен ... ... жерлерінде жалгерліктің
“сыбағаластық” деген түрі қалыптасып, дами түсті. Бұл процестер Оңтүстік
Индияда, ... ... (1336 - 1365) ... ... ... тез ... дамыды.
Малабар жағалауында қауымның ыдырағандығы сонша, онда қауымдық үкімет
те, қолөнершілер де қалмады. ... ... ... ... ... бар ... тұрып, еңбек етті. Жақындауға ... ... ... ... ... пайдаланды. Қауымдық
құлдар мен басыбайлы шаруалар жеке меншіктікке айналған ... ... ... араласуға болмайтын касталық басыбайлы ... ... ... ... қала ... Бұл ... қауымды ұжымдық қанаушы ретінде
топтастыра, біріктіре түсті. Қауымдардың ағылшындар келуіне ... ... бір ... осы ... ... ... ... бірнеше
түрі болды:
1. Махараджа әулетінің иелігі, сондай–ақ иен жерлер, джунгли мен ... ... ... ... ... болды. Олардан түскен
табыс сарайдың мұқтажына ... ... ... ... ... жаулап алушылық кезінде ... ... ... ... ретінде тарату үшін ұстап отырған елдің
түкпір–түкпіріндегі барлық жерлерді тек өз ... ... ... ол ... храмдар мен діни сыйлық ретінде таратуға болмайтын еді;
3. Әскери лендер “амарам” деп аталды. Олар тақсыр үшін белгілі бір ... ... ... ... ... салығын төлеп тұрғанда өмір
бақилыққа берілетін. Бұл салық жылдық азық – түлік табысының 1/6 – ін
құрайтын. Одан аз ... ... ... бірақ ешқашан көп болған жоқ.
Амарам иесінің өз ... ... ... жинауына үкімет
араласпады. Салық мөлшерін, оны жинау ... мен ... ... ... ... өзі ... ... Оның өз жерін басқа біреуге
сатуға, сыйлауға, жәй беруіне құқы болды. Амаранайяктар ірі феодалдардың
марқасқаларын құрады. Олардың саны 200–ден аспады;
4. ... ... ... ... командирлеріне берілген
“умбали” деген жер сыйлығы. Феодалдық жер иеленушіліктің бұл түрі ... ... ... үшін ... ... ірі ... храмдар болды. Бүкіл елдің аумағының 1/5 – і сол
храмдардың аумағында ... ... ... ... ... абызбен
брахмандар кеңесі басқарды. Орталық үкімет ... ... ... ... отырды;
6. Инабатты феодалдар өз жерлерінің біраз бөлігін оқымысты брахмандарға
сыйға ... ... ... ... оның ... мен ... ... жер мен наградалар сұрап қора – қора ... ... ... ... бір ... ... Онан ... бәрі бөлісіп алатын. Императорлар князьдар арасындағы
алаауыздықтармен ... өз ... ... үшін ... ... 1350 ж. ... (1336 - 1556) барлық салықты ақшамен
жинауға бұйрық берген болатын. Ақшалай ... ... ... ... кезде мызғымай қала берді. Натуралды ... та ... ... оның ... өте аз ... болмайтын каста мен қарызға белшесінен ... ...... ... ... құқы болды. Олар жалға
алған жерлері үшін өнімдерінің 7/8 – ін ... ... ... өз
жерімен қоса қожайынның жерінде де істеуге тиіс болды. Барщиналық еңбекті
әсіресе храмдар жиі ... ... мен ... ... шектен тыс қанаушылыққа шыдамаған шаруалар басқа феодалдарға қашып
кетіп отырды. Олардың көпшілігі салық мөлшері азайтылған соң ... ... ... ... – ақ рентамен алым – салық мөлшелерін
төмендеткізе алды. Бұл ... жету үшін ... бір ... ... касталармен топтары өзара келісіп алып, ... ... деп ... ... ... ұсынатын. Келісімді бұзған каста
мөлшелері қатты ... ... өлім ... да кесілетін.
3.4 Солтүстік ... ... ... ... ... кеңінен қамтыған көтерілістер 1480 ж. Танжурда, 1546
жылы Баркурда (Мангалор маңызы) болды. Әскери, азаматтық істердегі ... ... ... ... ... ... ... фигура үлкен
бірінші министр–махапрадхан ... Ол ... ... ... ... ... басқарды. Әскери қолбасшы “далада – адхисари деп
аталды.
Мемлекет басында губернаторлар тұратын бірнеше ... ... жеке өз ... ... ... ... жинап отырды. Оның
әрбір қадамын орталық үкімет ... ... өте ... ... ... әрбір 2 – 3 жылда губернаторлар ауыстырылып отырды. ... ... ... ... ... әкімдері ірілі – ұсақ жер
иелері болды. Әкім қызметі ... ... мұра ... қала беретін болды.
Солтүстік Индиядағы саяси бытыраңқылық және феодалдық өзара ... ... ... кедергің жасады. Күйзеліске ұшырататын
феодалдық соғыстарды тоқтатуға шаруалар да, қала тұрғындары да мүдделі
болды.
XV ... аяғы мен XVI ... ... португалдықтардың Үнді
мұхитындағы үстемдік құруы ... ... ... теңіз саудасын
тежеді, ол саудада ең көп пайда табушы араб көпестерін тақырға ... Үнді ... кез ... ... ... тонап,
Индияға жолатпауды тырысты. Бұл әрекет Индияның сыртқы саудасын құрғаққа
ығыстырды. XVI ғасырда ... ... мен ... ... ... Ауғанстан, Персия, Түркия арқылы ... еске ... ... ... ... бұл ... XVII ... қайта басылып қалды. Оған
себеп – ағылшындар мен голландтардың Үнді ... ... дара ... жоюы ... – ақ ... ... феодалдар арасындағы бір орталыққа
бағынған мемлекет құруға ұмтылушылықтың бір ...... ... ... өзгерістер болды. Түрік, ... ... ... ... ... діні басып алды. Ал жергілікті индус
дінін ұстанатын халық жерінен, байлығынан ... ... ... ... және Дели ... құлаған соң индус феодалдары
қайтадан бас көтерді. “1452 жылы Делиді ... ... ... ... Бұл
шабуыл 26 жылға созылды” (К. Маркс).
Мұсылман феодалдары алаауыздақтарын ауыздықтап, ... ... ... ... Сондықтан олар бір орталыққа ... ... ... ... ... Бұл ... Орта ... шыққан Қабул
әмірі, сұлтан Бабыр пайдаланып қалды. Ол 1526 жылы ... ... ... ... ... 12 ... әкесінің Ферғана тағын мұраланды. 1504 жылы
көшпелі өзбектер оны қуып ... Сол жылы ол ... ... ... 1512 жылға
дейін Бұқара мен Самаркандты басып алмақ болды, ... ол ... ... жылы ... ... ... – хан ... Делиде билік
құрып тұрған сұлтан Ыбырайым Одиге қарсы бірге күресуге ... ... ... ... ... ... ... ханды орнынан алды. Бабырдың ... ... 40 ... ... шешуші шайқасы Пенджаб пен ... ... ... 1526 ... ... ... Бабыр әскері
зеңбірегінің басымдығының арқасында жеңіске жетті. Оған Дилиге жол ... енді ... ... ... Раджпуттық князьдар әскерімен Рана
Санграм ... ... жылы ... ... ... шайқаста Бабыр тағы да ... ... ... ... Ұлы ... державасы деп аталып кетті.
Бабырдың қайтыс болуына қарай бұл держава батысында Кабул мен ... ... ... ... ... болды. Бірақ ондағы салық -
әкімшілік жүйесі нашар ... 200 ... ... ... (1526 – 1761) ... бұл мемлекеттің негізін қалаған Бабыр өте көрнекті қолбасшы әрі
саяси қайраткер болды. Ол өте ... да ... ақын да ... Өзбек,
тәжік, ауған, үнді тілдерінде емін – ... ... Үнді ... сақтап, әдет – құрпымен танысып құрмет көрсетіп отырған.
1530 жылы таққа Бабырдың баласы ... ... соң ... ... ... әлсіреді. Өз інілеріне енші – иеліктер ... ... ... топ ... ... әкеп ... Бұл қақтығыстар саудаға
кесірім тигізіп, елдің экономикасын әлсіретті. 1532 ж. Ұлы ... ... ұлы ... ... III – ң ... ... ... Бұл кездесу екі
елдің тарихында ... іс ... ... жылы ... ... ... бихарлық ұсақ феодал Фарид
басқарды. Ол ауғандық су тайпасының ... ... Өз ... ... ... ... ... Фаридтен жеңіліп, 1542 жылы Персияға қашты. Шер – шах
деген атпен тәж тиіп (1539 – 1545), ... ... ... сай ... ... ... ... 1700 керуен – сараймен қамтылған 4
сауда жолы салынды. Ол жол ... ... ... ... және ... ... ... ел кішігірім әкімшілік–паргандарға
бөлінді. Ол – орталық бақылауын күшейтті. Феодалдардың жерлерін тартып
алуға ... жаңа жер ... ... шах ... ... ... – шах ... әскер жасақтауларына бақылауды күшейтті,
жылқыларды таңбалауды енгізді. Жер салығына өзгерістер ... ... ... ... ... ... ... қазынаға түсетін
кірісті көбейтуге сондай–ақ ол ... ... ... ... Енді ... ... ... ақшалай төлеуге ерік ... ... тіл ... ... ... ... ... үндістер
мемлекетті басқару ісіне тартылды.
1545 жылы Шер – шах өлді. Хумаюн сол жылы ... ... ... 1554 жылы ... ... ... Пенджабты бағындырды. Бір жылдан соң
Дели мен Аграны да бағындырды. Хумаюн 1556 жылы ... өз ... ... ... ... ... ... болды. Шах
деп он үш жасар баласы 1355–1605 Әкбар жарияланды. Оған ... Хаму ... ... ... ... 1556 ... ... шайқаста
үндістер жеңілді. Онан кейінгі 20 жыл ... ... ... ... Шығыс Ауғанстан, Пенджаб пен Дели – Агра ... ... ... ... ... ... державасы
ұланғайыр империяға айналды. Ол солтүстігінде Гималай тауларынан,
оңтүстігінде ... ... ... ... Бенгал шығанағынан батысында
Гуджарат жағалауларына дейінгі жерлерді алып жатты. Бұл шапқыншылықтардың
табысты болуы тек моғолдардың күш ... ... ғана ... ... Моғолдар ішкі саясатында падишах билігінің әлеуметтік тірегін, жаңа
құрылған феодалдық мемлекетті нығайтуға бағыт ... ... ... ... оның ... Индияға Бабырмен және Хумаюнмен
келген ортаазиялық ауғандық және персиялық феодалдардың ... ғана ... Осы ... ... ... деген ұмтылысын шектеп қана шах үкіметі
Индияға атам ... бері ... ... ... үндістерден
дінінен басқа ешбір айырмашылығы қалмаған ... өз ... ... ... ...... ... алған кезде, Акбар жергілікті
феодалдарға ... ... жоқ. ... ... ... пен ... ... отырды.
Ақбар таққа отырған алғашқы жылдарда эмир лауазымы бар 200 ... 70% ... ... онан ... келген орталық азиялық,
ауғандық феодалдар болды. 1532 жылғы мәлімет бойынша ... ... ... ... ... еді, ал келесі 40% жергілікті, үнділік
мұсылмандар болды. Ал ... ... ... 20% құрады. Сөйтіп, шах
билігі жергілікті ... және ... ... ... ... ... ... саясаты өмір талабынан туып еді.
Раджпуттандағы соғыс кезінде моғолдар Бабырдың жауы Удай ... ... тап ... Бұл елді ... алуды жеңілдеті үшін Акбар
Раджпуттан князьдерінің ... ... өз ... ... ... ... жаңа ... жұртына көп жақсылықтар жасап, өз жағына ... ... ... ... ... күшінің 1/3 – ін құрады. Индуизм
дініне ерік беру, үндістерді ... ... ... ... ... ... ... державасының құрамына кірген жерлерде феодалдық қырқысулар
тоқтап, ішкі ... ... ... Сөйтіп, егіншілік пен ... ... үшін ... ... ... ... ... 1572 – 1573 жж. Таяу
және қиыр ... ... ... ... ... қызу ... бай
Гуджаратты порттарымен қоса жаулап алған соң айтарлықтай жандана түсті.
Құрғақта ... құра ... ... ... ... ... олар, Үнді мұхитының суларына португалдықтардың қожайындық етуімен
келісуге мәжбүр ... ... ... бүкіл Малабар
жағалауының ірі порты Сурабқа кіре берестегі ұялары Диу мен Даманнан ... ... ... үшін сәтсіз ... ... ... ... ... ... ... Моғолдар державасының құрамында саяси
бірігуі, мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... шаралар елдің экономикасының дамуына қолайлы
жағдайлар туғызды.
Ортағасырлық Индияда қолөнерінің егіншілктен бөлінуі Еуропа мен ... ... ... ... өте баяу ... жүрді.
XVI ғасырда Индияда халқының саны көп қалалар қатары онан әрі өсе
түсті. ... ... ... ... ... қалалармен қатар және
қалалар сауда – ... ... ... ... ... Бұл қалалар
бұйымдарын рынок талабын қанағаттандыру үшін шығарып отырды. ... өсуі ... ... қала мен ... ... еңбек
бөлінісінің жоғарғы дәрежеге жеткендігінің белгісі болды.
Индияның әртүрлі ... ... ... ... ... Индия континентінің солтүстік - батыс ... ... ... – Ганг ... мен тауарлар тасымалының ... Өзен мен ... ... ... қарай күріш, бидай,
қант, мата, бояу тасылса, төмен Бихарға қарай Раджпуттанда өндірілген ... ... ... ... ... ... орамалдары, ауған және Орта
азиялық жылқылар лохормен Делидің зергер шеберлер ... қару ... ... Гуджарат Махараштырға Мальваға, Раджпуттанға қолөнер
бұйымдарын апарып, олардан өздерінен бидай, күріш, т.б. азық ... ... ... өзінің “Аин – Ий - Акбари” деген ... 1577 жылы 1 ... гр) ... ... дам, ... 62 дам, Аудта–44 дам, Делиде – 56
дам, Мальвада 75 дам тұратын дейді. Соған қарағанда XVI – XVII ... ... ... ... деп айту қиын.
XVI ғасырдың ортасындағы Моғол державасының жағдайы егіншілкпен
қолөнеріндегі ұсақ тауарлы өндірістің өсуімен, ... ...... ретінде нығаюы мен облыстық рыноктардың қалыптасуы мен, елдің
түрлі аудандары арасындағы ... ... ... сипатталды.
Үнді деревнясында ақша – тауар қатынастарының еніуіне байланысты
ауылдық қауым тез ыдырай бастады. Шаруалар мен ... ... ... ... алу ... ... ... XVI ғасырдағы маңызды
экономикалық құбылыстар осындай болды.
Әрине Индиядағы ... ... ... ... ала ... ... әлеуметтік – экономикалық құрылысындағы елеулі
ерекшеліктерге, тарихи дәстүрлеріне байланысты жоғарыда аталған процесстер
елдің ... ... ... орын ... жоқ. ... саласында орын
алған процесстер Индиядағы феодалдық ... ... ... ... ... XVI ... ... ұлы ақын Тулси Дастын атақты
“Рамайяна” деген поэмасында көрініс ... ... ... ... ... ... ... ақын өзі өмір сүрген XVI ... ... ... ... ең алдымен ақша билігінің өсуі, брахмандардың
шықбермес шығайбайлығы, қытырмылығы мен дүниеқоңыздығы суреттелді. Ақшасы
көп адам ... ... ... ... ... ие ... Ал ... аз тектілер сый–құрметтен айырылды. Поэмада касталар
арасындағы шек жойылып, құрып бара ... ... ... ... кетті деген сарын бар.
3.6 Антифеодалдық қозғалыстар.
Индиядағы XVI ғасырдағы ең ... ... ... ... рошаниттер болды. Сикхизм – шәкірт деген сөзден шыққан. ... XV ... ... ... басында қалыптасты. Индуизмнің
сектанттық бағыты. Ол ортағасырлық Индия қаласының бақуатты ... ... мен ... ... қарсы наразылығын білдірді.
Алғашқы сикхтер Индияның солтүстік–батысындағы сауда- өсімқорлықпен
айналысатын кшатри кастасынан шықты. Сектаның негізін ... ... ... (гуру) Нанак (1469 - 1538) сол кшатрии кастасынан шыққан. Ол
көпестің баласы болған, Лахордағы Дәулетхан деген ... нан ... ... істеген. Бақуатты қала тұрғындары ... ...... киім киіп ... ... ... осы қозғалысқа қатысты.
Сектанттар феодалдық тіртіптер мен касталық – ... ... ... ... мен мұсылмандар дін басыларының арамдық –
парақорлығын, бұзылғандығын әшкереледі. Индуизмнің сән – ... ... ... мен ... қарсы қойды. Олар
дінбасыларының беделін мойындамады, қаржылыққа баруды да ... ... ... қатар ортағасырлық аскетизмді, дүние қызығынан, үйленуден ... да ... ... бұл ... өз ... ... оны
бекер ысырып етпей, үнемшіл болуға, өмірде адамға қажетті қызықтардан құр
қалмауға шақырды. Олар “арзан” шіркеу, дін үшін ... ... ... о ... ... ... жолы –
қасиетті заңдарды жақсы біліп, оларды мұқият орындап ... ... ... ... құдай алдында тең деп, тозақтан құтылу да біріне
бірдей деп ... ... ... ... үкіметке, қоғамдық
тәртіпке қарсы күш көрсетпеуге шақырды. Ол ... үшін онша ... Ал ... Акбар олардың гуруына Пенджабтан жер сыйлыққа берді.Ол
жерде сектанттар Арритсар деген өз қаласын тұрғызып, оны ... ... ... ... ... ... ... пиғылына
қарамастан, сикх гуруының моғолдармен достығын үзгісі келмесе де, кедей –
кепшіктің, еңбекші халықтың арасындағы ықпалдары өсе ... ... ... секта қатарына еріксіз тартып, сикхтардың қызметі мен
идеологиясына көп ... ... ... ... бірінші жартысында Солтүстік Индияның қарапайым мұсылман
халықтарының арасында антифеодалдық, сектанттық махдистер қозғалысы кеңінен
тарады. Махди–құтқарушы, ... ... ... ... ... ... Агра ... Биан ауданы болды.
Махдистер басшысы шейх Абдулла Ниази өз ... ... ... су, отын тасушыларға арнады. Cектанттар саны 3 мың адамға
жетті. Олар жергілікті үкімет билігін күшпен ... ... ... ... берді (барлық мал – мүлікті ортақ ету жөнінде).
Махдистер арасында құтқарушы құдай өкілі келгенше ... ... ... күш қолданудан аулақ болуға бағыт шақырған бағыт та болды.
Бұл ... тек ... қала ... ғана ... ... – ақ ... ... да қолдады.
1548–1549 жж. махдистер – сектанттар талқандалды. Шейх Абдулла Ниязи
шах сарайына өзінің соңынан ерген қарапайым ... ... ... ... ... қойды. Ол қате пікірден аулақ бол, бұзықтықты қой дегенге
көнбеген соң ұстап алып, жазаланды; ұрып ... Оған ... ... ... ... ... ыдырай бастады.
XVI ғасырдың ортасында рошаниттер қозғалысы қалыптасып, ол 70 жылдай
уақытқа созылды. Бұл қозғалыс Инд ... оң ... ... ... ... ... ... да қамтып ... өз атын ... ... ... ... ... (1524 ... атынан алған. Ансар өз жақтастарының арасында Аир – и – Рошан - әлем
ақсақалы, қариясы деп ... ... ... мен ... ... – оның қоғамның ең артта қалған тобының – қауымдық қоғамнан
феодалдық қоғамға жаңадан аяқ ... ... ... қалыптасуы болды. Бұл
сектаның мүшелері байлардың мал – ... ... ... ... ... ... ... тек әлеуметтік теңдік үшін емес, сондай
– ақ ауғандықтар тәуелсіздігі үшін де күресті,/яғни монғолдар ... үшін ... ... XVII ... ... ... біржолата
талқандалды.
3.7 Акбардың реформалары.
1572 – 1573 жж. Гуджаратты басып алғаннан ... ... ... ... ... ... ... Мемлекеттік билікті нығайту
мақсатымен падишах Акбар (1556 -1605) біраз өзгерістер енгізуге кірісті.
Ең ... ... ... ... ... (ол ... ... әкімшілігін басқаратын) салық реформасы жүргізілді. Рента салық әр
шаруаның жерінде әртүрлі болатын болды. Оның мөлшері ... ... ... ... ... байланысты болды. Барлық шаруалардың, байлардың
жерлері қайтадан өлшеніп, сапасы тексеріліп, ... өнім ... ... салынатын салық көлемі дәл ... Бұл ... ... өте ... де, ауыр жұмыс болды. Бұл істің нәтижесі –
Моғолдар державасының Ауғанстан, Кашмир, Бенгалиядан ... ...... ... ... ... ... болды.
Реформа алғашында шаруалар жағдайын біраз жеңілдетті. Бірақ ... ... ...... ... ... қанауына душар етті.
XVI ғасырдың соңғы ширегінен бастап саула - ... ... ... енуі ... ... Егін бітік шыққан жылы оның құны ... ... ал ... салықты бұрынғы мөлшерінде төлеу керек болды.
Сөйтіп, егіннің мол өнімі ... ... ... ... ұшыратты.
Салық реформасы әкімшілік аппаратты ... ... ... ... ... ... Феодалдық рентаны натуралды
салықтан ақшалай салыққа көшіру жерге феодалдық ... бұл ... ... ... XVI ... ... ширегінде Индия деревнясына
ақша – тауар қатынастарының енуі онан әрі үдей ... Осы ... ... ішіндегі мүлік және жер үлесі жағынан теңсіздік ұлғая түсті.
Феодалдық ... ... ... ... ... ... күйзеліске ұшырауы тікелей өнім өндірушілер мен
феодалдардың ара қатынасын шиеленістіре түсті. Бұл ... ... ... Шаруалардан ақшалай төлемді талап еткен Акбардың
салық жүйесі бара – бара ... ... ... ... ... ... меншіктің үстемдігі жағдайында ... ... түрі ... ... 100 мың ... дейін жер
иеленуге рұқсат етілді. Бірақ бұл жер ... ... ... тек
қызмет етіп жүрген кезде берілді. Қызметті нашар істеп, үкімет ... дер ... ... Орта ... бір ... ... ... билігі тұсында 10 жылдан аспады. Шахтың ... ... ... сол ... отырғандардан өз пайдасы үшін алым – салық
жинап ала алатын болды. Жер иеленуші джагирлар өз қол астындағы ... жыл ... да, ... бастығы, әміршісі болды. Шаруаларды еріксіз
жұмысқа (“бегар”) салды, (жол, канал, ... салу ... өз жеке ... үшін де ... ... ... деп ... қосымша салық жинады…
Ең құдіретті джагирлардың жылдық табысы 250, 300, тіпті 600 мың рупий
болды. Бірақ бұл ... 2/3, 4/5 ... ... ... ... ... ... саны джагирлардың атағына сай (жүзбасы, мыңбасы, 5,
10 мыңдық басшы…) құрылды. Қосымша салық жинап алғанда да, жиналған алым ... ... ... де ... ... ... шегіне бағынбады.
Дегенмен джагир қызмет бабы бойынша берілетін уақытша иелік болып қалды.
Шах қашан ... ... десе өз еркі ... Джагирлар өліп кетсе, оның
барлық байлығы, гаремдегі әйелдерінің қымбат әшекейлерін қоса, ... ... ... болды. Байлығын балаларына біреуге, немесе
өз өндірісн кеңейтуге жұмсай алмағандықтан, ... ... ... ... ... ... етті ... қызметкерлер ұстауға).
Ірі джагирлар ұлы моғолдар державасындағы феодалдардың үстем ... ... шах ... ... ... ... болды. Акбардың
экспансиялық саясаты джагирларға берілетін жер ... ... ... ... ... джагирлер ... ... ... ... ... ... ... Күшті шах
ұкіметі феодал – джагирлердің иедіктерін ... ... ... ... ... отырды; ал сауда жолдарының қауіпсіздігі оларға көп табыс
пайда келтіріп ... ... ... ... отыруға
мүмкіндік берді.
Тіпті рентаны да мемлекеттік салық аппараты жинап отырғандықтан
шаруашылық жұмыстарынан еш қам ... ... той – ... ... ... жатты. Мұндай өмір олардың феодалдық жер иеліктерінің шектелуіне
қарсы наразылықтарын ... ... ... джагирларға сепаратизм тән
болды. Олар уақытша қожа ... ... қожа ... өз ... ... табыстың бәрін өз қолында ұстап ... ... ... ... ... кетуге де тырысты.
Акбардың патшалығы кезінде бірнеше рет джагирлар бүлігі болған.
Олардың ... ... ... ... ... ... ... тағайындамақ болған кезде ... ... ... жер ... ... ... ... де, бір иеліктен
екінші иелікке қайта–қайта ... ... ... да, ... ... жиі – жиі ... отырғанда да шыдады.
Олардың шыдамы джагир жүйесін жоюға әрекет ... ... ... ... жж. ірі ... ... Бұл бүлік моғолдар державасының құрып
кету қаупін туғызды. Бұл билік әскери күшпен емес, саяси ... ... ... ... ... ... бүлікшілерге қарсы күрес кезінде
Акбарды жақтаймын дегендерге джагирді кеңінен кеңінен үлестіріп ... өзі де ... арақ ... ... ... ... талабын
орындауға келіскенде ғана бүлік басылды. Сөйтіп Акбар джагирлық жүйені ... да ... ... билігін күшейтуде, ірі феодалдардың
дербестігін шектеуде айтарлықтай ... қол ... ... жүйе шаруашылықтың дамуына ықпал етпей, керісінше,
кедергі ... ... ... ертеңгі күніне сеніммен қарай алмады,
шаруашылықты жақсы басқаруға мүдделі болмай, тезірек және ... ... ... оны ойын – ... той – ... сән – салтанатқа жұмсауға
асықты. Оларды шаруалар күйзелісі толғандырмады.
Индустар мен ... ... ... арқылы шах Акбар өз
билігін едәуір нығайта алды. Діни бөліктер үшін ... ... ... ... діни ... жер ... ... қатар
индустарды да үкімет билігіне орналастыру Акбардың халық арасындағы беделін
өсіріп, билігін нығайтуға үлес қосты.
“Бір ғана ... – бір ... ... ... ... болып, Акбар 1582
жылы “құдайшыл наным” деген жаңа діни бағытты жариялады. Ол дін ... ... және ... ... ... ... Жаңа ... – заирлы билік пен діни билікті бірге атқарған Акбардың өзі ... ... өз қол ... ... ... діни ала ... күш салып бақты. Бұл реформаны ... ... ... ... ... дін ретінде сақтап қалуға күш салған мұсылман дінбасыларын
тәркілеуден де тайынбады.
Акбардың баласы Жахангер (1605 - 1628) мен ... Шах – ... (1628 ... ... ... онан әрі жалғастырды. 1633 жылғы өте қымбатқа
түскен соғыстың нәтижесінде Ахмеднагар сұлтанаты қосып алынды. Осы ... ... ... ... ... ... кеткендігі
байқалды. Кандагарды парсылықтар басып алды. Шах – ... бұл ... әрі ... ... ... ... ... алу үшін жасаған
үш әрекеті сәтсіз аяқталды.
Дели сарайы еуропа ... ... ... ... ... Ұлы ... державасы өзінің құлдырау сатысына аяқ басқан
еді. Пельсарт бұл ... ...... ... ... ... алып”
деген жоқ. Ал Бернье өзінің Кольберге жіберген ... ... ... ... ... ... көп ... пикард мушкетерлерінің
бірнеше полкымен – ақ талқандауға болады деді.
Моғолдар державасының құлдырауы Ұлы елді отарға ... оның ... ... ... үшін ... мүмкіндіктерді пайдалануға тырысқан
еуропалықтардың Индияға кіруінің күшеюімен тұспа – тұс келді. XVI ... XVII ... ... ... мен ... Үнді ... өздерінің сауда факторилерін құрды, кейін ондай ... ... ... ... ... ... үнді мәдениеті.
Үлы Моғолдар билігі кезінде Үнді мәдениеті жоғары дәрежеге ... ... ... ... ... ... ақындар мен
архитекторлар келіп жатты. Олардың ... ... ... ... ... ... өнері жергілікті дәстүрдің Персиядан, Орта
Азиядан келген озық түрлерімен араласуына пайда болды.
Бұл ең алдымен ... ... ... көрінеді. Оның дәлелі – Акбардың
уақытша ... ... ... ... ... аталып кеткен Фатхпур –
Сикри және дүние жүзіне белгілі ... Тадж – ... ... Оны ... Шах – ... (1628 - 1656) өзінің сүйікті әйелі Мумтаз – Махалға
арнап 1630 – 1652 ... ... ... Делиден оңтүстік – батысқа қарай 200 км. ... ... ... Ол ... мен ... ... ... жерінде биік
жартас жағаға салынған. Оның сұлулығын ... ... ... ... ... ... ақындардың көбі “мрамордағы поэма” дейді. Оның сыртынан өзі
жартылай асыл тастармен көмкерілген. Оның салмағы жүз мыңдаған тонна.
Миниатюра ... ... ... ... ... ... шеберлері
Дасванатх пен Басаван, сондай – ақ Хумаюнмен бірге Шираздан келген Абу ... ... ... ... ... ... ... ақындары үндіс Файзи мен
шираздық Урфи ... ... де ... тілінде жазды. Дегенмен өлең сөздің
патшасы Акбар сарайына ... жоқ, ... ... ... ... ... сөйлетін ақын Тулси Дас болды. Ол үнді эпосына арнап “Рамаяна”
поэмасын жазды. Онда ... ... ... ... ... жартысында “бхакти” идеясын “Сурасагаса”
поэмасында соқыр ақын Сур Дас жырлады. Ол поэманың ... ... ... ғасырдың бірінші жартысында Джайпурлық ақын Бихар Лал хинди тілінде
“Cатсайя” деген 700 ... ... ... ... Бұл ... өз
шығармаларын сарайлық фарсы тілінде емес, халықтық тілде жазып, шығарды.
Халық тілінде жазатын ақындардың ... өз ... ән де ... ... ... ақын ақындығы жағына гөрі сазгерлілігімен көбірек
таныс болды. Бұл кезде Индия бұрынғы баяу бидің ... ... ... келе ... елеулі табыстарға жетті. ... ... өз ... ... ... ... ... тұлғаны мақтау рухында жазды.
Дегенмен хроникалар құнды дерек көзі ... ... ... ішінен,
әсіресе Акбардың қарсыласы болып табылатын Бадаунидің хроникасы ерекше ... Ол ... ... ... ... кең ... Абу – л
Фазылдың “Акбарнамэ” деген хроникасында көптеген жарлықтар мен ... ... үшін өте ... ... ... ... жұмысшылар жалақысы
туралы экономикалық мәліметтер келтірілген. Сондай – ақ ... ... ... ... ... ... ... ғасырдың аяғы – XVII ғасырдың басында жазылған.
XVII ғасырдың орта шеңінде “Фарханг –и Джахангири” деген өте ... ... ... ... “Махаб - харата”, “Рамаяна” эпостары
фарсы тіліне аударылды. Индиядағы барлық діни секталардың, олардың ... ... мен ... ... ... басылып шықты. Ол “Дабистин – и
мазахиб” деп аталды. Ол өте құнды ... ... көзі ... ... өзені мен Виндхи тауларынан солтүстікке қарай ... ... ... ал ... ... ... жатқан жерлер – Декан/”дакхин”
– оңтүстік/деп бөлінеді. Бұл ... ... ... ... ... біраз ерекшеліктер болды. Тайпалар дамудың әртүрлі сатысында
еді: біреулері алғашқы қауымдық ... ... енді ... ... ... келесі біреулері – феодалдық қоғамға аяқ басқан еді.
Cолтүстік Индияда дәнді дақылдар, жеміс–жидек, май алынатын, ... ... ... ... да ... ... ... Тау – кен кәсібі дамыды: мысалы,
алтын, ... т.б. ... ... Металды өңдеу ісі, жоғары дәрежеде
дамыды. Делидің маңындағы V ғасырдың ... ... әлі ... ... ... ... сақталған биіктігі 6,7 м., диаметрі 0,4 м., ... ... ... ... ... ... таңқалдырып келеді.
Ертеректе тек қолөнерінде қолданылған ... ... ... V–VI ... жер ... ... де кеңінен
IV ғасырда Солтүстік Индия Магадхалық ақсүйектердің қол ... 320 жылы ... ... ... ... ... өкілі
Чандрагуптаның/320 – 340/қолына тиді. Оның баласы Самудрагуптаның/340 –
380/тұсында Гупттар билігі Батыс ... ... ... ... ... ... ... державасын басқару үшін күшті әкімшілік және әскери
аппарат құрылды. Ондай аппарат тек астана Паталипутрада ғана ... ... ... мен елді ... де ... V ... ... салыққа деген наразылығы көтеріліске әкеп соқты. Державадан ... ... ... ... ... ... 458 жылы ... өз
державасын көшпелі гунн – эфталиттер шабуылынан қорғап қалды. ... ... ... ... ... ... гунн – эфталиттер гуптталарға
қарсы ... ... ... ... ... Гуджарат, т.б. бірқатар
облыстарды алды.
Гупттар тек Магадхты ғана ұстап қалды. Эфталиттер ... ... ... ... Эфталиттер езгісі елді ауыр күйзеліске ұшыратты. Ол
езгі үнділіктерді көтеріліске шығарды. 528 жылы ... ... ... ... ... ... ... одақтаса отырып,
эфталиттерді талқандады. ... ... ... бұл күрес Гупттар
мемлекетін өте қатты әлсіретті. Ішкі талас–тартыстар ... ... ... аяғында Гупттар мемлекеті өмір сүруін тоқтатты.
Жер иесі – феодалдың билігі өз қарамағындағы басыбайлы немесе толық
құқылы емес ... ... Олар ... ... ұсақ шаруашылықпен
айналысып, феодалға жер рентасын төлеп отырды. Декан князьдықтарындағы ең
ірі жер иелері – ... ... ... бос ... мен ... жерлерінің біраз бөлігін күшпен тартып алу ... жер ... ... XI ... бізге жеткен бір мәлімет
мынаны хабарлайды: “Оңтүстіктегі бір князь өз көршілерінің ... ... соң ол ... ... ... қуып ... оған өз шаруаларын көшірді.
Сөйтіп, 1900 ауыл ... Ол ... өте ... ... көшіп келгендердің
қанша салық төлейтіндігін белгіленген”.
Сақталған князь ... ... ... бос ... жерлер князьдікі
болып есептелгендігін хабарлайды. Ол жерлер “раджа жері” деп аталған.
Князьдардың ... ... ... де ... ... Оны сол ... шаруалары
өңдейтін. Храмдар мен монастырлар да ірі жер иелері болды. ... көп ... ... ... ... ... XI ... Декандағы бір князь храм мен дінбасыларына 1400 село мен ... - ... ... ... ... ... қатынастар орнай бастаған кезде қала ... ... бұл ... ... ... жоқ. Мұны Индиядағы рентаның үстем түрі
азық – ... ... ... ... ... ... азық – түліктің
едәуір бөлігін феодалдар айырбасқа жүретін ... ... ... ... ... ... мен астаналары ірі ... ... ... Бұл ... қолөнершілер қауымы орналасты.
Олар феодалдардың тапсырыстарын орындады, ... – ақ өз ... ... сататын көпестерге беріп отырды. Қалалық қолөнерішер қымбат қару ... ... ... кілем, жұқа әсем маталар, иіс сулар шығарумен
айналысты.
Басқа елдермен сауда жасаудың ... ... ... ... Аравия теңізі жағасындағы Броч, Камбей, Сурат болды. Қалаларда
қолөнершілер саны ... ... ... қажетті азық – түлік ... ... ... де өсе ... ... ... тұратын
ауылдың тұрғындары өздерінің артық өнімдерін әкеліп сатып тұратын болды.
Бірақ шаруалар қала тұрғындарының өскелең ... ... ... Қала ... сатылатын азық – түліктердің көбі феодалдық
рентадан түскен табыстар болатын. Оны ауылдарды ... ... ... ... – көпестер әкелетін.
Қаладағы, ауылдағы қолөнершілер өз ... ... ... ... қару – ... ... бірікті. Қолөнерінің
жіктелуіне байланысты касталар саны өсе түсті. Әр кастаның басында старшина
мен ... ... Олар ... ... мақсат –
мүдделерін қорғады, өндірісте және ... ... ... мен ... ... ... ... мен касталық
кеңес–панчаят каста тәртібін бұзушыларды соттады. Ең ауыр жаза– күнәкәрды
каста мүшелігінен шығару ... орта ... ... Деканда да бірнеше ұсақ феодалдық
князьдықтар ... ... ... ... ... рөл атқарғандары – астанасы
Канчи қаласы болған Паллдар князьдығы мен ... ... ... ... ... болды. Табысты ... ... ... ... халқы қоныстанған аумақты, ал Чалукилер
II Пулакешин тұсында маратхи, ... және ... ... халқы орналасқан
аумақтарды жаулап алды.
Деканда қолөнері мен сауда жақсы дамыған ... көп ... ... ... ... ... мен ... орталықтары, теңіз жағалауларындағы
портты қалалар, қасиетті храмдар маңындағы елді мекендер болды. Қолөнері
алуан түрлі болды. Конкан ... ... ... ... ... ... тоқыма өнеркәсібі жоғары дәрежеде дамыды. Малабар жағасында
кокос пальмасынан май ... ... ... ... есті. Қазіргі Майсұр
аумағындағы қолөнершілер піл ... ... ... ... Қазіргі
Хайдарабадта, Майсұрда, Мадрас штатының аумағында алтын, ... т.б. ... мыс пен ... көптеп өндірілді. Сол себепті бұл жерлерде зергерлік,
әшекей бұйымдар ... кең өріс ... ... – ақ ... ыдыс – аяқ ... ... Әр қалада тері өңдеушілер, одан аяқ киім тігушілер, тартпа,
жүген жасаушылар жеткілікті болды. Тас ... ... ... ... еді.
Индиядағы антифеодалдық күрестің бір түрі, басқа елдердегідей,
сектанттық ... ... Ол ... ... ... ... теңдігі, кастасына байланысты артықшылықтарды жою ұранымен
өтетін. Сондай секталардың бірі бхакти сектасы ... XII ... ... ... ... ... ... сектасын құрды. Бұл секта
брахмандық дінмен келіспеді. Ол брахмандардың ... және ... ... ... ... қаласындағы діни қақтығыс
лингаяттар мен брахман ортодоксиясы арасындағы қанды ... ... ... Кальяни қаласы толық қирады. Кейбір феодалдар тобы жағынан
көрнекті ортағасырлық философ, ... ... ... Рамануджа
қуғындалды. Сөйтіп, феодалдар бхакти сектасының негізгі ... ... ... ... идея деп ... ... бір ерекшелігі – халықтың толып жатқан кастарға
бөлінуі еді. Оның әрқайсысының феодалдық қоғам өмірінде белгілі орын ... ... ... ойынша, еңбектің қоғамдық бөлініс түрі болды.
Әр ... өз ... ... бұл ... ... ... көшіп отырды, ол
кәсіпті ауыстыруға болмады, ... ... ... ... ... Әр ... кәсібі қоғамның жазылған заңдарымен де, жазылмаған,
бірақ қалыптасқан салт–дәстүрімен де ... ... ... ... ... ... салынды. Ең жоғарғы касталар –
абыздар/брахмандар/мен әскери жер иеленушілер/кшатрилер мен ... ... ... вайшиттер өкілі деп есептейтін көпестер мен
өсімқорлар кастасы ... ... ... ... ... ... Ең ... құлдар мен малайлар істейтін үй сыпыру, кір жуу, тері илеу сияқты
жұмыстағылар ... ... ... ... мұндай
касталарға бөлінуі ... ... ... үстемдігін
нығайтты”–дейді. Біздің ойымызша, бұл бөлінушілік қоғам ... ... ... ... ... де ... саты ... түрде қалыптасып, заң
жүзінде бекітілмегенін, болды деп санаймыз.
Индияның ... ... оның ... ... Үнді ... мен ... ... табыстарға
жетті. “0” – нольді есепке ... ... ... ... ... ... құрған. Олар алгебраны білген, түбірден шығаруды да солар
ашқан. Үнді астрономдары жұлдыздар мен ... ... ... V ғасырдағы көрнекті ғылым Арьябхата жердің өз өсін ... ... ... – ақ ... да ... ... ... Үнді
медицинасы да зор табыстарға жетті. Үнді дәрігерлері ... ... ... ... ... ... бар екендігін дәлелдеді,
күрделі операциялар жасай алды. Көп ... ... ... жылы Шихаб – ад – дин/Мұхаммед Гури/өлген соң оның Солтүстік
Индиядағы наместниктері ... жаңа ... ... бас ... ... ... Кутуб – Ад – дин Айбектің қол асытан
бірігіп, ... ... ғана ... Газни мемлекетінен бөлінген мұсылман
феодалдары Дели сұлтанатын құрды. Айбектің қол астына ... ... – бара бір – ... ... ... әлсіреді. Осы жағдайды Үнді
князьдары пайдаланып қалуға тырысты. Олар тәуелсіздіктерін ... ... ... ... мұсылман наместниктердің көпшілігі ... ... ... ... келмеген облыстарды күшпен қосып
алды. Сөйтіп, Дели Сұлтандығы нығая түсті. ... 1221 ж. ... ... ... – ад – ... қуып ... монғолдар баспы кірді. Шыңғыс ханның
әскері батыс Пенджабты талан – таражға ... ... ... сұлтанатында жер мемлекеттің меншігі болып табылды. Жерді беру,
оның салық ... ... ... ... ... болды. Әрбір жеке
феодалға сұлтан мемлекеттік рентадан үлес алуға грамота беретін. ... ... ... салық үлесін алып ... ... ... ... Ихта.
2. Иннам және вакх.
3. Заминдалар.
Илтутмыш өлген соң Дели сұлтанатында төңкерістер кезі басталды. ... үшін ... ... ... ... қыза ... Бұл ... 1245
жылы талантты ел басшысы Илтутмыштың қызы Разия қаза тапты. Одан кейін екі
сұлтан бірінен соң бірі ... ... 1245 жылы ... үкімет басына
Илтутмыштың немересін отырғызды. Бұл әлсіз сұлтан кезінде іс жүзіндегі
үкімет басшысы ... ... ... Ол ақыры кәмелетке жетпеген жас
сұлтанды у беріп өлтірді. Өзін сұлтан деп жариялап, мемлекетті 1265 ... ... ... ... ... соң ... сарай төңкерістері басталды. Ол төңкерістер
үкімет басына Ала–уд–дин Хильжа ... ... соң ғана ... Бұл ... – 1316 ... ... ... құрды. Үкімет билігін қолына алысымен
Ала – уд – дин күшті әскер ... Тек ... жеке ... қорғайтын жетпіс
мыңдық атты әскері болды. Сол ... ... ... ... олардың үкіметке қарсы шығу пиғылдарын су сепкендей жым қылды.
Сұлтанаттың экономикалық жандануы ... ... ... ... ... Ол таққа өз әкесі Гияс–уд–дин Тоғалақты ым
– жымсыз ... соң ... ... ... жорықтан соң әскердің
салтанатты шеруі өткізілді. Сол шеру кезінде жауынгер ... Гияс – уд ... ... ... ... ... ... құлаған шатырдың астында қалып,
қайтыс болады. Бұл ... ... ... Тоғалақ тәжірибелі қолбасшы,
саясаткер болып қалыптаса бастаған еді. Ол тарихта екінші ... ... ... ... қалуды армандады. Алғаш оның бұл ... ... ... ... Ала – уд – дин өлген соң сұлтанаттан
бөлініп кеткен ... ол ... соң ... ... ... ала бастады. Ол
Ала–уд–дин тұсындағы Дели сұлтандығын онан ... ... ... ... ... қол ... ... Бұл Дели сұлтандығының аумағының ең
үлкен кезі болды. Мұндай жеңісті жорықтар тек ... ... үшін ... ... – ақ ... алынған жерлерді бағыныштылыққа ұстау үшін де ... мен ... ... ... Сол себепті Мұхамет Тоғалақ ... ... ... ... ... жылы деканда Бахмани мемлекеті құрылды. Оны иктадалар мен
сұлтанат наместниктері құрды. Олар ... ... ... ірі ... деп ... Бұл ... Дели сұлтандығындай, феодалдық жер
иеленудің негізгі екі түрі болды. Бірі ... ... ... ... ... емес бұрынғы индус феодалдарының мұрагерлік
жекеменшігі. Бахмани шахтарының ең ... өзі де жеке дара ... ... ... ... ірі ... мен ... бастықтары–тарафдарлар
қолында болды. Әсіресе тарафдарлар күшті болды. Олардың өз әскерлері болды.
Бахмани мемлекеті ... ... ... ең ірі ... ... Бұл ... ... Мұхаммед Тоғалақтың қол астына
оңтүстік Индиядан келіп қосылып, ислам дінін қабылданған ағайынды Буки мен
Харихара қалады.
Еуропадағы а) ... ...... б) ... ... ... деген құштарлық, г) осман түріктерінің ... ... ... ... – ұлы ... ... ... болды. Ұлы географиялық ашылымдар оқ дәрімен атылатын мылтықпен,
зеңбірекпен қаруланған Еуропаның аш қасқырдай жалақтаған рыцарьларының ... ... ... ... ... ... бастамасы болды.
Индия XVI ғасырдың басында өзара қақтығысып, қырқысып, жататын бірнеше
дербес князьдықтарға бөлінген, бытыраңқы ел болды. Үндістанда Кашмир, ... ... ... ... ... Бихар дербес мемлекеттер
болды. Солтүстік Индиядағы үлкен мемлекеттердің бірі Дели ... ... ... аса ... ... ... ... Лоди әулеттері тұрды. Оңтүстік
Индиядағы XVI ғасырдың басындағы ірі мемлекеттер Хандеш Виджаянагар (1336 ... ... Олар ... билігінде еді. Екі сарай төңкерісінен
кейін Кришна Рай (1509 - 1529) ... ... ... ... ... ... бір мемлекетке біріктірді. Ол ... ... ... ... одан түсетін салықты реттеді. Малабарды басып алып,
солтүстікке бірнеше жорықтар жасады. ... ... ... табыстары
Виджаянагар империясының құлдырауын ... ... ... ... ... ... отырды.
Малабар жағалауында қауымның ыдырағандығы сонша, онда ... ... ... де қалмады. Шаруалар үлкен отбасыларымен өзіне ... бар ... ... ... етті. Жақындауға болмайтын
(неприкасаемые) каста мүшелерінің жалдамалы еңбегін пайдаланды. ... мен ... ... жеке ... ... ... ... Индияда араласуға болмайтын касталық басыбайлы ... ... ... ... қала ... Бұл ... қауымды ұжымдық қанаушы ретінде
топтастыра, біріктіре түсті. Қауымдардың ... ... ... ... бір себебі осы болды. Жерге феодалдық меншіктің бірнеше
түрі болды:
7. Махараджа әулетінің иелігі, сондай–ақ иен жерлер, джунгли мен ... ... ... ... ... ... Олардан түскен
табыс сарайдың мұқтажына жұмсалды;
8. Сонымен қатар ... ... ... ... ... ... айналған, әскери лендер ретінде тарату үшін ұстап отырған елдің
түкпір–түкпіріндегі барлық ... тек өз ... ... ... ол ... ... мен діни ... ретінде таратуға болмайтын еді;
9. Әскери лендер “амарам” деп аталды. Олар тақсыр үшін белгілі бір әскери
контингенттің ... ... ... ... ... ... тұрғанда өмір
бақилыққа берілетін. Бұл салық жылдық азық – түлік табысының 1/6 – ... Одан аз ... ... ... ... ешқашан көп болған жоқ.
Амарам иесінің өз қарауындағы шаруалардан ... ... ... ... ... оны жинау мерзімі мен жинаушылар ... ... ... өзі ... ... Оның өз ... басқа біреуге
сатуға, сыйлауға, жәй беруіне құқы болды. ... ірі ... ... Олардың саны 200–ден аспады;
10. Амаранайяктардың вассалдарына, кішігірім отряд командирлеріне берілген
“умбали” деген жер сыйлығы. Феодалдық жер иеленушіліктің бұл түрі ... ... ... үшін ... ... ірі ... ... болды. Бүкіл елдің аумағының 1/5 – і
сол храмдардың аумағында болды. Храмдарды ... ... ... ... кеңесі басқарды. Орталық үкімет храмдардың ... ... ... отырды;
12. Инабатты феодалдар өз жерлерінің біраз бөлігін ... ... ... ... ... ... оның вассалдары мен ... ... жер мен ... ... қора – қора брахмандар
жүретін. Оншақты ... ... бір ... ... Онан ... бәрі ... ... Императорлар князьдар арасындағы
алаауыздықтармен қырқысулдарды өз ... ... үшін ... ... 1350 ж. ... (1336 - 1556) ... салықты ақшамен
жинауға бұйрық берген болатын. Ақшалай рента Виджаянагар әулеті билік
құрған кезде мызғымай қала ... ... ... та ... қалды.
Бірақ оның мөлшері өте аз болды.
Моғолдар державасының құрамына кірген ... ... ... ішкі ... ... ... Сөйтіп, егіншілік пен сауда ... үшін ... ... ... Cауда әсіресе 1572 – 1573 жж. Таяу
және қиыр ... ... ... ... ... қызу ... ... порттарымен қоса жаулап алған соң айтарлықтай жандана түсті.
Құрғақта ... құра ... ... ... ... ... ... Үнді мұхитының суларына португалдықтардың қожайындық ... ... ... Португалдықтарды Гуджараттың бүкіл Малабар
жағалауының ірі ... ... кіре ... ... Диу мен ... ... ... моғолдар үшін сәтсіз аяқталды.
Индияның едәуір бөлігінің Моғолдар державасының ... ... ... ... ісінің орталықтандырылуы, салық рентаны
жинауды реттеу жөніндегі шаралар ... ... ... ... ... Индияда қолөнерінің егіншілктен бөлінуі Еуропа мен Азияны
көптеген феодалдық елдеріндегідегі қарағанда өте баяу қарқынмен ... ... ... ... саны көп ... ... онан әрі ... Бұрынғы байлардың бекініс мекені типтес қалалармен қатар және
қалалар ...... ... ... ... ... Бұл қалалар
бұйымдарын рынок талабын қанағаттандыру үшін шығарып ... ... өсуі ... ... қала мен ... ... еңбек
бөлінісінің жоғарғы дәрежеге жеткендігінің белгісі болды.
Индияның әртүрлі облыстарының арасындағы экономикалық байланыстардың
дамығандығын Бенгалияны, Индия континентінің ... - ... ... негізгі артерия – Ганг өзені мен ... ... ... Өзен мен ... ... ... ... күріш, бидай,
қант, мата, бояу тасылса, төмен Бихарға қарай Раджпуттанда өндірілген тұз,
әлемге әйгілі биязы жүннен ... ... ... ... және ... ... лохормен Делидің зергер шеберлер жасалған қару жарақтар
әкелінетін.
Индиядағы XVI ... ең ... ... ... ... ... ... Сикхизм – шәкірт деген сөзден ... ... XV ... ... ... басында қалыптасты. Индуизмнің
сектанттық бағыты. Ол ортағасырлық Индия қаласының ... ... ... мен өсімқорларының феодалдарға қарсы наразылығын білдірді.
Алғашқы сикхтер Индияның солтүстік–батысындағы сауда- өсімқорлықпен
айналысатын кшатри ... ... ... ... қалаушы, сикхтердің
бірінші ұстазы (гуру) Нанак (1469 - 1538) сол кшатрии кастасынан шыққан. Ол
көпестің баласы болған, Лахордағы ... ... ... нан ... ... ... ... қала тұрғындары байлықтарын жасырып,
алма – жұлма киім киіп жүруге мәжбүр болғандықтан осы қозғалысқа қатысты.
1572 – 1573 жж. ... ... ... ... ... басқыншылық
жорықтарын уақытша тоқтатуға мәжбүр болды. Мемлекеттік билікті нығайту
мақсатымен падишах Акбар (1556 -1605) ... ... ... ... ... индус Тодор Маланың басшылығымен (ол Моғолдар үкіметіндегі
қаражат әкімшілігін басқаратын) салық реформасы жүргізілді. Рента салық ... ... ... ... ... Оның ... ... сапасына, онда
егілетін дақылдардың түріне байланысты болды. Барлық шаруалардың, байлардың
жерлері қайтадан өлшеніп, ... ... ... өнім ... ... салынатын салық көлемі дәл анықталды. Бұл мыңдаған
есепшілер жүргізген өте ... де, ауыр ... ... Бұл істің нәтижесі –
Моғолдар державасының Ауғанстан, Кашмир, Бенгалиядан басқа жерлеріндегі
азық – түлік рентасының ... ... ... ... ... ... ... Үнді мәдениеті жоғары дәрежеге көтерілді.
Падишах ... ... ... суретшілер, мүсіншілер, ақындар мен
архитекторлар келіп жатты. Олардың көпшілігі астанада орналасып, ... ... ... ... ... ... Персиядан, Орта
Азиядан келген озық түрлерімен араласуына пайда болды.
Бұл ең алдымен сәулет өнерінен айқын көрінеді. Оның ...... ... болған “тастан жасалған ертегі” аталып ... ... ... және дүние жүзіне белгілі әйгілі Тадж – Махал кесенесі. Оны Моғолдың
императоры Шах – Жаһан (1628 - 1656) ... ... ... ...... 1630 – 1652 жылдары салғызған.
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
1. C.Ә. Тортаев Орта ғасырлардағы Азия және ... ... ... 2009 ... ... Д.А., ... А.Ж. Мемлекет және құқықтың жалпы тарихы. Оқу -
әдістемелік құрал. Алматы 2004 ж.
3. Антонова Н.А. История ... – М., 1979. – 166 – 185 ... ... ... в средние века/Отв. ред. Л.Б. Алаев и др. – М., Наука,
1968. – 166 – 245 ... ... ... Т.2. – М.: ... ... РАН, 1995. – 41 – ... – 146 бб.
6. Васильев Л.С. История Востока: В 2 т. Т. 1.–M.: ... ... – 309 – 320 ... ... Востока. Т.2: Восток в ... ... – М.: ... РАН, 1995ю – 418 – 429б 451 – 486 бб.
8. История Индии в средние века. – М., ... ... Л.С. ... ... В 2 ... Т.1. – M.: ... ... – 326 – 333 бб.
10. История Востока. Т. III. Восток на рубеже средневековья и ... XVI – XVIII вв. – M.: ... ... РАН, 1999. – 145 –
194 бб.
11. Захир ад – дин Мұхаммед Бабыр. Бабырнама. – Алматы, “Ататек”, 1993.
12. Антонова К. А., ... Г.М., ... Г. Г. ... ... ... ... или Наука политики (пер. с санскрита). Л.-М., 1959.
14. Бонгард-Левин Г. М., ... Г. Ф. ... ... М., ... Бонгард-Левин Г. М. Древнеиндийская цивилизация. Философия, наука,
религия. М., 1980.
16. ... Г. М. ... ... Маурьев. М., 1973.
17. Данге Ш. А. Индия от первобытного ... до ... ... Пер. с ... М., ... ... Г. Ф. ... индийский город Таксила. М., 1958.
19. История Индии в средние века. Ред. Алаев Л. Б., ... К. ... К. 3. М., ... ... А. А. ... ... раннего средневековья, М., 1964.
21. Косамби Д. Культура и цивилизация древней Индии, Пер. с ... ... ... ... ... Герасимов А. В. (отв. ред.)/М„ 1975.
23. Лунин Б. Н. История индийской культуры с древних веков до наших ... с ... М., ... ... 3. ... культура долины Инда, Пер, с англ, М., 1951.
25. Тюляев С. И. Архитектура ... М., 1919.

Пән: Жалпы тарих
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 46 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан тарихы жоғары және арнаулы орта оқу орындарына арналған оқулық440 бет
Орта ғасырлардағы венгрия9 бет
16-17 ғасырлардағы Қазақ хандығы37 бет
1933-1939 жылдардағы халықаралық қатынастардың дамуы3 бет
3-12 ғасырлардағы Қытай27 бет
III – VII ғасырлардағы иран21 бет
III – X ғасырлардағы Қытай37 бет
IX-X ғасырларда Батыс Еуропа елдеріндегі феодалдық құрылымның нығаюы. IX-XI ғасырлардағы Франция, Германия,Италия X-XIғасырдың ортасына дейінгі Англия. Испания мен Византия дамуының тарихи ерекшеліктері9 бет
IX-XII ғасырлардағы қазақ отбасы тәрбиесінің қалыптасуы мен дамуы53 бет
VІІ – Х ғасырлардағы түркілердіің соғдылармен және ирандықтармен байланысы46 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь