Төменгi сатыдығы өсiмдiктер

Мазмұны

1. Төменгі сатыдағы өсімдіктер
2. Жасыл және қоңыр балдырлар
3. Жасыл балдырлар бөлiмi (CHLOROPHYTA).
4. Бiр жасушалы балдырлар және олардың өкiлдерi.
5. Хомидомонада, және оның жыныссыз көбеюi
6. Хломидомонаданың жынаста көбеюi
7. Көп жасушалы жасыл балдырлар
8. Қоңыр және қызыл балдырлар.
9. Балдырлардың құрылыс ерекшелiктерi , қоректенуi, көбеюi
10. Балдырларды қолдан өсiру
11. Хламидомонаданың жыныссыз көбеюi
12. Хламидомонаданың жынысты көбеюi
13. Балдырлардың құрылыс ерекшелiктерi, маңызы.
14. Қыналар, олардың құрылыстары, қоректенуi, көбеюi
15. Қыналардың iшкi құрылысы.
16. Қыналардың көбеюi.
17. Қыналардың маңызы.
18. Пеницил саңырауқұлағы
ТӨМЕНГI САТЫДЫҒЫ ӨСIМДIКТЕР

Құрлық жер шары бетiнiң 30 % жуығын алып жатыр, қалған бөлiгi теңiздер мен мұхиттар.
Өзен, көл және теңiз суларында өсiмдiктер көптеп кездеседi. Ұсақ жасыл өсiмдiктер суда қалқып жүредi, кейбiр тұтасып өскендерi су түбiн жауып жатыр, осы өсiмдiктердiң көпшiлiгi балдырлар деп аталады, олар кәдiмгi гүлдi өсiмдiктерден ерекше. Балдырлар негiзiнен су өсiмдiктерi , дегенмен кейбiреулерi жер бетiнде кездеседi : топырақта, ағаш дiңiнде т.б.
Альгология (немесе фикология) балдырлар жөнiндегi ғылым. Бүкiл жер бетiне таралған олар, фотоавтотрофты ағзалар ретiнде табиғат тiршiлiгiнде орасан зор рол атқарады. Суда олар органикалық заттар жасаушы (түзушi) ретiнде болғандықтан – қорек тiзбегiнiң алғашқы буыны. Келесi бiр үлкен маңызы балдырлар судағы жануарлар мен өсiмдiктер үшiн фотосинтез кезiнде суға оттегiн бөледi. Оларда көбiнесе хлорофилден басқа да пигменттер болады. Сондықтан олар сарғыш, қоңыр, қызыл түстi де болады. Әрине, жасыл балдырлар да көп.
Үлкен су қоймалары түбiнде өсетiн балдырлар – жасыл түстi жiңiшке жiп тәрiздi. Балдырлардың тамыры болмайды, сондықтан олар су түбiне кiшкене өсiндiлерi – ризоидтары арқылы бекiнедi. Олардың өткiзгiш түтiктерi бар сабақтары , жапырақтары, гүлдерi , жемiстерi мен тұқымдары болмайды. Мықты сүрегi, тiн талшықтары жоқ балдырларды су демеп ұстап тұрады. Судың қозғалысы мен балдырлар тербелiп тұрады.
Әдебиеттер тізімі

Негізгі әдебиеттер
1. В.И. Билай. Основы микологии. Киев: Высшая школа, 1989.
2. И.А. Дудка. Грибы. Киев: Наукова думка, 1987.
3. Ф. Вент. В мире растений. 1972.
4. Э.Н. Кудряшева. Микология с основами фитопатологии. Минск: Высшая школа, 1918.
5. О.А. Абдрахманов. Практические работы по систематике низших растений. Часть 1. - Караганда, 1994.
6. О.А. Абдрахманов. Практические работы по систематике низших растений. Часть 2. - Караганда, 2000.
7. Культиасов И.М. Экология растений. М.: МГУ, 1982.
8. Горышина Т.К. Экология растений. М., 1979.
9. Лархер В. Экология растений. Изд-во Мир, 1978.
10. Дорохина Л.Н. Руководство к лабораторным занятиям по ботанике с основами экологии растений. М.: Просвещение, 1986.
11. Курсанов Л.И. и др. Ботаника. Т. 1., М., 1996.
12. Рейвн П. и др. Современная ботаника. М., т. 1, 2, 1990.
13. Бурова Л.Г. Экология грибов макромицетов.-Москва: Наука, 1986 г.
14. Лихачева Е.А.Грибы.-Алма-Ата: Кайнар, 1986 г.
15. Саут Р., Уиттик А., Основы альгологии. - Москва: Мир, 1990. С. 15
16. Абдрахманов О.А., Альгология. – Қарағанды, 1997 ж.
17. Абдрахманов О.А., Айдарханова Г.С., Лихенология. –Алматы, 2003 ж.
18. Шапиро И.А. Загадки растения – сфинкса: Лишайники и экологический мониторинг. – Л.:гидрометеоиздат. 1991-80 С.
19. Шуберт Р. Биоиндикация загрязнений наземных экосистем.М.1986г.
20. Шинников А.П. Экология растений. М: Сов.наука, 1950.
Қосымша әдебиеттер
1. Абдрахманов О.А., Нуркенова А.Т., Экология низших растений. Электронный курс лекций.-Караганды: КарГУ, 2009 г.
2. Абдрахманов О.А., Нуркенова А.Т., Систематика растений (низшие растения). Электронный курс лекций.-Караганды, 2007 г.
3. Голубева Н.В. Альгология, 1998.
4. Жизнь растений, 1-6 Т.т., 1973, 1978-1982.
5. Комарницкий Н.А., Кудряшов Л:В., Уранов А.А Систематика растений. M.,1975. 608 с.
6. Курс низших растений. Под ред. Горленко МВ .1981.
7. Гарибова Л.В., Горбунова н.п. и др. Низшие растения. М.,1975.
8. Дорохова Л.Н., Нехлюдова АС. Руководство к лабораторным занятиям по ботанике с основами экологии. М:. 1980. 143 с.
9. Поплавская Г.И. Экология растений. Изд-во АН СССР, 2.с.148
10. Лаптев Ю.П. Растения от А до Я/ Лаптев Ю.П.. - М.: Колос, 1992.
11. Грибы и лишайники в экосистеме/Под ред. Э.К.Вимба.-Рига, Изд-во Латвия, 1985 г.
12. Черепанова Н.П. Морфология и размножение грибов.-Ленинград: ЛГУ, 1981 г.
13. Великанов Л.Л., Сидорова И.И., Успенская Г.Д., Полевая практика по экологии грибов и лишайников.-Москва: Госиздательство МГУ, 1980 г.
14. Лабораторный практикум по грибам и лишайникам.-М, 2001 г.
15. Водоросли, лишайники и мохообразные СССР / Л.В. Гарибова, Ю.К. Дундин, Т.Ф. Коптяева, В.Р. Филин. М.: Мысль, 1978-366 С.
16. Давыдова Н.Н. Диатомовые водоросли – индикаторы природных условий водоемов в голоцене. – Л: Наука, 1985
17. Водоросли Справочник. Киев. Наукова думка. 1989г.
18. Лишайники и их практическое использование,- Ленинград, АН СССР, 1945 г
        
        Мазмұны
1. Төменгі сатыдағы өсімдіктер
2. Жасыл және қоңыр балдырлар
3. Жасыл ... ... ... Бiр жасушалы балдырлар және олардың өкiлдерi.
5. Хомидомонада, және оның жыныссыз көбеюi
6. Хломидомонаданың жынаста көбеюi
7. Көп жасушалы жасыл балдырлар
8. ... және ... ... ... ... ерекшелiктерi , қоректенуi, көбеюi
10. Балдырларды қолдан өсiру
11. Хламидомонаданың жыныссыз көбеюi
12. Хламидомонаданың жынысты ... ... ... ... ... ... олардың құрылыстары, қоректенуi, көбеюi
15. Қыналардың iшкi құрылысы.
16. Қыналардың көбеюi.
17. Қыналардың маңызы.
18. Пеницил саңырауқұлағы
ТӨМЕНГI ... ... жер шары ... 30 % ... алып ... қалған бөлiгi теңiздер
мен мұхиттар.
Өзен, көл және теңiз суларында өсiмдiктер көптеп кездеседi. Ұсақ ... суда ... ... ... тұтасып өскендерi су түбiн жауып
жатыр, осы өсiмдiктердiң көпшiлiгi балдырлар деп ... олар ... ... ерекше. Балдырлар негiзiнен су өсiмдiктерi , дегенмен
кейбiреулерi жер бетiнде кездеседi : топырақта, ағаш дiңiнде т.б.
Альгология (немесе фикология) ... ... ... ... жер
бетiне таралған олар, фотоавтотрофты ағзалар ретiнде табиғат тiршiлiгiнде
орасан зор рол атқарады. Суда олар ... ... ... (түзушi)
ретiнде болғандықтан – қорек тiзбегiнiң алғашқы буыны. Келесi бiр ... ... ... ... мен ... үшiн ... кезiнде
суға оттегiн бөледi. Оларда көбiнесе хлорофилден басқа да пигменттер
болады. Сондықтан олар ... ... ... түстi де болады. Әрине, жасыл
балдырлар да көп.
Үлкен су қоймалары түбiнде ... ...... түстi жiңiшке жiп
тәрiздi. Балдырлардың тамыры болмайды, сондықтан олар су ... ...... ... бекiнедi. Олардың өткiзгiш ... ... , ... ... , жемiстерi мен тұқымдары болмайды. Мықты
сүрегi, тiн ... жоқ ... су ... ... ... ... мен ... тербелiп тұрады.
Жасыл және қоңыр балдырлар
Жүйелiлiк (систематика) жағынан ... 10 ... ... ... тегi, ... ... құрылысы бойынша топтастырады. Бiз тек үш
бөлiмнiң өкiлдерiмен танысамыз – жасыл ... , ... ... ... ... ... ... (CHLOROPHYTA).
Жасыл балдырлар әртүрлi құрлықтағы су қоймаларында кең таралған,
сондықтан тiрi күйiнде ... ... ... ... ... ... көп жасушылы және колониялы болады. Көп ... ... ... жапырақ болып бөлiнбегендiктен таллом деп аталады. ... ... ... ... бар ... ... деп
аталады. (Гректiң «хромос» – бояу, «форос» -тасыушы деген сөздерiнен).
Хроматофорларда ... ... ... ... ... ... ... немесе бiрнешеу , кейбiреулерiнде – ұсақ, дән тәрiздi, өте
көп. Балдырдың түр-түсi хлорофилден басқа каротин және ... ... ... ... және ... ... жасушалы жасыл балдырларға хламидомонада, хлорелла, ... ... ... ... ... ... кең таралғаны
–хламидомонада. Ол кiшi iирiм суларда, тоғандарда кездеседi. Кейде, дымқыл
жол ... иiрiм ... ... сулары ақшыл –жасыл түске боялады.
Осындайды «гүлдеген« су деп ... ... ... ... ... ... су жасыл түстi болып көрiнедi.
Хломидомонада жасушасы сопақша немесе алмұрт пiшiндi болып келедi..
Оның денесiнiң алдыңғы созылған ұшында ... ... ... ... болады. Бұл жануарлар ағзаларына тән туыстық белгi. Жасушасы
сыртынан целлюлозалы қабықшамен қапталған, iшiнде ... ядро және ... ... ... ... алдыңғы бөлiмiнде екi жырылғыш вакуоль және жарық ... ... ... ... көзше түскен жарықты қабылдап, хламидомонада
сол жерге қарай талшығының көлiгiмен қозғалып ... ... ... суды ... шығарады.
Хламидомонада тек қана фотосинтез кезiнде пайда болған органикалық
заттармен қоректенбейдi, дайын органикалық заттарды бүкiл ... ... ... Суда ... ... ... ... екi жолмен жүредi – жыныстық және жыныссыз. Жаз айларында
қолайлы жағдайлар ... ... ... Бұл ... ... ... хламидомонада тоқтап талшығын тастайды (жоғалтады), бөлiнiп 2,4
кейде 8 ұсақ жасушаларға (хламидомонадаларға) айналады. Оларды ... ... ... ... ... өз ... ... Сонымен хламидомонаданың жыныссыз көбеюi споралары арқылы жүредi.
Споралар аналық жасушаның қабықшасы ... ... ... ... суға ... шығады. Суда бiраз жүзiп жүрiп аналық жасушаға дейiн
үлкейiп өскен соң жыныссыз көбеюге кiрiседi.
Хломидомонада, және оның ... ... ... ... ... ... ... иiрiм сулардың кеуiп кетуi сияқты қолайсыз
кезең басталғанда жүредi. Аналық жасушада 2 талшықты гаметалар түзiледi.
Олар аналық жасушаның қабықшасынан ... ... ... ... қосылады. Осының нәтижесiнде тығыз ... ... ... ... ... ... зигота бөлiнiп одан 4
хламидомонада түзiледi.
Хлорелла ... – бiр ... ... ... ұсақ жасыл
балдыр.
Домалақ шар тәрiздi хлорелла ... ... ... ... ядро және ... ... түске бояп тұратын iрi хроматофор
бар.
Егер бiр ... ... ... ... көптеген түссiз шар
тәрiздi денелердi көруге болады. ... ... ... ... ... хлорелла өсiмдiгi. Хлорелла тек суда ғана кездеспейдi. Жаңбыр
жауғаннан соң, немесе тұман түскен ... ... ... ... түспен
тұтылғанын байқауға болады. Осындай құбылысты ылғал топырақ бетiнен де
көруге ... ... аса ... ... ... ол көп ... ... мол органикалық зат бередi. Көбеюi тек қана жыныссыз жолмен
жүредi. Күн сәулесi түсiп тұрған суда қарқынды ... ... ... ... ... ... –споралар пайда болады. Осы споралар аналық
жасушы қабықшасын жарып ... суда ... ... тiршiлiк етедi. Бұл
жасыл шарлар суда ерiген минералдық заттар мен көмiр қышқыл газын сiңiрiп
өз хроматофорларында ... ... ... аса кiшi көлемiне қарамастан хлорелла қазiргi ғалымдардың , оның
iшiнде тек ботаниктердi ғана емес ғарыш ... ... ... ... ... ғарыш кораблiнiң iшiнде басқа да ... мен ... осы ... да ... ... аралық саяхат кезiнде ғарышкерлер
кабинасында үнемi ... ... ... ... жаңа ... ... Ғарышкерлер кабинасында кiшкене бiр тұйық әлемдегiдей зат ... ... ... ... ... ... ретiнде де ... ... ... Орта ... хлорелланы мал азығына қосады). Өсiмдiк
өнiмдерiн алу үшiн теңiздер мен ... ... ... ... ал ... ... 2/3 ... алып жатыр. Хлорелла және де ... ... мен ... 100 м ... ... су ... ... Оны планктон деп атайды.
Көп жасушалы жасыл балдырлар
Бiр жасушалыдан басқа суда көп жасушалы балдырлар да көп. Осы ... ... ... жiп ... балдыр улотрикс бар.
Улотрикс ағыны қатты сулардың беткi қабатында кездеседi. Оның өсiндiсi
тұтасқан шым тәрiздi болады. Олар сумен тербелiп ... , ... ... астындағы тастарда бекiнедi. Улотрикстiң жақсы тiршiлiк етуi үшiн үнемi
ауа ағыны қажет , сондықтан балдыр жағаға жақын өседi.
Улотрикс ... ... ... ... ... Ол жасушалар бiр
қатарда тiзiлiп орналасып ... ... ... ... бiрдей құрылысты. Ризоиды түссiз ұзын болып
созылған жасуша. Су түбiндегi тасқа осы ризоидтарымен бекiнедi. ... ... ... ... ... ... ядросы,
хроматоффорасы бар цитоплазма жасуша қабырғаларына қарай орналасқан.
Жасушасында хроматофоры бiреу.
Аса көп ... көп ... ... бiрi – ... Кез ... ... ... өзек тоқтауларында кездесетiн жасыл
үстi қолға ұстағанда тайғақ тәрiздi болатын салындыны кездестiруге болады.
Осындай салындының ... ... ... ... олар ... ... ... Жiпшелерi шырышты қапшықпен жабылған.
Спирогира – жiп тәрiздi көп жасушалы балдыр. Жiпшесiндегi жасушалары
бiр қатарға ... ... ... ... ... ... саны ... Спирогира жасушалары (клетчатка) жасунықты
қабықшамен қапталған. Цитоплазмасы ... ... ... ... ... бар iрi ядро ... Жасуша iшi үлкен бiр вакуольмен
толы. Бiр немесе бiрнеше таспа тәрiздi хроматофоры ... ... ... ... ... көпшiлiк балдырлардың бiрi ... ... ... де жиi ... ... сияқты
кладофора да жiп тәрiздi балдыр, бiрақ оның құрылымы күрделi болып келедi.
Көпшiлiк жағдайда кладофора жiпшелерi тармақталып су ... ... ... жас ... ... ... суда жүзiп жүредi.
Хроматофорлары iрi тор тәрiздi болып келедi. Осы балдырдың бiр қызықты
ерекшелiгi әрбiр жасушасы көп ... ... ... ... ... ешқашан болмайды.
Қоңыр және қызыл балдырлар.
Қоңыр балдырлар (PHAEOPHYTA) ... ... ... Олар теңiзде
орман және шалғын сияқты ну болып өседi. Бұл балдырлар көпжасушалы, денесi
шырышпен ... ... ... ... аса iрi ... ... ... ондаған метр ұзындыққа жетедi.
Қоңыр балдырлардың жасушаларында барлық балдырларға тән ... ... ... ... ... және ... бар. Осы ... әртүрлi көлемде (аз, көп) болуына
байланысты қоңыр балдырлардың түсi де таза ... ... ... ... дейiн өзгерiп тұрады.
Ламинария – бұл қоңыр балдырдың қиыр шығыстан Солтүстiк Мұзды мұхит
теңiздерiне дейiн кездесетiн түрi.
Ламинарияның ... ... 1 метр ... ... метр ... ... сағақтағы жапырақ тәрiздi. Дегенмен бiз айтқандай балдырлардың
барлығында ... ... ... ... ... ... ... және басқа балдырлардың денесiн қабаттама дейдi. Су түбiне
ламинария тамыр тәрiздi өсiндiлерi –ризоидтарымен (гректiң «ризат» – ... – түр ... ... шыққан) бекiнедi. Ризоидтары ... тек қана ... үшiн ... Су дене ... ... ... ... сатыдағы өсiмдiктердiң сүзгiлi түтiктерi ... ... ... бар. ... ... түтiктерi болмайды, судағы
балдырларға оның қажетi де шамалы.
Жағалауда өсетiн кәдiмгi қоңыр балдырлар қатарына фукус та жатады.
Қайыс тәрiздi аса ... ... ... 50 ... ... Бұл ... суда ауаға толы кең қуыстары арқасында тiк тұрады. Су
деңгейi төмендегенде фукустың ну өсiндiлерi құрлықта, құрғақта қалады.
Қызыл ... ... өте ... ... ... осы
типтерiне тән пигмент – қызыл фикоэритрин. Қызыл балдырларда одан ... ... ... және ... сияқты пигменттер де бар.
Қоңыр балдырлар сияқты бұлардың да осы ... ... әр ... ... ... де ... ашық-қызылға дейiн өзгерiп
отырады. Қызыл балдырлардың түсi олар мекендейтiн 100 м ... ... күн ... ... ... ... . Олар ... жiп тәрiздi тармақталған
ағзалар, кейде күрделi тармақталған таспа тәрiздi болып сыртқы ... ... ... ... ... ... ... фотосинтез жүредi. Осы кезде суға
оттегi бөлiнiп, судан көмiрқышқыл газы сiңiрiледi. Олардың ... ... ... ... ... органикалық заттар түзiледi.
Көк – жасыл балдырлар (CYANOPHYTA). Көк – жасыл балдырлар жасушаларының
қарапайым құрылыстылығымен ерекшеленедi. Жасушаларының қабықшасы пектиндi,
шырышпен қапталған. ... ... жоқ. ... шеттерiнде
пигменттер орналасқан, жасуша ортасында ядролық зат бар. ... ... ... ... ... ... ... арқылы жүредi. Көк
жасыл балдырлар прокариоттарға жатады(қалыптасқан ядросы жоқ). ... ... ... ... ... түс ... ... және көк пигмент фикоциан . Осы екi пигменттен басқа бiрде аз,
бiрде көп мөлшерде қызыл түс беретiн ... және ... түс ... де ... ... ... ... жағдайларда тiршiлiк етедi:
әртүрлi деңгейде ластанған тұщы және тұздылау су ... ... ... ... ... ... құрылыс ерекшелiктерi , қоректенуi, көбеюi
Балдырларды қолдан өсiру
Балдырлар барлық сулардағы ... ... ... ... Балдырлардың түрлерi өте көп, олардың 30 мыңнан аса ... ... ... ... ... ... ... , мысалы көк –
жасыл балдырларда жаңа ұрпақтары тек ... ... ... болады.
Вегетативтiк көбею. Бiржасушалы балдырларда вегетативтi көбею жасушаның
бөлiнуiмен жүзеге асады. Колониялы балдырларда-сол ... ... ... ... iшiнен жаңа колонияның түзiлуiмен болады. Жiп
тәрiздес балдырларда вегетативтiк көбею ... ... ... ... ... ... ... – спора түзу арқылы жүредi.
Көпшiлiк балдырлардың споралары қозғала алады. Оларды ... ... ... ... үш ... ... Көлемдерi мен құрылыстары
бiрдей жыныс ... ... ... ... ... ... Қозғала алатын екi гаметаның (аналық гамета iрi) ... ... бұл ... ... iрi ... ... (аналық
жасуша) қозғалатын аталық гамета-сперматозоидпен ұрықтанады.
Хламидомонаданың көбеюi. Хламидомонада екi түрлi ... ... және ... Жазда, қолайлы жағдай туған кезде хламидомонада
жыныссыз ... Осы ... ол ... тоқтатып, талшығын тастайды.
Жасушаның iшiнде 4-ке ... ... ... ие болып жеке-жеке
қабықшамен қапталады.
Хламидомонаданың жыныссыз көбеюi
Аналық жасушаның қабықшасының iшiнде 4 ... ...... Олар ... мен ... үшiн. ... бар ... аталады.
Хламидомонаданың споралары (зооспорлар) талшықтары бар болғандықтан өз
беттерiмен қозғала алады. Сөйтiп, хламидомонаданың жыныссыз көбеюi споралар
арқылы жүредi. Ол ... ... ... қабықшасы ашылғаннан соң
кiшкене хламидомонадалар түрiнде суға жүзiп ... Суда ... ... ... жасушалар аналық жасуша деңгейiне дейiн өсiп, жыныссыз көбеюге
кiрiседi.
Жынысты көбею күн суып, иiрiм ... ... ... ... ... ... кезде болады. Осы кезде хламидомонаданың аналық
жасушасында қос ... ... ... Олар ... жасуша
қабықшасынан шығып басқа хламидомонада дараларының гаметаларымен ... ... ... қабықпен қапталған зигота ... ... ... ... бөлiнiп одан 4 хламидомонада түзiледi.
Хламидомонаданың жынысты көбеюi
Хлорелла тек қана жыныссыз жолмен көбейедi. ... екi ... ...... ... – изогамды.
Спирогира – жiп тәрiздi көп жасушалы балдыр – жыныссыз және жынысты
жолдармен ... ... ... ... екi жiпше бiр-бiрiне параллель
орналасып, шырышпен қапталады. Осыдан соң қарсы ... ... ... ... олар ... да саты тәрiздi зат шығады.
«Сатының« әрбiр тармағы басындағы қабықша ерiп әрбiр ... ... ... ... ... ... жынысты көбеюден соң жас спирогира
пайда болады.
Жыныссыз көбейгенде спирогира жiпшесi ... ... ... ... жаңа ағза ... жыныссыз да, жынысты да көбейе алады. Бұлардың спораларымен
гаметалары хламидомонаданың споралары мен гаметаларына ұқсас.
Балдырлардың құрылыс ерекшелiктерi, маңызы.
Теңiздер мен мұхиттар ... ... ... ... аса iрi, ... ... таяз жерлерге, әсiресе 30-50 м
тереңдiкте тiршiлiк етуге бейiмделген. Осындай балдырлардың ... ... тiптi су асты ... деп ... ... ... ... су өсiмдiктерiнiң қызықты өкiлдерiне толы. Жаңа
Зеландия және Отты Жер мен ... ... ... ... iрi, алып
балдырларымен аты шыққан аймақтар.
Оңтүстiк жартышар теңiздерiнде ең iрi ... ... ... Оның жалпы ұзындығы 150 деп 300 м ... және одан ... ... ... ... ... ... осы балдырдың
жасушалары iрi болып келедi, басқа ... ... тiптi ... ... ... да ... жоқ, бiрақ оның алмұрт
тәрiздi көптеген томпақтары бар. Осы томпақтардың iштерi қуыс, сыртқы тығыз
қабығы оған су ... ... бұл ... ... қалқып жүре
алады.
Ламинариялар теңiз капустасы деген атпен белгiлi, олар ... ... ... ... Еуропа және Американың көптеген ... ... ... азыққа, өндiстiк өңдеуге пайдаланылады.
Олардан альгинат, маннат, ламинарин сияқты құнды ... ... ... мен Жапонияда ламинарияны өте ертеден және ... ... ... ... ... ... тiптi
кәмпиттер жасайды.
Теңiздер мен мұхиттарда әртүрлi қызыл ... ... ... ... Олар ... ... де мекен дейдi, бiрақ негiзгi
мекенi оңтүстiк жылы аймақтар.
Багрянкалар өз көлемдерi бойынша еш уақытта ... ... жете ... ... ... ... терең жерлерде өседi.
Багрянкалардың денелерi өте нәзiк, осал. Олардың түстерi алуан түрлi,
ашық қызылдан тiптi қараға дейiн болады. Осы ... ... ... ... су асты ... ... ... Өйткенi
багрянкалар кейде жiп тәрiздiлерi, кейде жапырақ тәрiздi қабаттама, кейде
мүк топтамасындай, ал ... ... ... ... ... ... адам үшiн ... маңызы зор. Мысалы Солтүстiк
теңiздегi мекендейтiн балдырлардың бiрi – хондрус. Оны құрғатылған күйiнде
тыныс жолдары ... ... дәрi ... ... Басқа
багрянкалардан таза микроорганизмдер культурасын алу үшiн дүние жүзiнiң
барлық зертханаларында пайдаланылатын ... ... Осы ... өндiрiсiнде, және кинофотопленка жасауда да аса қажеттi ... ... ... нан ... ... ... қамырға қосады,
сонда әртүрлi бәлiштер (пирожный), бисквиттер мен ... ұзақ ... ... ... ... ... ... өсiруге болады десе
сенбеген болар едiңiздер, себебi, теңiз бау-бақша немесе алқап емес.
Ал, шын ... ... ... бар. ... тек қана ... « ... емес, тiптi жаңа, жетiлдiрiлген iрiктемелерiн шығаруға
да болады. Теңiзде өсiмдiктерден ... өнiм алу, және осы ... ... ету, әрине ғалымдардың ерекше тынымсыз ... ... оның ... ... ... аса көп
екенi белгiлi. Ал, осылардың тек кейбiреулерi ғана ... ... ... гүлдi өсiмдiктер. Iрi теңiз өсiмдiктерiнiң көпшiлiгi
балдырлар, ал олар аса ұсақ ...... ... ... бұлай аталу себебi судағы микроскоптық жануарларға ұқсас
суда еркiн қозғалатын, талшықтары ... ... ... ... ... ... олар тек микроскоптың көмегiмен көрiнедi.
Теңiз капустасының зооспоралары пiсiп ... ... ... ... – зооспорангияларда түзiледi. Олардың саны аса көп. Бiр
планарияның өзiнде 12 000 000 ... ... ... ... суға
шыққанда су мөлдiрлiгiнен айырылып лай су тәрiздi болады.
Бiраз уақыт суда жүзiп жүрiп зооспоралар оның түбiне тұнады. Егер ... ... онда ... ... ... ... ... бiрден теңiз
капустасы өсiп жетiледi деп ойлауға ... ... ... ... ... ...... айналады. Бiр өскiндерден
(аталықтар) ұсақ, қозғалмалы сперматозойдтар , ... ... ... ... ... жасуша түзiледi. Сперматозоидтар жұмыртқа
жасушаларына жүзiп келiп олармен қосылады. Осыдан соң ... ... ... да, одан жас ... ... ... ол ересек теңiз
капустасы өсiмдiгiне айналады.
Зооспоралар шыққан соң бiр – екi айдан соң ламинария қаусап бiрте-бiрте
өле бастайды. Солтүстiк суық ... ... ... ... жыл тiршiлiк
етедi, ал оңтүстiк жылырақ суларда барлық дамуы бiр ... ... ... ... ... үшiн ең әуелi себетiн ... ... ... ... ... жақсы өсетiн жерлерден пiсiп жетiлген
зооспарангилерi бар iрi ... ... алып ... ... ... етудiң себебi зооспоралардың тақташалардан суға шығуын бiр мезгiлде
болу үшiн.
Зооспоралардың өнуi + 10 С. температурада жақсы ... ... ... ... және ... ... қолдан төменгi температуралы
бассейндер жасайды. Көбiнесе осындай бассейн қызметiн ескi ... ... Бұл ... ... ... ... ұстап тұру үшiн
жасалған ерекше «теңiз жылыжайлары«, осыларда «көшеттер» арнайы өсiрiледi.
Осы бассейндерге тастар, жiптер, бамбук ... және пiсiп ... ... ... ... ... Осыдан суға түскен бетте
көптеген зооспоралар шығады. Бассейндердегi су аса көп ... ... ... зооспоралар осында тасталған заттарға жақсы бекiнедi де ... ... ... даму ... ... тiптi жас ... өсiп
жетiледi. Сонымен бекiп өскен «көшет» дайын. Ендi оны тек күзде теңiзге
шығару ... мiне ... ... ... ... ... капустасын теңiздiң ашық жерлерiнде өсiрсе, онда ол ... ... ... ... өскiндердi пайдаланады. Бұл жағдайда
сүңгуiрлер жұмыс iстейдi. Олар теңiз түбiне тастарды орналастырады және ... ... ... келе ... ... бақылайды. Бұл күрделi де
қымбат жұмыс. Қолайлысы «бау-бақшаны» суы ... ... ... ... өсiрген. Осындай жерлерде ... ... бар ... емес ... мен ... ... пайдаланады.
Таяқтарды саты тәрiздi етiп ... ... ... ... ... теңiз бетiнде қалқып жүредi. Осы әдiс бойынша теңiз капустасын
күту, баптау және жинау ... ... ... мен ... жерлерде, ағын сулар келiп қосылып
тұратын маңайларда капуста жақсы өсетiнi байқалған. Осыдан ғалымдар жас
теңiз ... ... ... ... ... ... қалай тыңайтуға болады? Теңiз «бау-бақшаларына» қанша
тыңайтқыш себу керек?
Шынымен теңiз суын тыңайтуға болатыны ... Онда ... ... аз. ... тыңайтқыштар толқындармен, ағынмен ағып,
шайылып кетiп теңiз капустасы оны пайдалана алмауы ... ... ... келген цилиндр ыдысқа суда ерiген минералды тұздар ... ... ... ... ... жауып ерекше корзиналарға салып
жүзiп жүрген бамбук таяқтарына 1 м ... iлiп ... ... ұзақ уақыт бойы ыдыс қабырғасындағы ұсақ тесiктер (поралар)
арқылы бiрте-бiрте суға сiңiп ... ... ... оны ... ... ... ... балдырларды кептiрiп олардың құрғақ массасы
бойынша анықтайды. Теңiз «бау-бақшаның» әрбiр гектарынан 10 т ... ... ... Ал егер ... ... ... ... тыңайтқыштарды көбiрек пайдаланса, онда 30 т дейiн мол ... ... ... ... iрi ... басқа теңiздер мен мұхиттардағы су
қабатында микроскоптық балдырлар өте көп. Олар суда жүзiп, қалқып ... ... ... сөзi «фитон» — өсiмдiк және планктос – кезген) ... Тiптi ... ... ... ... суда ... 20-30 млн.дараларын бақылауға болады. Осыдан, олардың ұсақ
теңiз жануарларының қоректенуiне, ал ол ... ... ... ... ... маңызды екенiн бiлуге болады. Көпшiлiк көк-жасыл
балдырлар фитопланктон ... ... ... өте көп ... ... ... ... атпен белгiлi, себебi су жасыл түске ... ... сөзi ... – су ... ... ... ... мекендейтiн жануарлар, өсiмдiктер және бактериялар ... ... ... және ... деп ... ... Фитобентостың
теңiздердегi көпшiлiк бөлiгiн жасыл, қоңыр, қызыл балдырлар ... ... ... ... ... ... мен ... сатыдағы өсiмдiктер
кiредi.
Қыналар, олардың құрылыстары, қоректенуi, көбеюi
Қыналар тiрi ағзалардың ерекше тобын ... ... ... ... бетi ... ... басқанда күтiрлеп үгiлетiн кепкен сұрғылт
өсiмдiктермен жобылған. Бұл ... ... Олар ... ... ... ... бұта тәрiздi болады. ... ... осы ... ... ... ... 26 000 ... бар деп
есептеледi Қиыр Шығыста осылармен ... ... ... оларды
«бұғы мүгi» деп атап кеткен. Шындығында ол ешқандай да мүк емес , ... ... осы ... ... олар ... сары және ... түстi
болып құбылып тұрады. Ескi қоршаулардың (ағаш шарбақтар), ағаш дiңдерiнiң
күн түсетiн беттерiнен қынаның сары ... ... ... ... олар ... ... ... мүмкiн қараңғы шыршалы ормандарда төмен
салбыраған ақшыл боз түстi «сақалдарды» көрген ... Бұл ... ... ... қына. Бұлар әсiресе таулы ормандарда немесе өндiрiстi
орталықтардан қашық таза ауалы ... ... ... ... ... қына,
бұталы қыналарға жатады, себебi олар сырттай бұталарға ұқсас. Қабырғалық
қыналар ... ... ... келесi тобы – қаспақты қыналар (қоңыр- сұр қаспаққа ұқсас).
Олар жалаңаш тасы көп жартасты тауларда жиi кездеседi, ... мен ... ... ... ... Бұлар сұр, қара және ақшыл түстi болады. Бұндай
қыналарды ... ... өте ... ... олар ... ... жабысып өседi.
Оларды тек пышақпен тастан ... ... ... iшкi ... iшкi ... ерекше. Оның денесi –қабаттама. Ол бiр-бiрiмен
тығыз байланысып бiр ... ... ... мен ... ... ... ... арқылы қарасақ, саңырауқұлақ жiпшелерiне ұқсас
бiр-бiрмен шырматылған түссiз жiпшелер ... Осы ... ... ақшыл жасыл түстi дөңгелек тәрiздi хлорелла ... ... ... көремiз. Бұл жасушалар тығыздалып, ... Ұзақ ... бойы ... ... ... ... тiршiлiк етiп,
қалай қоректенетiнi белгiсiз болды. 1867 жылы қыналардың осы құпясын орыс
ғалымдары ашты. Олар, ... ... мен ... ... ... ... ... қорытындыға келдi. Осы құбылыс ғылымда
бiрлесiп тiршiлiк ету немесе ... деп ... ... ... ... ... ... тiршiлiк ете
алмайтын аса қолайсыз жағдайларда тiршiлiк етуге мүмкiндiк ... ... су, ... ... мен ... ... бiрге түскен тозаңмен қоса сiңiредi. Балдырлар ... ... ... крахмал мен қант жинайды (қорға) ... ... ... ... ... ... Қынадағы
саңырауқұлақ балдырдың паразитi. Ал балдыр су мен ... ... ... алып ... өте ... ... аяздар мен С – дейiнгi ыстыққа төзедi. ... ... ... ... ... жағалауынан Африка шөлдерiне дейiн.
Құрғақ ... олар ... ... де ... ... ... Жаңбардан соң,
тiптi бұлыңғыр ауа-райында жұмсарып, жасылданып-саңырауқұлақ жiпшелерi
арасынан балдырдың жасушасының жасылы ... ... ... ... ... күн көзiнде сағат бойы кебедi. Олар ылғалды ... Өсуi аса ... ... 3-5 мм. ... 10 см бiр түп бұғы мүгi 30 ... ... күн көзiнде ашық түстi болып келедi.
Үлкен қалаларда, зауыт, фабрикалар маңайларында қыналар өспейдi, себеi,
оларға таза ауа ... ... ... ағзалар ретiнде өте ертеде шыққандығына ... ... ... құрамына кiретiн көпшiлiк балдырлар мен
саңырауқұлақтар табиғатта өз бетiнше жеке ... ... ... ... қыналарда өздерiнiң көбею жолдары пайда болған. Мысалы, олар
саңырауқұлақ жiпшелерiмен шырмалған балдырдың бiр-екi жасушасынан тұратын
бөлшекпен көбейедi. ... ... ... қабаттамалары iшiнде көптеп
түзiледi. Олардың көбейiп өсуiнен қына деңесi жарылып бұл бөлшектер желмен
таралып кетедi. Қыналар ... бiр ... ... де ... ... ... мен балдырлар әрқайсысы өзiнiң ... де ... ... өз ... түзедi, балдырлар
вегетативтiк жолмен көбейедi.
Қыналардың маңызы.
Қыналардың өте көне ... бар: олар ... жүз ... ... ... ... Көбiнесе қыналар, ешқандай өсiмдiктер ... ... ... ... ... ... ... жерлердi мекендеген қыналар-
пионер (алғашқы , алдыңғы) деп аталады. Қыналар өлген соң осы ... ... ... ... өсе алады.
Қыналар қалың тұманды ұнатады. Бiрақ ыстықта да, суықта да, олар ... ... ете ... Тек ... ластанса болды, қыналар өле
бастайды. Осы аса төзiмдi өсiмдiктер ауа тазалығының көрсеткiшi ... ... Қына ... қабаттамалары шаң тұтады (ұстайды).
Қыналар 44% крахмал және 4% қанттан тұрады. Қынадан қант, спирт, сiрне
және қызыл мен күлгiн ... ... Иiс су ... ... жағымды
иiстерi ұзақ сақталу үшiн қыналарды қолданады. Солтүстiк облыстарда қыналар
малға азық ... Бұл ... тек қана ... ... ғана ... елдерде адамдар да тағамға пайдаланады.
Эстония жағалауларында бiр кiшкене арал бар, ол ... бiр ... ... ... – көк ... ... Онда 1982 жылы
қыналарды қорғайтын заказник орналасқан.
Көне аңыз бойынша бiр топ адам шөл ... ... ... ... ... Барлық азық қоры таусылған. Адамдар аштықтан қалжырап, қажып жүруге
шамалары келмей ыстық құмға ... ... күн ... ендi ... бастағанда, аяқ астынан жел тұрады. Осы
сәтте алыстан құм бетiмен желден домалап келе ... сұр ... ... ... таң қалады. Жел оларды биiкке көтерiп тап бiр ... ... ... Аспаннан ұнтақ жауды, жарма жауды. Барлығы жүгiрiп осы
«жарманы» жинай бастады. Осы кесектердi құрғақтай жедi, ботқа етiп ... нан етiп ... ... ... ... ... деп ... Көпшiлiк бұл
«жарманы», ұнтақты – ұнтақ ... деп ... Ол ... қатты бидайдан
алынады. Ал, бұл «жарма» 1772 жылы орыс ... ... ... ... мен Кiшi Азия ... ... ... ұшып жүрген. Бұл қына-
лихэн эскулентус –жеуге жарамды қына. Осы қыналар қазiрде ... ... ... ... қына шөл ... С – қа ... ... бiрақ өлмейдi. Ол
қатты кеуiп қалады, ауадан ылғал сорып, қайта тiрiледi.
Төменгi сатыдағы ... ... рөлi, ... ... ... сатыдағы өсiмдiктерге бактериялар, саңырауқұлақтар, балдырлар
және қыналар жатады. Барлық тән белгiлерiне ... ... ... тiрi ... ... ... жатқызады. Бактериялар аса
ұсақ тiршiлiк өкiлдерi. Бактериялар жасушаларының ... ... ... құрылысына ұқсас.
Бактериялар тiршiлiгi, коректенуi, көбеюi ерекше белсендiлiкпен жүредi.
Бактерияның бiр жасушасы сөткесiне өз салмағынан 30 есе көп ... ... ... 35-40 кг ... мектеп оқушысы күнiне 1 тоннадан аса тамақ
iшкенмен бiрдей!
Шын мәнiнде бактериялар Жерде аса көп мөлшерде ... ... ... ... ... ... ... т.б) таралғандықтан табиғаттағы
жүретiн барлық үрдiстерге қатысып, соған ықпал етедi. Күзде ... ... ... өсiмдiктердiң жер бетiндегi бөлiктерi, жапырақтары ... ескi ... ... ... ... құлайды. Осылардың барлығы
бiрте-бiрте қарашiрiкке айналады. Бұл саңырауқұлақтар , ... ... және ... ... ... күрделi де ұзақ үрдiс.
Бактериялардың рөлi осы үрдiстiң соңғы сатыларында аса үлкен. ... ... ... арқасында қарашiрiк түзiледi. Осыдан соң
сапротрофты топырақ бактериялары өз әрекеттерiн ... ... ... ... ... ... ... минералдық
тұздардың түзiлуiне әкелiп соқтырады. Сонымен, бактериялар табиғаттағы зат
айналымға белсендi қатысады.
Атмосфералық азотты сiңiретiн ... ... аса ... беде, жоңышқа, бөрi бұршақ т.б. ... ... ... ... ... ... жас ... тамырларында бактериялар
мекендейдi. Ол бактериялар топырақ ауасындағы газ ... ... ... тигiзедi. Осындай бактериялар орналасқан тамырлар
түйнектер ... ... ... сондықтан бактериялар да түйнек
бактериялары деп аталады. Осы бактериялардың арқасында бұл өсiмдiктер азоты
аз топырақтарда тiршiлiк етiп ... сол ... ... ... ... ... алатын еркiн тiршiлiк ететiн бактериялар да бар. Топырақта 1
га жерде 10 т азот ... ал ... 1 га жер ... 80 000 т азот бар, ... ... ... ... пайдалану бактерияларсыз мүмкiн емес.
Өсiмдiктер тамырларында көбiрек белсендi түйнек бактериялары ... не ... ... ... ... топыраққа қосып тыңайту керек шығар. Ол
үшiн бактериялы тыңайтқыш нитригин ... Оны ... ... ... ... бактерияларын арнайы дайындалған топырақпен
көбейтiп жабық ыдыстарға ... ... ... ... ... әдiс ... азоттың жиналуына себеп болып өсiмдiктердiң жақсы
өсiп дамуына жеткiзедi.
Бұршақ тұқымдас емес ... үшiн ... ... ... бар. Оны ... деген бактериялардан ... де ... ... ... ... олар ... емес, тамыр
маңайындағы топырақтарда тiршiлiк етедi.
Әдетте топырақта фосфор әжептәуiр көп. ... ... ... ... ... олар ... ... қосылыстағы күйiнде,
немесе фосфор қышқылының ерiмейтiн тұздары түрiнде ... ... ... алу ... ... керек? Оған тағы бiр бактериялық
тыңайтқыш –фосфоробактерин көмектеседi.
Қыста солтүстiк топырақтағы бактериялардың бiраз ... ... ... ... ... ... баяу ... Осындай жағдайда бiрнеше
бактериялар тобынан тұратын, топырақты ... ... ... ... ... ... ... пайдалы қасиеттерiн зерттеудi ... осы бiр ... ... ... ... ... ... заттар
жинақтауға келетiн жаңа бактериялық тыңайтқыштар шығару үшiн жұмыс iстеуде.
Саңырауқұлақтар әлемi қызықты да сан алуан. Осы ағзаларда өсiмдiктердiң
де, жануарлардың да ... ... ... ...... қозғалмауы, үнемi өсу, ерiген заттармен коректену, ... ... ... ... ... мол кездесуi, олар
топырақтың микробиологиялық үрдiстерiне ... ... ... ... зең түзiп, тамақтардың бүлiнуiне әкеп ... ... зең ... Мукордан айырмашылығы пеницилдiң мицелиi
көлденең талшықтармен жасушаларға ... ... ... ... ... ... ұштары шөтке тәрiздi тарамдалып
тұрады. Осы тарамдарда споралар тiзбектерi дамып желмен ... ... ... қоршаған ортаға антибиотиктер жасап шығарады
(антиботиктер ... ... әсер ... Бұл – пенициллин, ол
ағзалардың айналасына бактерияларға жағымсыз қорғаныш заттар болып ... ... аса ... ... ... ... дәрi – пенициллин
жасап шығару игерiлген. Iрiңдi жараларды жасыл ... ... ... жазу ... орыс ... ... ... 1870 жылдары сипаттаған. Бiрақ, тек 1941 жылы ... ... ... мен алу ... ... ... мүмкiн
болды. Осы жылдың өзiнде ақ пенициллин алғаш рет қабынған ... ... ... ... ... ... өттi.
Қазiр шамалап қарасақ бұрын пенициллин және соған ұқсас препараттар жоқ
кезде қалай болғанын елестету қиын. Өткенi ... және сол ... ... ... ашық жараларға қарсы бiрден-бiр ем болып өлiмнен
аман алып қалады.
Пенициллин өкпе ауруларына , менингитте және басқа емдiк препараттардың
шамасы ... ... да ... адам ... ... ... ... штаммалары (бiр спорадан алынған ұрпақтар) олардың жабайы
туыстарынан он шақты есе көп. ... бiр ... ... өнiм ... ... 1 000 есе ... да ... жатады. Дүкендерде сатылатын қораптардағы
ашытқы тiрi ағзалар екенiн әркiм бiле бермейдi.
Бiр кiшкене иненiң ұшымен аз ... алып бiр ... суға ... қараса онда көптеген сопақша, ұзынша келген жасушаларды ... ... ... вакуолдер мен май тамшылары (ашытқылар майға аса бай)
көрiнедi. Жасушалар не ...... не ... ... ... Тiзбектер жасушалардың көбеюi – ... ... ... көбею былай жүредi: әуелi жасушада томпақ ... Ол ... ... ... жасушаның ядросы бөлiнедi де жас
ядроның бiреуi пайда болып келе жатқан томпаққа өтедi. Осылай жаңа ... ... ол ... жасушамен бiрге байланысын үзбей қалып қояды. Кейде
жас жасуша бөлiнiп кетедi.
Адам өте ертеден ашытқыны ... және ... Бiр ... ... ... жабайы табиғатта белгiсiз. Ашытқының дұрыс тiршiлiгiне
құрамында ... бар ... ... ... ... ... ... қышқыл газына ыдырата отырып «ашиды».
Қамырдағы (шикi нан) пайда болған көмiр қышқыл газы көпiршiктерi нанды
көтередi сол кезде нан жеңiл болып ... ... ... ... тамақ
өндiрiнде, мысалы нан жасаудағы үлкен маңызын көремiз.
Әдебиеттер тізімі
Негізгі әдебиеттер
1. В.И. Билай. ... ... ... ... ... ... И.А. Дудка. Грибы. Киев: Наукова думка, 1987.
3. Ф. Вент. В мире растений. 1972.
4. Э.Н. Кудряшева. ... с ... ... ... Высшая
школа, 1918.
5. О.А. Абдрахманов. Практические работы по систематике ... ... 1. - ... 1994.
6. О.А. Абдрахманов. Практические работы по систематике ... ... 2. - ... ... ... И.М. Экология растений. М.: МГУ, 1982.
8. Горышина Т.К. Экология растений. М., ... ... В. ... ... ... Мир, 1978.
10. Дорохина Л.Н. Руководство к лабораторным занятиям по ... ... ... ... М.: ... ... Курсанов Л.И. и др. Ботаника. Т. 1., М., 1996.
12. Рейвн П. и др. Современная ботаника. М., т. 1, 2, ... ... Л.Г. ... ... ... ... 1986 г.
14. Лихачева Е.А.Грибы.-Алма-Ата: Кайнар, 1986 г.
15. Саут Р., ... А., ... ... - ... Мир, 1990. С. 15
16. Абдрахманов О.А., Альгология. – Қарағанды, 1997 ж.
17. Абдрахманов О.А., ... Г.С., ... ... 2003 ... Шапиро И.А. Загадки растения – сфинкса: Лишайники и экологический
мониторинг. – Л.:гидрометеоиздат. 1991-80 С.
19. Шуберт Р. Биоиндикация загрязнений наземных ... ... А.П. ... ... М: Сов.наука, 1950.
Қосымша әдебиеттер
1. Абдрахманов О.А., ... А.Т., ... ... ... курс ... ... 2009 ... Абдрахманов О.А., Нуркенова А.Т., Систематика растений ... ... курс ... 2007 ... ... Н.В. ... ... Жизнь растений, 1-6 Т.т., 1973, 1978-1982.
5. Комарницкий Н.А., Кудряшов Л:В., Уранов А.А Систематика ... 608 ... Курс ... ... Под ред. ... МВ ... Гарибова Л.В., Горбунова н.п. и др. Низшие растения. М.,1975.
8. Дорохова Л.Н., Нехлюдова АС. Руководство к лабораторным занятиям по
ботанике с ... ... М:. 1980. 143 ... ... Г.И. ... ... Изд-во АН СССР, 2.с.148
10. Лаптев Ю.П. Растения от А до Я/ Лаптев Ю.П.. - М.: Колос, 1992.
11. ... и ... в ... ред. ... Изд-во
Латвия, 1985 г.
12. Черепанова Н.П. Морфология и размножение грибов.-Ленинград: ЛГУ,
1981 г.
13. Великанов Л.Л., ... И.И., ... Г.Д., ... ... ... ... и ... Госиздательство МГУ, 1980 г.
14. Лабораторный практикум по грибам и лишайникам.-М, 2001 г.
15. Водоросли, лишайники и мохообразные СССР / Л.В. ... ... Т.Ф. ... В.Р. ... М.: Мысль, 1978-366 С.
16. Давыдова Н.Н. Диатомовые водоросли – индикаторы природных ... в ... – Л: ... ... ... Справочник. Киев. Наукова думка. 1989г.
18. Лишайники и их практическое использование,- ... АН ... г

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 16 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Адам ауруын қоздырушы және өнеркәсіпте қолданылатын дрожжилар5 бет
Атмосфералық ауаны қорғау19 бет
Бактериялардың жеке топтарының сипаттамасы (1 бөлім – gracilicutes)10 бет
Глоссарий5 бет
Гүлдің құрылысы25 бет
Жануарлардың морфо-физиологиялық құрылымы. Жануарлар әлемінің тектік және туыстық байланысы4 бет
Каспий теңізі. Казақстанның батыс өңірінде қалыптасқан экономикалық жөне экологиялық жағдай.4 бет
Консорция. түрлік консорция. популяциялық эндоконсорттар. эпиконсорттар. комменсалдар. даралардың және популяцияның ассосациялануы. биотрофикалық, сапротрофикалық, экотопикалық ассосациялану7 бет
Күрделігүлділер тұқымдасы7 бет
Тыныс алу жүйесі23 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь