Республикалық қаржы бақылау комитетінің қызметінің құқықтық негіздері

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3
1 Қаржылардың және қаржылық қызметтің жалпы сипаттамасы ... ... ... ... ... ... .6
1.1 Қаржылардың түсінігі мен мәні ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..6
1.2 Мемлекеттің қаржылық қызметі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...16
2 Қаржылық құқықтық негіздері, мемлекеттің қаржылық қызметінің нәтижесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..21
2.1 Қаржылық құқықтық қатынастардың түсінігі, белгілері және құрлымы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .21
2.2 Қаржылық құқықтық қатынастардың түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .23
3 Қаржылар саласындағы мемлекеттік басқаруды іс жүзінде асыратын органдардың қызметінің құқықтық негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 32
3.1 Мемлекеттік басқару органдарының қаржылық қатынастарды реттеу саласындағы құзыреті ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...32
3.2 Республикалық қаржы бақылау комитетінің қызметінің құқықтық негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..41
3.3 Мемлекеттің қаржылық қызметі және оны заңнамалы жүзеге асырудың әдістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 53
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .62
Пайдаланған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .64
Кіріспе

Дипломдық жұмыстың жалпы сипаттамасы. Дипломдық жұмысымда қаржылық құқықтық қатынастар: түсінігі, белгілері, құрлымы және түрлері, сондай-ақ мемлекеттің қаржылық қызметі, мемлекеттік басқару органдарының қаржылық қатынастарды реттеу саласындағы құзыреттері қарастырылады. Басқару қызметінің бағыт-бағдарлары және жаңаша сипатта дамуы мемлекетіміздегі әлеуметтік-экономикалық және саяси жүйедегі процестермен айқындалып отыр. Қаржылар мемлекеттің өсіп дамуының материалдық негізі және оның міндеттері мен функцияларын ақшалай қамтамасыз етудің қайнар көзі болып есептелінеді.
Зерттеу тақырыбының өзектілігі Қаржылар қоғам және жекелеген азаматтардың өмірінен елеулі орын алады, сондай-ақ қаржылық құралдар арқылы мемлекет еліміздің экономикасының өсіп дамуына белсенді және қарқынды түрде ықпалын тигізеді. Сондықтан қаржылар мемлекеттің материалдық тірегі, базасы болып табылады және базистік құрамына жатады.
Дипломдық жұмыстың міндеті мен басты мақсаты. Алайда, соңғы кездерде нарықтық қатынастарға көшуімізге байланысты экономика, қаржылар аясындағы мемлекеттік басқаруды жоққа шығару және әлеуметтік-мәдени салалардағы мемлекет атқаратын қызметтердің рөлін төмендету сияқты келеңсіз көзқарастар қоғамымызда орын алып отыр. Оған қоса Қазақстан Республикасының Конституциясында мемлекеттік басқару сияқты мемлекеттік-құқықтық категорияның орнына атқарушы органдар (атқарушы билік органдары) терминінің пайдаланылуы жаңағы көзқарастарға негіз болып отыр. Ал осы атқарушы билікті жүзеге асыру мемлекеттік-басқарушы қызметті жүзеге асыру болып табылатынын білуге тиіспіз. Демек, мемлекеттік басқару атқарушы билікке қарағанда кең мағынада айтылады. Осыған орай жоғарыдағы мемлекеттік басқару жөніндегі көзқарастарға қарсы пікір айту қажет болар деп ойлаймыз:
Біріншіден, мемлекет бұрын да қазіргі кезеңде де өзінің табиғи құрылымына байланысты экономикалық және әлеуметтік-мәдени саясатты қаржылардың көмегімен жүзеге асыруға атсалысады. Бұл жерде олар алуан қоғам мүдделіктерін көздейтіндіктен осы аялардағы мемлекеттік басқаруды жоққа шығаруға болмайды;
Екіншіден, мемлекеттің экономика, рөлі күшейе бермек;
Үшіншіден, мемлекет ешқашан да нарықтық экономикаға қарсы тұрмайды, қайта біз оның қолында нарықтық қатынастардың тиімді дамуы мен жандануына себін тигізетін зор мүмкіншілік бар екенін ұмытпағанымыз жөн;
Төртіншіден, нарықтық өзіндік реттеу стихиялық процестер туындатады жөне ол процестер нарықтың бір қыры ретінде қаржылар және әлеуметтік-мәдени салаларындағы дәрежесі ұзақ жылдар бойындағы тарихи тәжірибелермен белгіленген. Әсіресе қазіргідей, қысылтаяң реформа кезеңінде
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі

1. Найманбаева С.С Финансовое право РК. Алматы, 2004. - 258 с.
2. Бельский К.С. Финансовое право - М.: Юрист, – 1995. – 497 с.
3. Лаврушина О.И Банковское дело. – М.: Финансы и статистика, 1998. - 456 с.
4. Мақыш С.Б. Коммерциядық банктер операциялары. - Алматы, 2002. - 294 б.
5. Сейкасимова Г.С. Қаржы . - Алматы, 1998. – 335 б.
6. Заң оның бірінші рет ресми жариялануынан кейін он күнтізбелік күн өткеннен кейін қолданысқа енгізіледі // Егеменді Қазақстан. –2012. –17 февраля. С. 2
7. Мақыш С. Ақша несие банктер. - Алматы, 2000. - 365 б.
8. Зейнельгабдин А.Б. Финансовая система:экономическое содержание и
механизм использования // Қаржы – қаражат, 2008. - № 2. - С. 17 - 18.
9. Худяков А.И. Финансовое право Республики Казахстан. Алматы, 2002. – 374 с.
10. Мурычев А.В. Финансы и инвестиции // Деньги и кредит. - 1998. - №2. - С. 46-48
11. Москвин В.А. Кредитование инвестиционных проектов: Рекомендации для предприятий и коммерческих банков. - М. : Финансы и статистика, 2001. - 302 с.
12. Елубаева Ж. Об отдельных вопросах качества управления бюджетными
ресурсами // Финансы Казахстана. - 2004. - № 6. - С. 18-20.
13. Челекпаев А. Пути привлечения, использования и возврата иностранного капитала // Қаржы-қаражат. - 1999. - № 6. - С. 32-33
14. Мақыш С.Б. Жобалық несиелеудің ерекшеліктері // ҚазҰУ хабаршысы. Экономикалық серия. - 2009. - №6. - Б. 6-7
15. Мемлекеттік қаржы бюджетінің қаржылық есебі// Егеменді Қазақстан. -2009. - №38 . - Б. 4-6
16. Сатубалдин М.С. Международный опыт страхования банковских рисков // Банки Казахстана. - 2005. - №2. - С. 55-56
17. Воронова Л.К., Советское финансовое право. - М., 1987. – 398 с.
18. Алиева С. Качественное государственное управление и транспарентность в реализации бюджетной политики // Қаржы-Қаражат - 2004. - № 2. - С. 18-22.
19. Көшенова Б. Ақша, қаржы, несие. – Алматы, 2005. -325 б.
        
        Кіріспе
Дипломдық жұмыстың жалпы сипаттамасы. Дипломдық жұмысымда қаржылық құқықтық қатынастар: түсінігі, белгілері, құрлымы және ... ... ... ... ... ... ... органдарының қаржылық қатынастарды реттеу саласындағы құзыреттері қарастырылады. Басқару қызметінің бағыт-бағдарлары және ... ... ... ... ... және саяси жүйедегі процестермен айқындалып отыр. Қаржылар мемлекеттің өсіп дамуының материалдық негізі және оның міндеттері мен функцияларын ақшалай қамтамасыз ... ... көзі ... ... ... тақырыбының өзектілігі Қаржылар қоғам және жекелеген азаматтардың өмірінен елеулі орын алады, сондай-ақ қаржылық құралдар арқылы мемлекет еліміздің экономикасының өсіп ... ... және ... ... ... ... Сондықтан қаржылар мемлекеттің материалдық тірегі, базасы болып табылады және базистік құрамына жатады. ... ... ... мен ... ... ... ... кездерде нарықтық қатынастарға көшуімізге байланысты экономика, қаржылар аясындағы мемлекеттік басқаруды жоққа шығару және әлеуметтік-мәдени салалардағы ... ... ... ... төмендету сияқты келеңсіз көзқарастар қоғамымызда орын алып отыр. Оған қоса ... ... ... ... ... ... мемлекеттік-құқықтық категорияның орнына атқарушы органдар (атқарушы билік органдары) терминінің пайдаланылуы жаңағы көзқарастарға негіз болып отыр. Ал осы атқарушы билікті ... ... ... ... жүзеге асыру болып табылатынын білуге тиіспіз. Демек, мемлекеттік басқару атқарушы билікке қарағанда кең мағынада айтылады. Осыған орай жоғарыдағы мемлекеттік басқару ... ... ... ... айту қажет болар деп ойлаймыз:
Біріншіден, мемлекет бұрын да қазіргі кезеңде де өзінің табиғи құрылымына байланысты экономикалық және әлеуметтік-мәдени ... ... ... жүзеге асыруға атсалысады. Бұл жерде олар алуан ... ... ... осы ... ... ... жоққа шығаруға болмайды;
Екіншіден, мемлекеттің экономика, рөлі күшейе бермек;
Үшіншіден, мемлекет ешқашан да ... ... ... ... ... біз оның ... ... қатынастардың тиімді дамуы мен жандануына себін тигізетін зор мүмкіншілік бар екенін ұмытпағанымыз жөн;
Төртіншіден, нарықтық өзіндік реттеу стихиялық процестер туындатады жөне ол ... ... бір қыры ... ... және ... салаларындағы дәрежесі ұзақ жылдар бойындағы тарихи тәжірибелермен белгіленген. Әсіресе қазіргідей, қысылтаяң реформа кезеңінде мемлекеттің, мемлекеттік басқарудың ауыздықталмаған қара ... ... Оны ... ... тек ... ғана қолынан келеді;
Бесіншіден, жоғарыда айтқанымыздай нарықтық өзіндік реттеу анархия мен хаосқа әкеліп соғатынын байқадық. Сондықтан нарықтық өзіндік реттеу мен ... ... ... ... Ал бұл ... ... жүзеге асырылмайды, олар тек мемлекеттің тікелей қатысуымен жүргізіледі; ... жеке ... және оған ... ... оның ... ... ... өте қатал экономикалық билікті туындатады. Осы билікті шектеу ісі де мемлекет құзырында болады;
Жетіншіден, мемлекет ... ... ... ... монополист субъектілерінің халыққа ауыр тиетін іс-қимылдарын шектей отырып, осы нарықтық аялардағы қажетті ... ... ... ішкі ... пен ... ... ... ықпалдардан қорғаудың кепілі болып табылады. Мемлекеттік басқару әкімшілік заңдардың негізінде жүзеге ... ... ... ... ... ... әсіресе экономиканы нарықтық негізге көшіру, түрлендіруге байланысты өсіп отыр.
Бірінші кезеңде бұл түрлендірулердің салық ... ... ... ... ... ... ... материалдық мүдделеріне тікелей әсер етеді. Нарықтық инфрақұрылымның күрделі элементі болып табылатын банкілік және сақтандыру істерінің де еліміздегі маңызы айтарлықтай өсіп ... пәні ... ... ... яғни ... ақша қаражаттары қорларын қалыптастыру, бөлу және пайдалануды ұйымдастыру барысында пайда ... ... ... ... ғылыми жаңалығы ғылыми тұрғыдан жан - жақты зерттей келе, қаржы құқықтық жүйенің қазіргі таңда тәжірибелік жағынан ... ... ... ... ... ... ... осыған байланысты сонымен бірге өтпелі кезең, мемлекет, ғылым талаптарына сай болатындай аса ұтымды мемлекеттік басқару жолдарын қалыптастыру мәселелері мына ... ... ... алға ... ... ... саласындағы басқаруды экономика аясындағы түрлендірулерді және меншік құқығымен өзара байланыстырып талдау; ... және ... ... ... ... тиімді басқаруға мүмкіндік беретін экономикалық және әкімшілік әдістердің жиынтығын, яғни ... ... ... ... ... ... экономика аясында жүзеге асырылып жатқан қаржылық қызметтің-мемлекеттің басқарушы қызметтің бір түрі екенін және оның құқықтық негіздері ... және ... ... ... ... ... тұрғыдан негіздеу; мемлекеттік басқару және атқарушы билік органдардың қызметтері нарық талаптарына сай ... ... ... ... ... асырылатыны жөнінде теориялық негіздеме бере отырып осы аяға ықпал ететін факторларды зерттеп, талдау: қаржылар саласындағы мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... айырмашылықтарын зерделеп зерттеу және мемлекеттік реттеудің (мемлекеттік бағдарламалар, ... ... ... лицензиялау нысанындағы) мемлекеттік басқару функциясы ретінде жүзеге асырылу ... мен ... және ... жалпы мемлекеттік басқарушы-атқарушы органдар жүйесімен байланыстырып, ұйымдастырып көрсету.
Теориялық және әдістемелік негізі Экономикалық әдебиет (заңдар, ... ... ... ... ... термині әр түрлі ұғымда пайдаланылады, мысалы, ақша қаражаттарының кірісі мен шығысы формасында немесе ақша ... ... ... қоры ... ... ... әдебиетте мемлекеттік бюджетке тағы да келесідей анықтама берілген: бюджет - ол қаржылық жоспар, бюджет - ол ... ... ... - ол ... ... ... - ол коммуникация құралы, бюджет - ол бюджеттік салық саясатты ... ... ... ... бюджет және салық жүйесіне, олардың нарықтық қатынстар жағдайындағы құқықтық режиміне назар аудару және олардың ... ... мен ... маңызын қарастырып зерттеу арқылы жетілдіру жөнінде ұсыныстар енгізу: Қазақстан Республикасы Президентінің "Қазақстан-2030" стратегиялық бағдарламасында ... ... ... билік жүйесін орталық, жергілікті атқарушы билік ... ... құру ... қағидаттар мен ережелерді және осыған байланысты мемлекеттің қаржылық-фискальдық саясатының жетілдіруін көздейтін жолдарды басшылыққа ала отырып, ... ... ... ... ... ... кіріспеден, үш тараудан, қортындыдан, пайдаланған әдебиеттер тізімдерден тұрады.
1 Қаржылардың және қаржылық ... ... ... Қаржылардың түсінігі мен мәні
Қаржылардың қоғам және жекелеген азаматтардың өмірінде алатын ... ... ... ... ету ... ... рөлі өте зор ... әркімге белгілі. Қаржылар мемлекеттің өсіп дамуының материалдық негізі және тірегі, сондай-ақ оның міндеттері мен функцияларын ... ... ... етудің қайнар көзі болып есептеледі. Қаржылық құралдар арқылы мемлекет еліміздің экономикалық өсіп дамуына ... ... ... ықпалын тигізеді. Бұл жерде күнделікті қоғам өмірінде, тіптен өндіріс аясында да ... ... ақша ... ... деп түсінетінін айта кетуіміз қажет. Ақшалардың атқаратын функциясын білмейтін адамдар кемде-кем шығар. Ақшалар құн ... ... ... және т.б. ... ретінде жалпыға бірдей құндылық баламасын көрсетеді.
Қаржы әртүрлі және көп салалы функциялардан тұрады, яғни ... ... ... ... ... мемлекеттік ақша қорын ұйымдастыру, мемлекеттік қаржы ресурсының ... ... ... ресурстарының қолдыну мекемесі, мемлекеттің ... ... ... ... ... ... ... ақша құрамын бөлу және
қолдануды ұйымдастыру, ақша эмиссиясы және мемлекеттік бағалы ... ... ... ... және ... ... ұйымдастыру, мемлекеттік қаржы құзіретіндегі органдардың ... ... іс ... ... ... заң ... ... заңдарына ұйымдастыру, қаржылық - экономикалық ... және ... ... ... ұйымдастыруды жоғарлату, Қазақстанның ұстаным бекініс шептері халықаралық қаржылық қорда және ... ... ... және т.б ... және ... ... ... термині елдегі ақша қатынастары процесстерін сипаттайтын экономикалық, категория ... ... ... ... және ақша қозғалысымен байланысты ... ... ... үшін ақша ... қамтамасыздандыратын ақша қорларын білдіреді. Мемлекеттік
Қаржылар бөлінуші процесс шегінде туындайтын экономикалық ... ... ... яғни ... ... ... мемлекет қатысатын экономикалық қатынасын, ... ... ... құрайды. Қаржы ғылымының дамуына Европа елдерінің сауда - саттық ... ... ... ... тигізtді (Италияның Флоренция қаласында). Қаржы термині ... ... ... ... болды, осының негізінде Ресейде термині пайда болған, жалпы оның мағынасы дегенді ... (XIII ... ... ... 2 ... тұрады: Мемлекеттік қаражат, түрлі шаруашылық ... ... ... ... өз ... мемлекеттік бюджеттен, мемлекеттік несиеден сақтандыру қорына және нарық қорынан ... ... ... қаражаты кәсіпорын қаражатынан басқа да ЖШС қаражатынан, корпорация қаражатынан, фирма қаражатынан құралады. Мемлекеттік қаржы ақша ... ... бөлу ... ... өмір ... және ... ... атрибуты болып табылады.
Мемлекеттің қаржы жүйесі - мемлекеттің ақша ... ... және бөлу ... ... ... ... ... Мемлекеттің қаржы жүйесін материалдық, ... ... ... ... болады. Материалдық мағынада - мемлекеттік қаржы жүйесі ... ... ... құрайды. (Мысалы, ресурстардың орталықтандырылған жалпы ... ... ... ... ... ақша ... ... бюджеттен тыс қорлар, мемлекетік сақтандыру резервтік ... ... ... мен ... ... ... қорлар). Экономикалық мағынада - мемлекеттің ақша құрамдарының нақты ... ... ... ... ... ... қаржылық қызметі - қаржы, несие және ... ... ... ақша ... ... бөлу және ... бағытталған қызметі.
Мемлекеттік қаржы қызметінің әлеуметтік басқару механизмінің ... ... ... ... ... қатысады. Мемлекеттің қаржы қызметінің мазмұны ... ... ... ... ... Мемлекеттік ақша қорын қалыптастыру, бөлу, пайдалану, ұйымдастыру және ... ... ... ... ақшалай инфрақұрылымдарын құру, ақша эмиссиясы және ... ... ... ... ... және ... ... органдардың қалыптасуы. Мемлекеттің қаржылық сферасындағы ... ... ... ... ... бұзғаны үшін заңды жауаптылық анықталады.
Қаржы ... ...
- ... қажеттіліктер мен мүдделердің үстемдігі.- Қоғамдағы бақылау және есеп берушілік.
- Ашық және жария заңдылық, ... пен ... т.б. Бұл ... ҚР ... ... қаржы құқығының нормаларымен нақтыланады. Мемлекеттік қаржы қызметі құқығының ... ҚР ... ... ... ... ... ... және жалпы болып бөлінеді. Қаржылық қызмет әдістері:
- Ақша қаражатын ... ... ... ... Ақша ... ... әдістері.
Ақша қаражаттарын мәжбүрлі қамтамасыз түрде олардың иелерін алу, ... ... ... ... және жеке ... алу ... кірісіне мемлекеттік мүлікті іске асыру және ... ... ақша ... тарту эмиссиясы.
2) Бөлу. Қаржылану, несиелену, қаржылық ... ... ... Пайданы ұйымдастыру. Ақша қаражаттарын ... ... ... ... алынған алымдарды пайдалану, тәртіп пен
нормативтілікті бекіту, ақша қаражатын бөлу.
Мемлекеттің ... ... ... ... ...
қызметінің аясы қаржылық құқықтың аясы болғандықтан тиісті ақша қорларын
қалыптастыру, бөлу және ... ... ... ... ... ... органдардың қызметі әрқашанда қаржылық - құқықтық
нормалардың көмегімен, тек құқықтық нысанда жүзеге асырылады.
Мемлекеттің қаржылық қызметінің ... ... деп, ... ... ... және ... ... бойынша, өз құзіреттері шегінде уәкілетті мемлекеттік органдар қабылдаған нормативтік қаржылық - ... ... ... Ал ... ... басты рөлі мемлекетке жүктелген функцияларды орындау қоғам және экономика мұқтаждықтарын ... ... ... ... ... ... ... және тұтыну процестерін жүзеге асырмайды. Тағы бір айта кететін жәйт, ақшаларды пайдалану А-Т және Т-А процесінде, тікелей ... ... ... ... ал ... ... жұмсау - бөлу нысанында жүзеге асырылып, тікелей пайда табу көзделмейді. ... ... ... ... ақша қаражаттары мен қаржылардың арақатынасын қарастырсақ онда кейбір ақша ... ... ... ... қаржы түсінігінің өте кең мағынада болатынын байқаймыз.
Өркениетті, нарықтық мемлекеттердің өзінде де қаржыларға айрықша көңіл ... ... осы ... елдердің қаржы жүйесі арқылы ұлттық табысты қайта бөлу көрсеткіші елу проценттен асып отыр. Осыған ... ... ... ... ... де күрт өсіп ...
Сонымен, қаржылардың көпқырлы ұғым екенін байқадық. Сондықтан, оның мәнін ашып көрсету ... оны ... ... ... ... онда негізгі үш қырынан көрініс табатынын көреміз [1, 125].
Біріншіден, қаржылар деп, өндіріс және тұтынуда экономикалық ресурстардың бір түрі ... ... ... және ақша ... ... ... Осы ... пен тұтынудың ақшалай нысанадағы ресурстары, жоғарыда айтқанымыздай, қаржылық ресурстар болып ... Олар ... ... ... субъектілерінің қарамағында әртүрлі ақша түріндегі табыстардың, аударымдар мен түсімдердің есебінен қалыптастырылып, қоғамның ... және ... да ... ... ... ... жағынан ынталандыруға, өндірісті ұлғайтып, жетілдіруге пайдаланылады.
Екіншіден, қаржылар ақша қаражаттарының жиынтығы ретінде қаржыландыру терминімен байланысты болады. ... ... бұл ... ... ... ... кәсіпорындарды, кәсіпкерелерді, аумақтарды, әлеуметтік-экономикалық т.б. бағдарламаларды қаржылық ресурстармен қамтамасыз етудің қайнар көзін, көлемін, түрлерін және тәсілін білдіреді.
Үшіншіден, арнайы және ... ... ... ... ... бөлу ... ... Нақты бағыттарға арналып ақша бөлу түрінде жүзеге асырылатын қаржыландырудың өзі бөлу ... ... ... ... экономиканың барлық құрылымдық бөлімдерінде және шаруашылықтың әрбір деңгейінде қоғамдық өнімнің құнын қайта бөлу ... ... ...
Жасалған ұлттық табыстың құнын қайта бөлу ақшалай табысты мемлекеттік деңгейде, кәсіпорындар мен кәсіпкерлік қызмет деңгейінде бөліктерге бөлу ... ... және осы ... ... ... ... қаржылық қатынастар деп аталады. Сонымен қаржылардың ақшалармен өте тығыз байланыста болатынын және ақшалардың қаржылар болмысының міндетті ... ... ... ... ... ... ... өзіндік айналымда болуы, қолдан-қолға өтуі ақшалай қатынастар түріндегі айрықша нысандағы процестермен көрсетіледі.
Осы айрықша ... ... ... ... болып саналады. Сонымен, қорыта келіп айтсақ, экономикалық категория ретіндегі қаржылардың өте маңызды белгілері қаржылық қатынастардың бөлу сипатында болуы, ақша ... ... тек ... қозғалысын білдіруі. Қорытынды ретінде тағы бір айта ... ... ... ... ... ... болып табылады. өйткені шаруашылық субъектілерінің ақшалай табыстары мен экономикалық өнімді жасау және оны ... ... ... ... бірге, қаржылар сол өндіріс аясының өзіне қызмет көрсетеді, яғни өндірістің ұлғайтылуына, дамуына және құрылымдық өзгертулеріне жағдай жасайды. ... ... ... ... қанағаттандыруға, әртүрлі меншік нысанына негізделген шаруашылықты дамытуға, аумақтар арасындағы экономикалық байланыстарды жүзеге асыруға қажетті ақша қаражаттарын ... ... ... ... ... ... көмегімен шаруашылық қызметтердің нәтижелерін тексеру және бақылау ... ... осы ... ... ... ... ... көз жүгірте отырып, салыстырып көрейік. Қаржылық құқық саласының көрнекті ... ... А.И. ... ... латынның "финис", яғни қандай да істің бітуі, ақыры немесе төлемнің, жалақының төлену мерзімі деген сөзінен туындаған дейді. Орта ... ... ... finatio, financio ... сөздер міндетті ақшалай төлем деген мағынада айтылған болатын. Он сегізінші ғасырда француздар financе, яғни финанс деп мемлекеттің кіріс және ... ... ... ... ... ... шаруашылықты айтатын болған.
Қазіргі кезде "финанс" - қаржы терминінің мағынасы ақшалармен тығыз байланысқан. ... ... ... ... ... қаржыларды қолда бар немесе құжат жүзіндегі ақшалар деп ... Ал ... ... ... ... ... заңды тұлғалардың қаржылары деп ... ... тар ... ... тек мемлекет пен заңды тұлғалардың ақша қаражаттарын қамтиды деп түсіндіреді. Осы терминнің тағы бір ... ... ... ... ... ... сәйкес келеді. К.С.Бельскидің айтуынша қаржы термині қандай да болмасын мағынада түсіндірілсе де, ең дұрысы мемлекет қарамағындағы ақша ... ... ... ... ... мағынада қаржыларды - мемлекеттік қаржылар десек, яғни белгілі бір қорларға бөлінетін, мақсатты бағыты ... ... ... белгіленетінін және оларды қалыптастырып, бөлетін органдардың бар екенін байқаймыз деп жалғастырады, өз ойын К.С.Бельский Осы қорларға жиыстырылған ақша ... ... ... ... ... ... ... материалдық мағынада қаржылар деп, мемлекет меншігіндегі ақша қаражаттарының жиынтығын айтамыз [2, 197].
Қаржылар ... ... ... де айқындалады. Экономикалық мағынада қаржылар деп, мемлекеттің ақша қорларын қалыптастыру, бөлу және ... ... ... ... ... ... Дәлірек айтсақ экономикалық қатынастардың жүйесі болып табылады. Қаржыларға ... тағы бір ... ... санаға симайтын нәрсе олардың құрамында ақша қорларын пайдалану жөніндегі қатынастардың енгізілуі.
Бұл жерде былайша түсіндіруге болады: ақшалардың өзіндік тұтынушылық күні жоқ ... ... ... тек ... ... ... экономист айтқандай, "А-Т", "Т-А" қатынастарында жүзеге асырылады. Алайда бұл қатынастар тауар-ақша қатынастары болғандықтан, қатысушы екі жақтың заң ... тең ... ... Ал ... ... ... бір ... оның тұрақты субъектісі ретінде әрдайым мемлекеттің біртұтас өзі немесе мемлекет уәкілдік берген мемлекеттік өкілетті органы тұрады және осы ... ... ... ... ... ... қатар, қаржылық-экономикалық қатынастардың бір жағында әрқашанда билікші субъект ... екі ... тең ... ... сөз ... Ал тауар-ақша қатынастары, яғни сату-сатып алу қатынастары азаматтық құқық, ... ... және тағы да ... құқық салаларының нормаларымен реттеледі. Бұл жерде айта кететін бір жәйт, мемлекет қаржыларды пайдаланудан өзін аулақ ұстағанымен олардың ... ... ат үсті ... ... ... қаржылар өзінің ақша қаражаттары болғандықтан, олардың талан-таражға түспей, заңды негізде, мақсатты бағытта, ... және ... ... пайдаланылуын (жұмсалуын) ұйымдастырады. Қаржылар мемлекттің өсіп-дамуының материалдық негізі болып табылады деп жоғарыда айтып өткенбіз. Сондықтан қаржылардың атсалысатын басты бағыт - ... ... және ... ... ... ету. ... қаржыларды экономикалық категория ретінде және қаржылық ресурстар ретінде қарастыру қажет ... ... ... Осы ... қаржыларды ақша қђжаттары қорларын құру және оларды орталықтандырылған, сондай-ақ орталықтандырылмаған ... бөлу ... ... ... ... деп ... ... материалдық негізі өндірістік қатынастар болып табылады. Сонымен қатар қаржылардың туындауының және ... орын ... ... ... ... ... және ... өздеріне тән құндылық категорияларымен болуы. Кейбір экономистер қаржыларға ақша қаражаттарын, натуралды ресурстарды, кіріс және басқа игіліктерді немесе кіріс және ... ... ақша ... жатқызады.
Қаржылардың құндық экономикалық категория емес екеніне ешкімнің күмәні жоқ ... ... ... ... объектісі ақша қорлары болып табылады.
Ал қаржылардың пайдалану негізіне белгілі бір кезеңдегі, яғни қазіргі кездегі объективтік құндылық заңының әрекет ... және ... ... ... ... ... Бұл жерде құн екі нысанда көрініс табады - тауар және ақша ретінде. Ал ақша ... (А - Т - А) ... ... бір ... яғни ... ... қоғамдық қызметтің саласы болып есептеледі. Осы ақша ... ... ... рет құн ... ... және ... ... айрықша қоғамдық қатынастарды көрсеткендіктен шаруашылық механизімінің белгілі бір элементтерін құрайды. Қаржылар осы нысандардың бірі ретінде ақшалай-қаржылық қорларды ... және ... ... ақшалай қатынастардың жүйесі болып табылады.
Бұл жерден байқайтынымыз, қаржылардың ақшалай қатынастарға ... және ... ... іс жүзінде ақша ресурстары ретінде көрініс табуы. Тағы бір айта кететін жәйт, ақшалардың өзі ... ақша ... ... ... ғылымның объектісі болып табылмайды. Қаржылардың құрамындағы ақша қаражаттарының атқаратын функциясы ақшалардан бөлек болады. Сондықтан, ақшалар және қаржылар өз ... ... ... ... болып табылады. Негізінде қаржылардың өзіне тән функциясы - бөлу (жиынтық өнімді және таза табысты) және бақылау функциясы бар. Бұл ... ... ... функция жөнінде, яғни жұмылдыру функциясы туралы сөз қозғамаған. Ал ақшалар тауар - ақша қатынастары жағдайында бірнеше ... ... құн ... ... ... ... ретінде; айналым құралы ретінде; қазына құрау құралы ретінде; дүниежүзілік ақша ретінде.
Ақшалар жалпыға ... ... ... ... ... ... қызмет етеді және мемлекет аумағындағы барлық айналымдар мен әрбір шаруашылық операциясын тексеруге мүмкіндік береді. Қаржылардың экономикалық ... ... ... ... олар тек ақша ... қорларын құру, бөлу немесе пайдалануға байланысты ақшалай, яғни экономикалық қатынастардың ерекеше аясын ... ... ... осы ... ... ... ... айқындай алмайтын сияқты. Себебі мемлекеттік бюджетте, кредиттік және кассалық жоспарларда, мемлекеттік кәсіпорындар мен ұйымдардың қаржылық ... ... емес ... бір ... ақша ... сомасы көрсетіледі. Бұл сомалардың шаруашылық қызметтердің қаржылық ... ... ... ... ... ... ұғымды қарастырсақ, онда оның мемлекет қарамағындағы немесе қандай да болмасын меншік нысанындағы кәсіпорындар мен ұйымдардың ақша қаражаттары ... ... ... ... деп ... ... В.И. ... ғалым Горбунова О.Н. қандай да болмасын мемлекетте жиынтық қоғамдық өнімді және ұлттық табысты бөлу, сондай-ақ қайта бөлу ... ... ... болады, ал "қаржы" термині француздың финанс, яғни кәсіпорын, ... ... ... ақша қаражаттарының жиынтығы мен оларды қалыптастыру, бөлу және пайдалану жүйесі ... ... ... қаржыларды өзінің материалдық мәні бойынша ақша қаражаттары қорларынан тұрады және олар ... және ... ақша ... қорларын жұмылдыру (жинақтау), қайта бөлу, сондай-ақ пайдалану процесіндегі қоғамдық экономикалық ... ... ... ... болады.
Горбунова О.Н. мемлекет өзінің экономикалық және әлеуметтік процестерін басқару жөніндегі ... ... ... және шығыстарға ақша нысанында, әртүрлі ақша қорларын құра отырып есеп жүргізгендей, қаржыларды ақша ... ... олар тек ақша ... ... жинастыру, қайта бөлу және пайдалану жөніндегі адамдардың арасындағы қатынастар болып табылады деген. Бұл жердегі көзге түсіп отырған кемшілік қаржылар экономикалық ... ... жәй ғана ... емес ... ... ... жиынтығы. Ал материалдық мағынасына келсек, онда қаржы тек мемлекеттің меншігіндегі ақша ... ... ... деп айта ... жиынтық қоғамдық өнімді және ұлттық табысты білетін экономикалық ... ... ... ... ... ең ... тәсілі ақша қаражаттарының көмегімен басқару болып есептелінеді. Ақша қаражаттарын реттей және ақша қорларын ... ... ... ... сол ... ... ... белгіленген тараптарға қаражаттарды біліп, пайдалану арқылы мемлекет көптеген аялардағы қызметтерді ынталандырады немесе кейбір ... ... ... алады.
Ресейлік оқымысты заңгер А.Жданов қаржыларды мемлекеттің және жеке ... ақша ... ... білу және ... ... экономикалық қатынастар, ал қаржы жүйесін қаржылардың әртүрлі буындарының өзара байланыстары мен ... ... ... қажет деп көрсеткен.
Ресейлік ғалым О.Н. Горбунова ... ... екі ... ... ... тиісті ақша қорларын құратын және пайдаланатын қаржылық институттардың жиынтығы;
ә) өздерінің құзыреттерінің шегінде қаржылық қызметті жүзеге асыратын мемлекеттік органдар мен ... ... ... ... ... ... өзіне орай мемлекеттің қаржы жүйесін құрды. Қаржы ... ... ... өту ... ... өзгешеліктерін көрсете отырып мынадай буындардан тұрады:
Федералдық, федерация субъектілерінің бюджеттерінен және ... ... ... ... ... Бюджеттен тыс орталықтандырылған мақсатты қорлар;
* Бюджеттен тыс орталықтандырылмаған мақсатты қорлар;
* Шаруашылық субъектілер мен салалардың қаржысы;
* Мүлікті және жеке басты сақтандыру;
* ... және ... ... ... ... ... ... қызметін тікелей жүзеге асыратын қаржылық органдар мен кредиттік, яғни мемлекеттік ... мен ... ... ... ... көптеген авторлар қосылуда. Худяков А.И. ұйымдастырылуы бойынша қаржы жүйесін мемлекеттің қаржылық мекемелері, яғни қаржылық ведомстволар, салық ... ... ... ... ... ... ... деп түсіндіреді.
Қаржылық органдар жүйесін әдетте қаржы ... ... ... ... ... басқармалар, аумақтардағы қаржылық басқару органдары, қазынашылық, қаржыларды басқаратын бірыңғай мемлекеттік басқару органдарының жүйесі болып табылады. ұлттық ... банк ... ... ... ... ... ат салысатын салық органдары мен кеден мекемелері де қаржылық қызметті ... ... ... ақша түріндегі қоғамдық өнімдерді білуге байланысты экономикалық қатынастардың едәуір аумағын қамтиды. Қаржылардың ақша сипатында болуы, олардың экономикалық құндылық ... ... және ... ... асыру нысаны болып табылатындығын көрсетеді. Қаржыларды экономикалық категория ... ... ... шығаруымыз үшін олардың мағынасын зерттеп, зерделеп білуіміз қажет.
Экономикалық теория курсынан қоғамдық қатынастар құрамына кіретін ақшалай ... ... ... деп ... ... Ал экономикалық қатынастар өндірістік қатынастарға қосылатындықтан қоғамдық қатынастар өндірістік ... бір ... ... ... ... жатады.
Қазақстандық экономист - ғалым Мельников В.Д. қаржылардың қаржылық қатынастардың қалыптасуын және туындауын былайша көрсетеді: қоғамдағы ұдайы өндіріс процесі бір-бірімен ... ... және ... тәуелді төрт сатыдан тұрады: өндіру (өндіріс); білу; айырбастау; ... ... ... төрт ... ... ... ... процесіне қатысушылардың арасындағы тауарлық қатынастардың бар жоғы анықталады, өйткені өндірілген ... бұл ... ... ... жататын тауарға айналады. Бұл өнімдер тұтынудан бұрын білу ғана емес, ... ... ... ... да ... мен ... қанағаттандыруға тиісті. Осыдан байқайтынымыз өндірілген материалдық немесе материалдық емес өнімдер, көрсетілген қоғамдық өнім ... ... және ... ... ... [3, ... өнімнің жаңағыдай екі формаға қалыптасуы, олардың әрбір қоғамдық өндіріске ... ... өтеу үшін ... ... өзіндік құн, қаржы, жалақы төлеу және тағы басқа құндылық категорияларын пайдалануларына жол береді.
Бұл жерде өндірілген өнімдер мен ... да ... ... ... - ... яғни ... ... балама және құндылық өлшемінің көмегімен өлшенеді. Қаржылардың экономикалық категория ретіндегі қызметтері қоғамдық жиынтық ... білу ... анық ... ... түсіну үшін жекеленген кәсіпорынның өндірістік қорларын өзіндік айналымынан шығарылатын өнімдерді өткізу (сату) кезіндегі ақша ... ... ... және ... біліну мезгілінен бастап қарастыру қажет.
Кәсіпорын осы өнімдерді өткізу барысында тиісті ақша қаражаттарын немесе ақша ... ... Бұл ... оның ақша қорлары ретінде айналым қорын, амортизациялық қорды, жалақы төлеу қорын, әлеуметтік бағыттағы қорларға аударымдарын, пайда және т.б. атап ... ... ... ... ... бір бөлігі орталықтандырылған қорларды қалыптастыру үшін мемлекет ... ... да, ал ... ең көп ... ... ... ¤ндіруші оны өз қалауы бойынша пайдаланады. Көбінесе пайда мен табыстың қолдағы біліктері ... ... ... қамтамасыз ету мақсатында еңбек құрал-жабдықтарын сатып алуға, сондай-ақ пайданың және бір бөлігі өндірістің басты факторы - ... ... ... ... Сонымен материалдық өндіріс аясында (кәсіпорындар, өнеркәсіптер т.б.) жасалған құнның бір бөлігі өндірушілерде қалса, едәуір бөлігі жалпы мемлекеттік мұқтаждықтарды қанағаттандыру мақсатында ... ... ... ... ... ақша түріндегі дербес қозғалысқа ие болғаннан кейін мемлекеттік кіріс ретінде мемлекеттің қаржылық қызметінің аясына қосылады. ... ... ... ... мен ... ... емес заңды тұлғалардан, акционерлік, кооперативтік, қоғамдық кәсіпорындар мен ұйымдардан түсетін (салықтар, ... және ... ... ... ... ... мен ... тарапынан халықтан ерікті түрде жұмылдырылған (мемлекеттік заемдар, мемлекеттік лотореялар, жинақ банктеріндегі салымдар (аманаттар) және т.б.) ... ... ... ... ... қатынастардың формасы пайда болады. Осы қаржылық қатынастар орталықтандырылған ақша қаражаттары қорларын - республикалық және ... ... ... ... бюджеттен тыс қорларды қалыптастырады.
Экономика өмірінде ақша қаражаттары, әдетте, құнның баламалығы (эквиваленттілігі) негізінде, яғни тауар және ақша түріндегі ... ... ... ... Баламалық принцип басқа да экономикалық категорияларға - баға, өзіндік құн, жалақы төлеу, несие және т.б. тән болып табылады.
Қаржылық ... ... ақша ... ... тұратын өзгешелік, олар (қаржылар) экономиканы басқарудың қандай да болмасын деңгейіндегі ақша түріндегі құнның біржақты қозғалысының негізінде құралады. ... ... ... ... категория ретіндегі өздеріне тән ерекшеліктері ақша түріндегі құнның міндетті түрдегі бір ... ... ... ... ... айқындадық.
Қаржылардың экономикалық табиғатына келсек, онда олардың ... ... мен құн ... ... ... ... байқаймыз.
Ақаша қаражаттары қорларының қалыптастырылуы және олардың тауарлық қатынастарда (А-Т) ... ... ... ... Орталықтандырылған ақша қаражаттары қорларын қалыптастыру жөніндегі міндетті ... ... ... ... болып табылатынын білдік.
Мемлекеттен басқа қоғамдық өндіріске қатысатын ... ... ... қаржылық қызметке жатпайды, ал олардың қаражаттары немесе ақшалай ресурстары ("А-Т", "Т-А") процесіне қатысатындықтан қаржы түсінігімен қамтылмайды деген тұжырымға ... ... ... ... деп, ... ақшалай кірістерін жиыстыру, білу және пайдалану процесінде туындайтын ... ... ... ... осы ... ... барлық ғылыми көзқарастарды тұжырымдасақ "қаржы" терминінің екі мағынасы бар екенін ... 1) ... 2) ... ... ... ... ... "қаржы" деп мемлекеттің өз қарамағындағы ақша қаражаттары қорларының жиынтығын айтамыз.
Мемлекеттік қаржылық ресурстарды әрдайым белгілі бір ақша қорлары ретінде ... ... ... ... алу және мақсатқа сәйкес жұмсау процестерін жүзеге асыруды ... ... және ... ... ... ... деп, ... ақшалай ресурстарын жоспарлы түрде қалыптастыратын және білетін, сондай-ақ олардың пайдалануын ... ... ... ... ... ... қаржылардың функциялары турасында - білу және ұдайы өндіріс атты екі концепция өмірден орын алып отыр. ... ... ең мол ақша ... ... - ... бар екенін білеміз.
1.2 Мемлекеттің қаржылық қызметі
Әр бір мемлекеттің өз қажеттілігіне жұмсалатын ақша қаражаты болуы тиіс және ол ... сол ... ішкі және ... ... ... асыру үшін жұмсайды. Мемлекет өз өзіне қажеті ақша қаражатын қоғамның ұлттық ... ... ... бөлу ... ... ... ... ұлттық табысты тауар өндіру, жұмыс орындау, қызмет көрсету нәтижесінде табыс тапқан субьектілердің меншігінде болады. Мемлекет ... ... ... ... сол ... субьектілердің табысының бір бөлігін салық және басқа да міндетті төлемдер ретінде мемлекет қазынасына еріксіз жинап алып ... Осы ... ... ... ... бөлу деп атайды. Ұлттық табысты қайта бөлу ... ... ... ... 2 түрге бөлінеді.
* Орталық қаржы қорлары. Бұл қорға мемлекет өзі ие болып өз қажеттілігіне жұмсайды.
* ... ... ... Бұл қор ... ... ... меншігінде болып, солардың қажеттілігіне жұмсайды.
Мемлекеттің қазынасына жиналған қаражат 5 түрлі қордан құралады және бұл қаржы қорлары мөлшеріне, ... ... ... ... жүйеге бөлінеді.
Қазақстан Республикасының қаржы қорларының жүйесі.
* Республикалық орталық қаржы қоры немесе Республикалық ... ... ... ... парламент, кіріскөздері - жалпы мемлекеттік төлемдер, мақсаты-республикалық ... ... ... қорлары облыстық, аудандық, қалалық бюджеттер.
Бұл қорларды жергілікті мәслихаттар билейді. Жергілікті ... мен ... ... ... шығындарға жұмсалады. Мөлшерін жергілікті билек органдары анықтайды.
3. Арнайы қаржы қорлары. Президенттің билеуінде болады, кейде Үкіметтің билеуінде болады. Арнайы салымдар мен ... шет ... және ішкі ... ... ... ... жарналардан тұрады. Арнайы экономикалық, әлеуметтік немесе саяси мақсаттарға жұмсалады. Мөлшерін қаржы министірлігі бекітеді.
4. Шаруашылық жүргізуші субьектілердің қаржы қорлары. ... ... ... ... ... ... ... бекітеді.
5. Банктік қаржы қорлары. (Ұлттық банк)
Бұл қаражатты ұлттық банк билейді. Мөлшерін мемлекет белгілейді. Мемлекет бөліп берген және өз қызметі ... ... ... ... ... ақша ... ұйымдастыру үшін. Бюджетке қызмет көрсету үшін, есеп айырысуды қамтамасыз еті үшін жұмсалады.
Мемлекеттік ақша қорлары, әрқашанда мемлекеттің қаржылық ... ... ... болып есептелінеді. Қаржылық қызметінің процесінде қаржылардың үш функциясы жүзеге асырылады. Олар мына төмендегідей ... ... ... жұмылдыру (жиыстыру) функциясы;
-мемлекеттік кәсіпорындар мен ұйымдарды (материалдық ... ... және ... ... ақшалай қамтамасыз ету функциясы;
-бақылау функциясы;
Бірінші функцияның мәні мынада: жаңа, қаржылар туралы сөз қозғағанымызда мемлекеттің өз ... ақша ... ... ... бола ... ... Ендеше осы функция арқылы мемлекет өз мұқтаждықтарын өтеуге қажетті ақша қаражаттарын ... және осы ... ақша ... ... яғни мемлекет өтеуге қажетті ақша қаражаттарын жұмылдырады.
Бірақ біз мемлекеттің алға қойған негізгі мақсаты - тек ақша ... ... ғана емес ... ... ... екінші функция мемлекеттің өзіне және өз тарапынан жасалатын қызметтеріне жұмсалатын ... ... ... ақша қорларын пайдаланудан тұрады.
Үшінші функция мемлекеттің ақша қорларын қалыптастыру және білу, сондай-ақ ... да ... ... ... осы ... ... ақша ... мақсатқа сай пайдалануларын кезіндегі барлық әрекеттерінің дәрыс және заңды болуын қамтамасыз етуге бағытталған. Аталған функциялар туралы айта кететін бір жай бар [4, ... ... ... ... ... әлі де ... ... тудырып ғылыми тұрғыдан дәлелденіп, қалыптасқан көзқарасқа келе алмай жатқан жәйттер бар. Қазіргі қаржылардың функциялары турасында - білу және ... ... атты екі ... ... орын алып ... ... ... қаржылар қоғамдық ұдайы өндірістің екінші, яғни білу сатысында, ақша түріндегі қоғамдық ... ... білу ... пайда болғандықтан, оларға тек білу функциясы ғана тән ... деп ... ... сай ... білу және ... функцияларын ғана атқарады. Бұл жердегі қателік бірден көзге түсіп тұр, өйткені қаржылардың басқа да білу ... ... ... ... ... жалақы төлеу, несие т.б.) категориялар бар екенін білеміз [5, ... білу ... ... ... ... өнімді және оның ең басты білу және қайта білу ... ... ... Бөлу ... ... бөлу ... ретіндегі мағынасын ашып көрсетеді. Бақылау функциясы, осы бөлу және қайта бөлу процестері ... ... ... ... сәйкестіліктің сақталуын қамтамасыз етеді. Ал екінші, ұдайы өндіріс концепциясы бойынша қаржылардың үстінде аталып, қарастырылған үш ... ... Бұл ... ... қаржылар, қоғамдық ұдайы өндіріс сатыларын (бөлу, айырбастау және тұтыну) бәрінің категориясы ... ... ... тек бөлу категориясымен шектеу дұрыс емес деп тапқан.
Олар келтірген дәлелдер мына ... ... ... ... ... ... сатылары бір-бірімен тығыз байланысқан;
-қаржылар тек қана ұдайы өндіріс сатыларын ғана қамтамасыз етіп қоймай, қоғам ... ... ... ... ... өнім ... барлық сатыларында пайдаланылатын жан-жақты бақылау құралы болып табылады.
Мемлекетке қажетті ақша қаражаттарын жұмылдырудың (жиыстыру) тікелей түсім көзі материалдық өндіріс аясында жасалатын ... ... ... ... ... бөлу ... ... кәсіпорындар мен бірлестіктердің және азаматтардың кірістері құралады.
Мемлекеттің ... ең мол ақша ... ... - бюджеттен бар екенін білеміз. Бюджет арқылы, әр түрлі ақша қорларын құру нәтижесінде қоғамдық ... ... ... ... басқа қатысушылардың мұқтаждықтарына пайдаланылады. Қаржылардың бақылау функциясы бар екенін бірі мойындайды. Қаржылар белгілі жүйеден құрылатынын білеміз.
Қаржы ... деп, ... ... қорларын қалыптастыру, білу және пайдалануды ұйымдастыру барысында пайда болатын және әрқайсысы белгілі бір қаржылық құқықтық институттардың материалдық көрінісі ... ... ... ... ... жиынтығын айтамыз.
Ал қаржылық-экономикалық институттар дегеніміз мемлекеттің ақша қорларын қалыптастыру, бөлу және пайдалануды ұйымдастыру барысында пайда болатын экономикалық қатынастардың ... ... ... мен осы ... ... ақша ... түрлері бойынша Қазақстан Республикасының қаржы жүйесінің институттары қаржылары орталықтандырылған және орталықтандырылмаған болып ... ... ... ... ... мына ... ... келеді:
1.Жалпы мемлекеттік орталықтандырылған қаржылар республикалық бюджет ... ... ... қаржылар. Жергілікті өкілді органдардың бюджеттері арқылы көрсетіледі. Жергілікті бюджеттерге мыналар жатады: облыстық бюджеттер; Астана және Алматы қалаларының ... ... ... аудандық бюджеттер; аудандық бюджеттер.
Мемлекеттік банктердің қаржылары. Осы банктердің ақша қорлары мынадай ... ... ... қор; резервтік қор; өндірістік-әлеуметтік даму қоры; қысқа мерзімге несиелеу қоры; ұзақ мерзімге несиелеу қоры; валюталық аударым қоры; ... ... қоры және т.б. Бұл ... ... ... ... қорларын қалыптастырады.
1. Мемлекеттің мүлікті жүне жеке басты ... ... ... ... ... ... көрсетіледі: жарғылық қор; сақтандыру резервтік қоры; ағымдағы түсімдер қоры; сақтандыруды дамыту қоры; әлеуметтік-мәдени шаралар қоры; алдын алу ... ... ... ... қалпына келтіру түрлері бойынша запастағы қорлар жүйесі; әлеуметтік бағыттағы: мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қоры; жұмыспен қамтуға жәрдемдесу қоры және т.б. ... ... айта ... бір жәйт бар. ... ... ... көбінесе, банкілік кредит деп айтатынын көріп жүрміз. Былайша айтқанда, банкілік қызметтің кредит (несие) беру жағымен ғана ... Бір ... ... шектеліп қоймай, бұл қаржыларды қаржы жүйесінің институты деп алып қарасақ, онда ... тек ... ... ... ... беру ... ... институт ғана емес, сонымен қатар осы қорларды қалыптастыратын да институт екенін көреміз. Сондай-ақ бұл институт тек мемлекеттік банкілердің қызметі мен ... ақша ... ... ... емес банкілердің қызметтері қаржылық қызметке жатпайды. Жеке ... және ... ... ... институты туралы да осыны айтуға болады. Бүл институт қаржы жүйесінің ерекше институты ретінде қалыптасады және оның ... ... ... ... ... ... себебі, аталмыш қызмет мемлекеттік сипатта болады, сондай-ақ мемлекеттік органдар арқылы ... ... ... ... ... ... емес ... ұйымдар мен мекемелердің әрекеттері қаржылық қызметтің құрамына кірмейді, сондықтан бұл қызметтер ... ... ... ... ... емес ... ... мен мекемелердің және азаматтардың ақшалай қорлары мен қаражаттары қаржылар жүйесінің құрамына ... де, ... ақша ... қызметтері азаматтық-құқықтық нормалармен реттелетінін білуіміз керек. Азаматтық-құқықтық әдістермен реттеу реттеу арқылы өнім (тауар) ... ... ... қорғалады. Ал егер құқықтық реттеу қаржылы құқықтық әдістері арқылы жүзеге ... онда ол ... ... ... ... ... [6].
Қаржылық қатынастардың тауар-ақша қатынастарынан туындайтынын және оларға қызмет ететінін білеміз. Сондықтан мемлекеттің қаржылық қызметінің мақсаты тек ... ... емес ... ... ... институттарға (қаржыларға) мыналар жатады:
1) Мемлекеттік басқару органдарының қаржылары. Министрліктердің, ... және ... да ... ... ... ақша қорларын білдіреді. Бұл салалық орталықтандырылған қорлар халық ... ... ... ... да ... жүйелерінің орталық басқару звенолары болғандықтан министрліктер мен ведомстволардың қарамағына берілген ақша қаражаттарынан тұрады.
2) Мемлекеттік шаруашылық ... ... Осы ... яғни ... ... мен ұйымдардың ақша қорларын білдіреді: жарғылық қор, өнеркәсіпті, ғылымды және техниканы дамыту қорлары; резервтік ... және ... ... қазыналық ұйымдар мен мекемелердің қорлары. Осы субъектілердің ақша қорларымен көрсетіледі.
2 Қаржылық ... ... және ... ... қызметінің нәтижесі
2.1 Қаржылық құқықтық қатынастардың түсінігі, белгілері және құрлымы
Құқықтық қатынастар қоғамдық қатынастардың ерекше ... ... ... ... оған ... екі ... да өзара, өздеріне тән құқықтары мен міндеттері болады.
Бұл жерде айта кететін бір жай, ... да ... ... қатынастар бірден құқықтық қатынастарға айналып кете алмайды.
Құқықтық қатынастар құқықтық қатынас ... болу ... ... осы ... ... құндылығы болуымен қатар, реттелуі кезінде мемлекет еркіне сай ... ... ... осы ... ... ... ... бекітуді қажет етеді. Ал бекіту қатынастарға қатысушылардың құқықтары мен ... ... ... ... ... ... асырылады.
Тек осы құқықтық нормаларды жүзеге асыру кезінде ғана қоғамдық қатынастардың қоғам мұқтаждықтарына, талаптарына қаншалықты ... ... ... ... ... мақсаттарына қаншалықты сәйкес келетінін анықтап білуге болады.
Мемлекеттің алға ... ... ... ... ... ақша қаражаттары ресурстарын қалыптастыру, бөлу және пайдалануды ұйымдастыру процесінде пайда ... ... ... ... ... талап етеді.
2012 жылдың 16 ақпанында Мемлекет басшысы Қазақстан Республикасының Заңына қол қойды. Заңда алушылардың жауапкершілігін, бюджет қаражатының шығындалуын ... ... ... бақылау органдарының қызметін күшейту және бюджеттік тәртіпті көтеру қарастырылған [7, 178 ].
Құжатпен Қылмыс және Бюджет кодекстеріне, сондай-ақ Әкімшілік құқық ... ... ... (ӘҚБтК) өзгерістер мен толықтырулар енгізілді.
ӘҚБтК-не бюджет процесіне қатысушыларға ... және өзге де ... ... ... үшін айыппұл түрінде әкімшілік шараларды қолдану нормалары енгізілді.
Мысалы: мемлекеттік кәсіпорындардың, мемлекет ... ... ... және ... ... ... ... құқықтық актілермен белгіленген әкімшілік шығыстар бойынша натуральды нормаларды арттыруы бірінші басшыларға елу айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде ... ... ... ... бюджеттік қаражаттың пайдаланылмаған қалдығын келесі қаржы жылына ауыстыру тәртібі қатаң тәртіпке алынып отыр, мемлекет сыңайлы сектор объектілеріне ... ... ... үшін қазынашылық органдарында ақшаны бақылау есеп - шоттарын ашу жолымен қаражатқа мемлекеттік ... ... ... кодексінде мемлекет сыңайлы сектор субъектілеріне төлемдерді жүргізу және ақша аударуды тоқтату, сондай-ақ мемлекеттік қаржылық ... ... ... ... классификаторын әзірлеу
Мысалы: инкассалық өкім шығарылған жағдайда бюджеттің ... ... ... уәкілетті органның аумақтық бөлімшесі Қазақстан Республикасының Үкіметі белгілеген тәртіпте және мерзімде ... ... ... ... ... қабылдауды және ақшаларын төлеу мен аударуды өткізуді тоқтатады.
Мемлекеттік қаржылық бақылауды жүзеге асыру кезінде бірыңғай тәсілді қамтамасыз ету мақсатында Қазақстан ... ... ... ... ішкі бақылау жөніндегі орган Республикалық бюджеттің атқарылуын ... ... Есеп ... келісім бойынша бұзушылықтардың Сыныптауышын әзірлеп, бекітеді.
Бұдан басқа, заңмен ішкі бақылау бойынша уәкілетті органның тексеріс қорытындылары, оның ішінде - ... және ... ... ... ішкі ... ... ... тексеріс бойынша есептерді үкіметке ұсыну қарастырылады.
Бұдан басқа, Қазақстан Республикасының Заңына Қазақстан Республикасы бюджет заңнамасының бұзылуы үшін тәртіптік жаза ... ... ... ... Заңына түзетулер енгізілуде.
Бұл жерде айта кететін бір жай қаржылық-экономикалық және қаржылық құқылық қатынастар қоғамдық қатынастардың әр түріне жатпайды, өйткені олар бір ... ... ... ... бойынша-экономикалық, ал формасы бойынша құқықтық қатынастарға жатады. Яғни, маңызы бойынша - базиске, формасы бойынша қондырмаға жатады деп айта ... ... ... ... деп, құқықтық нормалар мен реттелген қаржылық экономикалық қатынастарды айтамыз. Бұл қаржылық құқықтық қатынастар мемлекеттің ... ... ... ... және ... тек қаржылық құқықтың пәні ретінде есептелінеді [8, 235].
1.Қаржылық құқықтық қатынас мемлекеттің қаржылық - экономикалық қатынастарды құқықпен ... ... ... ... ... ... заңды формасы болып табылады;
Қаржылық құқықтық Қаржылық құқықтық қатынастардың барлық құқықтық қатынастарға тән ... ... ... ... ... ғана қатысты ерекшеліктері де болады:
1. қатынас өздерінің саласына байланысты қаржылық құқықтық болып есептелінеді;
2. қаржылық құқықтық қатынас ... ... ... біртұтас өзі немесе мемлекет мүддесін көздейтін өкілетті органдар болып табылады;
3. қаржылық ... ... ... ... ... немесе басқа да сатып алу, процесіне қатыспаған ақшалар ғана жатады;
5. қаржылық құқықтық қатынас мемлекеттік-өктем түрде жүргізіледі, сондықтан қатынасқа ... заң ... тең ... емес ... ... ... ... қатынас маңызы бойынша қаржылық-экономикалық қатынастар болып табылады.
2.2 Қаржылық құқықтық қатынастардың түрлері
Қаржы қатынастарын ... ... ... ... - ... нормалар мен қаржылық-құқықтық актілер заң түрінде (Қазақстан Республикасының заңы, Президенттің жарлығы) немесе заңға бағынышты актілер түрінде ... ... ... ... ... ... және ... қабылдануы мүмкін.
Қаржылық-құқықтық нормалар міндеттейтін, өкілеттік беретін, тиым салатын болып келеді.
Қоғамда пайда болатын қаржы қатынастары құқықтық реттеуді қажет етеді. Бүл ... ... ... әр ... ... қолданылады.
Қаржы құқығы -- бұл қоғам дамуының тиісті кезеңіндегі мемлекеттің міндеттерін жүзеге асыру үшін қажетті ақша қорларын жасау, бөлу және ... ... ... болатын қаржы қатынастарын реттейтін заң нормаларының жиынтығы. Ол біртекті қаржы қатынастарына жататын жеке бағыттар бойыша: ... ... ... ... ... ... жекеленіп айырылады; қаржының кең үсыныс түрғысында жалпы ақша қатынастары ретінде баян етілуіне байланысты қаржы ... ... ... ... және ... ... банк құқығын, мемлекеттік кредитті, ақша айналысын құқықтық реттеу сияқты бөлімдерді де қосады.
Қаржы ... ... ... -- ... ... бастапқы элементтері, яғни мемлекет белгілеген және қаржы қатынастарындағы мемлекеттік мәжбүрлеу ... ... ... ... ... ... белгілі бір ережесі пайдаланылады. Сөйтіп, қаржы-құкықтық нормалардың императивтік (әмірлік, бұйрықтық) сипаты болады. Қағида бойынша, ... ... ... ... талаптары болады және оларды беталды өзгерте беруге жол берілмейді, қаржы қатынастары қатысушыларының кұқықтары мен міндеттерінің ауқымын дәл анықтайды. Қаржы-құкықтық нормалар ... ... ... және ... ... белгілі бір іс-қимылдарды жасауға бағытталған қаржы қатынастары қатысушыларының бекітуші құқықтары) ... ... ... ... ... ... қатынастары қаржы-құқылық нормаларды пайдаланған кезде қаржының құқықтық қатынастарына жанғырады. Олардың қатысушылары субъективті заң құқықтар мен міндеттіліктер арқылы өзара байланыста ... ал ... ... ... мәжбүрлеуші күшімен корғалады. Нормативтік-құқықтық, қатынастардан тыс қаржылық қызмет орындалмайды. Жүзеге асуы мемлекеттің мәжбүрлеуші күшімен кепілдендірілген тек ... ... ... ... мен ... ... ... кірістерді мемлекеттің алуы, оларды белгіленген мақсаттар бойынша бөлу және ... ... ... ... ... Бұл ... ... органдарға билік өкілеттіктері үлестіріліп берілген, қаржы құқықтық қатынастарының ... ... -- ... ... ... және ... ... үшін міндетті нұсқамалар шығаруға олардың құқы бар.
Нұсқамалардың мүндай түрі біріншілердің бағынышындағы мемлекеттік органдарға да ... ... ... ... ... қаржы құқықтық қатынастарына ене отырып мемлекеттік органдардың әмір ету ... гана ... ... ... ... ... ... қатысушыларының қүкықтарымен байланысты міндеттіліктері де болады. Қаржы құқықтық қатынастарының барлық қатысушыларының құқықтары да, сол ... ... де ... қорғауында болады және оның мәжбүрлеуші күшімен қамтамасыз етіледі [9, 241].
Мемлекеттік-өкіметтік мәжбүрлеудің, яғни ... ... ... ... ... мен ... ... обьективті қаржы кұкыктық қатынастары шаруашылық жүргізудің нақтылы нәтижелеріне жаңғырту ... ... ... реттеудің құқықтық механизмі ретінде, ал сан алуан ... ... мен ... оның ... ... ... - құқықтық қатынастар екі түрге бөлінеді:
А) Маңызы бойынша:
1) материалдық қаржылық құқықтық ... ... ... ... ... қаржылық құқықтық қатынастар - ақша ... ... ... ... ... қаржылық құқықтық қатынастар-қаржы жүйесінің барлық құрамалы бөлімдерінің өзара ... ... ... ... және ... бақылау істерін жүргізуді қамтамасыз етеді, сондай-ақ қаржылық жоспарлауды жүзеге асырады.
Ә)Обьектісі бойынша:
1) бюджеттік;
2) салықтық;
3)банкілік;
4) ...
5) ... ... ... ... саласындағы құрылымын: Қазақстан Республикасының Президенті; Қазақстан Республикасының Парламенті; Республикалық бюджеттің атқарылуын бақылау жөніндегі есеп комитеті; Қазақстан Республикасының үкіметі. ... ... ... ... ... орган. Бюджеттік жоспарлау жөніндегі орталық уәкілетті орган. Бюджетті атқару жөніндегі орталық уәкілетті орган. Ішкі ... ... ... ... ... ... ... атқарушы орган құрайды.
Қазақстан Республикасының Президенті бюджеттік қатынастарды реттеу саласында: республикалық бюджетті әзірлеу және оның ... ... есеп беру ... ... Республикалық бюджет комиссиясын құрады, ол туралы ережені бекітеді, оның құрамын айқындайды. Қазақстан Республикасының аумағында төтенше мемлекеттік бюджет енгізу туралы ... ... және оны ... ... ... ... жағдай мен республиканың ішкі және сыртқы саясатының ... ... ... ... ... жыл сайынғы жолдауда алдағы жылға арналған Қазақстан Республикасының бюджет саясатының негізгі бағыттарын айындайды. Қазақстан Республикасының ұлттық ... ... ... ... ... және ол ... ... бекітеді. Қазақстан Республикасының ұлттық қорын қалыптастыру және пайдалану тиімділігін арттыру ... ... оны ... ... мен ... ... шешімдер қабылдайды. Қазақстан Респуьбликасының ұлттық қорын қалыптастыру және пайдалану туралы есептерді бекітеді. Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес өзге де өкілеттіктерді ... ... ... ... ... ... ... саласында:
Республикалық бюджетті, сондай-ақ республикалық бюджетке өзгерістер мен толықтырулар енгізуді бекітеді.
Қазақстан ... ... мен ... ... ... бақылау жөніндегі есеп комитетінің республикалық бюджеттің атқарылуы туралы есептерін бекітеді.
Республикалық бюджеттің атқарылуын ... ... есеп ... ... ... ... саласында:
Республикалық бюджеттің атқарылуына сыртқы бақылауды жүргізу тәртібін белгілейді;
Ішкі бақылау жөніндегі орталық уәкілетті органмен бірлесіп, ... ... ... стандарттарын әзірлейді, сондай-ақ оларды бекітеді және олардың сақталуына бақылауды жүзеге асырады;
Республикалық бюджеттің атқарылуына ... ... ... ... ... ... ... бақылауды жүзеге асырады;
Бақылау іс-шараларының қорытындылары бойынша қабылданған шешімдердің орындалуын бақылауды жүзеге ... ... ... ... өзге де ... ... ... Республикасының үкіметі бюджеттік қатынастарды реттеу саласында: Қазақстан Республикасының Парламентіне республикалық бюджетті және оның атқарылуы ... ... ... табыс етеді; Республикалық бюджеттің атқарылуын бақылау жөніндегі есеп комитетіне республикалық бюджеттің атқарылуы туралы ... ... ... ... ... ... жобаларын әзірлеу тәртібін айқындайды; Республикалық бюджеттің атқарылуын қамтамасыз етеді, республикалық және жергілікті бюджеттерді атқару тәртібін айқындайды; ... ... ... ... республикалық бюджет туралы заңды іске асыру туралы қаулы қабылдайды; қарыз алуды жүзеге асырады; шикізат секторы ұйымдарының тізбесін бекітеді; орта ... ... ... ... әзірлеу тәртібін айқындайды; бюджеттік инвестициялық жобаларды қарау тәртібін айқындайды. салықтық емес түсімдерді алуға жауапты және олардың түсуіне бақылауды жүзеге асыратывн ... ... ... тізбесін, оларды бюджетке аудару тәртібін айқындайды. мемлекеттік емес қарыздар бойынша мемлекеттік кепілдіктер беру қажеттік туралы шешімдер қабылдайды. ... ... ... мемлекеттік емес қарыздар бойынша мемлекеттік кепілдіктер беру тәртібін, мемлекеттік және ... ... ... қарыздарды алу, пайдалану, өту және оларға қызмет көрсету, оларды тіркеу мен есепке алу, мемлекеттік және мемлекет кепілдік берген борыштың мониторингі мен оны ... ... ... ... ... өз иелігінде қалған тауарларды өткізуден түсетін ақшаны пайдалану тәртібін айқындайды. Қазақсатн ... ... және ... ... ... резервін пайдалану тәртібін айқындайды. Қазақстан Республикасының ұлттық қорына активтерді есептеу, Қазақстан Республикасының ұлттық қорын пайдалану тәртібін айқындайды. Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... қорын орналастыру үшін рұқсат етілген қаржылық активтердің және материалдық емес активтерді қоспағанда, өзге мүліктің тізбесін айқындайды. Қазақстан Республикасы ... ... жыл ... аудиттің өткізілуін қамтамасыз етеді. Төмен тұрған бюджеттерден жоғары ... ... ... алып ... және ... тұрған бюджеттен төмен тұрған бюджеттерге бюджеттік субвенцияларды ... ... мен ... айқындайды: Жалпы сипаттағы ресми трансферттер көлемдері есептерінің әдістемесін айқындайды.
Жергілікті мемлекеттік басқарудың үлгілік ... және ... ... ... штат саны лимитін бекітеді;
Қазақстан Республикасының ұлттық Банкімен Қазақстан Республикасының ұлттық ... ... және ... ... жылдық есепті жасайды [10].
Қазақстпан Республикасының заңдарына және Қазақстан Республикасы Президентінің актілеріне сәйкес ... де ... ... асырады.
Қазақстан Республикасы үкіметінің орта мерзімі фискалдық саясатының ... ... ... ... жылына арналған республикалық бюджет туралы, бюджетке өзгерістер мен толытырулар енгізу туралы заңдардың жобаларын әзірлейді және оларды қарауға ... ... ... ... ... тиісті қаржы жылына арналған республикалық бюджет туралы заңды іске асыру туралы Қазақстан Республикасы үкіметі қаулысының жобасын әзірлейді; бюджеттік ... ... және ... ... ... ... мекемелердің өз иелегінде қалатын тауарларды өткізуден түсетін түсімдер мен ақша шығыстарының болжамын жасау нысанын белгілейді; бюджет түсімдерін болжау ... ... ... ... ... ... әзірлейді; жылдық қаржыландыру жоспарын әзірлейді және бекітеді.
Мемлекеттік және мемлекет кепілдік қарыз ... және ... ... мен ... ... асырады.
Бюджеттік кредиттеуді жоспарлау мен талдауды жүзеге асырады.
Экономикалық жоспарлау жөніндегі орталық уәкілетті орган бюджеттік қатынастарды реттеу ... ... ... орта мерзімді жоспарының жобасын әзірлейді.
Басым бюджеттік инвестициялық жобалардың тізбесін қалыптастырады.
Гранттарды тартуға басымдылығы бар өтінімдердің тізбесімен қалыптастырады және оны ... ... ... ... ... инвестициялар мен гранттардың тиімділігне бағалауды жүргізеді.
Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес өзге де ... ... ... ... ... ... уәкілетті орган:
Республикалық бюджетті атқарады және жергілікті бюджеттердің атқарылуына қызмет көрсетуді ... ... ... ... арналған республикалық бюджет туралы, бюджетке өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы заңдардың жобаларын әзірлеуге қатысады.
Тиісті қаржы жылына арналған республикалық ... ... ... іске ... ... Қазақстан Республикасы үкіметі қаулысының жобасын әзірлеуге қатысады.
Бюджетке түсетін түсімдерді болжауға және ... ... ... ... салачсындағы мемлекеттік саясаттың мақсаттары мен басымдықтарын айқындауға қатысады.
Республикалық бюджеттің түсімдері мен оны ... ... ... бекітеді және оларға өзгерістер енгізеді.
Республикалық бюджеттік бағдарламалардың ... ... ... мекемелердің азаматтық-құқықтық мәмілелерін тіркеуді жүзеге асырады.
Мемлекеттік мекемелердң міндеттемелері ... ... ... ... бос ... ақшаны Қазақстан Республикасының ұлттық Банкіндегі салымдарға орналастырады;
Банктік шоттардан шетел валютасын қайта айырбастау тәртібін айқындайды.
Бюджетті атқару жөніндегі орталық ... ... ... ... ... ашу, жабу және жүргізу тәртібін айқындайды.
Бюджеттік есепке алуды жүргізу тәртібін айқындайды.
Есептік жасаудың және табыс етудің тәртібін айқындайды.
Қазақстан Республикасы үкіметінің қарыздарын ... ... ... ... және ... ... көрсетеді, бағалы қағаздардың ұйымдастырылған рыногында өзі шығарған мемлекеттік эмиссиялық бағалы қағаздарды сатып алу мен сатуды жүзеге асырады.
Мемлекеттік емес ... ... ... ... міндеттемелердің орындалуын қамтамасыз етеді,
Бюджет қаражатын игеру мониторингін жүзеге асырады.
Республикалық бюджеттің атқарылуыбарысында республикалық бюджеттік бағдарламалардың тиімділігін бағалауды ... ... және ... ... ... бюджеттік есепке алу есептілік жөніндегі әдістемелік басшылықты жүзеге асырады.
Қазақстан Республикасы үкіметінің тапсырмасы бойынша ... ... ... ... ... қарыздар шарттарына қол қояды, Қазақстан Республикасы үкіметінің мемлекеттік эмиссиялық бағалы қағаздарын шығарады, мемлекеттік емес қарыздар бойынша мемлекеттік ... ... ... ... қарыздарына және мемлекеттік кепілдіктері бар мемлекеттік емес қарыздарға қызмет көрсетуге екінші деңгейдегі банктерді конкурстық негізде айқындайды және ... ... ... ... ... реттеудің негізгі міндеттері:
Қазақстан Республикасында тұрақты сақтандыру жүйесін жасау мен қолдау және ұлттық сақтандыру рыногының инфрақұрылымын қалыптастыру; сақтандырудың негіздерін ... ... ету, ... сақтандыру түрлерін, халықаралық сақтандыру жүйесінде Қазақстан Республикасының қатысуы принциптерін белгілеу; сақтандырушылардың, сақтандырушылардың және пайда ... ... ... ... қорғау болып табылады.
Сақтандыру саласындағы мемлекеттік саясатты іске асыруды, сақтандыру рыногындағы істің жайыны мемлекеттік бақылау жасауды қамтамасыз ... ... ... ... және ... өзге де ... өз ... шегінде жүзеге асырады.
Уәкілетті мемлекеттік орган - мемлекеттің Қазақстан Респаубликасының заңдарына сәйекес сақтандыру ... ... және ... ... ... ... ... өкілеттікті жүзеге асыратын органы. Уәкілетті мемлекеттік органның құқықтық мәртебесі Қазақстан Республикасының заң актілерімен белгіленеді.
Қазақстан ... ... ... және ... ұйымдарын реттеу мен қадағалау жөніндегі Агентік. Қазақстан Республикасында сақтандыру жүйесінің жұмыс істеуін қамтамасыз ету және ұлттық сақтандыру нарығының инфрақұрылымыны ... ... және ... ... ... ... заңды мүдделерін қорғау жөніндегі мемлекеттік саясатты жүргізеді.
Өз құзыреті шегінде сақтандыру нарығының барлық қатысушылары, тарату өндірісінің қатысушылары ... ... ... қызметі және оны қадағалау, сақтандыру ұйымдарын таратру мәселелері бойынша нормативтік құқықтық актілер қабылдайды.
Транс шекаралық сақтандыруды және ... ... ... ... мен ... ... [11, 265].
Сақтандыру брокері қызметінің шарттарын айқындайды. Сақтандыру, қайта сақтандыру ұйымы үшін жарғылық және меншікті капиталдың ең ... ... қоса ... ... ... және ... ... өзге де нормалар мен лимиттерді белгілейді және олардың сақталуын бақылауды қамтамасыз етеді. Актуарлық қызметті жүзеге асыру тәртібін және ... ... ... ... есептерді жүргізуге қойылатын талаптарды айқындайды.
Сақтандыру ұйымының филиалын құру ерекшеліктерін айқындайды. Сақтандыру ... ... ... ... ... ¤зі ... ... сақтандыру және қайта сақтандыру ұйымдарының, сақтандыру брокерлерінің, сақтандыру нарығындағы актуарийлердегі және ... ... ... ... Өзі ... ... ... ұйымдарын құруға, оларды бақылау құқығын иеленуге, олардың ерікті қайта ұйымдастыруға және таратуғ рұқсат, ... ... ... Республикасының аумағында және сол сияқты аумағынан тыс жерлерді ... мен ... ... ... береді және қайтарып алады.
Сақтандыру және қайта сақтандыру ұйымдарының басшысы қызметкерлеріне арналған ... ... ... өзі ... ... оларды сайлауға келісім береді. Сақтандыру ұйымдарының және сақтандыру брокерінің қызметін инспекциялау тәртібін белгілейді, өзі белгіленген тәртіппен сақтандывру ... және ... ... ... Сақтандыру нарығының субьектілерінен өзінің бақылау және қадағалау функцияларының ... ... ... ... ... ұлттық Банкпен бірлесіп өзінің бақылау және қадағалау функцияларын жүзеге ... ... ... және ... сақтандыру ұйымдарының, сақтандыру брокерінің қаржылық және өзге есептерді ұсыну ... ... ... ... ... және ... ... ұйымдарының, олармен және олардың құрылтайшыларымен аффилиреленген тұлғалардың, сондай-ақ сақтандыру және қайта сақтандыру ұйымдарының қатысуымен ... және жай ... ... ... қызметін шоғырландырылған қадағлау ережесін айқындайды. Сақтандыру статистикасын, сақтандыру нарығының жағдайын экономикалық талдауды дайындау үшін сақтандыру және қайта ... ... ... одақтарының және бірлестіктерінен мемлекеттік органдардан қажетті ақпарат алады [12].
Сақтандыру және қайта сақтандыру ұйымдарына, сақтандыру брокерлеріне, актуарийлерге және өкілетті аудиторларға берілген ... ... ... тұру, жаңарту және қайтарып алу туралы шешім, ... ... және ... сақтандыру ұйымдарының қызметін Қазақстан Республикасының заңдарында көзделген негіздер бойынша сот тәртібімен тоқтату ... ... ... ... және жеке ... сақтандыру ұйымының бақылау құқығын иеленуге рұқсат беру тәртібін белгілейді. Уақытша әкімшіліктің қызметіне бақылауды жүзеге аысрады оның іщінде ... ... ... ... және ... ... әкімшіліктің есеп және өзге ақпарат ұсынуына қойылатын талаптарды белгілейді сақтандыру ұйымының құжаттарымен мүлкін уақытша ... ... ... ... ... өткізу актісін бекітеді. Таратау комиссияларының төрағаларына және ... ... ... ... белгілейді. Мәжбүрлеп таратылатын сақтандыру ұйымдарының филилдарымен өкілдіктерін ескере отырып, тарату комиссияларын тағайындайды. Өзі белгіленген тәртіппен тарату комиссияларының қызметін бақылауды ... ... ... ... ... таратылған сақтандыру ұйымының аралық тарату балансын және кредиторлар талаптарының тізілімін бекітеді. Таратылатын сақтандыру және қайта ... ... ... комитетінің құрамын бекітеді. Тарату комисияларының есеп және қосымша ақпарат ұсыну нысандарын, мерзімдерін және кезеңділігін белгілейді. ... ... ... тарату туралы есепті және тарату балансын қарайды және келіседі. Тарату комиссиясының қыземтін тексереді және олар орындауға ... ... ... Сақтандыру (қайта сақтандыру) ұйымдарының тарату комиссиялары төрағаларының әкімшілік құқық бұзушылықтар туралы істерін қарайды, оларға Қазақстан Республикасының заң актілеріне ... жаза ... ... ... ... сақтандыру) ұйымының кредиторлар комитетін қалыптастыру және қызметінің ерекшеліктерін белгілейді. Сапасы және ... ... ... ... отырып есептелген активтердің құны және міндеттемелер арасында теріс айырма белгіленген жағдайда сақтандыру және қайта сақтандыру ұйымдарының оның ... ... ... ... алу және осы ... сақтандыру және қайта сақтандыру шарттары жөніндегі барлық ... ... ... бері ... ... ... ниет білдірген жаңа инвесторға сату туралы шешім қабылдайды. Басқа мемлекеттердің орталық сақтандруды ... ... ... ... және өзге сақтандыру ұйымдарында Қазақстан Республикасының мүдделерін білдіреді. Сақтандыру қайта ... ... ... ... ... ... ... немесе сайлауға келісім береді. Қазақстан Респуңбликасының сақтандыру және сақтандыру қызметі туралы заңнама актілеріне сәйкес сақтандыр қызметін реттеу мен қадағлау жөніндегі ... ... ... өзге де ... мен ... жүзеге асырады.
3 Қаржылар саласындағы мемлекеттік ... іс ... ... ... қызметінің құқықтық негіздері
3.1 Мемлекеттік басқару органдарының ... ... ... саласындағы құзыреті
Енді қаржылық реттеу мәселелеріне тоқталамыз. Қаржыны реттеу дегеніміз, мемлекеттің қаржы жүйесінің құрамына кіретін қаржыларды теңдестіру процесі. Республикалық бюджет пен ... ... ... өкімет органдары пен атқарушы - әкімші органдардың ... - ... ... жөніндегі басты мақсаты болып табылады. Яғни, қаржыны реттеудің мақсаты қаржы жүйесінің барлық құрама бөліктерінің өзара қатынастарын қамтамасыз ету және ... ... ... ... ... теңдестіру.
Мемлекеттік қаржылық қатынастарды реттеу саласындағы құрылымын: Қазақстан Республикасының Президенті; Қазақстан Республикасының Парламенті; Республикалық ... ... ... ... есеп ... ... ... үкіметі. Экономикалық жоспарлау жөніндегі орталық уәкілетті орган. Қаржылық жоспарлау жөніндегі орталық уәкілетті орган. Қаржыны атқару жөніндегі орталық уәкілетті орган. Қазақстан ... ... ... Ішкі ... жөніндегі орталық уәкілетті орган. Мәслихат; Жергілікті атқарушы орган және тағы басқа органдар ... ... ... ... құзыреті [13].
Қазақстан Республикасының Президенті қаржылық қатынастарды реттеу ... ... ... әзірлеу және оның атқарылуы туралы есеп беру тәртібін айқындайды. Республикалық бюджет комиссиясын құрады, ол туралы ережені бекітеді, оның ... ... ... Республикасының аумағында төтенше мемлекеттік бюджетті енгізу туралы шешім қабылдайды және оны әзірлеу тәртібін айқындайды. Мемлекеттік жағдай мен республиканың ішкі және ... ... ... бағыттары туралы Қазақстан халқына жыл сайынғы жолдауда алдағы жылға арналған Қазақстан Республикасының бюджет саясатының негізгі бағыттарын айқындайды. Қазақстан Республикасының ұлттық ... ... ... кеңес құрады және ол туралы ережені бекітеді. Қазақстан Республикасының ұлттық қорын қалыптастыру және пайдалану ... ... ... ... оны ... көлемі мен бағыттары жөнінде шешімдер қабылдайды. Қазақстан Республикасының ұлттық қорын қалыптастыру және пайдалану туралы есептерді бекітеді. ұлттық Банктің қызметін қадағалайды, ... ... ... ... және ... Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес өзге де өкілеттіктерді жүзеге асырады.
Қазақстан Республикасыны Парламенті қаржылық қатынастарды реттеу саласында: ... ... ... республикалық бюджетке өзгерістер мен толықтырулар енгізуді бекітеді. Қазақстан Республикасының Парламенті қаржы саласын реттейтін, атап айтсақ бюджет, ... ... ... ... ... қағаздар тағы басқа қаржылар жөнінде заңдарды қабылдап оларға өзгерістер мен ... ... ... ... ... ... ... үкіметінің төрағасын Қазақстан Республикасы ұлттық Банкісінің төрағасын тағайындауға келісім береді.
Қазақстан ... ... мен ... ... атқарылуын бақылау жөніндегі есеп комитетінің республикалық бюджеттің атқарылуы туралы есептерін бекітеді.
Республикалық бюджеттің атқарылуын бақылау ... есеп ... ... қатынастарды реттеу саласында:
Республикалық бюджеттің атқарылуына сыртқы бақылауды ... ... ... ... ... ... уәкілетті органмен бірлесіп, мемлекеттік қаржы бақылауының стандарттарын әзірлейді, сондай-ақ оларды ... және ... ... ... ... ... ... атқарылуына сыртқы бақылауды жүзеге асырады;
Төтенше мемлекеттік бюджеттің атқарылуына бақылауды жүзеге асырады;
Бақылау іс-шараларының қорытындылары ... ... ... ... ... жүзеге асырады.
Қазақстан Республикасының үкіметі қаржылық қатынастарды реттеу саласында: Қазақстан Республикасының Парламентіне республикалық бюджетті және оның атқарылуы ... ... ... ... етеді; Республикалық бюджеттің атқарылуын бақылау жөніндегі есеп комитетіне республикалық бюджеттің атқарылуы туралы ... ... ... ... ... ақша ... ... жобаларын әзірлеу тәртібін айқындайды; Республикалық қаржының атқарылуын қамтамасыз етеді, республикалық және ... ... ... тәртібін айқындайды; тиісті қаржы жылына арналған республикалық бюджет туралы ... іске ... ... ... ... ... ... жүзеге асырады; шикізат секторы ұйымдарының тізбесін бекітеді; орта мерзімді фискалдық саясат ... ... ... ... ... ... жобаларды қарау тәртібін айқындайды. Салықтық емес түсімдерді алуға жауапты және олардың түсуіне бақылауды жүзеге ... ... ... ... ... оларды бюджетке аудару тәртібін айқындайды. Мемлекеттік емес қарыздар бойынша мемлекеттік кепілдіктер беру қажеттік ... ... ... ... ... ... ... емес қарыздар бойынша мемлекеттік кепілдіктер беру тәртібін, мемлекеттік және ... ... ... ... алу, ... өту және оларға қызмет көрсету, оларды тіркеу мен ... алу, ... және ... ... ... борыштың мониторингі мен оны басқару тәртібін айқындайды. Мемлекеттік мекемелердің өз иелігінде қалған тауарларды өткізуден түсетін ... ... ... ... ... ... үкіметінің және жергілікті атқарушы органдардың резервін пайдалану тәртібін айқындайды. Қазақстан Республикасының ұлттық қорына активтерді есептеу, ... ... ... ... ... тәртібін айқындайды. Қазақстан Республикасының ұлттық Банкімен бірлесіп Қазақстан Республикасының ұлттық қорын орналастыру үшін рұқсат етілген қаржылық активтердің және ... емес ... ... өзге ... тізбесін айқындайды. Қазақстан Республикасы ұлттық қорының жыл сайынғы аудиттің өткізілуін қамтамасыз етеді. Төмен ... ... ... ... ... ... алып ... және жоғары тұрған бюджеттерден төмен тұрған бюджеттерге қаржылық субвенцияларды аударудың тәртібі мен кезеңділігін ... ... ... ... ... ... есептерінің әдістемесін айқындайды.
Қазақстан Республикасы үкіметінің орта мерзімді фискалдық саясатын бекітеді затта нормаларды бекітеді.
Бірыңғай сыныптаманы бекітеді және оны ... ... ... ... бағдарламаладың тиімділігін бағалауды жүргізу тәртібін айқындайды. Орталық атқарушы органдардың сондай-ақ олардың аумақтық органдарының және оларға ведомствалық бағынысты мемлекеттік мекемелердің штат ... ... ... ... ... ... үлгілік құрылымын және жергілікті атқарушы органдардың штат саны лимитін бекітеді;
Қазақстан Республикасының ұлттық Банкімен Қазақстан Республикасының ... ... ... және ... ... ... есепті жасайды.
Қазақстан Республикасы үкіметінің орта мерзімі фискалдық саясатының жобасын әзірлейді; тиісті ... ... ... ... ... ... қаржыға өзгерістер мен толытырулар енгізу туралы заңдардың ... ... және ... ... ... ... ... табыс етеді; тиісті қаржы жылына арналған республикалық ... ... ... іске асыру туралы Қазақстан Республикасы үкіметі қаулысының жобасын әзірлейді; ... ... ... және ... ... ... мемлекеттік мекемелердің өз иелегінде қалатын тауарларды өткізуден түсетін түсімдер мен ақша шығыстарының болжамын жасау ... ... ... ... болжау әдістемесін айқындайды; бірыңғай бюджет сыныптамасының жобасын әзірлейді; жылдық ... ... ... және ... республикалық қаржыны нақтылау жөнінде ұсыныстар енгізеді; қаржылық бағдарламалардың тиімділігін бағалауды жүзеге асырады.
Мемлекеттік және мемлекет ... ... ... және борышты жоспарлау мен талдау жүзеге асырады.
Бюджеттік кредиттеуді жоспарлау мен талдауды жүзеге асырады.
Экономикалық ... ... ... ... ... қаржылық қатынастарды реттеу саласында:
Республиканың әлеуметтік-экономикалық дамуының орта мерзімді жоспарының жобасын әзірлейді.
Басым қаржылық ... ... ... ... ... басымдылығы бар өтінімдердің тізбесмін қалыптастырады және оны Қазақстан Республикасының үкіметіне бекітуге енгізеді.
Қаржылық инвестициялар мен гранттардың тиімділігне бағалауды жүргізеді.
Қаржының ... ... ... уәкілетті орган:
Республикалық қаржыны атқарады және жергілікті қаржылардың атқарылуына қызмет көрсетуді жүзеге асырады.
Тиісті қаржы жылына арналған ... ... ... мен толықтырулар енгізу туралы заңдардың жобаларын әзірлеуге қатысады.
Тиісті қаржы жылына арналған республикалық ... ... ... іске ... ... ... ... үкіметі қаулысының жобасын әзірлеуге қатысады.
Қаржылық қорға түсетін түсімдерді болжауға және ... ... ... түсуі саласындағы мемлекеттік саясаттың мақсаттары мен басымдықтарын айқындауға қатысады.
Республикалық қаржылық қордың түсімдері мен оны ... ... ... ... және ... ... ... бюджеттік бағдарламалардың әкімшілеріне рұқсаттар береді.
Мемлекеттік мекемелердің азаматтық-құқықтық мәмілелерін тіркеуді жүзеге ... ... ... ... ... жүзеге асырады
Уақытша бос бюджеттік ақшаны Қазақстан Республикасының ұлттық Банкіндегі салымдарға орналастырады;
Банктік ... ... ... ... ... тәртібін айқындайды.
Бюджетті атқару жөніндегі орталық уәкілетті органда ... ... ... ашу, жабу және ... ... ... есепке алуды жүргізу тәртібін айқындайды.
Есептік жасаудың және табыс ... ... ... ... ... ... ... пайдаланады тіркейді, өтейді және оларға қызмет көрсетеді, бағалы қағаздардың ... ... өзі ... ... ... ... ... сатып алу мен сатуды жүзеге асырады.
Мемлекеттік емес қарыздардың мемлекеттік кепілдіктері бойынша міндеттемелердің орындалуын қамтамасыз етеді,
Бюджет қаражатын игеру ... ... ... ... атқарылуы барысында республикалық бюджеттік бағдарламалардың тиімділігін бағалауды жүзеге асырады.
Республикалық және жергілікті бюджеттердің атқарылуы, бюджеттік есепке алу ... ... ... ... ... ... Республикасы үкіметінің тапсырмасы бойынша келіссөздер жүргізеді, Қазақстан ... ... ... шарттарына қол қояды, Қазақстан Республикасы үкіметінің мемлекеттік ... ... ... ... ... емес қарыздар бойынша мемлекеттік кепілдіктер береді [15].
Қазақстан ... ... ... және ... ... бар мемлекеттік емес қарыздарға қызмет көрсетуге екінші деңгейдегі ... ... ... ... жне ... ... береді.
Республикалық бюджет қаражаты есебінен бюджет кредиттерінің берілуін, оларға қызмет ... ... ... ... ... ... ... асырады, олардың есепке алынуын, мониторингін және қайтарылуы ... ... ... ... ... уәкілетті орган:
Мемлекеттік қаржылық бақылау обьектілері қызметінің Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкесітгіне ішкі бақылауды ... ... және ... ... ... ол ... есеп және есептілік жүргізу гранттардың мемлекет кепілдік қарыздардың мемлекет активтердің мемлекеттік мекемелердің тауарлар сатуынан түскен өз иеліктерінде ... ... ... ... ... ... ... талаптарының бұзылу себептеріне баға береді.
Бақылау іс-шараларының қорытындылары бойынша қабылданған шешімдердің орындалуына бақылауды жүзеге ... ... ... бар ... ... ... ... жергілікті бюджет жобасын әзірлейді және оны мәслихатқа табыс етеді.
Жергілікті ... ... ... ... және ... оның атқарылуы туралы жылдық есепті табыс етеді.
Тиісті қаржы жылына ... ... ... ... ... ... ... шешімін іске асыру туралы қаулы қабылдайды.
Жергілікті атқарушы органның орта мерзімді фискалдық саясатын бекітеді.
Экономикалық бюджеттік жоспаарлау бюджетті атқару жөніндегі жергілікті ... ... ... ... ... бар қаланың астананың ауданның бюджет комиссиясын құрады, ол туралы ережені бекітеді, оның құрамын айқындайды.
Бюджеттік комиссия- ... ... ... және ... ... мен ... ... және атқару жөнінде ұсыныстар жасауды қамтамасыз ету мақсатында құрылатын ... ... ... және ... ... ... бар ... астананың ауданның бюджеттік комиссиялары өз қызметін тұрақты негізде жүзеге ... ... ... ... үш ... ... арналған орта мерзімді фискалдық саясат жөнінде ұсыныстар талдап-жасау; тиісті қаржы жылына арналған бюджеттер жобаларының көрсеткіштерін айқындау жөнінде ұсыныстар талдап-жасау.
Алдағы үш ... ... және ... ... ... ... қаржыландыруға арналған бюджеттік бағдарламаларды іріктеу орта мерзімді фискалдық саясатты негізге ала ... ... іске ... тетігін айқындай жөнінде ұсыныстар талдап-жасау.
Республикалық немесе жергілікті бюджеттердің шығыстарын ұлғайтуды немесе түсімдерін ... ... ... құқықтық актілердің жобалары бойынша ұсыныстар талдап-жасау.
Тиісті қаржы жылына арналған бюджеттерді нақтылау жөнінде ұсыныстар талдап-жасау.
Бюджеттік ... іске ... ... нәтижелерін қарау және сролар бойынша ұсыныстар талдап-жасау.
Бюджеттік жоспарлау жөніндегі орталық немесе жергілікті уәкілетті ... ... ... ... ... ... оның жұмысын жоспарлайды, оның шешімдерінің іске асырылуына жалпы бақылауды жүзеге асырады және ... ... ... ... ... болады.
Бюджеттік комиссияның төрағасы болмаған кезде оның функцияларын бюджеттік комиссия төрағасының өзі тағайындаған орынбасары орындайды.
Бюджеттік комиссияның хатшысы бюджеттік комиссияның ... ... ету ... ... үйлестіреді, бюджеттік комиссия отырыстарының хаттамаларын дайындайды.
Жұмыс органы бюджеттік комиссия айқындайтын мерзімдер мен күн тәртіптеріне сәйкес бюджеттік ... ... ... дайындайды [16].
Бюджетті жоспарлау жоспарланып отырған кезеңге арналған бюджет түсімдерінің көлемін және басымдықты ескере отырып, мемлекеттің әлеуметтік-экономикалық даму міндеттеріне сәйкес ... ... ... ... жөніндегі ұсыныстарды әзірлеу процесі болып табылады.
Бюджет бір қаржы жылына жоспарланады. ... ... ... ... ... жобасымен бір мезгілде алдағы үш жылдық кезеңге арналған бюджеттің болжамы жасалады.
Республикалық бюджеттің ... ... ... ... ... ... айқындайды. Жергілікті бюджеттердің жобаларын әзірлеу тәртібін Қазақстан Республикасының үкіметі ... ... ... ... үш ... ... ... орта мерзімді фискалдық саясатын Қазақстан Республикасының үкіметі ағымдағы жылдың 1 - маусымына дейін бекітеді және ол ... ... ... ... атқарушы органның алдағы үш жылдық кезеңге арналған орта мерзімде фискалдық ... ... ... ... ... жылдың 1 шілдесіне дейін бекітеді және ол міндетті түрде жариялануға жатады.
Орта мерзімді фискалдық саясатты әзірлеу тәртібін ... ... ... ... нормалар - қажетті материалдық немесе материалдық емес игіліктерді тұтынудың немесе пайдаланудың заттай көрсетьікшетір. Заттай нормаларды қолдану бюджетті жоспарлау мен ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік органдар әзірлнйді және Қазақстан Республикасының үкіметі ... ... ... мемлекеттік бюджеттің және республиканың әлеуметтік-экономикалық дамуының болжамды көрсетікшетерін есекере отырып, Республикалық бюджет комиссиясының қарауына заттай нормаларды өзгерту немесе олардың күшін жою ... ... ... құқылы.
Бюджет түсімдерін болжауды республиканың немесе аймақтық орта мерзімді әлеуметтік-экономикалық даму ... және үш ... ... ... орта ... ... саясат негізінде бюджеттік жоспарлау жөніндегі уәкілетті орган жүзеге асырады.
Тауарлардың құны түріндегі бюджетке түсімдерді көрсетуге ... ... ... ... ... тек Қазақстан Республикасы бектікен халықаралық шартта көзделген жағдайлар жол беріледі.
Мемлекеттік бюджетті, жалпы басқа да экономикалық категориялар ... ... ... түрде болашақ және ағымды әлеуметтік-экономикалық міндеттерін нақты шешуде пайдаланылады. Мемлекет бюджетті өзінің ұйымдастырушылық функциясын іске ... ... ... ретінде қолданып, оны экономиканы басқарудың әершіл құралына айналдырады. Бюджетті экономикалық басқарудың құралы ретінде пайдалануы мынадай ... ... ... ол заң ... ие, ... ... өндірістің дамуына бағытталған, оның тиімділігін жоғарлатуға, қоғам мүшелерінің мұқтаждықтарын қанағаттандыруға арналған бағдарламалар ... ... ... ... пайдалану құқықтық формада болғандығы оғн өте ұтқырлы және ұйымдастырушылық мән береді.
Экономикада тауарлы-ақша қатынас болғандықтан, экономикалық пропорциялар екі формада ... ... яғни ... және ... ... Натуралдық-заттық форма қоғамдық өндірістің құрылымдық бөлімдері арасында материалды-техникалық құралдарды бөлуі мен оларды жұмыс күшімен қамтуды, ал құндық форма ... ... ... ... ... ... [17, ... өнім бөлудің ақшалай формасының біршама дербестік болуының салдарынан қоғамдық өндірістің құндық құрылымын реттейтін мүмкіншілік болады және ол ... ... ... ... Құндылық құралдарды (қаржы, бюджет, несие және т.б.) пайдалану мемлекетке қоғамдық өндірістің ... ... мен ... ... тиімділігін жоғарылатуға мүмкіндік береді.
Реттеу құралы ретінде мемлекеттік бюджет экономиканың салалық және аумақтық пропорцияларын жетілдіруде, өндірістен тыс ... ... ... ... ... ... мүддеге сәйкес қайта бөлуде пайдаланылады. Ол еңбек, ақша және материалды ресурстарды пайдалануын ынталандыру, экономиканың барлық тізбектерінде жүйелік бақылауды іске ... мен ... да ... ... ... ... береді.
Экономиканың дамуына байланысты оны басқару құралы ... ... ... мәні ... ... ... ... неғұрлым ірі болса, соғұрлым экономиканың өсу қарқыны жоғары, сондықтан ақша ... ... ... мен ... ... ... бақылау өте маңызды.
Бюджеттің рөлі экономиканы ынталандырушы есебінде арнайы ... ... ... ... ... Осы механизмнің арқасында объективтік түрде бар қатынастарды ... даму ... ... ... болады. Бюджеттік механизм - ол бюджеттік қатынастарды ұйымдастыруға мемлекеттің құрастырған және пайдаланылатын ... ... ... мен ... ... ... ... салалары, экономика салалары және елдің аумақтар арасында қайта ... ... ... ... ... ... өндірістегі мемлекеттік бюджеттің рөлі ең алдымен осы бюджет (әсіресе шығындары) ... ... ... және ішкі ... бөлу мен мен қайта бөлу процестерімен айқындалады. Ол ақша қаражаттарын экономика секторлары, іс-әрекет салалары мен ... ... бөле ... ... ... әсер етеді, себебі ол барлық ұлттық шаруашылықтың бюджеті. Эономиканы реттейтін басқа қаржылық құралдар ... ... рөлі ... ... ... ... ерекшеліктері ретінде мыналарды айтуға болады:
* Бюджет мемлекеттің қолында ұлттық табыстың бір бөлігін оңашаландыруға байланысты қайта ... ... ... ... ... және табыстың сол бөлігін бүкіл қоғам мен оның әрбір аумақтарының мұқтаждықтарын қамтуға пайдаланылады;
* Бюджет арқылы ұлттық табыс немесе ... - ... ... экономика салалары, ел аумақтары мен қоғамдық іс-әрекет салалары ... ... ... ... ... ... бөліс пропорциялары қаржының басқа буындарына қарағанда көбінесе ұлғайтылған қайта өндірістің жалпы мұқтаждарымен және қоғам дамуының әр тарихи кезеңінде оның ... ... ... ... ... ... ... аумағы мемлекеттік қаржы құрамында орталық орынды қалайды, себебі бюджет қаржының ... ... ... ... ...
Мемлекеттік бюджеттің басқа қаржы буындары арасындағы орны мен мәнін келесідей анықтауға болады. Біріншіден, бюджеттің ... ... ... буындарынан айырмашылығы - ол қоғамның экономикалық және әлеуметтік дамуының негізгі бағыттарында пайдаланылатын қоғамдық өнім ... бір ... ... ... бөліс қатынастардың кең комплексінің бейнеленуі. Бұл мемлекетке бюджет арқылы барлық ел ауқымында ... ... ... ... басқаруға мүмкіншілік береді. Екіншіден, бюджет барлық кірістер мен шығыстардың басқа ... ... ... ... және ... ... ... байланыста. Үшіншіден, мемлекеттік бюджет қалыптастыру процесінде макроэкономикалық, қаржылық және өндірістік көрсеткіштер талданады және анықталады, қаржы-несиелік жүйенің ... ... ... ... ... ... экономикалық және әлеуметтік даму көрсеткіштері қаржы және несие несурстарымен тұжырымды қиыстыруға жетеді [18].
Қаржылық ... ... ... ... ... өндіріске әсері сандық және сапалық жақтарымен сипатталады. Сандық жағы бюджет арқылы қайта бөлінген ... ... ... мен ... ... білінеді. Қаржы оресурстары түсінігі ретінде мемлекет пен шаруашылық субъектілердің ақша қаражаттарының жиынтық қоры болғандықтан, ... ... ... ... ... ... ... табыстың ұлғаюы болып табылады. Мемлекеттің қаржы ресурстарының сандық мөлшері жиынтық қаржы баланста көрсетілуі мүмкін. Мұндай ... ... ... ... ресурстарына қоса Ұлттық қор ресурстары мен барлық меншік формадағы шаруашылық субъектілерінің ресурстары жатады.
Бюджет ... ... ... ресурстардың экономикаға тигізетін әсерінің сапалық сипаты келесілермен сипатталады: біріншіден, мемлекет бюджеттік қаражаттар салымының бағыттарын пайдаланылады; ... ... осы ... ... ... ... ынта ... және оларды жұмылдыру мен елдің экономикалық өсуін жетілдіру, өндіріс тиімділігін жоғарлатуға жұмсау әдістерін қолданады.
Мемлекеттік бюджет ... ынта ... ... ... ынталардан айыратын белгілі ерекшелігі бар. Бюджеттің экономикалық ынта ретіндегі рөлі тек қана ... ... ... ... ... ... ... жоғары экономикалық нәтижеге жетуін құштарлау емес, оның рөлі ең алдымен бас шаруашылық субъектінің, яғни мемлекеттің мүдделерін іске асырудағы бюджеттің ... ... Егер ... ресурстарды бюджеттік қайта бөліс арқылы ғылыми-техникалық прогресс тездетілсе, қоғам өндірісінің ... және ... ... ... ... ... факторлары белсендірілсе, онда бұл арада бюджеттің экономикаға тигізген тек сандық әсері ғана ... ... ... ... қоғам өндірісінің экономикалық рента ретінде сипатталады.
3.2 Республикалық қаржы бақылау комитетінің қызметінің ... ... ... ... ... ... түрі ... есептелінеді, сондай-ақ экономикалық категория ретінде де қаржыларға ... ... тән ... Осы ... ... ... ... қалыптастыру, бөлу және пайдалануын ұйымдастыру процестерінің заңды негізде және ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етеді.
Қаржылық бақылаудың мына келесідей ... ... ... ... барысында заңдылықтың сақталуын қамтамасыз ету; ... ақша ... ... және ... ... ... қамтамасыз ету; ... мен ... ... алдындағы қаржылық міндеттемелерінің орындалуын ... ... ... мен ... ... ... тиімді және белгілі мақсатқа сәйкес жүргізілуін тексеру; мемлекеттік емес ... ... ... ... ... ... ... асырылуын тексеру; қаржылық тәртіптің сақталуын ... ету ... ... тәртіп бұзушылықтың алдын алу және жою.
Қаржылық бақылау мақсаты:
1) ... ... бұзу ... анықтау және қаржылық қызмет қатысушыларының өз міндеттерін ... ... ... ... Кінәлілерді анықтау және оларды жауапкершілікке тарту .
3) Қаржылық тәртіп бұзуды жою, яғни ... ... ... ... болып табылады және қаржылық қызмет қатысушылары өз міндеттерін толық қатаң сақтау.
Қаржылық бақылау ... ... ... маңызды бағыты
және ол ... ... ... ... ...
- ... ... Бақылау мақсаты
Бақылауды жүзеге асыру ... Бұл ... ... ... ... бойынша шешуге болады. Кім ... ... ... Нені ... Не үшін ... ... тексеріледі? Қаржылық бақылау субъектілері тиісті ... бар ... ... мен ... емес ... мемлекеттің тапсырмасы бойынша жұмыс істейді.
Қаржылық бақылау объектілері ... ... ... ... ... ... емес ... тұлғалар және жеке азаматтар. Бақылау пәні бұл бақылау ... өз ... ... ... іс - ... ... ... Ол бақылау обьектісімен анықталады. Қаржылық ... ... ... ... Басқару субьектісі және басқару обьектісі . Қаржылық бақылаудың негізгі обьектісі бұл ... ... ... және олар ... ... ... ... қызмет сферасымен байланысты .
Қаржы заңдылығының ... және ... ... ... ... ету ... ... бұзушыларға қаржылық құқықтық санкцияларды қолдану; Азаматтарды ... ... және ... тұлғалардың лауазымды
- Тұлғаларын әкімшілік ... ...
- ... ... ... ... тарту;
- Қылмыстық жауапкершілікке тарту;
Қаржылық санкциялар:
- Мемлекеттік ... ... ... ... ... шартқа негізделген белгілі бір көптеп кездесетін ... ... ... ... ... өсім ... ... шығындар өндіру Бюджеттк қаржыларды тоқтата тұру және бюджеттен тыс ... ... ... ... тоқтата тұру және ... ... ... ... ... ... ... субьектінің ақша операцияларын ... тұру ... ... алу ... жарамсыз деп тану Кәсіпорында ... деп тану ... ... тәсілдері дегеніміз оны жүзеге асыруда қолданылатын нақты әдістер мен ... ... ... ... ... үш ... ...
- Ақпараттар жинау Ақпаратты бағалау ... ... әсер ету. ... ... ... ... ... есептеп талдау Қаржылық документацияны тексеру, талдау ... ... ... ... Ақша ... және тауарлық-материалдық құқықтарды түгендеу Құқық қорғау органдарына түсетін ... ... ... ... ... және ... ... алу Банк және басқа мекемелерге ресми сұраныс жасау. Ревизия дегеніміз бұл ... ... - ... ... ... ... ... бухалтерлік жазбалар арқылы тексеруге негізделген әдіс. Қамту аймағына байланысты:
- ... ... ... ...
- ішінара бөлшектеп тексеруексеру обьектісіне байланысты:
- документациялық ... яғни ... ... және ... ... яғни құжаттар тексеріледі және инвентаризация жүргізіледі.
Ұйымдастыру белгісіне ... ... және ... тыс ... нәтижесі ревизия актілерінде жазылады және оған қосымша
анықтамалар, кестелер, құжаттар, түсініктемелер тіркеледі.
Сонымен, қаржылық ... ... ... ...
қаржылық қызметке қатысушылардың өз міндеттемелерінің орындауын тексеру ... ... ... ... ... құқықтық реттеу бұл қаржы ... ... және ... өкілеттігн қаржылық тексеруді ... және ... ... ... ... ... және жүргізілген тәртіпті анықтайтын қаржылық құқықтың жалпы белгілерінің институты.
Бюджет - ол ... ... ... ... ... ... тұрған экономикалық категория. Оның қаржыдан ерекшелігі тек қана абстракцияның басқа деңгейі мен қаржылық байланыстың әр ... ... ... ... ... ... ... байланыстардың ішінде бір-бірінен ерекше тұратын бөлек арнайы салаларды бөліп шығаруға болады. Сондай бір ерекше байланыс қоғамдық ... өнім бөлу ... ... пен заңды тұлға және жеке тұлғалар арасындағы қаржылық қарым-қатынас болып табылады. Бұндай қаржылық қарым-қатынастың жалпы белгісі, ... олар ... ... болатын құндылық бөлу процесінде орын алуы, екіншіден, жалпы мемлекеттік функцияларды атқаруға арналған орталықтандырылған ақша ... ... ... мен ... ... ... барлық қаржылық қарым-қатынас мемлекеттік бюджет деген түсініктің экономикалық мазмұнын құрады [19, 158].
Қазақстан Республикасының ... ... 4- ... ... келесідей түсінік берілген: . Бюджеттің формасы - қаржылық жоспар, материалдық ... - ... қор, ... ... - ... экономикалық қарым-қатынас, заңнамалық белсендіруі - заң.
Бюджет әр ... ... ... ... және ... ... ... объективтік ақшалай түрде қажетті. Бюджет қай мемлекеттікі болмаса да ... ... ... ... яғни салық, займдар, шығын және тағы басқалары, сонымен қатар олар бір ... ... ... ... ауысса да өздерінің мазмұнын өзгертпейді. Дәл осы ұғым бюджетті ... ... деп ... Сондықтан, бюджеттің экономикалық түбі басқа да экономикалық категорияларға сай ақша түріндегі және соған ... ... ... бар ... ... ... ... қаржы жүйесінің орталық тізбегі болғандықтан, ол сол қаржының барлық негізі, сапалы сипаттамаларына сай. ... ... егер де ... ақша ... ... ... яғни ... орталықтандырылған ақша қорын қалыптастыру және пайдалану процесі, онда өз ... ақша ... ... ... яғни ... ... ... және пайдалану процесі. Бюджеттік көптеген қоғамдық қажеттілік шығындарды (әлеуметтік, қорғаныс, т.б) қаржылндыруға арналған орталықтандырылған ақша қоры.
Бюджеттік кодексінің ... Заңы ... ҚР ... № 235 ... ... ... ... республикалық және жергілікті деңгейлерде ішкі мемлекеттік бақылауды жүзеге асыру ережесіне сәйкес, Алматы облысы бойынша қаржылық бақылау инспекциясының 2011 ... ... ... ... ... ... жылдың мамыр-маусым айларында 2009 жылдың сәуір айы мен 2011 ... ... ... ... ... ... ... дұрыс қалыптасуы мен орындалуына кешенді бақылау жүргізілді.
Кешенді бақылау барысында ... ... ... ... ... ... сомасы 682622,3 мың теңгені құрады, оның ішінде: тиімсіз пайдаланған қаражат - 2028,7 мың теңге; еңбекақы төлеміндегі бұзушылық - 1223,6 мың ... ... ... - 1114,9 мың ... ... ... бұзушылық - 192,4 мың теңге; негізгі жабдықтар мен ... ... және ақша ... ... ... ... - 1792,5 мың ... белгіленген нормативтен артық шығындалған қаражат - 393,8 мың ... ... ... мен тауар-материалдық құндылықтардың жетіспеушілігі - 408,5 мың теңге; есепке кірістелмеген жаңа ... құны - 505280,0 мың ... ... да қаржылық бұзушылықтар - 170187,9 мың теңге.
Өндірілуге тиісті 663111,6 мың теңгенің бақылау барысында жүргізілген жұмыстармен 662106,7 мың ... ... және ... ... ... 99,8 ... ... қаражат 1004,9 мың теңге) [20].
Анықталған заң бұзушылықтарды жою бойынша шаралар қолдану үшін ... ... ... ... ... ... ... 33 лауазымды тұлға тәртіптік жауапкершілікке тартылды, оның ... 25 ... ... сөгіс, 8 тұлғаға ескерту жарияланды.
Бақылау қорытындылары бойынша заң бұзушылықтарды жою мақсатында шаралар қарастыру туралы Алакөл ауданының әкімі, ... ... ... тексеру комиссиясына және Алакөл ауданының білім беру бөліміне хаттар жолданды.
Бірақ, бюджеттік салық саясатының мазмұны өте кең, ... оған ... ... ... ... ... ... әлеуметтік-экономикалық дамуы мен фискалдық саясаттың көрсеткіштері, бюджеттің ... тағы ... ... мен ... ...
... ... ұғымға сүйене отырып, ол келесідей түсініктемелерден қалыптасады деп айтуға болады.
* ол өз алдында жеке бір ... ... ол ... ақша ... орталықтандырылған қоры;
* ол экономиканы реттеуге арналған құрал (бюджеттік механизм ...
* ол ... ... қаржы жоспары;
* ол барлық бюджеттік қарым-қатынасқа қатысушылар міндетті түрде орындайтын заң.
Бюджет экономикалық қарым-қатынасқа негізделгендіктен объектавтік түрде сипатталады. Өз алды ... сала ... ... субъективтік пікіріне байланысты емес, ең алдымен ол қоғамдық өндірістің дамуына керекті орталықтандырылған ресурстарға, ... ... мен ... ... ... ... байланысты. Ақша қаражаттары ресурстарын орталықтандырудың экономикалық және ... мәні өте зор, ... олар ... ... ... іске ... негізгі құралы, біріккен экономикалық және қаражаттық саясатты жүргізуге қажет болып табылады.
Сондықтан, Бюджет кодексінде мемлекеттік бюджетке мынадай түсінік берілген - ол . ... ... ... - ... ... және ... ... бюджеттік қор мағынасында да пайдаланылады.
Бүгінгі күні мемлекеттің бюджеті қаржылық қарым-қатынасындағы әр түрлі қатысушылардың әлеуметтік-экономикалық мүдделерін қалыптастыратын күрделі және көп ... ... ... ... ... орталық пен аймақтар арасындағы әлеуметтік шығындар мен салық бөлу, еңбекақы мен кіріс жөніндегі ымыраға (компромисс) ... ... ... мен ... бөлу ... мемлекет орталық және жергілікті мүдделерді қалыптастырып іске асырады. Ал бюджет экономикалық құжат ретінде қоғамның саясаттық және ... ... ... ... қатынастарын топтастыру кезінде мемлекеттің ... мен ... ... ... ... Мемлекеттік қаржылардың құрамына республикалық және жергілікті деңгейлерде қалыптасатын бюджеттік өзара ... ... рол ... ... ... ... ... құрылымдардың қарамағында қаржылық әдіспен қайта бөлінетін ұлттық табыстың едәуір ... ... ... Республикасының мемлкеттік қаржылары
Республикалық
қаржылар
Жергілікті
қаржылар
Бюджет
Мемлекеттік несие
Кәсіпорындар қаржысы
Ресурстар
Кесте 1 ... ... ... ... ... бюджеттері - республикалық, жергілікті бюджеттер ... ... пен ... республикалық және жергілікті органдары үшін ... ... ... ... ...
Мемлекеттік бюджеттік-салық саясатында қаржылық жоспар - бюджет арқылы іске ... ... ... ... - ол ... ... ... мен экономикалық дамуды қамтамсыз етуге арналған іс-әрекеті. Бұл саясат - ... ... ... ... ... төмендету мен басқа да осындай мәселелерді шешуін қамтамасыз етуге бағытталған.
Осындай күрделі мәселелерді шешуге және еліміздің жалпы ... ... әсер ету үшін ... өз ... мемлекеттік қаржы басқарудың механизмдері мен құралдарын пайдаланылады. Бюджет тарапынан негізгі құралдар ретінде мемлекеттік кіріс пен ... ... ... ... бақылау комитеті республикалық және жергілікті бюджеттердің атқарылуын бақылауды Қазақстан Республикасының Қаржы министрлігі құзыретінің шегінде жүзеге асыратын ... ... ... ... ведомсвтосы болып табылады.
Комитеттің негізгі міндеттері:
Республикалық бюджеттің атқарылуын ішкі бақылауды және жергілікті бюджеттердің атқарылуын сыртқы бақылауды ... ... және ... бюджеттердің атқарылуын ішкі бақылаудың және жергілікті бюджеттердің атқарылуын сыртқы бақылаудың әдіснамасын және әдістемесін әзірлеу.
Қойылған міндеттерге ... ... ... ... ... асырады:
Республикалық бюджеттің атқарылуын бақылау саласында орталық мемлекеттік органдардың ішкі бақылау қызметтерінің іс-әрекетін үйлестіреді;
Орталық мемлекеттік органдар жүзеге асыратын бақылаудың тиімділігін ... ... ... ... ... ... бақылау жөніндегі есеп комитетіне және мәслихаттардың тексеру комиссияларына бақылау жүргізудің тиісті ... ... ... үшін ... ... ... ... жоспарларын жібереді.
Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес республикалық және жергілікті бюджеттер қаражаттарының мақсатсыз әрі тиімсіз пайдаланылуын анықтау, тыю және болдырмау жөнінде шаралар ... ... ... республикалық және жергілікті бюджеттердің қаражаттарын пайдаланудағы іс-әрекеттерінде қылмыстар белгілерін анықтаған жағдайларда бақылау материалдық, Қазақстан ... ... ... өзге де ... құқық қорғау органдарына береді;
Республикалық және жергілікті бюджеттердің атқарылуын бақылау саласында кадрлардың біліктілігін көтеруді және ... ... ... ... ... өзіне жүктелген өзге де функцияларды жүзеге асырады.
Міндеттерді іске асыру және өз ... ... ... ... ... ... ... бақылауды жүзеге асырады;
- республикалық және жергілікті бюджеттердің есебінен ұсталатын мемлекеттік мекемелердің Қазақстан Республикасының бюджеттік заңнамасы талаптарын сақтауы;
- республикалық бюджетке ... ... ... ... ... табыс, республикалықмемлекеттік кәсіпорындар таза тыбысының үлестері, акционерлік қоғамдар акцияларының мемлекеттік пакеттеріне дивидендтер, мемлекеттік мекемелерге бекітілген мүліктерді сатудан ... ... ... және ... ... ... ету ... мемлекеттік органдардың қызметі.
Комитеттің құзыретіне кіретін мәселелер бойынша сатып алу-сату республикалық мемлекеттік мүлікті ... ... ... ... ... министрлігі Мемлекеттік мүлік және жекешелендіру комитетінің тиісті өтінуі болған жағдайда, оларды сенімді ... ... ... ... ... ... ... бюджет қаражаттарының, оның ішінде кредиттердің, сондай-ақ мемлекет кепілдік берген қарыздардың мақсатты пайдаланылуы.
Республикалық бюджет, оның ішінде мемлекет ... ... ... ... ... әкімшілері алған қаражатты пайдаланудың тиімділігі.
Республикалық бюджет есебінен ұсталатын мемлекеттік мекемелердің қаржылық есептілігі.
Республикалық және ... ... ... ... ... Республикасының бюджеттік заңнамасы талаптарының бұзылу себептеріне баға беру.
Бекітілген республикалық бюджеттік бағдарламалардың ... ... ... тиімділігіне және орындылығына баға беру.
Өздері белгілеген мерзімде бақылау обьектілерінен республикалық және жергілікті бюджеттердің атқарылуына бақылау жүргізуге байланысты мәселелер бойынша қажетті ... ... ... және ... ... сұрау және алу;
- орталық атқарушы органдардың ішкі бақылау қызметтерінен жоспарлар, есептер және өзге де қажетті ақпарат алу;
- республикалық және жергілікті ... ... ... ... ... ... ... обьектілерінің лауазымды адамдарын тыңдау;
- республикалық және жергілікті бюджеттердің атқарылуына ... ... ... ... тиісті мамандарын тарту;
- заңмен қорғалатын коммерциялық және өзге де құпиялар құпиялылығы режимінің саталуын ескере отырып, республикалық және жергілікті бюджеттердің ... ... ... ... ... танысу;
- нормативтік құқықтық базаны және бақылау жүргізу әдістемесін жетілдіру мәселелері бойынша іс-шаралар әзірлеу;
- акционерлік қоғамдар акцияларының мемлекеттік пакеттері ... және ... ... ... органдарға мемлекеттік сыртқы немесе ішкі бақылау органдарының қызметкерлерін акционерлік ... ... ... ... ... ... Шетел мемелекеттерінің мемлекеттік аудит пен бақылау органдарымен және халықаралық ұйымдарымен байланыстырады қолдау, ... ... ... ... ... ... ... шарттар мен келісімдер жасасу және Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тәртіппен осы халықаралық ұйымдардың құрамына ... ... ... ... ... ... актілерін және ұйымдарын лауазымды адамдарының орындауы үшін міндетті жұмыстағы бұзушылықтар мен кемшіліктерді жою жазбаша нұсқамен жіберу; бақылау жүргізу ... ... ... ... ... немесе тізілімін акт бойынша бақылау обьектілеріне қалдыра отырып, құқық қорғау органдарына бақылау жүргізу актілерін берген оларға құжаттардың тұпнұсқасын қоса тіркеу; ... ... ... ... ... шарттық негізде және Республикалық бюджеттің атқарылуын бақылау жөніндегі есеп ... ... ... ... жеке аудиторлық ұйымдарды олардың көрсеткен қызметіне республикалық бюджеттен осы мақсаттарға бөлінген қаражат шегінде ақы төлей ... ... ... ... ... және өзге де ... органдардан оларға Комитет және оның аумақтық бөлімшелері берген бақылау жүргізу материалдары бойынша қабылданған шаралар туралы толық ... алу; ... ... ... ... ... бойынша тексеру жүргізу туралы қылмыстық қудалау органдары қаулыларының негізінде жоспардан тыс ... ... ... ... ... туралы хаттамалар жасау, әкімшілік құқық бұзушылықтар туралы істерді қарау және Қазақстан Республикасының әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінде белгіленген ... және ... ... ... ... үшін ... жазалар қолдану [22, 189].
ҚР Президентінің ағымдағы жылдың 12 сәуіріндегі ... атап ... ... нарығын мемлекеттік реттеу жүйесінің тиімділігін арттыру мақсатында қол қойылған ... ... ... ... ... ... қаржы орталығының қызметін реттеу агенттігі мен Қаржы қадағалау агенттігі таратылып, олардың ... мен ... ... ... берілді. Сонан соң ағымдағы жылдың 18 сәуірінде Мемлекет ... ... қол ... ... ... ҚР ҰБ ... Қаржы нарығын және қаржы ұйымдарын бақылау мен қадағалау жөнінде және АӨҚО дамыту жөнінде екі ... ... ... жылдың 28 сәуірінде ҚР ҰБ Директорлар кеңесінің қаулысымен бекітілген Қаржы нарығын және қаржы ... ... мен ... жөніндегі комитет туралы ережеге сәйкес ҚҚК Ұлттық Банктің ведомствосы болып табылатын республикалық мемлекеттік мекеме ретінде белгіленді. Бұл ... ... ҚҚА мен ... Банк ... ... ... істегендерін еске салғым келеді. Бірақ өзара күш-жігер жұмсау және ... ... ... дағдарыс кезеңінде қаржы нарығындағы едәуір әлсірей бастаған ахуалдың өзі түрткі болды. Сондықтан дағдарыс көріністері үдей ... 2008 ... ... ҚҚА ... мен өкілеттігі күшейтілген болатын. Бұл жылдары заңнама ауысып отыратын реалиялар: нарыққа қатысушылардың жауапкершілігінің арттырылуы, реттеуіштің ... ... ... ... ... жетілдірілгені бәріміздің есімізде.
Комитет негізінен ҚҚА өкілеттіктерінің сабақтастығын, функцияларын сақтайды және сондай-ақ қаржы қызметтерін тұтынушылардың заңды ... ... ... ... ... ... ... банк, сақтандыру жүйелерін, бағалы қағаздар нарығын, жинақтаушы зейнетақы жүйесін қамтамасыз ету бойынша мемлекеттік саясатты іске асырады.
Бүгін ҚҚК құрылымында 290 адам ... ... ... ... функциялары - қаржы нарығын және қаржы ұйымдарын бақылау мен ... ... ... ... және ... ұйымдарын бақылау мен қадағалау функциясы қазір Ұлттық Банктің құзыретінде тұр. Тиісінше кейбір кадрлық орын ауыстырулар, алмастырулар болып өтті. ҚР ҰБ ... ... ... ... ... ... өз ... қаржы нарығының және қаржы ұйымдарының қаржылық тұрақтылығын қамтамасыз ету және тұтастай алғанда халықтың және ... ... ... ... ... қолдау көрсету, қаржы қызметтерін тұтынушылардың құқықтары мен заңды мүдделерін қорғаудың тиісті деңгейін қамтамасыз ету сияқты негізгі мақсаттарды басшылыққа алады. ... ... ... - ... қызметтерін тұтынушылардың құқықтары мен заңды мүдделерінің және ... ... ... ... жөнінде шараларды іске асыру екендігін тағы да атап ... ... ... тағы бір ... - қаржы нарығында адал бәсекелестікті қолдауға бағытталған қаржы ұйымдарының ... үшін тең ... ... ... Атап ... ... міндетіне адал бәсекелестік қағидатында қаржы ұйымдарының жұмыс істеуі үшін тең жағдайлар жасау; олардың қызметін қадағалаудың стандарттары мен әдістерінің деңгейін көтеру, олар ... ... ... және толық орындалуын қамтамасыз ету жөнінде шаралар кіреді.
Біз бірінші кезекте қаржы нарығында қызметті жүзеге асыруға ҚҚК-ның рұқсат беру өкілеттіктері туралы ... ... Атап ... ... ... ... ашуға, қайта ұйымдастыруға, қаржы ұйымдарын таратуға, ірі қатысушы және холдинг мәртебесіне ие болу ... ... ... ... ... лицензияның қолданылуын жаңартуға не лицензиядан айыруға және басқа құжаттарға рұқсат беру мәселелерін Ұлттық Банк басқармасының қарауы үшін ... ... ... бұл өкілеттіктерді іске асыруының мысалы - жақында төрт қазақстандық банк ... ... ... отыр [23, ... ... қаржылық қызметті жүзеге асыруға лицензиялар, қаржы ұйымдарының басшы қызметкерлерін тағайындауға келісім береді, қаржы ... ... ... ... ... аккредитациялауды жүзеге асырады және қаржы орталығының бағалаушыларын және қатысушыларын ... ... ... ... бақылау мен қадағалау функциясы сақталған. Алайда оларды іске ... ... ... ... сол ... тұр. Біле тұра әдейі анық емес есептілік берген және кәсіби аудитор­ларды, рейтингтік агенттіктерді жаңылысуға жеткізетін кейбір банк топ-менеджерлерінің және ... ... ... жеңіл айналып өткендіктерінің мысалы әлі ескірген жоқ. Сол уақыттан бері ... ... ... күшейтілгені жалпыға мәлім, бірақ қазіргі құқықты жүзеге асыру.
Қаржы ұйымдарының ... тән ... ... олардың пруденциалдық нормативтерді және өзге де нормалар мен лимиттерді қоса, республика заңнамаларының ... ... ... ... ... ірі ... Комитетке дистанциялық қадағалау және инспекциялау қосылатын бақылау мен қадағалау функциялары бөліп берілген. Тиімді бақылау түрлерінің бірі - ... және өзге де ... ... Мамандар баланстарға талдау жасайды, олар бойынша пруденциалдық нормативтердің орындалуын тексереді, қаржы институттары ... ... ... ... ... ... ... Ақпараттар пакетінің барлығын талдау негізінде оларға қатысты қадағалаудың, ... ... ... қолдану жөнінде шешім қабылданады.
Статистикалық ақпарат не экономикалық талдау және тұтас ... ... ... ... сондайлық жеке алғанда қаржылық ұйымдардың жағдайы туралы ... ... үшін ... ... ... ... ... құқылы. Бақылау функцияларының орындалуын қамтамасыз ету үшін ҚҚК акционерлердің жалпы жиналысына өз өкілін ... ... ... ... өз ... ұстауға құқылы. Комитет сондай-ақ қаржылық ұйымдардың және тарату комиссиясының ... ... ... бақылау жасауды жүзеге асырады.
Осы жұмыстың тиімділігін арттыруға қайта ұйымдастырудан кейін біз бірден тексерудің жалпы бір департаментін құрдық. Бұл ... ... ... ... әдістемесі болуы үшін жасалған болатын. Мұндай күшейтілген ... тағы бір ... - ... институтының тек өзін ғана емес, оның барлық құрылымын - ... ... ... және ... ... ... ... мүмкіндік беретін біріктірілген ақпараттық базасының болуы [24, 108].
Оның ... бұл ... да бір ... ... ... ... департаменттерге жағдай жасайды. Кейбір нәрселер тек инспекциялық тексерулер барысында ғана анықталатындықтан олардың берілген ақпаратқа ... ... ... ... мүмкіндіктері кеңейеді. Ақпараттық базаның кеңеюі нәтижесінде дистанциялық қадағалауды талдаушыларға алдын алу ... ... ... келеңсіз тұстарды, үрдістерді анықтау бойынша өзіне мол жауапкершілік алуға, сол арқылы жергілікті жерлерде жұмыс істейтін инспекторларға көмектесуге мүмкіндік береді. Атап ... ... екі ... осындай өзара әрекеттестігі оның тиімділігін арттыруға мүмкіндік береді.
Қаржылық қызметтерді пайдаланушылардың шағымдары, хаттары тұрақты бақылауда тұрады. ... ... ... ... ... ... істегені қажет. Қаржылық ұйымдардың қаржылық жағдайын қадағалау да ... ... ... ... ... ... Сондықтан Комитет көрсетілетін қаржылық қызметтердің сапасына тұрақты қадағалауды жүзеге асырады, өз құзыреті шеңберінде нормативтік құқықтық актілер ... ... ... ... Атап ... бір ... нарығының тәуекелдерін азайтуға бағытталған заң жобасымен жұмыс істедік, ол қазір Мәжілістің қарауында жатыр.
Комитет сондай-ақ банктік конгломераттардың немесе ... ... ... кіретін қаржылық ұйымдарына қатысты банктердің, сақтандыру ұйымдарының еншілес ұйымдарды құруына немесе сатып ... ... беру ... ... ҚР ҰБ ... қарауы үшін, сондай-ақ банктердің, сақтандыру ұйымдарының, жинақтаушы зейнетақы қорларының жарғылық капиталына елеулі қатысуға рұқсат алу, қаржылық ұйымдардың ... ... ... ... ірі қатысушысы мәртебесін алуға келісім үшін де қорытынды дайындауда.
Комитетің құзыретіне кіретін мәселелер бойынша мемлекеттік органдардың ішкі бақылау ... ... ... ... заңнаманы қолдану практикасына италдауға және қорытуға қатысу, оны жетілдіру жөнінде ұсыныстар дайындау және өз құзыреті шегінде ... ... ... ... ... ... және тағы ... қаржылық қызметтерді іс жүзіне асырады.
Қаржылық ұйымдардың республиканың оның ... ... ... ... ... және өзге де ... ... актілерінің талаптарын бұзғандықтары анықталған жағдайда, Комитет оларға ықпал ... ... ... ... ... ... ... елдің заңнамасында көзделген өзге де шараларды қолдануға құқылы. ҚҚК қаржылық ұйымдар ... ... ... бұзушылықтар туралы істерді қарайды, сондай-ақ оларға ҚР Әкімшілік құқық бұзушылықтар туралы кодекске сәйкес жаза тартқызады.
Бұл ретте қаржылық ұйымдардың ... ... ... бақылауды және қадағалауды жүзеге асыру нәтижелері және тұтастай алғанда қаржы нарығындағы ахуал бойынша ақпарат және басқа пайдалы ақпарат ... ... ... ... веб-сайтында жарияланады. Комитет өз қызметін жүзеге асырған кезде ... ... ... ... және ... ... ... басқаруды ынталандыру; жаңа қаржы құралдары мен қызметтерді дамытуды ... ... ... ... қазіргі технологияларды енгізу, қаржылық ұйымдардың жауапкершілігі жолымен тұтынушылардың мүдделерін қорғауды қамтамасыз ету бойынша шара­лардың кешенділігі сияқты қағидаттарды басшылыққа алады.
Қаржы қатынастары ... ... ... ... бөлгіштік қатынастар болып табылады, оның үстіне құнды бөлу ең алдымен ... ... ... асырылады. Сондықтан қоғамдық өндірістегі субъектілердің рөлі қаржы қатынастары жіктемесінің алғашқы объективті белгісі ретінде көрінеді.
Қаржы жүйесі интеграциялық тұрпатты жүйе болып ... оған ... ... ... жүйелердің) тығыз байланысымен және оның қосалқы жүйелерінің бірде-бірі өзінше өмір сүре алмайтындығымен ... ... бір ... ... қатынастардың бір бөлігін білдіреді және осы қатынастар жүйесінің элемені ... ... ... ... ... ... өзіндік ерекшелігі бар өзара байланысты элементтерден тұратын жүйе болып табылады.қаржыларда ... ... ... ретінде мыналарды атауға болады: салық, бюджет, сыртқы экономикалық, қаржы жоспарларының, қаржылық бақылаудың заңнамалық қамтамасыз етілуінің және ... ... ... ... ... - бұл ... дамуының тиісті кезеңіндегі мемлекеттің міндеттерін жүзеге асыру үшін қажетті ақша қорларын жасау, бөлу және пайдалану ... ... ... қаржы қатынастарын реттейтін заң нормаларының жиынтығы. Ол біртекті қаржы қатынастарына жататын жеке бағыттар бойынша: бюджет құқығына, салық ... ... ... ... ... кең ... тұрғысында жалпы ақша қатынастары ретінде баян етілуіне байланысты.
3.3 ... ... ... және оны ... ... асырудың әдістері
Қаржы құқығында қаржы-құқықтық нормалар - ... ... ... ... яғни ... ... және қаржы қатынастарындағы мемлекеттік мәжбүрлеу шараларымен қамтамасыз етілген қылықтың қатаң белгілі бір ережесі пайдаланылады. Сөйтіп қаржы-құқықтық нормалардың императивтік сипаты болады. ... ... ... ... нысанда көрінетін талаптары болады және оларды беталды ... ... жол ... қаржы қатынастары қатысушыларының құқықтары мен міндеттерінің ауқымын дәл анықтайды. Қаржы-құқықтық нормалар міндеттеушілік, тыйым салушылық және ... ... ... ... ... ... ... қатынастары қаржы-құқықтық нормаларды пайдаланған кезде қаржының құқықтық қатынастарына жаңғырады. Олардың ... ... заңи ... мен ... ... ... ... болады, ал байланыстар мемлекеттің мәжбүрлеуші күшімен қорғалады. ... ... тыс ... ... ... ... ауысуы мемлекеттің мәжбүрлеуші күшімен кепілдендірілген тек өзара байланысты заңи құқықтар мен міндеттіліктер ... ... ... ... алуы, оларды белгіленген мақсаттар бойынша бөлу және ... ... ... ... ... Бұл ... мемлекеттік органдарға билік өкілеттіктері үлестіріліп берілген, қаржы құқықтық қатынастарының басқа қатысушыларының - ... ... ... және ... ... үшін ... ... шығаруға олардың құқы бар.
Мемлекеттің қаржылық қызметі - бұл ... ақша ... ... бөлу және ... ... ... ... табылады. Мемлекет өзінің қаржылық қызметін жүзеге асыра отырып, бір уақытта бір уақытта екі сипатта көріне ... ... ... ... ... және ... бір ... бағытталған ақша қорларының иегері ретінде. Осыған сәйкес ... ... иесі ... ... ролі оның саяси субъект ретіндегі роліне тәуелді болуы тиіс.
Ол жұмыстың бірнеше мақсаты болды. Бірінші ... - ... ... ... ... ... түзетулердің бұл жиынтығы кемшіліктердің, тұрақсыздық факторларының және өткен қаржы-экономикалық дағдарыс кезінде анықталған құбылыстардың ... жол ... ... жасауға бағытталған. Заңнамаға енгізілген өзгерістер дағдарыстан кейінгі кезеңде инвестициялық белсенділікті ынталандыруға, ... ... да, ... ... тұтынушылар тарапынан да еліміздің қаржы секторына деген сенімін ... ... ... бес ... ... ... сала ... Біріншіден, Заң. Ол қаржы жүйесіндегі тәуекелдерді ... ала ... ... мен ... әзірлеу мақсатында қабылданды. Заң. Бұл Заң жүйені дамытуға, бағалы қағаздар нарығының субъектілері қызметінің ашықтығын арттыруға және ... ... - Заң. ... да белгілі болып отырғандай, ол қор нарығын одан әрі дамытуға, атап айтқанда, балама қаржы құралының пайда болуына бағытталған.
Төртіншісі - ... - Заң. Бұл заң ... ... ... ... ... ... туындаған теріс құбылыстарды болдырмау мақсатында әзірленді. Олар ақпараттық ашықтық­тың жеткіліксіздігіне, ... ... ... және ... тәуекелі жоғары операциялар өткізуге жоғары дәрежеде шоғырлануына, корпоративтік басқару­дың, оның ... ... ... ... төмен деңгейде болуына, сондай-ақ бақылау органы мен қаржы ұйымдарының атқару органы жауапкершілігінің әлсіз дәрежеде ... ... ... ... ... ... негізгі лейтмотиві - тұтынушылардың, атап айтқанда ипотека алушылардың ... ... ...
- 2011 ... 1 ... ... Қаржылық қызметтерді тұтынушылардың және инвесторлардың құқықтарын қорғау мәселесі бойынша заң ... ... онда ... ... ең ... ... ... банктер (ЕДБ) мен олардың клиенттері арасында құқықтық тұрғыдан тең емес қатынастардың ... ... ... шешу ... Бұл заңда қаржылық қызметтерді тұтынушылардың құқықтарын қорғауға бағытталған нормалар жетілдірілген.
Біріншіден, ҚР заңнамалық актілерінде айқындалған жағдайларды қоспағанда, банк қарызы шарттарының ... ... ... ... белгіленеді.
Екіншіден, ҚР ҰБ нормативтік құқықтық актісінде сыйақыдан, комиссияның барлық түрлерінен және қарызды берумен және қызмет көрсетумен байланысты ... ... өзге ... ... сыйақының жылдық тиімді мөлшер­лемесінің шекті мөлшері белгіленді.
Үшіншіден, ... кез ... ... ... байланыстыра отырып индекстеуге тыйым енгізілді.
Төртіншіден, мемлекеттік бюджеттен және Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қорынан төленетін жәрдемақылар мен әлеуметтік төлемдер түрінде қарыз алушы ... ... ... тыйым енгізілді.
Бесіншіден, банк қарызы шарттары бойынша міндеттемелерді орындамағаны үшін тұрақсыздық айыбының мөлшері шектелді. Ол банк қарызы шарты ... ... жыл үшін ... ... ... күн үшін ... ... төлем сомасының 0,5 пайызынан, бірақ берілген қарыз сомасының 10 пайызынан аспауы тиіс.
Бұдан басқа Қаржылық қызметтерді тұтынушылардың және ... ... ... ... ... заң бірқатар талаптарды белгілейді. Бұл - екінші деңгейдегі банктердің және банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдардың банк ... ... ... берумен байланысты алынуы тиіс комиссиялардың жан-жақты тізбесін және олардың мөлшерлерін көрсету, сондай-ақ Интернет-ресурстарда ... ... ... ... ... ... және ... жария ету міндеті. Заң берешекті өндіріп алу мақсатында банктердің төлем ... ... ... ... ... ... белгілейді.
Банктердің және кредиттік ұйымдардың қарыз алушының, кепіл ... ... ... және ... ... ... ... шектеуіне тыйым енгізілді, ЕДБ-нің өзге кепіл объектілері жеткілікті болған жағдайда бір немесе одан көп объектілерді кепілден босату жөніндегі ... ... ... ... микрокредиттік ұйымдар мен кредиттік серіктестіктердің қарыз шарттарында сыйақының жылдық тиімді мөлшерлемесін көрсету міндеті көзделген.
Түзетулердің едәуір ... ... ... ... қорғауға бағытталған. Атап айтқанда, ипотекалық тұрғын үй ... ... ... ... жеке ... ипотекалық шарт тіркелген тиісті мемлекеттік органда белгіленген мерзімде тіркелген, ... ... ... жазбаша бас тартуы болған кезде оны соттан тыс өткізуге тыйым белгіленген [26].
Заң микрокредиттік ұйымдардың және ... ... ... үй және ... онда тұрғын үй құрылысы бар жер телімі болып табылатын кепіл мүлкін соттан тыс ... де ... ... ... ... өткізу қажеттігі туындаған кезде оған кепіл ұстаушының тәуелсіз бағалау жүргізу ... ... ... алушы/кепіл беруші ұсынған кепіл мәнін сатып алушыға соттан тыс тәртіппен өткізуі тиіс болатын талаптар айқындалды.
Қаржылық ... ... және ... құқықтарын қорғау мәселелері бойынша заңда оның жекелеген тармақтарына кері күш беретін нормалар бар екенін атап өтемін. Оның ... ... ... ... белгіленген мерзімде тіркелген, ипотеканы соттан тыс өткізуден кепіл ... ... бас ... ... жағдайда кепіл ұстаушының өзінің ипотекалық тұрғын үй қарызы бойынша жылжымайтын мүлікті соттан тыс ... ... ... ... ... ... көздейтін ережелер. Онымен қатар банк қарызы шарт­тарының талаптарын біржақты өзгертуге, қарыз алушының сақтандыру ұйымын және ... ... ... ... ... алушыға өзінің өмірі мен денсаулығын сақтандыру жөніндегі міндеттерді жүктеуге, сондай-ақ қарыз берілген күннен ... бір жыл ... ... ... ... ... ... үшін айыппұл салуға тыйым белгілейтін ережелерге де кері күш қолданылады.
Бұдан басқа банк алатын тұрақсыздық айыбының ... ... ... ... шектеуді көздейтін нормаға да кері күш беріледі. Бұл ... ... ... заң ... ... ... төленген, жеке тұлғалармен жасал­ған банк қарызы шарттары бойынша тұрақсыздық айыбы не заң күшіне енген сот актісіне сәйкес төленуі тиіс тұрақсыздық ... ... ... ... ... іске ... мақсатында қаулылар қабылданды, оларда банк қарызы шартының міндетті талаптарының тізбесі ... және банк ... ... мен ... ... ... қарау тәртібі айқындалды.
Сонымен бірге, 2011 жылғы 1 наурыздан ... Заң ... шарт ... жеке және ... тұлғалар және олардың лауазымды тұлғалары өтініш жасаған жағдайда ірі кәсіпкерлік субъектілеріне де қолданылады. Бұл заңның ... ... ... ... ... бұзушылық туралы кодекстің 158-5-бабында жауапкершілік көзделген.
Мәселен, банктер ірі кәсіпкерлік субъектілері ретінде қарыз ... ... ... ... кезде не жауаптар белгіленген мерзімдерде ұсынылмаған кезде әкімшілік жауапкершілік атқарады.
Тағы бір маңызды жағдай - заңнамада кредиторлар мен ... ... - ... ... ... жеке ... ... келіспеушіліктерді реттеу бойынша банк омбудсмені институты да көзделген.
- Иә, заңнамада ірі мәмілелерді, сондай-ақ жасалуына мүдделі ... ... ... ... ... ... жағдайда лауазымды тұлғалардың қабылдайтын шешімдері үшін дербес жауапкершілігі белгіленген. Жүктелген функцияларды орындау барысында басшылыққа ... тиіс ... ... айқындалды. Акционерлерге лауазымды тұлғалар ірі мәмілелерді және/немесе жасалуына мүдделі мәмілелерді жасау туралы шешімдер қабылдау нәтижесінде қоғамға келтірілген шығындарды өтеу туралы ... ... ... ... берілген.
Сондай-ақ облигацияларды ұстаушылардың, соның ішінде институционалдық инвесторлардың (жинақтаушы зейнетақы қорларын қоса алғанда) мүдделерін қорғау мақсатында заңда ... ... ... құрылымдау мүмкін болатын шарттар көзделген.
- Тәуекелдерді азайту бойынша заңның ... ... ... ... және ... топтарының қызметіне тән тәуекелдерді төмендету болып табылады. Бұған қаржы ... ... ... және (немесе) онымен айрықша қа­тынастармен байланысты тұлғалармен операцияларды қоса алғанда ... ... ... ... ... ... етуге олардың басшы қызметкерлерінің және ірі акционерлерінің жауапкершілігін арттыру және ұйымның өз клиенттері алдында міндеттемелері бойынша жауап беру қабілеті ... қол ... ... қатар тиісті ұйымды таңдауға, оған тән барлық тәуекелдерді бағалауға және ... ... ... ... ... ... ... асыруға мүмкіндік беретін қаржы институттарының қызметі туралы ақпаратқа қол жеткізу мәселелерінде тұтынушылардың құқықтары ... және ... ... ... қызметінің айқындылығын арттыру заңнаманы өзгертудің негізгі мақсаттарының бірі екені абзал...
- Бұл мәселе Ұлттық Банктің тұрақты ... ... ... ... сөз ... ... Республикасының Заңына сақтандыру ұйымының Интернет-ресурсында немесе клиенттердің көруі үшін қолжетімді жерде сақтандыру тарифтері туралы ақпаратты орналастыру, сондай-ақ ... ... ... ... ... жариялауы және сақтандыру холдингтерінің жыл сайынғы жариялауы бойынша сақтандыру ұйымдары үшін талаптарды айқындайтын түзетулер енгізілді.
ЖЗҚ және зейнетақы активтерін ... ... ... асыратын ұйымдар қызметінің айқындылығын қамтамасыз ету мақсатында Заңға бірқатар нормалар енгізілді. Атап ... ... ... ... мен ... сондай-ақ олардағы инвестициялар мөлшерінің ЖЗҚ зейнетақы активтерінің ... ... ... ... ... ... зейнетақы активтері есебінен инвестициялық портфельдің әрбір түрінің құрылымы туралы мәліметтерді қорлар­дың бұқаралық ақпарат құралдарында тұрақты түрде жариялауын міндеттейтін нормалар ... ... 1 ... дейін ЖЗҚ акцияларының қор биржасы ресми тізімінің санатына кіруін қамтамасыз ету көзделді, бұл АҚ-тың листингтік ережелерді, ... ... ... ... ақпаратты ашу бөлігінде орындауды болжайды.
Заң ЖЗҚ-ны 2014 жылғы 1 ... ... ... ... корпоративтік басқаруды арттыру мақсатында рейтингілік агенттіктердің бірінің (корпоративтік басқарудың) ең ... ... ... рейтингісін алуды міндеттейді.
Зейнетақы қорлары жинақтаушы зейнетақы жүйесінің жұмыс істеу және ... ... ... ... ... қызмет мәселелері бойынша салымшыларға (алушыларға) өтеусіз консультациялық қызметтер көрсетуі тиіс.
Сонымен бірге, Тәуекелдерді азайту заңында инвестициялаудың ұжымдық нысандары бойынша ақпаратты жария ету ... ... ... және бағалы қағаздар эмитенттері мен нарықтың кәсіби қатысушылары жария ететін ... ... және ... ... ... ... бағытталған бірқатар шаралар қабылданды. Атап айтқанда, депозитарийдің Интернет-ресурсында Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп пен ... ... ... ... ... ... қаржылық есепті­лікті, эмитенттердің корпоративтік оқиғалары туралы ақпаратты, жылдық қаржылық есептілікті және ... ... ... ... ... ретте, бағалы қағаздары қор биржасының тізіміне кіргізілген эмитент көрсетілген ... ... ... ... ... ... қаржылық есептілікті орналастыруды қамтамасыз етуге міндетті. Бұдан басқа, эмитент қор биржасына (оның ішкі ... ... ... қор ... ... жариялау үшін барлық корпоративтік оқиғалар туралы ақпаратты және тоқсан сайынғы қаржылық есептілікті ұсынуға міндетті.
Заңда облигацияларды ... ... ... ... және ... ... олар енді облигацияларды ұстаушылардың тізімі туралы ақпаратты тіркеушілер мен номиналдық ұстаушылардан және облигацияларды ... ... ... ... шарт ... ... ... кредиттік есептерін кредиттік бюрода ала алады.
Қор биржасының сайтында мониторингтің нәтижелерін аша отырып, биржа ... және ... ... ... ... қор биржасының функциялары мен өкілеттіктері кеңейтіледі.
Қаржылық қызметтің басты мақсатына қоғамның әлеуметтік-экономикалық құрылымының қалыптасуына ... ... ... ... ... [27, 179]. ... қаржылық қызметінің жүзеге асырылуы үш басты міндеттерді атқаруға ... ... ... және оның ... ... асырылуын қамтамасыз ету;
- қаржылық тетіктердің көмегімен қоғамда болып жатқан ... әсер ету. ... ... ... ... ... қоғамның қалауына қатысты орын алуы тиіс.Мемлекеттің қаржылық қызметі келесі қағидалар негізінде қалыптасуы тиіс:
* ... ... ... және оның ... ... ... пен ... айқындылық, қоғамның бақылауында болуы;
* нормативтілік пен жоспарлылық;
* тұрақтылық пен ... ... ... ие ... ... ... қызметі әртүрлі әдістер арқылы жүзеге асырылады:
:: Міндетті әдістер - ... ... ... ... ... ... тыс қорлар;
:: Ерікті әдістер - жеке және мүліктік сақтандыру бойынша төлемдер, банктік салымдар;
:: Қайтарымсыз қаржыландыру;
:: ... ... және ... ... негізінде несиелеу әдісі;
:: Ақша қаражаттарымен нақты қолма-қол және нақтысыз есеп ... ... ... ... ... мемлекет тарпынан реттеу әртүрлі әдістер мен нысандар арқылы ... ... ... ... ... ... ... сыртқы экономикалық қызметті қаржыландыру
- салық салу
- инвестициялау
- сыртқы заимдар
- сыртқы қарыз
- экспортты субсидиялау.
Реттеу әдістеріне келесі ... ... ... ... ( әкімшілдік ) - лицензия, квоталар, мемлекеттік монополия әдістері;
:: Жанама ... - ... ... ... ... валюта курсы, бағалы қағаздар курсы.
Мемлекеттің қаржылық қызметі оның ақша қорларын ... бөлу және ... ... үш ... ... ... ететін толып жатқан және сан қырлы функцияларында білінеді. Бұлардың әрқайсысындағы ажырағысыз элемент бақылаудың функциясы болып ... [28, ... ... өзге ... ... рөліне және іс- қимылының ауқымдарына қарай қаржылық қызмет мемлекеттік билік немесе мемлекеттік басқару түрінде жүзеге асрылады. Мемлекеттік ... ... ... - ... Парламенті, мемлекеттк биліктің жер-жердегі органдары - депутаттардың жиналысы - ... ... ... ... ... ... ... атқарушы-өкімші қызметті ҚР-ның Үкіметі, жергілікті жерлерде - басшылар және жергілікті әкімшіліктер аппараты жүргізеді.
Мемлекеттің қаржылық қызметінің мынадай ... ... ... ... ... ... ... тыс қорларға сақтық және несие қорларына төленетін міндетті және ерікті төлемдердің әдістері.міндетті төлемдерге салықтар, ... ... ... ... ... ... мен өмірді сақтандыру, мемлекеттік қарыздар, ақшалай-заттай лотереялар, банктерге салынатын салымдар - ... ... ... бір бөлігі жүзеге асырылады.
2.Мемлекеттің ақша қаражаттарын бөлген кезде мына әдістерді ажыратады: қаржыландыру - қаражаттарды қайтарусыз және ... беру және ... беру - ... және ... ... ақша ... операциялары кезінде ақша қаражаттарымен қолма-қол ақшасыз және қолма-қол ақшамен есеп айырысу әдістері қолданылады. Қолма-қолсыз ақшамен есеп айырысулар басымырақ болуы ... ... олар ақша ... шығынын қысқартады, мемлекеттің кәсіпорындармен, ішінара халықпен қатынастарында ... ... ... ... нысанда қабылданған және заңдық салдары бар мемлекеттік билік пен басқару органдарының олардың құзырына ... ... ... мәселелері жөніндегі шешімдер. Бұл актілер қаржы-құқықтық нормаларды белгілейді, өзгертеді ... ... ... ... ... қатынастардың пайда болуының, тоқталуының, өзгеруінің негізін атқарады. Қаржы-құқықтық актілердің жиынтығы қаржы заңнамасын құрайды.
Қаржы-құқықтық ... заңи ... ... ... және ... заңнамалық және қосалқы, жоспарлы-қаржылық болып бөлінеді.
Нормативтіктерге біртекті қаржы қатынастарының тобын реттейтін актілер жатады; бұл актілерде олардың ... ... ... яғни ... нормалары болады және әдетте ұзақ уақыт іс-әрекет етеді. Олар кәсіпорындар мен азаматтардың мемлекет алдындағы қаржылық міндеттіліктерін, анықталған төлемдерді есептеудің тәртібін, ... ... ... және басқаларын белгілейді.
Жеке актілер құқық нормаларын белгілі бір төлеушіге немесе қаражаттарды алушыға қатысты нақтылайды [29].
Заңнамалық актілер - бұл ... ... ... мен ... Республика Президенттерінің Жарлықтары.
Қосалқы актілер - бұл заңға негізделген және заңды орындауға қабылданған актілер: басқарудың салалық және ... ... ... ... ... мен Экономика және бюджеттік жоспарлау министрлігінің нұсқаулықтары, лауазымды адамдардың қайсы бір іс-әрекеттерге рұқсат етуі туралы қарарлары және ... ... ... ... сол өзара қаржы саласындағы белгілі бір кезеңге арналған нақтылы тапсырмалар болады, яғни олар қаржы ресурстарын ... бөлу және ... ... жоспарлар болып табылады; бұған бюджеттердің барлық түрлері, кәсіпорындар мен ұйымдардың қаржы жоспарлары, ... ... ... ... ... шығындарының сметалары жатады.
Қорытынды
Бітіру жұмысымды қорыта келгенде қаржылық қатынастардың қазіргі таңда біздің мемлекетімізде алатын орны үлкен зор.
Қазақстан Республикасы өз ... ... бері ... жетістіктерге жетті деуге болады. Ол демократиялық жолға тұрып, халықаралық ... ... ... ... ... ... Бізді алғаш таныған Түркиядан бастап, көптеген мемлекеттер Қазақстанды өзінің тең құқылы серігі ретінде танып отыр.
Халықаралық қарым - ... ... ... ... өте келе ... ... ... заңды көрініс табуда. Қазақстанның да әр түрлі мемлекеттермен ... ... ... оның ... ... ... сай ... түрлі халықаралық конвенсиялардың, келісімдердің шарттардың мүшесі болуын талап етеді.
Сол сияқты қаржылар саласындағы мемлекетіміздің заңдарымен ғана ... ... ... ... ... шетел фирмаларының қызмет істеуі, шетел азаматтарының біздің еліміздегі жұмысы, сонымен қатар біздің заңды және жеке ... да шет ... ... бәрі ... жаңа заман тәртібін анықтауды талап етеді және де ұлттық қаржы ... осы ... ... екі ... ... ... кез - ... жағдайда шеше алмайды. Осы ретте, яғни екі мемлекеттің ішкі ұлттық қаржы заңдарының қақтығысы жағдайында, ... ... ... ... ... ... ... салу мәселесі туады [30, 182].
Республикамыздағы салықтық қызмет 2007 жылғы қабылданған салықтық кодекске сәйкес дамып отыр. ... ... ... ... іс ... асыру кезінде тек қана Қазақстан Республикасының заңдарына ғана емес, сондай-ақ халықаралық шарттарды басшылыққа алуымыз қажет.
Мемлекет қаржыларды, экономиканы дамыту, тұрақтандыру барысында ... ... ... ... ... ... мәнін түсіну үшін олардың экономикалық маңызын түсіну қажет. Ал, қаржылардың экономикалық маңызы олардың атқаратын қызметіне тікелей ... ... да ... ... өсіп ... материалдық базасы қаржыларды қалыптастыратын қайнар көзіне салықтар мен басқа да міндетті ... ... ... ... да болмасын мемлекеттің атқаратын қызметінің ең маңызды, басты түрі мемлекеттік кірістерді қалыптастыру екені бізге белгілі. Мемлекетіміздің қаржылар саласының ... ... осы ... ... ... ... қатысты.
Қазіргі таңдағы ең басты нәрсе Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығындағы егеменді республикалардың экономикалық байланыстарының жаңа ... ... Ол ... ... арасындағы бұрынғы экономикалық кеңістікті сақтап, нарық әлемінде ... ... ... көздей отырып, сауда-саттықты күшейту.
Қазақстан Республикасындағы қаржылық қызметті мемлекеттік басқару реттеудің нәтижесі несиелік-қаржылық мекемелер жүзеге асыратынкүрделі операциялар мен тиісті ... ... ... ... ... ... және әкімшілік мән-жайды мемлекеттік ұйымдастыру, реттеу, қадағалау аудиттердің заң шеңберінде жүргізілуіне баса назар аудару және т.б ... ... ... ... органдарының) ұйымдастырушы - басқарушы қызметтерінің жиынтық көрінісі болып табылады.
Демек, бұл жердегі ... ... ... ... ... ... ... (көбінесе экономикалық) басқарудың обьективті негіздері мен субьективті факторларын дұрыс айқындап, түсіну, ... ... ... ... ... бір ... ... субьективті мемлекеттік басқару реттеу қызметінде бекітіп, іске асыру, ... ... ... - ... сипатта ұйымдастыру арқылы қызметті мемлекеттік басқарудың өзін айтарлықтай жетілдіру жатады.
Осындай ой пікірлерімізге орай банктік ... ... ... ... мәні бар басқаруды жетілдірудің мақсаты, бағдары уәкілетті мемлекеттік органдар мен қаржы ... ... ... ... ... ... ... Республикасы қоғамдық мемлекеттік және корпоротивтік мүдделері мен заңдылықтарына барынша сәйкес болуын қамтамасыз етуге бағытталады деп санаймыз.
Сондықтан, мемлекеттік қаржылық басқару ... ... ... ... ... мен ... ... арасындағы өзара қарым - қатынастарды ұтымдыландыру, мемлекеттік ... ... ... ... ... және экономикалық тұрғыдан тиімді болуын бір сәт назардан тыс қалдырмау, сондай-ақ қаржылық қызметті мемлекеттік басқару ... ... және өзге де ... ... тиімділігін арттыру жөніндегі экономикалық және құқықтық іс-әрекеттер ұдайы жүргізілуге тиіс.
Бұл жерде ескеретін маңызды мән - жай, ... ... ... ... басқарудың теориялық негіздері мен практикалық түрлендірілуі қаржылық қызметке тигізілетін басқарушы-реттеуші мемлекеттік ықпалдың тиісінше жетілдірілуіне өте зор үлес қосады. ... ... ... ... валюта және сақтық заңнамасын, банк құқығын, мемлекеттік несиені, ақша айналысын құқықтық реттеу сияқты бөлімдерді де қосады.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. ... С.С ... ... РК. Алматы, 2004. - 258 ... ... К.С. ... ... - М.: ... - 1995. - 497 с.
3. Лаврушина О.И Банковское ... - М.: ... и ... 1998. - 456 ... ... С.Б. ... ... операциялары. - Алматы, 2002. - 294 б.
5. Сейкасимова Г.С. Қаржы . - ... 1998. - 335 ... Заң оның ... рет ресми жариялануынан кейін он күнтізбелік күн өткеннен кейін қолданысқа енгізіледі // Егеменді Қазақстан. - 2012. - 17 ... С. 2
7. ... С. Ақша ... ... - ... 2000. - 365 ... ... А.Б. Финансовая система:экономическое содержание и
механизм использования // Қаржы - қаражат, 2008. - № 2. - С. 17 - ... ... А.И. ... ... ... ... Алматы, 2002. - 374 с.
10. Мурычев А.В. Финансы и ... // ... и ... - 1998. - №2. - С. ... ... В.А. ... инвестиционных проектов: Рекомендации для предприятий и коммерческих банков. - М. : Финансы и статистика, 2001. - 302 ... ... Ж. Об ... ... качества управления бюджетными
ресурсами // Финансы Казахстана. - 2004. - № 6. - С. ... ... А. Пути ... ... и возврата иностранного капитала // Қаржы-қаражат. - 1999. - № 6. - С. ... ... С.Б. ... ... ... // ... хабаршысы. Экономикалық серия. - 2009. - №6. - Б. ... ... ... ... ... ... Егеменді Қазақстан. -2009. - №38 . - Б. ... ... М.С. ... опыт ... ... рисков // Банки Казахстана. - 2005. - №2. - С. ... ... Л.К., ... ... ... - М., 1987. - 398 ... Алиева С. Качественное государственное управление и транспарентность в ... ... ... // ... - 2004. - № 2. - С. ... ... Б. ... қаржы, несие. - Алматы, 2005. -325 ... ... А.Т. О ... ... в республике // Банки Казахстана- 2011.- №2. - С.61-63
21. Ұлттық банкінің 2009-2010 жж, ... ... // ... ... -2011. - 10 ... . - Б. ... Мурычев А.В. Банки и инвестиции // Деньги и кредит. - 2009. - №2. - С. 96-98
23. Ермаков С.Л. ... ... ... по ... ... - М.: ... 2007 .- 306 ... Москвин В.А. Кредитование инвестиционных проектов: Рекомендации для предприятий и коммерческих ... - М.: ... и ... 2006. - 298 ... ... Р. О ... бюджетной обеспеченности регионов // Қаржы-Қаражат .- 2009. - № 3. - С. ... ... А.В. ... и ... // ... и ... - 2011. - №12. - С. ... Ермаков С.Л. Работа коммерческого банка по кредитованию заемщиков. - М.: ... 2000. - 306 ... ... В.А. Кредитование инвестиционных проектов: Рекомендации для предприятий и ... ... - М. : ... и ... 2006, - 298 ... Челекпаев. А. Пути привлечения, использования и возврата иностранного капитала // Қаржы-қаражат. - 2009. - № 6. - С. ... ... Г.С. ... - А.: Экономика, 2006. - 395 б.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 61 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
ҚР-да қаржыны басқару: негізгі қағидалары, қаржылық бақылау органдары және ағымдағы мәселелері508 бет
Бақылау комитетінің басшылығы, қызметін ұйымдастыру, миссиясы, негізгі міндеттері, функциялары, құқықтары мен міндеттері29 бет
Көмір сутекті газдарды тазалаудың технологиялық параметрлерін автоматты бақылау25 бет
Салық комитетінің төлемдерін бақылау ақпараттық жүйесі27 бет
Салық комитетінің төлемдерін бақылаудың ақпараттық жүйесін қалыптастыру және автоматтандыру37 бет
Е-қаржымині жүйесіне қойылатын жалпы талаптар110 бет
Мемлекеттік бюджеттік бақылаудың құқықтық негіздері12 бет
Табиғатты тиімді пайдалану14 бет
Қазақтан Республикасында қаржылық бақылауды ұйымдастыру ерекшеліктерінің теориялық негіздері78 бет
Қаржылық бақылауы: түрлері, нысандары, әдістері27 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь