Полиэтникалық аудиториядағы студенттердің танымдылық іс-әрекеттері

КІРІСПЕ

1. ПОЛИЭТНИКАЛЫҚ АУДИТОРИЯДАҒЫ СТУДЕНТТЕРДІҢ ТАНЫМДЫ.ЛЫҚ ІС.ӘРЕКЕТТЕРІНІҢ ДАМУ ТАРИХЫ
1.1 Полиэтникалық аудиториядағы студенттердің танымдылық іс.әрекетте¬рінің педагогикада зерттелуі және танымдық қызығушылығының теориясы
1.2 Полиэтникалық аудиториядағы студенттердің танымдық процестерінің да¬му ерекшелігі
1.3 Полиэтникалық аудиториядағы оқу процесін ұйымдастырудағы педагогтың іс.әрекетінің және танымдық іс.әрекетті белсендіру ерекшеліктері

2. ПОЛИЭТНИКАЛЫҚ АУДИТОРИЯДАҒЫ СТУДЕНТТЕРДІҢ ТАНЫМДЫ.ЛЫҚ ІС.ӘРЕКЕТТЕРІНІҢ ДАМУ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІН ЭКСПЕРИМЕНТАЛ.ДЫҚ ЖАҒЫНАН ЗЕРТТЕУ
2.1 Полиэтникалық аудиториядағы студенттердің танымдылық іс.әрекеттерінің даму ерекшеліктерін зерттеуге сипаттама2
2.1.1 Жоғарғы оқу орнындағы оқытушылардың іс.әрекетін талдаудың әдісте.мелік бағдарламасының жүргізілуін ұйымдастыру
2.1.2 Жоғарғы оқу орнындағы қоғамдық ғылымдардың оқытушыларына арнал.ған сұрақ қағазы әдістемесінің жүргізілуін ұйымдастыру
2.2 Жоғарғы оқу орнындағы студенттің кәсіби іс.әрекетке дайындығы

3. ЗЕРТТЕУ НӘТИЖЕСІНДЕ АЛЫНҒАН МӘЛІМЕТТЕРДІ ТАЛДАУ ЖӘНЕ ҚОРЫТЫНДЫЛАУ
3.1 Жоғарғы оқу орнындағы оқытушылардың іс.әрекетін талдаудың әдістемелік бағдарламасының нәтижелерін талдау
3.2 Жоғарғы оқу орнындағы қоғамдық ғылымдардың оқытушыларына арналған сұрақ қағазы әдістемесінің нәтижелерін талдау

ҚОРЫТЫНДЫ

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
КIРIСПЕ


Полиэтникалық аудиториядағы студенттердің танымдық іс-әрекеттерінің даму ерекшеліктерін зерттеу мәселесі - қазіргі практикалық педагогикадағы ең маңызды бағыттардың бірі. Осыған байланысты педагогика ғылымының алдында жеке адамның тұтастай құрылуының факторларын, заңдылықтарын ұғыну, оның ішкі және әлеуметтік белсенділігінің көздерін жеке адамның дамуының интегралдық компоненттері ретінде Полиэтникалық аудиториядағы студенттердің танымдылық іс-әрекеттерінің даму ерекшеліктерін зерттеу міндеті тұр.
Полиэтникалық аудиториядағы студенттердің іс-әрекеттерінің даму ерекшеліктерін зерттеуде, оның негізгі механизмі ретінде қос тілділікке көңіл бөлу керек. Билингвизм тілдердің қоғамдық қолдану және даму ғылымы ретінде социолингвистиканың объектісі болып табылады. Бірақта, Билингвизм сол сияқты психолингвистиканың да объектісі болады, себебі ол адамдардың сөздік қатынастарында хабарларын бірінші және екінші тілде білдіру процестерін зерттеуден толық бөлініп қарастыра алынбайды. Педагогика бойынша қос тілділік адамның танымдық іс-әрекетіне зор ықпал етеді, сол себептен Полиэтникалық аудиторияларда екінші тілді меңгеру жолдары мен тәсілдерін, ойлау іс-әрекетіндегі педагогикалық механизмдерді үйрену қажет.
Полиэтникалық аудиториялардағы студенттердің танымдылық іс-әрекеттерінің дамуы бүгінгі күнде өте өзекті мәселе болып саналады, себебі полиэтникалық жағдайда студенттердің танымдылық іс-әрекеттерінің дамуы, олардың даралық, танымдылық, мотивациялық, эмоционалдық, ұйымдастырушылық қасиеттерін анықтауға мүмкіндік береді.
Полиэтникалық аудиторияда студенттер әртүрлі әлеуметтік ортада, өздерінің белсенділіктерін көрсете отырып, жоғарғы деңгейде дамыта алады, жалпы адамдармен іс-әрекет және қарым-қатынас барысында жоғары нәтижелерге жетуге мүмкіндіктері көбейе түседі.
Зерттеу мақсаты: полиэтникалық аудитоиядағы студенттердің танымдылық іс-әрекеттерінің даму ерекшеліктерін, және оқытушылар мен студенттердің өзара қарым-қатынастарын анықтау. Бұрынғы кеңестік және шетел педагогикасында полиэтникалық аудиториядағы студенттердің танымдылық іс-әрекеттерінің даму ерекшелігін зерттеу негізгі мәселелер ретінде қаралған, оларға мына авторлардың жұмыстары жатады: Величковский Б.М., Выготский Л.С., Эльконин, Тихомиров О.К., Давыдов В.В., Леонтьев А.А., Ломов Б.Ф., Арутюнян А.В., Андреева Т., Крысько В.Г., т.б. Жалпы айтқанда біздің егеменді елімізде осы мәселе толық қарастырылып зерттелмеген. Ғылыми зерттеуіміздің өзектілігі Полиэтникалық Полиэтникалық аудиториядағы студенттердің этникааралық өзара әрекетінің тиімділігін арттыру және олардың танымдылық іс-әрекетінің нәтижелілігін көтеру мақсатымен анықталады.
Зерттеу объектісі - жоғарғы оқу орнында оқытушылар мен студенттердің өзара қарым-қатынастары мен әрекеттерін қамтитын оқыту және тәрбиелеу
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ


1. Андреева Г.М Социальная педагогика. М.:Изд-во Моск. ун-та, 1980.
2. Архангельский Л.М Социально-этнические проблемы теории личности . М.,1974.
3. Әмірова Б.Ә. Оқу-танымдық процессіде жансақ нанымның өзгермелігі: Автореферат … канд. педагогика. наук. Алматы, 1997.
4. Бромлей В. Очерки теории-этноса Москва.1990.
5. Бараноев А. О. Основы этнической педагогика. Санкт-Питербург. 1991.
6. Бауэр О. Национальный вопрос и социал-демократия. Москва, 1990. 145 бет.
7. Гаджиева Р. Г. Изменение этнических стериотипов под влиянием культурных, политических и социально-демографических факторов. //Педагогика и практика. Яраславль, 1998. т.4., Вып 1. 39-40 бет.
8. Дашдамиров Л. Ф. К методологии исследования национально–педагогических проблем. //Советская этнография. №2. 1993.
9. Дробижева. Психологические аспекты национальных отношений. Т- 1967. 273 бет.
10. Джандильдин Н. Единство интерноционального и национального в педагогика советского народа. Алматы, 1990. 145 бет.
11. Иванова. Т. В. Изучение стериотипов с помощью проективных рисунков. //Вопросы психологии. №2, 1998. 71-82 бет.
12. Н. Елiкбаев. Ұлттық психология. Алматы, 1993.
13. K. Жүкеш. Ұлттық педагогиканың сипаты. Алматы, 1993.
14. Степанян Э.Х. Классовое и национальное сознание М., 1976.
15. Саракуев Л. М. Введение в этнопедагогику. М., 1996. 18.
16. Сарсенбаев Н.С. Обычаи, традиций и общественная жизнь. Алматы,1974. 104бет.
17. Столович Л.М. Сто наций и народностей . М., Мысль. 1985.
18. Сульбах В. Ұлттық –сана –сезiм. Москва, 1987.
19. Сәрсенбаев Т. Ұлттық сана-сезiм мен қадір-қасиет. Алматы. 1990. 39бет.
20. Сужиков.М.М. Сапаргалиев.Т.С Межнациональные отношения .
21. Психологические тесты. Москва, 1991.
22. Танкаев С. Д. Быть и нация. А, Қазақстан, 1977.
23. Уледов А. К. Общесвенная психология и идеология. И, 1985.
24. Уледов А .К. Стуктура общественного сознания.
25. Узнадзе Д. Н. Теория установки. Москва-Воронеж, 1997.
26. Философскии словарь. Политиздат ,1980.
27. Чебаксаров.Н.Н Проблемы типологии этнических общностей в трудах советских ученых. //Советская этнография ,1967.№4
28. Г.Шпет Введение в этническую психологию.
29. Шихерев П.Н. Проблемы исследования межгрупповых отношени. // Психологический журнал. 1992. №1 15-23 бет.
30. Этнические процессы национальных групп Средней Азии и Казахстана. М., Наука, 1980.
31. Рабочая книга практического психолога / Под ред. А.А. Бодалева и др. – М.: Институт Психотерапии, 2003. – 640 с.
32. Пономаренко В.А. Страна Авиация. - М.: Наука, 1995.
33. Бабанский Ю.К. и др. Педагогика высшей школы – Алма-Ата: Мектеп, 1989. – 176 с.
34. Основы педагогики и психологии высшей школы / Под ред. Акад. АПН СССР А.В. Петровского. - М., 1986.– 303 с.
35. Брушлинский А.В. Деятельностный подход и психологическая наука // Вопросы философии. - №2. - 2001. - С. 89-95.
36. Сергиенко Е.А. Становление субъекта: неоконченная дискуссия// Психол. Журн. - №2. - 2003. - С. 114-120.
37. Зимняя И.А. Педагогическая психология: учеб.пособие. – Ростов н/Д.: Феникс, 1997. – 480 с.
38. Максимова Н.Е. и др. Структура и актуалгенез субъекта с позиций системно-эволюционного подхода // Психологический журнал, № 1. – 2004. – С. 17-40
        
        ДИПЛОМДЫҚ ЖҰМЫС
Тақырыбы: «ПОЛИЭТНИКАЛЫҚ АУДИТОРИЯДАҒЫ СТУДЕНТТЕРДІҢ ТАНЫМДЫЛЫҚ ІС-
ӘРЕКЕТТЕРІ»
МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ………………………………………………………………………………4
1. ПОЛИЭТНИКАЛЫҚ АУДИТОРИЯДАҒЫ СТУДЕНТТЕРДІҢ ТАНЫМДЫЛЫҚ ІС-ӘРЕКЕТТЕРІНІҢ
ДАМУ ТАРИХЫ……………………………………..6
1.1 Полиэтникалық аудиториядағы ... ... ... зерттелуі және танымдық қызығушылығының теориясы…………6
1.2 Полиэтникалық аудиториядағы ... ... ... ... ... ... оқу ... ұйымдастырудағы педагогтың іс-
әрекетінің және танымдық іс-әрекетті белсендіру ерекшеліктері……………24
2. ... ... ... ТАНЫМДЫЛЫҚ ІС-ӘРЕКЕТТЕРІНІҢ
ДАМУ ... ... ... ... ... ... ... іс-әрекеттерінің
даму ерекшеліктерін зерттеуге сипаттама………………………………………..32
2.1.1 Жоғарғы оқу орнындағы ... ... ... ... ... ... ... оқу орнындағы қоғамдық ғылымдардың оқытушыларына арналған
сұрақ қағазы әдістемесінің жүргізілуін ... ... оқу ... ... ... іс-әрекетке дайындығы……….41
3. ЗЕРТТЕУ НӘТИЖЕСІНДЕ ... ... ... ЖӘНЕ
ҚОРЫТЫНДЫЛАУ………………………………………………………………..46
3.1 Жоғарғы оқу орнындағы ... ... ... ... нәтижелерін талдау……………………………………………46
3.2 Жоғарғы оқу орнындағы қоғамдық ғылымдардың оқытушыларына арналған сұрақ
қағазы әдістемесінің нәтижелерін ... ... ... ... ... ... іс-әрекеттерінің
даму ерекшеліктерін зерттеу мәселесі - қазіргі практикалық педагогикадағы
ең маңызды бағыттардың бірі. ... ... ... ... алдында
жеке адамның тұтастай құрылуының факторларын, заңдылықтарын ұғыну, оның
ішкі және ... ... ... жеке ... ... ... ретінде Полиэтникалық аудиториядағы студенттердің
танымдылық іс-әрекеттерінің даму ерекшеліктерін зерттеу міндеті тұр.
Полиэтникалық ... ... ... ... ... оның ... ... ретінде қос тілділікке
көңіл бөлу ... ... ... ... ... және даму ғылымы
ретінде социолингвистиканың объектісі болып табылады. ... ... ... психолингвистиканың да объектісі болады, себебі ол адамдардың
сөздік қатынастарында ... ... және ... ... ... ... толық бөлініп қарастыра алынбайды. Педагогика
бойынша қос тілділік адамның танымдық іс-әрекетіне зор ... ... ... ... ... ... ... меңгеру жолдары мен
тәсілдерін, ойлау іс-әрекетіндегі педагогикалық механизмдерді үйрену қажет.
Полиэтникалық аудиториялардағы ... ... ... ... бүгінгі күнде өте өзекті мәселе болып саналады, себебі
полиэтникалық жағдайда студенттердің танымдылық іс-әрекеттерінің ... ... ... ... эмоционалдық, ұйымдастырушылық
қасиеттерін анықтауға мүмкіндік береді.
Полиэтникалық аудиторияда ... ... ... ... ... ... отырып, жоғарғы деңгейде дамыта алады,
жалпы адамдармен іс-әрекет және қарым-қатынас ... ... ... ... көбейе түседі.
Зерттеу мақсаты: полиэтникалық аудитоиядағы студенттердің танымдылық
іс-әрекеттерінің даму ерекшеліктерін, және оқытушылар мен ... ... ... ... ... және ... полиэтникалық аудиториядағы студенттердің танымдылық іс-
әрекеттерінің даму ерекшелігін зерттеу негізгі мәселелер ретінде қаралған,
оларға мына ... ... ... ... Б.М., ... ... ... О.К., Давыдов В.В., Леонтьев А.А., Ломов Б.Ф.,
Арутюнян А.В., ... Т., ... В.Г., т.б. ... ... ... елімізде осы мәселе толық қарастырылып зерттелмеген. Ғылыми
зерттеуіміздің ... ... ... аудиториядағы
студенттердің этникааралық өзара әрекетінің ... ... ... ... ... ... ... мақсатымен
анықталады.
Зерттеу объектісі - жоғарғы оқу орнында оқытушылар мен студенттердің
өзара қарым-қатынастары мен ... ... ... және ... заты - қарым-қатынас, іс-әрекет барысындағы ... ... ... ... болжам - Полиэтникалық аудиториядағы педагогтардың ... ... ... ... ... ерекшеліктерін жетік
білуіне байланысты.
Жалпы болжам төмендегі жанама болжамдармен нақтыланады:
Полиэтникалық аудиториядағы студенттердің танымдылық іс-әрекеттерінің дамуы
мен ... ... ... ... ... ... ... асады.
Полиэтникалық аудиторияда студенттердің жалпы танымдық іс-әрекеттерімен
бірге олардың жеке басындағы қасиеттері мен ... ... ... пен ... ... ... зерттеудің
міндеттері:
Полиэтникалық аудиториядағы студенттердің танымдылық іс-әрекеттерінің даму
ерекшеліктері мәселесін педагогикада зерттелуін қарастыру.
Полиэтникалық аудиториядағы студенттердің ... ... ... ... аудиториядағы студенттердің танымдылық іс-әрекеттерінің даму
ерекшеліктерін зерттеуге сипаттама беру.
Зерттеуге қойылған негізгі міндеттерге байланысты келесі әдістемелер
жүргізіледі:
Жоғарғы оқу ... ... ... ... ... оқу орнындағы қоғамдық ғылымдардың оқытушыларына арналған сұрақ
қағазы.
Зерттеудің методологиялық негізінде жан-жақты және гормониялық дамыған
жеке ... ... ... ... ... ... тарихи табиғатындағы, бір халықтың ұлттық педагогикасының екінші
халықтың педагогикасына әсер етудегі кординалдық жағдайлар болуы керек.
Зерттеудің ... ... ... ... ... мен ... жүйелі жақындаудың қолданылатын негізгі
принциптерін ашатын және жеке адамға жүйелі құрылымдық ... ... ... ... мен педагогикалық ғылымдарда
қарастырылған концепциялар. ( Ананьев Б.З., Ковалев А.Г., ... ... А.Н., ... В.С., ... К.К., Сластелин Б.А.,
Спирин А.Ф., Шорохиева Е.В., Щадриков В.Д., ... ... ... ... мазмұнын ашатын
педагогикалық, философиялық, ... ... мен ... (Андреева Г.Н., ... А.В., ... ... Н., ... В.И., ... В.Г., Кузнецов Н.Н., Ниязалиев
Ш., Парщнев В.П., Старовойтова Г.М., Трусов В.П., Щехиров ... Ф., ... ... ... ... ... ІС-
ӘРЕКЕТТЕРІНІҢ ДАМУ ТАРИХЫ
1.1 Полиэтникалық аудиториядағы студенттердің танымдылық ... ... ... және ... ... ... Қазақстан Республикасының өмірінде негізгі ... ... ... бірі - ... қауымы алады. Ол жастардың ... ... ... ... ... сай жеке бастарының ерекшеліктерінің
дамуы, қоғамның әрі қарай дамуымен тікелей ... ... ... ... маңыздылығы - ... ... ... ... ... зерттей отырып,
қоғамның болашақ иелерін жеке адам ретінде дұрыс қалыптастыру.
Полиэтникалық аудиторияда студенттердің танымдылық іс-әрекеті ... ... ғана ... өзімен бірге жүрген достарының өмір-
салтын, өзіндік-этностық ерекшелігін ... ... ... зерделік,
мәдениеттілік өрісін кеңейтуге бағыттайды. Жастар өз өмірінің студенттік
кезінде үлкен психикалық өзгерістерге ... ... ... ... ... ... ұлт ... басқаша қарайды.
Ұлттық намыс, ұлттық сезім, ұлттық санасы оянады. ... орай оқу ... ... ... де өзгереді. Оқудағы меңгеру процесінің
механизмдері: білім, дағды, ... ... ... ... ... Негізінен оқу түрткісі, қажеттіліктері курстан курсқа
өткен сайын анықтала түседі [9].
Полиэтникалық аудиториядағы басқарушының ... ... бірі - әр ... этникалық топтардың ... ... ... ... ала оларды қызықтыратын халықтардың салт-
дәстүрлерімен танысады. Оларда осы сұрақтар жөнінде білімдері болып ... ... ... ... болғаны дұрыс.
Ұжымның мүшелерінің ұлттық- педагогикалық ерекшеліктерін білмеуі,
ұлтаралық қақтығыстарға әкеліп соқтыруы мүмкін. Барлық ұлттардың ... тең ... ... ... ... аудиторияның
басқарушысы әрбір студентке, оның ұлтына тәуелсіз сын ... ... ... ұлттың өкілдерінің арасындағы достықты нығайтуға бағытталған арнайы
жұмыстар жүргізілуі керек. Тағы бір айта кететін жай, бұл ... ... ... ... ... ... ұлттық негіздегі
қақтығыстар бір ұлттың өкілдерінің басқа ұлтқа ... кері ... ... ... олардың себептерін мұқият ашып қарау керек.
Әртүрлі ұлттардың өкілдерінің қарым-қатынастарының ... ... ... ... ... ... қабылдау. Сол үшін
басқарушыларға тек қана топпен ... әр ... жеке дара ... ... ... жағдайда қоршаған адамдардың ең бірінші жақсы жақтары ... ... ... үйрету керек. Көп ұлттық ... ... ... ... ... ... қарым-қатынастың мәдениеті - бұл кең ... ... ... ... қарым-қатынасының өткен тәжірибесін, ал екінші
жағынан осы тәжірибе ... ... ... ... ... қарым-қатынастың жоғары мәдениетіне ие болған адамдар, өз
елдірінің және ... ... діни ... ... ... ... бүкіл адамдарға бірдей достық көзқараспен, қиын жағдайда
көмек көрсетуге ... ... ... ... ... және әлеуметтік қызметкерлер қандай ұлттың өкілдерімен жұмыс
жасаса, солардың ұлттық- педагогикалық ерекшеліктерімен, ... және ... ... ... ... ... Әр ұлттық
топтардың өкілдерінің ұлтаралық қарым-қатынас шеңберлерін кеңейту қажет.
Көп ұлттың аудиторияда ұлттарына тәуелсіз студенттер ... ... ... ... ... бағалауға үйрену керек. Ұлтаралық
қарым-қатынастың мәдениеті ұлтаралық қарым-қатынастардың ... ... ... және ... ... ... мазмұны әр ұлттық топтардың өкілдерінің арасында ... ... ... мен нормаларды білу; ұлтаралық ... ... ... және ... түрлерін сақтау; ұлтаралық
қарым-қатынастың қарама-қайшылықтарына ... тұру ... ... егеменді елімізде көп ұжымдар өздерінің құрылымдары ... ... ... ... ... жеке ... өзара
қарым-қатынастарына әсер ететін ұлттық ерекшеліктер, дәстүрлер, ... ... ... ... ... ... ... бедсенділі сипатты. Ұлттық- педагогикалық
ерекшеліктер әрбір ұлттың ... ... ... талаптарына бейімделуіне қамтамасыз етеді, немесе кедергі
жасайды. Әртүрлі ұлттық ... ... ... ... 3 ... бөлуге болады:
а) бастапқы сатыда студенттердің ... ... ... ... ... немесе әрі қарай жақсы
дамуына ықпалын тигізеді. Егерде олар жетекшінің ... ... онда ... ... ... мазмұны мен қасиетін қайта құру
керек. Ұлттық-педагогикалық ерекшеліктердің спецификасын, ... ... ... ... ... ... түрлерін анықтау үшін ... ... ... ... мұқият білу үшін ұзақ уақыт қажет болады.
б) келесі сатысында жетекшілер мен студенттердің арасындағы қарым-
қатынастар тұрақталады, өзара тіл ... ... ... ... ... өз белсенділіктерін көрсетеді.
в) ең соңғы этапта бүкіл ұлттық өкілдерінің араларындағы потенциалдық
мүмкіндіктері ашылып бір-бірімен ... ... ... ... ұлттық-педагогикалық ерекшеліктері пән оқытушының
белсенділігінің ұйтқысы болады. Бұл ... ... ... ... ... онда ... жалпылықтың өкілдері өздері-ақ жая ... ... ... ... ... ... ... қиын жағдайда кеңес пен көмек беру сияқты қасиеттері дами
түседі. Бір ... ... жай ... ... ... ... және құлықтылы құндылықтарымен, ... өмір сүру ... ... ерекшеленетін адамдар бар
екенін ұмытпауымыз керек.
Бүгінгі күнде біздің еліміздің экономикалық дамуы өте ... ... ... ... ... ... көпшілігі саясатқа келіп, коммерциялық
іс-әрекетпен айналысып, ... ... ... ... және
осыларға керек болатын арнайы дайындықсыз, соның үстінен ... ... ... ... ... аудиторияның жетекшісі әртүрлі
жалпылықтардың өкілдерімен байланыста бола отырып, біраз ... ... ... ... ... ... ... дағдылары мен іс-
әрекеттерін ие болады [37].
Ұлтаралық қарым-қатынастың мәдениетіне әртүрлі халықтардың адамдарының
өзара әрекеттену және ... әсер ету ... ... ... ... ... жалпылықтардың өкілдері өздерінің
халықтарының жекеленген қсиеттерін ғана көрсетпей, ... ... ... қоршаған ортаға, басқа этностарға кең және жүйелі қарым-қатынаста,
сол сияқты ұлтаралық ... ... өзін іс ... ... ... ... ... ұлтаралық қарым-қатынастарға, адам
кейін қатынасқа жатқызуға болады. Ол осымен өзінің ғылыми, ... ... ... ие болады. Осыған байланысты ұлтаралық қарым-
қатынаста кәсіпқой өзіндік ұлттық-педагогикалық ерекшеліктерінің негізінде
әртүрлі ұлт ... ... ... ... қана ... ... әр этностың адамдарының идеялық және ... ... ... ... әлеуметтік топтауырындағы,
жүріс-тұрыс пен іс-әрекетті жалпы ... ... ... ... ... даму ... қалыптасуының
үлкен саяси маңызы бар. Себебі полиэтникалық аудиторияда саяси процестерді
икемді реттеуге жағдай жасайды, әртүрлі жалпылықтардың ... ... ... ... ... ... ... етеді.
I. Психолого-педагогика ғылымының кейінгі даму жылдарында тиімді оқытуды
жақсарту мәселесі жан-жақты оқытудың бір ... ... жүр. Бұл ... ... В.В.Давыдов, А.Н.Маркова, Л.Я.Гальперин,
Н.Ф.Талызина, В.Я.Ляудис, ... ... ... болады.
Полиэтникалық аудиторияда ұлтаралық қарым-қатынаста кәсіпқойдың
білімдеріне, дағдыларына және ... ... ... ... деңгейлері мен сапаларына және олардың дамуына. Бұл жерде өте
жоғары ... ... сөз ... ... оған ... адамдарға маңызды
саяси қарым-қатынастар мен саяси іс-әрекеттер тәуелді.
Міне осыған байланысты ... ... біз ... ... әртүрлі қабілеттердің жақын дамуының кәсіпкерліктің іс-
әрекетінің ... ғана ... ... және кең ... қана ... ... ... жалпы адамзаттық мәдениеттің
ерекшеліктерін, әртүрлі этникалық жалпылықтардың өкілдерінің арасындағы
еңбек қатынасының ... ... ... ... ... ... ... пайдалану, оған күнделікті өмір сүру және іс-
әрекет барысында бүкіл ... ... ... ... ... ... қоағмдағы белгілі процестердің әлеуметтік салдарын алдын ала білу,
әр этникалық жалпылықтардың өкілдерінің өзара ... ... ... жағымды және жағымсыз жақтарын анықтау; бірігіп күш салудың
негізінде бүкіл ... ... және ... ... ынтымақтастыққа реалды және сенімді жолдар табу, дауласқан
сұрақтарды қиындықсыз шеше, ... ... ... ... болдырмау.
Қорыта келгенде ұлттық қарым-қатынаста кәсіпқойлықтың жеке адамдар
арасында көріну ... жеке ... ... дағдыларын, іскерліктерін
және қасиеттерін қалыптасуын талап етеді: әртүрлі ... ... ... ... мен қатынастарындағы әртүрлі қиындықтарды
жеңуді қамтамасыз етеді, басқа ... ... ... ... ... ... қажетті жағымды педагогикалық
атмосфераны ... сол ... ... ... ... ... ... Алдына қойған мақсаттарына жетуі үшін кәсіпкерліктердің
ең ... ... ... ... ... әртүрлі этникалық
жалпылықтардың өкілдерінің ұлттық-педагогикалық және басқа ерекшеліктерін
білу, ұлтаралық қарым-қатынастағы әртүрлі ... ... ... ... мен ... білу, қатынастарымен ... ... және ... ... ұлт өкілдерінің
қабылдауы, ұлттық сана-сезімнің қызмет етуінің өзіндігі. Ұлтаралық қарым-
қатынаста кәсіпқойлықтың ... ... ... мен мазмұны өте күрделі
және көптүрлі. Олардың негізін құрайтындар өте жақсы дамыған қабілеттер;
өзіндік қалыптасқан ... ... ... ... ... ... ... беру жүйесi қоғамның әлеуметтiк – экономикалық ... ... ... ... – ақ оны әрi қарай айқындай түседi. Ал бiлiмнiң
қалыптасып, ... ... ... философияның негiзгi мәселесi – рухтың
материяға, сананың ... ... ... ... iлiм ... деп ... ... теориясының басқа ғылыми теориялардан түбiрлi
айырмашылығы – ол бiлiмнiң қалыптасуы мен негiзделуiнiң жалпы ұстанымдарын,
объективтiк қатынастарды ... ...... бiлiмге деген өте белсендi ақыл – ой
әрекетi. Ол ... ... ... ... ... және
әрекеттiң негiзiнде студенттерде танымдық белсендiлiктерiнен iзденiмпаздық
қалыптасады.
Танымдық iзденiпаздық ұғымы және оны қалыптастыру проблемасын көптеген
педагогтар, психологтар мен әдiскерлер ... ... ... ... ... түп ... сонау көне замандардан бастау алады.
Құл иеленушiлiк құрылыс кезiнде ежелгi ... мен ... ... ... ... даму ... ... болды. Бұл
дәуiрде де өскелең тәрбие беру iсiне ... ... ... көңiл
бөледi. Құл иеленушi қоғамға мемлекеттi қорғай алатын, қажет ... ... ... ... ... де бiлiктi адамдар қажет
болады. ... ... грек ... теориясы пайда болып, бұл идеялар
Платон, Аристотель, ... – ақ ... Рим ... ... ... еңбектерiнде одан ары дами түстi.
Бұл теорияда ақыл – ой тәрбиесiне көп көңiл бөлiндi, әсiресе ... ой ... ... ... мән берiлдi. Сократтың өзi – ақ оқыту
барысында шәкiрттердiң танымдық ... мен ... ... ... атап көрсеткен – дi. Ол ... ... ... ... ... ...... әңгiмелесудi
алғашқылардың бiрi болып қолданды. Сократ бiлiмдi жай ғана бере салмай,
шәкiрттерiне ... қоя ... ... ... ... қызығушылығын
арттырып, өз ой тұжырымдарын жасай бiлуге ... ... ... – ала ... ... ... iзденiмпаздықты оқыту құралы ретiнде
қарастырады.
Кейiнiрек осы iзденiмпаздықтың ... ... Рим ... үлес
қосты. Олар бiлiмдi игеруде шәкiрттердiң белсендi танымдық ... роль ... ... пiкiр ... антикалық дәуiрдiң өзiнде-ақ педагогтар оқушылардың өзiндiк ой –
тұжырымын жасау, оны дамыту үшiн репродуктивтi және ... ... ... ... ... бөлген.
Орта ғасырлық тәрбиелеу процессiнде дiннiң ерекше роль атқарғанын
байқауға болады. дiннiң ... ... ... алдағы келетiн «о
дүниелiк» өмiрге дайындау мәселесiне мән ... ... ... ... ... және ғылыми мұраларды жоққа шығарып, оны
таратушыларды ... ... ... Мысалы, VI ғасырдың соңында Папа
Григорий I шәкiрттерiн латын грамматикасына ... ... ... ... орта ... оқу жүйесi догмалық жағдайда болды, мағынасын
түсiнбей жаттап алу жиi кездестi. Оқылатын материал шындықтан ... ... ... ... – ақ бiлiмдi жеткiзу сұрақ – ... ... ... ... мұндай жағдайында танымдық iзденiмпаздық туралы сөз қозғауға
болмайтыны ... ... ... ... ... ... дамуын тежеп қана
қоймай, олардың танымдық әрекетiне балта шапты. Бұл жүйе бiрнеше ғасырға
созылды.
Қайта ... ... ... өндiрiстiң дамуына байланысты
оқытудың догмалық ... ... ... ой – ... дамытуға үндеген
еңбектер пайда бола бастады. Қоғамға «о ... ... ... адам
емес, керiсiнше, белсендi, ой – өрiсi кең, ... ... ... ... ... ... құралы ретiнде танымдық iзденiмпаздық туралы құнды
пiкiрлер Ф. Бэкон, Ф. Рабле, М. ... Д. ... Я.А. ... ... К. ... Д. Дидро, А. Лавуазье, И.Г. Песталоцци, И. Кант ... ... ... ... ... ұлы ... ХVI ғасырда өмiр сүрген ... ... ... ... ... ... ... ерекше атап
көрсеттi: «Тәрбиешi баланы бастан-ақ оның бойындағы қабiлеттердi еркiн
көрсете бiлуiн, түрлi заттардың дәмi мен ... ... ... ... ... ... ... оған жол көрсетiп, кейде, керiсiнше, өзiне
iздеп ... ... ... ... ... ... ... маңыздылығын түсiндi. Ол: «Студент ұстаздан алған бiлiмiн түгел
сүзбеден өткiзiп, өз бетiнше талдау жасату ... ... ... ... ... дами ... сөзсiз», - деп жазған болатын.
Демек, Монтень пiкiрлерiнде студенттің танымдық iзденiмпаздығын дамыту
идеялары айтылған.
Монтеньнен кейiн iзденiмпаздық ... мен ... ... ролi ... ... Я.А. ... Ж.Ж. ... И.Г. Пестолоцци және т.б.
мұраларында жалғасын тапты.
Танымдық iзденiмпаздықты дамытудағы оқыту әдiстемесiнiң ... ... ... Ол: ... ...... студент сезiне бiлмесе,
оның ой-өрiсiнде ешқандай өзгерiс болмайды. Оқытуды зат туралы сөзбен емес,
сол затты бақылау ... ... ойын ... керек», - деп жазды.
«Мен өз шәкiртiмнiң әрқашанда өз бетiнше бақылауын, ... ... ... ... – бiлiм ... негiзгi жетiстiкке жету
құралы ретiнде қарастырамын», - ... ... ... мақсаты ғылыми бiлiмдi меңгеру және өмiрге пайда
келтiру деп ... Ол «Ұлы ... ... ... не ... ... жету, анықтау қабiлетiн дамыту, оны шынайы түсiну және ... ... - деп ... атап ... ... iзденiмпаздығы туралы пiкiрiн Д. Локк ... ... оқу ... ... пен ... туралы сөз ете отырып,
баланы дамытудағы iзденiмпаздықтың қажеттiгiн атап ... ... ... сөз ете ... ... шығармашылық тұлғасын
көрсету керектiгiн айтты. Ол алғаш рет оқытудағы ... ... ... ... ... ... идеясын И.Г.Пестолоцци әрi қарай ... Ол ... ... ... ... ... атап көрсеттi.
ХҮIII – ХIХ ғасырдағы танымдық iзденiмпаздық теориясының дамуына И.Г.
Песталоцци еңбектерiнiң маңызы зор ... ... ... әдiстемесiнiң жалпы психологиялық қайнар көзiн
iздедi, сол арқылы ғана адамның ... ... ... ... деп ... ... әрбiр жеке тұлғаның құндылық ... ... аса мән ... ... ... ... ұрпақтан – ұрпаққа
мирас болып келе жатқан салт – дәстүр, әдет – ғұрыптар, ...... ... ... жеке бас қасиетiн дамыту мүмкiндiгiне барынша
көңiл бөлiнгенiн ғылыми – зерттеу еңбектерден аңғарамыз.
Бастапқы кезде ... есте ... мен ... қызығушылық
қабiлетi жақсы болады. Егер студенттің қызығушылығы жайында ... ... ... ... даму ... ... Бiз бұл
жерде Л.В. Занковтың идеясын негiзге алдық. Ол ... ... ... ... ... араластыру керек, әртүрлi студенттің дамуы үшiн
туындайтын шегiнiстерден қашпауымыз керек, керiсiнше, студенттің дамуына
қандай ... ... ... ... ... жүргiзу қажет деген ұсынысын
зерттеуiмiзге басшылыққа алдық. Тарихи ескерткiш ... ...... мен ... ... ... ... негiзгi
орын алатынын практика барысында айқын байқадық.
Әртүрлi ... ... ... ... ... ... Бұл туралы психолог Л.С.Выготский «Дербес жұмыс
iстегеннен гөрi студент ынтымақтастықта күштiрек әрi ... ... ... шеше алатын интелектуалды қиындықтар деңгейi жөнiнен биiкке
көтерiледi…», - ... жеке ... ... адамгершiлiк құндылықтарын қалыптастыруға
байланысты арналған ғылыми – зерттеу ... ... ... ... ... ... дамуына байланысты арналған
еңбектер сараланып, жүйеленгенiн байқадық.
Мәселен, С.Төрениязова «Студенттердің танымдылық іс-әрекеттері» атты
ғылыми-зерттеу жұмысында ... ... бiлiм мен ... ... ... атап көрсете келе, дамудың бес жағдайын нақтылайды:
- ... ...... мiнез-құлқының, ерiк-жiгерiнiң,
қабiлетiнiң дамуы;
- рухани дамуға - студенттің iшкi жан дүниесiнiң сырттан әсер ететiн
күшпе өзара ... ... ...... өмiр ... ... қоғамдық ортаға үйлесе
дамуы;
- жалпы дамуға – ... ... ... дамуы, - деп
қорытындылай келе, аудиториядан тыс ... ... ... ... негiзiн айқындай отырып, студенттермен жүргiзiлетiн ... ... ... ... мен оқу ... ... ... айқындай отырып, тәжiрибелiк-эксперименттiк
жұмыстардың тиiмдiлiгiн ... ... ... ... ... ... В.А.Кимнiң
еңбегiнде негiз болады. әрбiр этникалық топтың бiр ұжымда тәрбиелену
барысында олардың ұлттық ... ... ... мән бере ... ... ... қасиеттерiн қалыптастыруда әр ұлт
өкiлдерiнiң ықпалын жан – жақты ашып көрсетедi.
Қоғам дамуының жаңа кезеңiнде ... ... ... тұрғыда жүйесiн жасаған Р.К.Төлеубекова адамгершiлiк
тәрбиесi – адамзат қоғамын үнемi толғандырып келе жатқан ... ... Жаңа ... ... ... жеке ... адамгершiлiк тұрғыдан
қалыптасуына байланысты, бiрiншiден бүкiл ... ... даму ... ... ... болғанын, екiншiден, философиялық, тарихи,
әлеументтiк, психологиялық, педагогикалық әдебиеттер мен ... ... ... ... ... ... құрылымында ең алдымен
өзiн танып бiлуi, олармен қарым – ... ... ... бiр ... ... әлеументтiк жаңа орта жағдайында адамның адамгершiлiк
тұлғада қалыптасуы өзi өмiр ... ... ... және ... оның ... саласы – мектептiң алатын орнының маңызы зор ... ... 60 ... мен ХХ ... 90 жылдары аралығында
адамгершiлiк тәрбиенiң даму тарихын зерттеген ... ... ... ... және ... ... де ... адамгершiлiк тәрбиесiнiң басты орын алғанына архив деректерiн
негiзге ала ... ... ... ЖОО ... адамгершiлiк тәрбиесiн ұйымдастыруға
байланысты А.А.Калюжный, А.А.Аманжолова, С.Қ.Әбдiлдинаның ... ... ... ... ... оқушыларды адамгершiлiкке
тәрбиелеуде жоғарыда аты аталған ғалымдардың, практиктердiң ... ... ... ... ... берудiң ғылыми – теориялық ... ... ... нысана етiп алып отырған ұрпақтан – ұрпаққа
жалғасқан тарихи ... ... ... те, ... те ... ... ... барысында айқындадық.
Сонымен қатар, Қазақстан бiлiм беру жүйесiнiң әлемдiк стандартқа сай ... бiлiм ... ... ... бiлiм ... ... ... ерекшелiктердi ескере отырып, тәлiмдiк маңызы мол тарихи мұраларды
студенттердің бiлiмдiк деңгейiн жетiлдiруге байланысты ... ... ... атап ... ... ... ... жеке тұлғаның адамгершiлiк құндықтарын
қалыптастыру мәселесi әлi өз дәрежесiнде зерттелмеген ... ... ... ... жас ұрпақтың бойындағы адамгершiлiк құндылықтарды
қалыптастыруда ұрпақтан – ұрпаққа жалғасқан мұралардың маңызының мол ... ... ... ... ... отырмын. Себебi, студент
менталитетiне жақын, ... ... ... ортадағы iзгiлiктер
адам бойындағы құндылықтарды дамытудағы ықпалы мол. Көп жылдық тәжiрибе
барысында қоршаған ортаның студенттерге ... ... ... ... Зерттеу барысында әсiресе студенттердің көңiл – күйiне ... ... ... мол ... ...... ... Әсiресе, қоршаған табиғи ортамен тiкелей қарым – қатынаста болу
арқылы табиғаттың небiр қыр сырын ... ... ... ... ... ... ... қоғамның түрлi
сфераларының құрылуы мен тұлғаның белсендiлiгiнiң ... ... ... ... ... байланысты студенттердің танымдық
әрекетiн белсендiлендiру, оны ... ... және ... ... және моральдiк – психологиялық тұрғыдан қамтамасыз ету
күрделi педагогикалық мәселе ғана емес, маңызды ... ... ... ... ... көрсетiлгендей
«танымдық белсендiлiк» терминiнiң негiзiнде белсендiлiк жөнiнде түсiнiк
жатыр. Ол әр түрлi ... ... ... етушi көп аспектiлi феномен
ретiнде көрiнедi:
-биологиялық (П.К.Анохин, В.М. Бехтерев, Н.А.Бернштейiн, А.Илиади, И.М.
Сеченок т.б.);
- ... (Б.Г. ... М.Я. ... Л.С. ... Б.Ф. ... педагогикалық (Ш.А. Амоношвили, Я.А. Коменский, Д. Локк, Ж.Ж. Руссо,
К.Д. Ушинский, Г.И. Щукина т.б.).
Биологиялық аспект – белсендiлiк ... ... ... ... адамда энергияның жиналуының нәтижесi болып табылатындығы
жөнiнде түсiнiкпен тығыз байланысты. ол өзiн – өзi ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз
ететiн оған тән тұқым қуалау қасиетi. Оны өзара ...... ... мен оның ... ету ... ... туатын қарама –
қайшылықты жоюға бағытталған ... ... ғана туып ... ... осы әсердi жоюға мүмкiндiк беретiн және мiнез – құлық құруға
өткен ... ... ... оқиғаға бағытталған мүмкiндiк беретiн
физиологиялық механизмдер де туып отырады (П.К. ... ... ... ... сапа ... табылады, бұл тiрi материяның iштей
детерминацияланған iс – әрекетiнiң бiр түрi болып табылады. Адам ... ... ... ... ... күшiмен де белсендi келедi.
Психологиялық аспект – тұрғысынан белсендiлiк С.Л. ... ... ... жөнiндегi детерминистiк түсiнiк беру сұрағының
бiр бөлiгi ретiнде қарастырылады. Мұнда белсендiлiк iшкi ... ... ... ... ... ... ... шарттардың нәтижесi
және ол iшкi сапаларға тәуелдi. Iшкi мен ... ...... және ... әсер жауап беру белсендiлiгiнiң өсуiнде көрiнетiн
күрделi шарттардың жоғарылауына сай өзгерiп ... ... ... ... – қатынасына айналады, бұл – адам жеке тұлға ретiнде көрiнгенде
және белсендi әрекет ...... иесi ... ... ... ... белсендiлiгiн былай түсiндiредi: ... мен ... ... ... iшкi ... арқылы әрекет жасайды».
Белсендiлiк субъектiнiң ... ... ... Ол ... мына
сәттердiң болуын қалайды:
- объектiлерге бағытталған ыңғайлы таңдаушылық,
- объектiнi таңдаудан кейiнгi мақсаты,
- тапсырмаларды қою,
- iс-әрекетке объектiнiң қалыптасуы,
- мәселенi шешуге ... ... жүру ... ... қоршаған әлемге әсер
етедi, таниды, өз қажеттiлiктерiмен мақсаттарына сәйкес құрады.
Әлеуметтiк тұлғалық аспект – мәселелерi iс-әрекет ... ... ... ... ... белсендiлiк – адамның тек
табиғи қасиетi ғана емес ... ... ... ... белсендiлiгi сыртқы материалды iшкi психикалық
әрекетi өз қатарына қосатын iс - әрекеттiң бiрдей ... ... ... Ананьев, В.М. Бехтерев, Л.С. ... С.Л. ... ... ... ғана тән ... ие – ... ... әрекет, мұнда
ол белгiлi әрекетке жетедi. Бұл әрекет өз жеке тұлғасының өзгеруiмен және
әлеуметтiк ортаның өзгеруiмен ... ... ... ... ... ... деп ... оны әрекеттiң
қысқа сипаттамасында қарастырып көрген дұрыс. Әрекет бұл ... ... ... және құрылуының бiр түрi. Жеке тұлға әрекет барысында
қалыптасады, дамиды. Тұлғаның ... ...... ... ... жете алуы ... ... болуы мүмкiн. Белсендiлiк
болмыстық қоғам формаларын құруға және адамның адамның ... ... ... бағытталған әрекет болып табылады.
Педагогикалық аспектiдегi белсендiлiк мәселесiн зерттеу берiлген түрлi
түсiндiрумен байланысты:
- белсендiлiк студенттің ... iс – ... ... ... ... ... ... дайындық жүзеге асыру) деген қатынасын
сипаттайтын тұлғаның бiр белгiсi ретiнде ... ... ... iс – ... ... ... мотив,
ерiк күшi, эмоция) көрсететiн негiзгi белгiлермен ... ... ... ... ... жөнiндегi қысқаша сипаттамадағы таным мақсаты –
объективтi шындықтағы ... ... ... ... белсендiлiк танымның ерекшелiгi немесе байланысты екенiн
түсiну үшiн, таным процессiнiң болуымен, бiр – ... ... ... және ... атты ... шындық әлемiнiң
көрiнiсi ретiнде субъект санасында екi ... ие ... ... ... ... ... деңгейден iздеу – орындау
арқылы продуктивтi деңгейге дейiнгi тұлғалық даму ... ... ... асады.
Репродуктивтi таным деңгейiнде объект (оқу ... ... сол ... ... Т.И.Шамова репродуктивтi танымның
мәнiн мақсатқа бағытталған iс – әрекет ретiнде ашады ... ...... келген белсендi таным болып табылады.
Педагогикалық аспект тұрғысынан белсендiлiктiң үш түрiн бөлiп қарауға
болады: ақыл – ой ... ... және ... ... – ой ... элементарлы iс – ... ... ... ... ... барлық деңгейдегi нағыз әмбебап iс
– әрекет шарты болып ... Ол ... ... көрiнуi мүмкiн:
- ынталандыру жаңалығынан туған зейiн белсендiлiгi және бағдарлы –
зерттеу iс – әрекетiне ... ... ... ... ... ... түрiндегi (Д.Б. Богоявленская) көрiнетiн
тұлғалық белсендiлiк ретiнде.
Ақыл – ой белсендiлiгiнiң орталық ядросын когнитивтi функциялар мен
процесстер ... ... ... ... әр ... - белсендiлiк
дамуының өзiндiк сапалы сатысы» деген қорытындыға ... ... ... ... сай ой ... ... Бұл терминнiң кең өрiс алуы, жиi қолданылуы ... ... ... оның ... ... белсендiлiк интелектуальды және ... ... ... ... ... ... ... табылады.
Танымдық белсендiлiк – жалпы танымдық белсендiлiк ... ... оның ... ретiнде адамның ең маңызды қасиетi болып табылады:
қоршаған әлемдi тек шындықтағы биологиялық және ... ... ... ... ... ... адамның әлемге деген ең мәндi қарым – қатынасымен,
яғни оның ... ... ... ... ... ... жақтарын
бейнелеуiмен, себеп – салдарлы байланыстар, ... ... ... ... өте ... және ... ... ретiнде
өзiнiң психологиялық анықтамаларында көптеген тұжырымдарға ие. Бiлiмдi
белсендендiру мәселесiне ... әр ... ... белсендiлiгiне
анықтама берiледi, оның құрамды белгiлерi бөлшектенiп, мазмұны мен көлемi
анықталынады. Таным белсендiлiгiнiң ...... ... ... екенiн атап өту керек. Оның зерттелуiне маңызды ... ... ... ... И.Л.Лернер, М.И.Махмутов
және т.б. Маңызды әлеуметтi күшiне ... бұл ... ... беру ... мен ... негiзгi болып саналып отыр.
Педагогикалық – ... ... ... ... ... Адам ... белсендiлiгiнiң тағдаулы бағыттылығы (Н.Ф. Добрынин,
Т. Рибо).
- Таным субъектiсiнiң ақыл – ой ... ... ... Әртүрлi сезiмдердi белсендiргiш (Д. Фрейер).
- Адамның iс – ... мен ... ... ...... және ақыл – ой ... ерекше қорытпасы
(А.Г. Ковалев).
- Бiлiмдi қарқынды ... ... яғни ... пен ... (Н.А.
Половников).
- Субъектiнiң қоршаған заттар мен құбылыстарға қатысты қайта құрылу
әрекетiнiң ... (Л.П. ... ... күшейтiлген танымдық жұмысымен сипатталатын ерiктiк жағдай
(Р.А. Низамов).
- Оқушының өмiрлiк күшiнiң әсерлiгi (Г.И. ... ... ... ... ... – ерiктiк әрекеттi жиюға ұмтылумен
және бiлiм беру сипатына, мазмұнына қатысты тәрбиеленушi тұлғасының
айқындалуы, ... ... (Т.И. ... ... көп ... ... ... қалыптасуымен
тығыз байланысты. танымдық әрекеттiң белгiлi бiр ғылым саласымен ... ... ... ... ... және ... ... – қатынасы маңызды келедi. Сонымен бiрге, адамның барлық жоғарғы
таным ... ... даму ... белсендiруде танымдық
белсендiлiк тұлғаның шындықты қайта құру әрекетi ... ... ... жеке тұлғасында танымдық белсендiлiгiнiң дамуы 19-21 жас
аралығында қарқынды келедi. Бұл әсiресе студенттің ... ... ... ... ... табуға ширақ келуi, бiлуге деген ұмтылысы
танымдық ойындар арқылы оқу әрекетiнiң мiндеттерiн шешуде айқын көрiнедi
1.2 ... ... ... танымдық процестерінің
даму ерекшелігі
Ұлттық-педагогикалық ерекшеліктерін тек қана бағыт және таптауырындар
механизмдері ... ... Бір ... ... ... мен ... ... ететін санадан тыс әрекеттерге қазіргі уақытқа дейін
басқа түсініктемелер табылған жоқ. ... да ... ... ... тыс және ... ... ... Яғни ол адамның еркінен тәуелсіз. Басқа жағынан қарағанда ұлттық-
педагогикалық ... ... ету ... ... қажетті
болатын бағыт теориясын педагогикалық дайындық феноменін түсінуге шығарады,
себебі кез-келген ұлттық жалпылықтың өкілдері ... ... ... ететін ойлануға, сезінуге және қимылдар жасауға бейімделген болады.
Ұлттық-педагогикалық ... ... ... ... психикалық
феномендердің қызмет ету ... тек қана ... ... ... ... ... ... теориясы өте кеңінен қарастырылған.
Оның негізін салушы Д.Н.Узнадзе бағытты былай ... ... ... ықпал жасауынан және оның өмір сүру жағдайларының әсер
етуінен пайда болған. Белгілі психикалық ... оны ... ... ... ретінде сипаттауға болады. Бағыттардың пайда болуы және
қызмет ету механизмдерін бірінші көрсеткен де ... ... ... болатын бағыттардың сипатына жеке адамның қабылдау ... ... ... Ш.Надирашвили бағыты әлеуметтік
педагогиканың деңгейінде түсінудің ірге тасын қалаған. В.А.Ядов, әлеуметтік
бағыттың ... ... ... және жүріс-тұрыстың
компоненттерін бөліп көрсетті, ... ... жеке ... ... сипаты
ретінде оның қызмет ету механизмдерін зерттеу жолдарын көрсетті.
Полиэтникалық жағдайдағы басқарушылар, әлеуметтік-қызметкерлер көптеген
ұлттардың ... ең ... ... және ... олармен қарым-
қатынас жасауға дайын болмайды. Социологтардың ... ... ... ұлтаралық қарым-қатынас 4-6 есе жоғарылай түседі, ол үшін әр
адамнан қосымша педагогикалық ... ... ... ... ... ... көптеген басқарушылары ұлтаралық ... ... ... ... ... іс-әрекеттерінің бастапқы
сатыларында жиі және көптеген ... ... ... ... ... бар. Ең негізгісі - оқу орындарындағы Полиэтникалық
ұжымдармен жұмыс ... ... ... үйрететін арнайы пәндердің
болмауы. Соған байланысты қазіргі заманда жоғарғы оқу орындарының түлектері
және жас ... ... ... әлеуметтік-педагогикалық
қиыншылықтарға ұшырайды.
Полиэтникалық жағдайда индивидтің өзіндік қарым-қатынасы - ... сол ... ... ... ... ... қатар тіл үйренуде,
сол тілді өгей тіл ретінде, ана тілі ... ... оған ... ретінде қараудың тілдік пән ретінде қараудың атқаратын ролін, оның
маңызы өте зор. В.Риверс кезінде айтқан болатын: ... ... ... ... со тіл ... анықтама беруіміз керек”. Яғни ... ... ... ... даму ... байқататын, оның қарым-
қатынастағы қызметін көрсететін жалпы білім алу кезіндегі құрал. Өгей тілге
үйренудің жалпы пән ... ... ... ... ... ... ... оны меңгеру қиындығын аңғартады. Оны меңгерудегі
қиындықты студенттер мен педагогтар ... ... әсер ... ... ... ... мүмкін. Мысалы, “қаншама
оқысаңда үйрене алмайсың”, “Тіл үйрену маған қиын” [7].
Күнделікті өмірде адам өзінде бұрыннан бар және жаңа ... ... ... жолында әртүрлі әрекет ... ... ол ... мен ... ... ... аталған көптеген
байланыстарының ішінен керек дегенін алып, іске жаратады. Мұның бәрін біз
ойлау арқылы есеп ... ... ... мен құбылыстарды талдап
зерттеу салыстыру арқылы ... ... ... ... ... болу ... деген болатын. Салыстыру - заттар ... ... ... мен ... ... ... Ол ... болып, заттардың белгілі бір ерекшеліктерін негізге алып өткізілу
керек [17].
Социологтардың зерттеулері ... ... ... ... іс-әрекеттері бастағаннан бастап 4-5 жылдан
кейін ғана өздерімен бірге жұмыс істейтін ... ... және ... ... білу ... сол ... ... қарым-
қатынастарды реттеуде тұрақты білімдері мен дағдылары қалыптасады. Өкінішке
орай, Полиэтникалық ұжымдарды біріктіру құралы ... ... аз ... ұжымдарды белгілі бір ... ... ... ... өзінділігіне, салт-дәстүрлеріне қарай жеке адамдардың
өзара қарым-қатынастарының түрлерінің үлкен әртүрлілігін көруге болады.
Бұндай жағдайда нақты бір ... ... ... ... ... ... басқарушы мен әлеуметтік қызметкердің
іс-әрекетін жеңілдете түседі. Полиэтникалық жағдайда бір ұлттың өкілдерінің
арасындағы тұрақты ... ... ... топ ... қарым-
қатынастар белсенді түрде көрінеді. ... ... ... ... ... ... ... топтардың өкілдерінің
арасында қақтығысқа әкеліп соқтыруы мүмкін. Басқарушы, әлеуметтік ... ... ... ... ... ... міндетті, және
өздерінің іс-әрекеттерінде есепке ала отыру керек [11].
Полиэтникалық жағдайда бір ұлттың адамдарының ... ... ... ... ... ... деп ... болмайды. Бұл
ұлттық-педагогикалық ерекшеліктері бірдей адамдардың арасында болып жататын
тар этникалық қатынастар. Олар негізінен жеке ... ... ... ... ... Басқаша айтқанда,
мұндай ұжымдарда белгілі бір ұлттың бір адамы ғана емес, керісінше ... бір топ ... ... ... арасында этно-топтық өзіндік сана
қалыптасады, жалпы қызығушылықтар мен талпыныстар көріне ... ... ... ... ... керек. Осыған байланысты
Полиэтникалық ұжымдардың ... ... ... ... жұмыстары нәтижелі түрде жүзеге асып ... ... ... ретінде Полиэтникалық ұжымның әлеуметтік-этникалық құрылымының
бірлігін этникалық микро-топты қарастыру қажет. ... ... ... ... ... ... барлығыны ортақ тіл, жалпы ... ... ... бір түрлі және этно-топтық өзіндік
сана сезіммен, топ ішіндегі нормалар мен ... ... ... ұжымдарда мұндай микро-топтар бірнеше болуы
мүмкін. Олардың мүшелері біртипті ... ... ... жауап беруі
мүмкін. Жалпы ұжымдық, әлеуметтік, педагогикалық ... ... ... ... ... түседі, мысалы, қоғамдық пікір, ... ... т.б. ... ... ... ... әр этникалық микро-топтарда пайда болатын ... ... ... ... ... студенттермен тәрбие жұмысының жүргізілуі
күрделене түседі, және кең көлемді білім мен ынтаны, ... ... ... ... талап етеді. Полиэтникалық жағдайда
басқарушының ұжымда ... ... ... ... ... мен олардың көрінуін есепке ала отырып білудің маңызы өте зор.
Бұл процестердің ... ... ... ... ... дағдылар да
қажет.
Полиэтникалық аудиторияда студенттердің ... ... ... ... өте зор. ... ... өкілдері
басқарушылардың жүріс-тұрыс стильдерін өз беттерінше ... ... ... қасиеттеріне, мамандық дағдыларына, педагогикалық
шеберліктеріне әртүрлі талаптар қояды. ... ... ... көп нәрселері мәдени дамудың спецификасына ... ... - ... бір ... жеке ... әсер ету, сол адамның жан-
жақты қарым-қатынас жасау, басқа ұлттар мен ... ... ... ... түрін өзгерту. Тәрбиелік жұмыстың заңдылығы - адамдардың ... ... ... ... ... ... негізінде ұлттық топтардың тарихы және мәдени даму барысында
қалыптасқан бағдар мен ... ... ... ... ... ... ... барысында қолынан келетін барлық жағдайларды
жасау керек. Оның жұмысы мұқият жоспарланған және жүргізілу ... ... ... ... ... - ... жан-жақты білім алуға бағытталған
қимылдарында олардың қалаулары мен қызығушылық-тарының ... ... ... - ол ең ... әрбір студенттің
танымдылық белсенділігін қалыптастыруда көрінеді. Себебі, ... ... жеке ... творчествалық ерекше белгісі болып
табылады. Студенттердің танымдық белсенділіктерін дамытудың негізгі тәсілі
жоғары оқу ... ... ... ... ... тек қана ... беру ... ғана емес, сонымен бірге студенттердің өз бетінше ... ... ... дамытудағы негізгі құралы ... ... ... ... көмекші оқу құралы лектордың аудиториядағы
сөзіндей, оның студенттермен қарым-қатынасындай бола алмайды. Жоғары оқу
орнының ... ... өз ... ... ... ... заманның маманы - ... ... ... ғылыми
ұйымдастыру принциптерін тәжірибе барысында қолдана алады. Ол ... ... ... керек екенін біледі, ұжымдық тәжірибені бағалайды, және
жолдастарының пікірлерімен санасады. Сол ... осы ... ... ... ... ... ... қоғамымыздың нағыз интелегенті және
эрудициясы кеңінен дамыған. Жоғары оқу ... ... ... ... және сол ... ... творчестволық ойлауларын
жоғары мәдениеттілікті және азаматтық борышының жоғарғы жауапкершілігін
сезінуге қалыптастырады.
Қабылдау - өте ... ... ... оқу ... ... ішкі ... сезе білуі керек. Студенттердің танымдық іс-
әрекеттерін белсендіріп отыру үшін белгілі тақырыптарға байланысты ... ... ... ... тізімін беру керек. Педагогтық мақсаты -
студенттердің лекциядағы материалды белсенді ... ... ... ... білім алу процесінде пайдаланатын көптен көп
интеллектуалды мүмкіндіктер ... ... ... ... пәнаралық байланыстың маңызы өте зор.
Мысалы, шет тілін үйренуде жас ерекшелік ... ... шет ... ... ... және ... қоғамдық пәндердің
қатарын оқыту керек.
Студенттердің танымдылық іс-әрекеттерін дамытуда пәнаралық байланыс
жалпы педагогика курсын ... ... ... ... ... ... ... осы педагогиканың маңыздылығын түсіндіру қажет,
себебі педагогикалық білімсіз шет тілін нәтижелі меңгеру ... емес ... және ... ... беру ... ... ... жоғары рухани қажеттіліктерімен және эстетикалық қажеттіліктерімен
көрінеді. Рухани қажеттіліктердің қалыптасу проблемасына көптеген ойшылдар
өз ... ... Атап ... В.П.Лежнева, С.Л.Рубинштейн, А.Н.Леонтьев,
В.Н.Мясищева, В.И.Селиванова, А.В.Петровский және тағы басқалар.
Бірақта ... ... ... - ұғым анықтамасы. Эстетикалық
қажеттілік және оны қолдану классификациясы, ... және ... ... ... эстетикалық қажеттіліктердің ішкі
өзара байланыстары. Қызығушылықтары және идеялары, олардың ... мен ... - ... мәнде игерілмеген. Адамның эстетикалық
қажеттіліктерін эстетикалық сезім, идеал, талғамдар ... Өз ... ... сезімдер, эстетикалық талғамның құрылуы, идеалдар
эстетикалық қажеттіліктерге әсер ... ... ... олардағы жаңа
қызығушылықтармен қажеттіліктерді оятады. Эстетикалық қажеттіліктің
спецификалық өзгешелігі, олар ... ... ... және ... ... ... Ләззат алу және қанағаттану
сезімдері адамның бос ... ... ... ... ... өзі, еңбек барысындағы нәтижеге қанағаттану, т.б).
Табиғатпен және өнердің әртүрлі ... ... ... жоғары оқу орын тәжірибесінде педагогтың студентке өтімді
келуі әртүрлі болып ... ... бір ... ... ... оған ... әсер ете алады да, ал екінші педагогтың ... ... ... да ... бере ... Бұл - ... беделіне,
ұстаздың шеберлігіне байланысты жайлар. Ұстаздық пен шеберлікті зерттеп,
мұның өзіне тән ерекшеліктерін ашып ... ... ... ... ... мен жас мұғалімдері үшін үлкен маңызы бар.
Танымдылық іс-әрекетте еліміздің ... бұл ... ... ... ... отыр. Дегенмен бір жүйеге түсіп болмаған жайлар да бар.
Мәселенің осылай ... ... ... тек мән ... ... көпшілік
арасына таралған мынадай жайттардан: мысалы, ұстаздық шеберлікті белгілі
бір ... оқып ... ... ... ие ... ... ... мұның сырын ашып білуге селқос қарап ... ... ... ... ... ... ... айталық белгілі бір шешімге
келгенде, соған ... ... ... ... шешімге келетіні де
болады. Өткен кезде ірі педагогтардың (К.Д.Ушинский т.б.) ... ... ... бұған мән беріп, бірақ бұл қасиетті
ғылыми тұрғыдан жете түсіндіре алмаған.
Танымдық іс-әрекеттерге ұстаздық шеберліктің көбісі ... ... ... деу, ... қате ... Ал мұндай қасиет бірлі жарымды
кездескен жағдайда да, ... ... ... сыр жоқ ... Өйткені
ұстаздық шеберліктің нендей түрін дәлелдеуде де себеп ... ... ... Бұл ... ... адамның, соның ішінде педагогтардың да ... ... ... ... ... әр ісінің жемісті болып келуін
содан шығатын нәтиже ғана ... Ал ... ... өзі ... ... ... әсерленіп соған ұғынуы. Педагогтың ... ... ... ... ... ... үшін ол олардың жан
дүниесін жақсы біліп айтатын сөзін, ... ... ісін ... қолданылуы керек. Тек сонда ғана ұстаздық қасиетке ие ... ... ... ... ... ... ... бәрі де сөз арқылы іске ... ... ... ... ... айта білуге байланысты. Әрине,
студентке айтылатын сөздің өтімді келуі, сөзге ғана ... ... ... ... ... ... келуіне тәуелді. Дегенмен
сөзді үйлестіріп айта білудің маңызы зор. Педагогтың ... ... ... сөздері неше түрлі болып келгенімен, студентке әсер
ету жағынан алып қарағанда, оларды, негізінен екіге бөлуге болады:
Біріншіден, ... ... көбі ... ... беру жөнінде
айталады. Ақыл айтып кеңес берудің өзі студенттің істеген ісін ... ісі ... ... ... ... студенттің өзіне сездіру ... ... ... осы ... ... жетпегенде оған қатты
талап қойып, қолданатын сөздер міндетті түрде бұйрық ретінде қолданылады.
Әдетте осы сияқты сөздердің бәрі бір ... ... ... ... үйлестіріле қолданып отырса ғана нәтиже бермек. Сондықтан сөзді
тек қандай мазмұнда емес, дауыспен үйлестіріп айта білу де ... ... ... ... оны тиісті дауыс ырғағымен үйлестіріп айту
өзінше бөлек мақсат емес, оқушының бұл ішкі көңіл ... ... ... әсер ету үшін ... Педагогтың шеберлігі тек дауысты үйлестіре
білумен шектелінбейді. Сөздің студентке өтімді келуі оның ... ... Бұл ... сөздің мазмұны дегенде оның ... ... ... ... ... Себебі сөздің не өтімді, не
өтімсіз келуі студенттің тек өзі ... ... ... ... осы ескертуді мақұлдайтынына, мақұлдамайтынына көп байланысты.
Сондықтан осыны еске ... ... ... ... ... ... ... көпшіліктің пікірін аударып отыру керек [23].
Полиэтникалық жағдайда ... ... ... оқу ... ... ... ... мағынасы зор. Сол
жұмыстың барысында педагог ... ... ... ... оқу ... және мемлекеттер арасындағы саяси қарым-қатынаспен, адамгершілік
қасиеттермен, әдеби, философиялық, тағы басқа ... ой ... ... ... ... ... ... береді.
Сөйтіп, оларда белгілі бір тәртіп пен жүйеге ұйымдастырылған философиялық,
жаратылыстану, эстетикалық, саяси, тағы да ... ... ... осы ... адам өз ... деп білсе, ол сенімге итермелеуші
күшке айналады. Сенім дегеніміз - адамның өмірде өзі ... ... ... ... ... нанымы.
Дүниетаным жеке адамның мінез-құлқы мен іс-әрекетінің реттеуші қызметін
атқарады. Оның беріктігі адамның бойында айқындық пен ... ... ... дүниетанымы оның бүкіл бет-бейнесінен, мінез-құлқы мен іс-
әрекетінен, тіпті әдетінен де байқалып тұрады [20]. Адамның табиғатында ... ... жету ... бар. Ал бұл ... ... ... байланысты жетістікке жету үшін адам өз
шамасымен санасып, қолымнан келеді-ау ... ... ... ... мақсат өте қиын болса, орындай алмауы мүмкін; өте жеңіл ... ... мін ... сияқты болып көрінеді. Егерде студенттер
қостілділік жағдайда өз ... ... ... ... ... олардың талпыныс деңгейлері жоғары, ал керісінше - оңай мақсат
болса, онда бұл деңгей төмен ... Осы ... ... ... ... ... ... Егер талпыныс деңгейі жоғары болып, ... ... ... ... онда бұл ... ... ... деуге болады. Ал деңгейі осындай жоғары болып, бірақ өз мүмкіндіктерін
артық бағаласа, онда мұндай студент өз ... ... ... ... ... ... - өзін-өзі қостілділік жағдайда
студенттердің танымдылық іс-әрекеттерінің дамуы олардың ... ... ... ... ... дегеніміз - табиғатқа деген,
қоғам мен адамзат ақыл-ойының дамуы жөніндегі көзқарастар жүйесі. Жеке
адамның ... ең ... ... ... ... ... өмір ... адамдардың нақты қатынастарында, олардың іс-
әрекетінде жүзеге асады. Осындай бейнелеу барысында адамдардың белгілі бір
көзқарас ... ... ... ... ... ... жүйесі адамның өзі түсініп білген қажеттіліктері ... ... ... сол ... ... ... ... Сөйтіп, дүниетаным сөзқарастарының ролі адам өмірінде
күшейе түседі.
Бірақ мұндай көзқарастардың екі түрін ажырата білуіміз керек. Бірі ... ... ... ішке түйіп, қорытып, оны өз жеке басының
тәжірибесіне айналдыруы. Бұл - ... ... ... Оның шындыққа
жанасуы дұрыс та, бұрыс та болуы мүмкін, ... ... ... ... ... ... ... түрі - ғылыми көзқарас. Бұл қоршаған дүниенің
құбылыстарының заңдылықтарын білу негізінде, дүниетану ... ... ... ғылыми көзқарасты қалыптастыру үшін көптеген
ғылымдардың ... ... ... ... оқу ... ... да оқу
орындарында бұл бағытта студенттермен оқу ... ... ... ... ... негізін оқып-білу мақсатымен арнайы жұмыстар жүргізіледі.
Сөйтіп, жеке адамға бүкіл адамзаттың тарихи тәжірибесін ... ... ... ... ... орындау жұмысындағы басты тұлға-ұстаз-
мұғалім. Оның жеке басының мәдениеті, білімі, көзқарасы, ... ... ... ... қазіргі студентті, келешектегі адамзаттың дүниетанымының
қалыптасуына күшті әсер етеді.
1.3 Полиэтникалық ... оқу ... ... ... және танымдық іс-әрекетті белсендіру ерекшеліктері
Ұлттық қарым-қатнастарда бағыт құбылысын талдаудың маңызы өте зор. Л.М.
Дробижева белгілі ұлттың ... ... ... жүріс-тұрысына,
өзіндік қимылына дайындығы деп ... ... ... ... рет ... ... Ұлттық бағыттың жүйесі ретінде ұлттық
бағдарлануды да қарастырған, соларға сәйкес басқа ұлттық жалпылықтардың
өкілдерімен ... ... ... ... өзінділігін және болып
жатқан жағдайларды адамдар ерекше ... ... ... негізгі ұсынулары мынадай болады:
Біріншіден ұлттық бағыт белгілі қалып ретінде ұлттық дәстүрлерге сәйкес
құрылған әр ... ... ... ... ... және ... белсенділіктеріне, өзара әрекеттенулеріне,
қатынастарына деген жеке адамның немесе бір топ адамның ішкі ... ... ... ... құрылымының тарихи даму ... ... ... ... ... ... ұлттық жалпылықтардың
өкілдерінің әлеуметтік-перцептивтік бірлігі ретінде қалыптасатын ... ... ... ... ... ... ... құбылыстарының бейнелеу
процесінде индивидқа олардың маңызы және ... ... ... Полиэтникалық жағдайда студенттердің өзінің және ... ... ... дамиды. Ұлттық таптауырындардың қалыптасуы - бұл
әлеуметтік шындыққа деген жауап беру реакциясы, қоршаған шыдықтың ... ... мен ... деген әр реакция оның өзіне қандай қарым-
қатынас көрсететінін анықтайды.
Үшіншіден ұлттық бағыт, басқа да ... ... ... іс-әрекет
процесінде қалыптасады, ... ... ... ... жеке
қажеттіліктерімен іс-әрекетке сәйкес жағдайлармен қалыптаспайды, керісінше
жүріс-тұрыстың ерекше әлеуметтік ... ... ... сипатымен қалыптасады.
Ұлттық бағыттар нақты этникалық жалпылықтардың өкілдерінің психикалық
құрылымдарының ... ... ... да және одан ... түрде шығып
кетеді. Ұлттық бағыттар адамның ұлттық психикасының құрамды бөлігі ... ... оның ... ... ... ... әдіс-
тәсілдеріне ерекше спецификасын білдіреді. Кез-келген мемлекеттегі жүріс-
тұрыстың әлеуметтік нормалары, өзара ... мен ... ... ... ... байланысты осы өмірдегі әлеуметтік
нормаларға сәйкес жүріс-тұрыстың стереотиптары мен қимылдары көрсетіледі.
Әлеуметтік нормалар адамның жүріс-тұрысымен ондағы ... ... ... ... реттеп отырады. Осыған байланысты
ұлттық бағыт ұлттық-педагогиканың құрылымдық ... ғана ... ... оның ... ету ... де жатады, себебі іс-әрекеттік жағдайда
психиканы реттеуде ұлттық бағыттардың маңызы өте зор.
Ұлттық бағыттар ... ... ... ... ... ... етуінің негізінде көрінеді. Ұлттық-педагогиканың
көріну түрлері ретіндегі, ұлттық-педагогикалық ерекшеліктерінде ... ... ішкі ... құрайды. Әр түрлі этникалық жалпылықтардың
өкілдеріндегі шынында да бар және ... ... ... ... ... болжамдайды. Әртүрлі халықтардың
өкілдерінің ұлттық-педагогикалық ... ... ... ... ... ... көрсетуге болады:
Мұқият негізделген және ең анық көрсеткіштердің принципі. ... ... ... ... ... ... мазмұндай мен құрылымдардың педагогикалық феномендерінің
өзіндік ... оның ... ... негізінде ғана
салыстыруға болады.
Маңызды көлемдерді салыстыру және теңеу принципі. Зерттелетін ... ... және ... ететін сипаттарын табу қажет.
Тарихи-гносеологиялық жақындау принципі. Салыстыру мен теңеу ... ... ... ... ... Бұл ... бір жағынан ұлттық-
педагогикалық құбылыстар қалыптасқан, екінші ... ... ... ... алу ... ... ... құбылысты тарихта
болған әйгілі құбылыстар ретінде және осы құбылыс өзінің дамуында қандай
негізгі этаптардан өткенін ... ... ... принципі. Ұлттық-педагогикалық ерекшеліктердің
мазмұнын бағалауда әлеуметтік жақындаудың маңызы өте зор. Сол ... ... ... ... ... ... ... талдау
талап етіледі. Ұлттық-педагогикалық ерекшеліктерді зерттеу өзіндік ... ... ... ... ... жалпылықтардың өкілдерінің іс-
әрекетінде олардың қалай көрінетінін білу қажет.
Кез-келген іс-әрекет өндіріс құралдарының көмегімен ... ... ... ... және ... жету ... ... шешуге бағытталған. Іс-әрекеттің өзінің нақтылы мазмұны болады.
Қандай да болмасын іс-әрекеттің ... ол ... ... ... ... ... құрылымдарды және жеке адамның
қасиеттерінің ... ... ... ... ... мазмұны
топтың ақыл-ой, эмоционалды, ерікті және ... ... ... мен дәстүрлерінің арқасында толықтырылынады. Сонымен қатар
ұлттық-педагогикалық ерекшеліктер ... ... ... ... ... ... [12].
Іс-әрекеттің нәтижелілігін бағалауда тек педагогикалық алғышарттарға
ғана емес, сонымен қатар моральді-құлықтылық, ... ... ... бөлу ... ... ... да, қимылдардың түрлері
мен тәсілдерінде де педагогикалық мазмұнда көрсетуге болады, ал ұлттық-
педагогикалық ерекшеліктер оған ... ... ... ... өздерінің бірігіп көрінулерінде моральдік-құлықтылық сипаттар мен
педагогикалық климат белгілі іс-әрекетті жүзеге ... ... ... ... ... әр ... ... өкілдерінің еңбек
белсенділіктерінде көрінетін ұлттық-педагогикалық ерекшеліктері мен олардың
өзіндіктері іскерлік мүмкіндіктерін белгілі бағалау негізін көрсетеді.
Ұлттық-педагогикалық ерекшеліктер шынында да ... ... ... ... ... ... қасиеттерінің арқасында іс-
әрекетке үш деңгейде әсер етеді:
Іс-әрекеттің орындалуының ұлттық өзінділігінде.
Адамдардың көрсететін сапаларының ұлттық ... ... ... ... орындалуының ұлттық өзінділігі, ... ... ... ... ... ... педагогикалық ғылымда негізгі мәселелердің бірі болып табылады [6].
Ұлттық-педагогиканы қоғамдық сананың ... ... ... ... ... ... ... ұлттық жалпылықтардың өкілдерінің іс-әрекетінің
себептік күшін сипаттайды, олардың мотивтері мен мақсаттарының өзінділігін
көрсетеді.
Интеллектуалдық-танымдық аймақ ұлттық ... ... ... ... ... анықтайды, олардың спецификалық танымдылық және
интеллектуалдық қасиеттер көрінеді.
Эмоционалдық-еріктік аймақта белгілі бір мемлекеттің халықтарында өзінділік
эмоционалдық және ... ... анық ... және ... ... оларға көбінесе іс-әрекеттің нәтижелігі тәуелді.
Коммуникативті - жүріс-тұрыстық аймақ белгілі ұлттың өкілдерінің ... жеке ... ... ... ... ... мен ... қамтиды, басқа мемлекеттегі адамдардың осындай ... ... ... ... ... ... ... қарым-
қатынастарының нормалары бар [9].
Полиэтникалық аудиториядағы педагогтардың ұлттық-педагогикалық
ерекшеліктерінің құрылымдарын былай көрсетуге ... ... ... қабілеттері, ... ... ... ... жұмысқа деген қабілеттер бір
халыққа сипатты, ал байқаушылық екінші халыққа деп айтуға болмайды. Бірінші
және екінші қасиеттер де ... ... Сол ... бұлардың қайсысы
басым болады қарастыру керек.
Интеллектуалдық (логикалық жолын қуу деңгейі, абстрактылықтың кеңдігі мен
тереңдігі, ... ... ... ... ... сипаты т.б.). Әр түрлі халықтарға өзінділік интеллектуалдық
мінездемелер сипатты.
Танымдылық (қабылдаудың ... ... ... ... ... ... мен ... қиялданудың
жарқындығы мен шапшаңдығы, зейіннің концентрациясы мен тұрақтылығы).
Эмоционалды (сезімдердің өту динамикасы, эмоция мен ... ... ... ... ... ... спецификасы, еріктік
процестердің тұрақтылығы, еріктік күш салулардың ұзақтылығы).
Коммуникативтік ... ... ... әрекеттенулердің,
қатынастардың, өзара қарым-қатынастардың ... ... ... процестердің
өзінділігін ескеру керек, себебі олар адамдардың жүріс-тұрыстары мен іс-
әрекеттеріне әсер ... ... ... ... ... ... ерекшеліктердің қызмет етулеріне тұрақтылық береді. Ұлттық
сана-сезім адамдардың белгілі ... ... ... ... ... ... ... жүйесінде өзінің жағдайына ... ... ... ... ... ... өзара қарым-
қатынастарын түсіну. Ұлттық сана-сезімнің көп-бейнелік құрылымы бар, өзіне
келесі ... ... ... ... ... және ... белгілер туралы елестетулер[31].
Қоғамдық идеология мен ... ... ... ... ... сана-сезімнің компоненті болып ... ... ... ... оның ... ... қарым-қатынасын
білдіреді. Идеологияның ... ... ... ... қоғамдық сана-сезімнің басқа компоненті қалыптасады - қоғамдық
педагогика. ... ... ... ... ... ... ... қоғамдық педагогикасына, содан кейін жеке адамдардың даралық
сана сезімдеріне енгізілуі керек.
Ұлттық-педагогика мен ... ... ... ... ... оның ... ... әлеуметтік-экономикалық
жағдайлардың әсер етуінен құралады және осы ... ... ... Ұлттық-педагогикалық белгілері әлеуметтік-экономикалық
белгілердің туындысы.
Ұлттың әлеуметтік құрылымы ішінен ... ... сол ... ... реңкі де ішінен солай қарама-қайшы болады. Сол себептен бүкіл
ұлттың бірегей педагогикалық ерекшеліктердің аумағы ... ... оның ... ... ... ... олардың бағыттылығын көрсетеді.
Ұлттық-педагогикалық ерекшеліктер сол әлеуметтік қимылдардың тек қана
өзінділігін сипаттайды.
Ұлттық өзінділікте кейбір ... ... ... ... Сол ... ... жетекшілеріне тек қана үлкен
байқаушылық ... ... ... ... ... ... әр
түрлі ұлттардың адамдарына бірдей және тең қарым-қатынас талап етіледі.
Полиэтникалық жағдайда белгілі бір ұлтқа жатуына, мәдени спецификасына,
тілдің ... ... ... жеке ... ... ... ... Осындай жағдайларда нақты
этникалық жалпылықтардың өкілдерінің ... ... ... білу ... ... іс-әрекетін жеңілдете
түседі.
Полиэтникалық ұжымдарда бір ұлттың өкілдерінің ... ... ... ... ... ... ... есепке алам отырып, оларды міндетті түрде өзінің іс-
әрекетінің ... ... ... ... ... ... әртүрлі
ұлттық жалпылықтардың өкілдерінің арасындағы қақтығыс ... ... ... ... ... ескеру,
ұжымдағы тәрбиелік іс-әрекеттің ерекше құрылуын болжамдайды. ... ... ... ... әрекеттердің
түрлері мен тәсілдерінің өзінділігін, ... ... ... ... ... ... жетекшінің жүріс-тұрыс стилін
өздерінше қабылдайды. Полиэтникалық аудиторияларда ... ... ... ... ... білімдерді, кәсіби дайындықты жоғары
деңгейдегі педагогикалық шеберлікті талап етеді. Полиэтникалық жағдайда
жетекшінің ұжымда болып ... ... ... ... ... ... заңдылықтарын есепке алу іскерлігінің маңызы өте зор.
Полиэтникалық жағдайда педагогтар мен студенттердің арасындағы ... ... ... осы ... тәжірибелік
дағдыларын қолдану ... ... ... жетекшінің
студенттермен жұмыс жасау іс-әрекеті мұқият ... және ... ... ... ... асуы ... Осы іс-әрекеттің негізгі
элементтерінің бірі әр түрлі этникалық жалпылықтардың ... ... ... ... ... аудиториядағы жетекші
студенттерді қызықтыратын елдердің, мінездерімен, салт-дәстүрлерімен
таныстырады. ... ... ... ... ... ... ... үздіксіз, үнемі толық жетілдіріліп және
тереңдетілген ... ... Бұл өте көп ... керек ететін жұмыс.
Полиэтникалық аудиторияда ... ... ... ... студенттердің арасында ұлтаралық қақтығыстарға
әкеліп соқтырады. Соның кесірінен ... ... ... климаты шиеленісе түседі, біріккен іс-әрекетте мүшелерінің
арасындағы өзара ... ... ... ... ... ... жасаған кезде
ғалымдардың нұсқауларына сүйенген дұрыс емес. Ұжымдағы ұлтаралық ... ... ... ... ... ... қолдануға
болады.
Қазіргі жағдайда Полиэтникалық аудиторияда педагогтың ... ... ... ... ... ... ... бетіне қарап жұмыс
жасауды талап етеді. Педагог әрбір ұлттық жалпылықтардың студенттерінің
қатынасының ... мен ... ... ... ... ... Ол
үшін ұжымдағы жұмыс істеу белсенділігінің ұйытқысы неғұрлым нәтижелі болуы
үшін, соғұрлым ұлттық-педагогикалық ерекшеліктердің ... ... ... ... ... ... біріктіру
мәселесінде, интернационалдық тәрбие негізгі орын ... ... ... ... негізінде, оның жүзеге асыру нәтижелілігін жетекшінің
қимылдарының белсенді жүйелері қамтамасыз етеді.
Полиэтникалық аудиторияларда жетекші студенттердің қарым-қатынастарын
үнемі талдап ... ... әр ... ұлттардың өкілдерінің арасындағы
достықты нығайтуды қамтамасыз ететін объективті алғышарттарды бақылап отыру
керек.
Полиэтникалық жағдайдағы жетекшінің студенттердің ... ... ... ... ... ұлттық шектеуліктерді жоюды
шешетін күрестерді ұйымдастыру қажет. ... ... ... ... ... қақтығыс жағдайларды болдырмауға күш
салуын есептеу ... ... ... қақтығыстар бір ұлттың өкілдерін
деген кері қарым-қатынастарының салдары болады. Олардың ... ... ... қажет. Сонымен Полиэтникалық аудиторияларда жетекші
студенттердің тек қана ... ... ... ... сол ... жетекшілердің іс-әрекетінің арнайы білімдер мен
дағдыларды пайдалана отыратын күрделі ... ... ... ... табылады [22].
Ұлтаралық қарым-қатынастардағы кәсіптіктің көрінетін формаларының
құрылымдары мен мазмұндары өте ... және әр ... ... ... ... ... ... жалпылықтардың адамдарымен жұмыс жасау
барысындағы өте жақсы ... ... мен ... ... ... өзара қарым-қатынас процесінен қанағат алудың өзінділік қалыптасқан
қызығушылықтар мен талпыныстар.
Ұлтаралық қарым-қатынастағы кәсіпкерліктің ... ... ... 1) ... жете білушілік; 2) әрі түрлі этникалық
жалпылықтардың өкілдерінің қарым-қатынастың өзара ... ... ... ... 3) ... ... ... қарым-
қатынас барысындағы бейімделу ... 4) ... ... ... жете ... - ... жағдайдағы педагогтың
ұлтаралық қарым-қатынастар ... ... ... ... көріну дәрежесі. Педагогтың Полиэтникалық аудиторияларда
студенттердің қажеттіліктерін, мотивтері мен құндылық бағдарлануларын нақты
білуі, себебі ... ... ... қатынастарының түріне әсер
етеді. Педагог әр нақты этникалық ... ... ... студенттердің танымдылық-интеллектуалдық сипаттарының көрінулерін
есепке ала отыру керек, біріккен іс-әрекет барысында бұларға өте көп ... ... ... ... ұлтшылдық, шовинизм
элементтерінің, нақты этникалық жалпылықтардың ... ... ... ... түрлерінің спецификасын ескерудің маңызы өте зор.
Қиыншылықтарды жеңіп шығуға ... - ... ... өкілдерінің қарым-қатынас және өзара әрекеттенудің басқа
түрлері ... ... ... тұрақтылықтың
болуын болжамдайды, және тіл ... мен ... ... ... ... көрсетеді.
Таным теориясы (гноселогия немесе эпистеминология) – ... ... адам ... ... танымның жалпы шарттары мен
мүмкіндігін, білімнің шындыққа ... ... ... ... ... ... үрдісінің заңдылықтарын, оның негізгі түрлерін, ... мен ... құру және ... ... ... ... ... қалыптасып, дамуының жалпы шарттары философияның негізгі
мәселесі- рухтың ... ... ... қатынасы тұрғысынан зерттейтін
ілім- “таным теориясы” деп аталады. Таным ... ... ... ... ... бар. Ол ... ... мен
негізделуінің жалпы ұстанымдары, оның ақиқаттың жалпы шарттарының,
объективтік қатынастарының ... ... ... ... ... Ғылыми теориялық тану дегеніміз
- дүниені меңгерудің бір формасы, ... ... ... ... мен
қорытындылауға қабілеттілік жатады. Ғылыми тану толып жатқан жеке жақтардан
заңдылық шығаруға сипат табуға бағытталған.
Студенттер бойында кездесетін таным ...... ... ... және нәтижелі түрде бейнеленуі. Мұндай бейнелеу әрекеті
аса күрделі үрдіс. Ол ... ... ... ... қалыптастыру
нәтижесінде жүзеге асады. Студенттердің танымдық белсенділігін арттыру,
таным қабілеттілігінің ... ... ... ... негізгі мәселелерінің
бірі. Студенттердің танымдық белсенділігі ал кезеңінде ... ... ... ... мен ... тұрақты күйін қажет етеді. Студентік
өзіндік сезімдік танымы (қалауы, ынтасы, әсерленуі) негізінде қабылданған
білімі мен дағдысы, ертігі мен ... ... ... әрі ... өзгерістерге сәйкес Полиэтникалық аудиториядағы студенттердің
танымдылық іс-әрекеттері басты мақсат болып отыр. Оқушылардың белсенділігін
арттыру жолында олардың әр ... ... ... даму ... ... шығармашылыққа тәрбиелеу-әр мектептің
міндеті. Сол ... ... ... ... ... түрлері мен
құралдарын, әдістемелік жүйені жаңа ... ... ... ... ... ... ... Білім мазмұны ақпарат көзі ғана
болып қоймай, оқушылрадың өздігінен білім алу құралына айналуы ... ... жету ... пән аралық байланыс, оқушылардың өзіндік танымдық
белсенділігін дамытуға арналған дәстүрлі және ... емес ... ... ... нәтиже беретіні сөзсіз. Педагогикалық ахуалға байланысты
оқытудың дара және ұжымдық түрлерін ... оқу ... ... ... де ... зор.
Соңғы кезде оқушылардың танымдық ізденімпаздық қабілеттерін арттыруға
көп ... ... ... ... ... ... бар. Бұл ... әр түрлі көзқарастар бар. Мысалы, ғылым-педагог Л.Занков:
“Оқыту-оқушының жалпы рухани дамуын қамтамасыз етуі қажет”, ... ... ... ... оқыту деп, баланың дамуынан ілгері жүретін,
оны жетекке алатын оқытуды айтады” деп тұжырымдайды және ... ... ... екендігін анықтайды.
Танымдық қабілет әркімге тән. Тек оны ... білу - әр ... ... ... ... ... ... мен ережелерді
беріп қоймай, оқушыларды өз ... ... ... білімдерін
тұжырымда алатын оқу материалдарын беру қажет. Сонымен бірге оқытушы мен
студент арасында ұжымдық қарым-қатынас, ... ... ... ... ғана оқыту өз нәтижесін береді.
2. ПОЛИЭТНИКАЛЫҚ АУДИТОРИЯДАҒЫ СТУДЕНТТЕРДІҢ ... ... ДАМУ ... ЭКСПЕРИМЕНТАЛДЫҚ ЖАҒЫНАН ЗЕРТТЕУ
2.1 Полиэтникалық аудиториядағы студенттердің танымдылық іс-
әрекеттерінің даму ... ... ... ... қарастыру және танып алу өзіндік
мақсат болып саналмайды. Ол ұлттық-педагогикалық құбылыстар мен процестерді
дұрыс түсіну мен ... ... ... Осы ... кемеліне ұлттық-
педагогикалық құбылыстар мен процестердің қолдабалық зерттеулерісіз ... ... ... ... әлі көп ... ... жоқ. ... зерттеулердің барысында белгіленген тәжірибе жиналды.
Полиэтникалық аудиториядағы студенттердің танымдылық іс-әрекеттерінің
даму ерекшелігі мәселесіне ... біз ... ... ... түрлерін таңдап алдық:
1 Әдістеме. “Жоғарғы оқу орнындағы оқытушылардың іс-әрекетін талдаудың
әдістемелік бағдарламасы”.
2 Әдістеме. “Жоғарғы оқу орнындағы қоғамдық ... ... ... ... екі ... ... бағдарламасы жай ғана ұлттық-
педагогикалық сипаттарды зерттеуге емес, сол сияқты, ... ... ... оқу іс-әрекеті мен тәрбие жұмыстарының көріну спецификасын
түсінуге бағдарланған. Бұл екі ... ... ... Э.А., ... ұлттық ерекшеліктерін зерттегенде әлеуметтік-
педагогикалық жақындауды қолдай отырып ... ... ... ... ... сана-сезім, қажеттілік, мотивациялық өріс, ... мен ... ... ... ... іс-
әрекет және этникалық таптауырындар. Себебі бұл феномендер полиэтникалық
қарым-қатынастарда ... ... ... ... ... ... тәрбиелік іс-әрекетіне көп ... ... ... ... қасиеттерінің көрінуінде, ұлттық
спецификацияның болуы, оларды ... алу және ... ... ... қажет.
Полиэтникалық ұжымдарда бір ұлттың өкілдерінің арасындағы топ-аралық
қарым-қатынастар байқалады. Полиэтникалық аудиторияның жетекші ... ... алам ... ... міндетті түрде өзінің іс-
әрекетінің барысында талдауы қажет, себебі мұндай қарым-қатынастар ... ... ... ... ... ... болуы мүмкін. Ұлттық-педагогикалық ерекшеліктерді ... ... ... ... құрылуын болжамдайды. Студенттердің
ұлттық-педагогикалық ерекшеліктері біріншіден тәрбиелік әрекеттердің
түрлері мен ... ... ... байланыстарын анықтайды.
Әртүрлі ұлттық жалпылықтардың өкілдері жетекшінің жүріс-тұрыс стилін
өздерінше ... ... ... ... ... ... ... көлемді білімдерді, кәсіби дайындықты жоғары
деңгейдегі педагогикалық шеберлікті талап ... ... ... ... ... ... ... процестердің мәнін
білу, олардың көріну заңдылықтарын ... алу ... ... өте ... екі ... ... орыс ... берілген. Себебі
сыналушылардың құрлымы әр түрлі ұлт өкілдерінен тұрады, және олардың қарым-
қатынас жасауы орыс тілінде жүреді.
Танымдық ... ... ... ... іс-
әрекетін ұйымдастырудың барлық түрлері, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... ... психологтердің,
дидакт ғалымдарының және әдіскерлерінің ілгері еңбектерінде ... ... ... ... құрамдық бөлігі ретінде нақты негізделген.
Оқу үрдісінде студенттердің танымдық дербестігі ұйымдастырудың негізгі
құралы өзіндік жұмыс және ол ... ... ... ... ... ерекше орын алады. Осыған сәйкес өзіндік жұмысты (СӨЖ) ... ... ... оқыту әдісі ғана емес, ол ... ... ... тарту, қызықтыру құралы деп ... ... А. ... және ... Олай ... ... танымдық белсендігін арттырудың ең тиімді жолы.
Студенттердің өзіндік жұмысын (СӨЖ) зерттеумен айналысатын көптеген
авторлар оның ... ... ... жеке ... ... қасиеттерін
шығармашылық қабілетін дамытып қана қоймайды, қайта оларды ... ... ... ... деп ... ... қазіргі білім беру жүйесіндегі оқушылырдың білім, білік
және дағдыларында кездесетін негізгі кемшіліктер ЖОО-ғы білім беру, олардың
өзіндік ... ... ... төмендегінен деген қорытынды жасап отыр.
Бұлай деуге негіз, ... ... ... оқу ... ... кез
келген мәселені шешу арнайы ұйымдастырылған өзіндік жұмысынсыз жүзеге
аспайтындығымен түсіндіріледі. Ендеше ... курс ... ... ... біз ... ... ... орындалуы тиіс. Мұндай шарттың бірі-сабақ жүргізу
кезінде мәселелік оқыту әдісін (мәселелік ахуалдар құру, мәселелік сұрақтар
қою, шығармышылық тапсырмалар беру және т.б.) ... ...... ... ... түрі ... оқуының өзіндік жұмысын
дамытуға мүмкіндік беретін компьютер одан кейін техниканың мүмкіндіктерін
қолдана білу.
Осыған байланысты біз ... өз ... ... ... орындауға арналған физиканың негізгі бөлігін қамтитын тапсырмалар
мен деңгейлік ... ... ... Айта кетерлік бір жайт, оқу
үрдісінде компьютерлік техниканың ... ... ... ... бар ... мен ғана ... қабылдау, ойлау, оқуға және
берілген мәліметті қайта жаңғыртуға қабілеті әр ... ... мен ... ... ... Бұл ... студенттің танымдық белсенділігінің
дамытудың негізгі қажетті шарты –оқу үрдісін дараландыру.
Студенттердің ... тыс және үй ... ... ... ... ... бақылаудан байқағанымыз, олар тапсырмалардың
түріне байланысты белсенділікті әр түрлі деңгейңн ... ... үлгі ... ... ... өзінің жұмысқа төмен
дәрежедегі дайындықты, ал шығармашылық сипаттағы тапсырмалар белсенділіктің
жоғары дәрежесін талап ... ... ... дәрежесі студенттің әр түрлі
тапсырмаларды орындау барысындағы өз бетінше жұмыс істей алу ... ... Оны ... үшін біз ... ... ... өз ... орындалған; оны орындауда біршама көмек
керек; тапсырманың орындаллуы кезінде үнемі көмек көрсетіледі.
Танмыдық белсенділігі төмен ... ... ... ... ... ... негізгі мәнін ашып бере алмайды;
логикалық байлансыты таба алмайды. Бұндай ... ... мен ... ... игереді, өз білімін тәжірибеде қолдана алмайды. Алгоритмдік
үлгі бойынша тапсырмалар мен стандарттық емес ... ... ... ... ... ... шарттық жүзеге асуы және
нақты әдістердің көрнекті үлгісінің жасау үшін мұғалімнің ... ... ... орта ... қалыптасқан оқушылар жалпы
заңдылықты игеруге және қорытындылауға біраз ... бола тұра ... ... ... ашып бере ... Дегенмен үлгі бойынша және
стандарттық емес біраз қиындығы бар тапсырмаларды мұғалімнің көмегінсіз
орындай ... ... ... ... ... үшін олар ... ... Сондықтан мұндай тапсырмаларды орындауда оқушыларға ... ... ... ... ие ... қорытындылауда жоғары
дәрежеге жетеді. Әр түрлі тапсырмаларды орындауда теориялық материалды
игеруде ... пен ... ... ... ... байланысын еркін игереді. Олар стандартты және стандартты емес
тапсырмаларды дербес орындайды. Шығармашылық ... не өзі, ... ... ... Осындай деңгейге ие оқушылар оқушылардың
білім дәрежесі жоғары, олар өз білімін ... ... ... тапсырма
орындаудағы және мазмұн игерудегі қиындықтарды қиналмай жеңеді.
Бұдан шығатын ... ... ... ... ... сай ... тиіс. Менің зерттеуім бойынша, танымдық белсенділігін
жоғары студенттер күрделі тапсырмаларды таңдайды. ... ... ... ... әр ... ... ... Студенттердің
білім, білік және дағдылар ... ... ... ... ... ... ... болатын тапсырмалар құрастыру
олардың танымдық белсенділігін арттыруға әр ... ... ... ... ... ... ... қолдану арқылы
өзіндік жұмысқа арналған тапсырмалардың жинағы оқушылардың ... ... ... ... әдісі болып табылады.
Танымдық белсенділіктің қалыптасу деңгейлерін, ... ... үшін ... ... ... Оның
нәтижелерін төмендегі кестелерден көре аласыздар.
Танымдық белсенділіктің қалыптасу ... өсу ... ... ... ... ... ... өту
барысында бақылауға арналған топтардан гөрі эксперименталді ... ... ... ... әрі ... ... Эксперименталді
топтардың студенттерінің басым көпшілігі өте жақсы және жақсы деген баға
алды, бұл көрсеткіш ... ... ... ... ... ... ... нәтижесі эксперименталді топтарды
студенттердің оқу ... ... ... өсіп ... мынадай
факторлар анықтап берді.
1. Оқу және оқудан тыс өзіндік танымдық белсенділікті ... жиі ... ... ... компьютерді кеңінен қолдану арқылы мәселелік
жағдайларды туғызу.
3. ... ... ... ... ... және ... ... Компьютерді қолдану арқылы студенттердің танымдық белсенділігін іс-
әрекетке жүйелі түрде тарту теориялық ... ... ... және ... одан әрі тереңдету қажеттігін ... ... ... ... ... ... Компьютерді қолдану арқылы танымдық белсенділікті ... ... ... әдіс-тәсілдер жүйесі білім базасын жасауда
арнайы әдіс-тәсілдерді пайдалану, оқушылардың білім және ... ... ... ... ... көмегімен оқушылардың оқу үлгірімін
бақылау және өзін -өзі ... ... ... ... Танымдық өзіндік жұмыс атқара білу қабілетінің ... ... ... ... саналы түрде игеру дәрежесі, негізгі ойды
бөліп алу және оқу - ... ... ... ... ... бар материалдың негізінде құрылады.
1. Жоғарғы оқу орнындағы оқытушылардың іс-әрекетін ... ... ... ... Карағанды Мемлекеттік университетінің Шет тілі факультетінің- 4
курс студенттеріне жүргізілді. Сыналушылардың саны 20 ... ... ... ... танымдылық іс-
әрекетінің даму ... және ... мен ... ... ... ... студенттердің- танымдылық процестердің даму
ерекшеліктерін анықтау;
Полиэтникалық аудиториядағы студенттердің оқытушыларының ... ... ... ... ... ... ... қалыптасуы барысында, олардың этникааралық өзара әрекет тиімділігі
жүзеге асады.
Полиэтникалық аудиторияда студенттердің жалпы ... ... ... жеке ... ... мен ... дамиды.
Зерттеу объектісі: Жоғары оқу орнындағы оқытушылар мен студенттердің
өзара қарым-қатынастары мен әрекеттерін қамтитын ... және ... ... ... іс-әрекет барысындағы педагогтардың ұлттық
ерекшеліктерінің әлеуметтік-педагогикалық зерттеулері.
Жалпы әдістеме үш бөлімнен тұрады: Бірінші бөлімде ... ... ... ... ... ... ... көмегімен
педагогикалық шеберліктің деңгейін анықтауға болады.
Екінші бөлімінде - оқытушының іс-әрекетінде қалыптасқан педагогикалық
іскерлік оның сәттілігін қамтамасыз етеді, және ... ... ... ... ... - ... жеке басының қасиеттерінің сипаттарын
қамтиды, оның педагогикалық және ... ... жеке ... және іс-әрекетінің мотивтерін қамтиды.
Бағалау 5 балдық шкала бойынша жүргізіледі.
5 - белгінің ... ... ... - ... - ... - ... - ... мүлдем болмауы.
Полиэтникалық жағдайдағы басқарушылар, әлеуметтік-қызметкерлер көптеген
ұлттардың өкілдерімен ең алғаш ... және ... ... ... жасауға дайын болмайды. Социологтардың зерттеулері бойынша мұндай
жағдайларда ұлтаралық ... 4-6 есе ... ... ол үшін әр
адамнан қосымша педагогикалық қиыншылықтарда жеңіп ... ... ... ... көптеген басқарушылары ұлтаралық қарым-
қатынастарды ... ... ... ... ... ... жиі және көптеген қиыншылықтарға соқтығысады. Бұған бірнеше
себептердің қатары бар. Ең негізгісі - оқу ... ... ... ... ... ... үйрететін арнайы пәндердің
болмауы. Соған байланысты қазіргі заманда жоғарғы оқу ... ... жас ... ... ... әлеуметтік-педагогикалық
қиыншылықтарға ұшырайды.
Полиэтникалық жағдайда индивидтің өзіндік қарым-қатынасы - ... сол ... ... ... ... Осымен қатар тіл үйренуде,
сол тілді өгей тіл ретінде, ана тілі ретінде қарауда, оған қарым-қатынастың
құралы ... ... ... пән ... ... ... ролін, оның
маңызы өте зор. В.Риверс кезінде айтқан болатын: “тілге үйренудің жолдарын
іздестірместен бұрын, со тіл ... ... ... керек”. Яғни тіл
оның қарым-қатынас жүйесіндегі ойын, даму ... ... оның ... ... көрсететін жалпы білім алу кезіндегі құрал. Өгей тілге
үйренудің жалпы пән ретінде анықталуымен қатар, өзінің үйренудегі, ... ... оны ... ... ... Оны ... ... мен педагогтар мезінеді. Мұндай әсер кейде
студенттерге үйренуде қарама-қайшылықтар ... ... ... “қаншама
оқысаңда үйрене алмайсың”, “Тіл үйрену маған қиын” ... ... адам ... ... бар және жаңа ... ... қанағаттандыру жолында әртүрлі әрекет жасайды. Осының
барысында ол заттар мен құбылыстардың арасындағы жоғарыда ... ... ... ... дегенін алып, іске жаратады. Мұның бәрін біз
ойлау арқылы есеп шығаруға жатқызамыз. ... мен ... ... ... арқылы жүргізіледі: К.Д.Ушинский: “Дидактикада салыстыру
негізгі тәсіл болу ... ... ... ... - ... ... өзара ұқсастығы мен айырмашылығын көрсетіп беру. Ол ... ... ... ... бір ... негізге алып өткізілу
керек [17].
Социологтардың зерттеулері бойынша Полиэтникалық ... ... ... ... бастап 4-5 жылдан
кейін ғана өздерімен бірге жұмыс істейтін адамдардың ұлттық және әлеуметтік-
педагогикалық ерекшеліктерін білу ... сол ... ... ... ... ... білімдері мен дағдылары қалыптасады. Өкінішке
орай, Полиэтникалық ұжымдарды біріктіру құралы ретінде ... аз ... ... ... бір ұлтқа ... ... ... өзінділігіне, салт-дәстүрлеріне қарай жеке адамдардың
өзара қарым-қатынастарының түрлерінің үлкен әртүрлілігін көруге болады.
Бұндай жағдайда нақты бір ... ... ... ... ... ... басқарушы мен әлеуметтік қызметкердің
іс-әрекетін жеңілдете түседі. Полиэтникалық жағдайда бір ұлттың өкілдерінің
арасындағы тұрақты байланыстарының ... ... топ ... ... белсенді түрде көрінеді. Педагогикалық зерттеулер бойынша,
мұндай ... ... ... этникалық топтардың өкілдерінің
арасында қақтығысқа әкеліп соқтыруы мүмкін. Басқарушы, ... ... ... ... қалдырмау, оларды таңдау міндетті, және
өздерінің іс-әрекеттерінде есепке ала отыру керек [11].
Полиэтникалық жағдайда бір ұлттың адамдарының арасындағы ... ... ... ... ... деп санауға болмайды. Бұл
ұлттық-педагогикалық ерекшеліктері бірдей адамдардың арасында болып жататын
тар ... ... Олар ... жеке ... арасындағы
әлеуметтік-мәдени байланыстарының құрылымында кездеседі. Басқаша айтқанда,
мұндай ... ... бір ... бір адамы ғана емес, керісінше бір
ұлттың бір топ ... ... ... арасында этно-топтық өзіндік сана
қалыптасады, жалпы қызығушылықтар мен талпыныстар көріне бастайды. Бұл
процесті ... ... ... ... ... ... ... мүшелерін біріктіру, ұлтаралық ... ... ... ... ... асып ... керек. Тәрбиелеу
объектісі ретінде Полиэтникалық ұжымның әлеуметтік-этникалық құрылымының
бірлігін этникалық ... ... ... ... ... ... адамдарының бірігуі көрінеді, барлығыны ортақ тіл, жалпы ұлттық-
педагогикалық ерекшеліктерімен, мәдени бір түрлі және ... ... ... топ ... нормалар мен принциптердің болуымен
сипатталады. Полиэтникалық ... ... ... ... ... ... ... біртипті тәрбиелік әрекеттерге әртүрлі жауап беруі
мүмкін. Жалпы ұжымдық, әлеуметтік, педагогикалық ... ... ... ... анықтай түседі, мысалы, қоғамдық пікір, топтық
көңіл-күй, дәстүрлер т.б. ... ... ... ... әр ... ... пайда болатын жекеленген
әлеуметтік-педагогикалық процестердің бірігуі қажет.
2.1.2 Жоғарғы оқу орнындағы қоғамдық ... ... ... ... ... ... ... Карағанды Мемлекеттік университетінің Шет тілі факультетінің
оқытушыларына жүргізілді. Сыналушылардың саны 10 ... ... ... ... ... іс-
әрекеттерін зертеу.
Міндеттері: полиэтникалық аудиториядағы оқытушылардың іс-әрекетерінің
дамуын анықтау.
Алынған нәтижелер бойынша салыстырмалы талдау жүргізу.
Болжам: Полиэтникалық ... ... ... этникалық топтардың танымдылық ерекшеліктерінің өзінділік
жетік білуіне байланысты.
Зерттеу объектісі: Жоғарғы оқу орынындағы әртүрлі пән ... ... ... іс-әрекет барысындағы педагогтардың ұлттық
ерекшеліктерінің әлеуметтік-педагогикалық сипаттамалары.
Жалпы әдістеме 7 сұрақтан тұрады. Әр ... ... ... бар, ... ... ... ... жауап берген кезде
көріну деңгейлеріне байланысты әр жауапқа сай нөмірлерді белгілеп отырады.
Жоғарғы оқу орнындағы қоғамдық ... ... ... сұрақ
қағазы әдістемесінің мазмұны.
Полиэтникалық аудиторияда студенттердің танымдылық ... ... ... ғана ... ... ... жүрген достарының өмір-
салтын, өзіндік-этностық ерекшелігін тануға, сөйтіп, ... ... ... кеңейтуге бағыттайды. Жастар өз өмірінің студенттік
кезінде үлкен ... ... ... ... ... ... көтеріледі. Екіншіден, ұлт мәселесіне басқаша қарайды.
Ұлттық намыс, ұлттық сезім, ұлттық ... ... ... орай оқу ... мотивациялық өрісі де өзгереді. Оқудағы меңгеру процесінің
механизмдері: білім, дағды, шеберлік жүйелерінің ... ... ... ... оқу ... ... ... курсқа
өткен сайын анықтала түседі [9].
Полиэтникалық аудиториядағы басқарушының іс-әрекетінің негізгі
элементтерінің бірі - әр ... ... ... ... ... ... ... ала оларды қызықтыратын халықтардың салт-
дәстүрлерімен танысады. Оларда осы ... ... ... ... немесе
басқа ұлттардың қарым-қатынас тәжірибесі болғаны дұрыс.
Ұжымның мүшелерінің ұлттық- педагогикалық ерекшеліктерін ... ... ... ... ... ... ... өкілдеріне
бірдей тең қарым-қатынас ... ... ... аудиторияның
басқарушысы әрбір студентке, оның ұлтына тәуелсіз сын көзбен қарау ... ... ... арасындағы достықты нығайтуға бағытталған арнайы
жұмыстар жүргізілуі керек. Тағы бір айта кететін жай, бұл ... ... ... ... ... ... ... негіздегі
қақтығыстар бір ұлттың өкілдерінің басқа ұлтқа ... кері ... ... ... ... себептерін мұқият ашып қарау керек.
Әртүрлі ұлттардың ... ... ... ... ... қарым-қатынастарды негативті эмоционалды қабылдау. Сол үшін
басқарушыларға тек қана топпен емес, әр студентпен жеке дара ... ... ... ... ... ... ең бірінші жақсы жақтары мен
жоғары ... ... ... ... Көп ... аудиторияда
студенттердің арасында ұлтаралық қарым-қатынастың мәдениетін қалыптастыру
керек.
Ұлтаралық қарым-қатынастың мәдениеті - бұл кең ... ... ... ... қарым-қатынасының өткен тәжірибесін, ал екінші
жағынан осы ... ... ... ... дәстүрлерді қамтиды.
Ұлтаралық қарым-қатынастың жоғары мәдениетіне ие болған адамдар, ... және ... ... діни ... ... ... тәуелсіз бүкіл адамдарға бірдей достық көзқараспен, қиын жағдайда
көмек көрсетуге дайын тұратындарымен ерекшеленеді. Полиэтникалық жағдайда
басқарушылар және әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ұлттық- педагогикалық ерекшеліктерімен, салттарымен,
құлықтылық және педагогикалық құндылықтарымен ... ... ... Әр ұлттық
топтардың өкілдерінің ұлтаралық қарым-қатынас шеңберлерін кеңейту қажет.
Көп ұлттың ... ... ... ... ... құрыбыларындағы
өздерін олардан ерекшелейтін қасиеттерді бағалауға үйрену керек. Ұлтаралық
қарым-қатынастың мәдениеті ... ... ... ... нәтижелігін және жемістілігін қамтамасыз
етеді. ... ... әр ... ... ... ... қарым-
қатынасты реттейтін ережелер мен нормаларды білу; ұлтаралық қарым-
қатынастың ... ... және ... ... ... ұлтаралық
қарым-қатынастың қарама-қайшылықтарына қарсы тұру қабілеті [22]
Өзіміздің егеменді елімізде көп ұжымдар өздерінің құрылымдары бойынша
Полиэтникалық болып келеді. Полиэтникалық ... жеке ... ... әсер ... ... ... дәстүрлер, адамдардың
жүріс-тұрыс нормалары көрінеді. Полиэтникалық аудиториялардағы студенттерге
этникааралық ... ... ... ... педагогикалық
ерекшеліктер әрбір ұлттың өкілдерінің Полиэтникалық ... ... ... қамтамасыз етеді, немесе кедергі
жасайды. Әртүрлі ұлттық ... ... ... бейімделу
процесін 3 сатыға бөлуге болады:
а) бастапқы сатыда студенттердің ... ... ... ... жасайды, немесе әрі қарай жақсы
дамуына ықпалын тигізеді. Егерде олар ... ... ... онда жалпы педагогикалық іс-әрекеті, мазмұны мен қасиетін қайта құру
керек. Ұлттық-педагогикалық ерекшеліктердің спецификасын, олардың нақты
этникалық ... ... ... ... ... анықтау үшін және
міндетті түрде ұжымдағы жағдайды мұқият білу үшін ұзақ ... ... ... ... сатысында жетекшілер мен студенттердің арасындағы қарым-
қатынастар тұрақталады, өзара тіл табысып бірін-бірі түсіне ... ... өз ... көрсетеді.
в) ең соңғы этапта бүкіл ұлттық өкілдерінің араларындағы потенциалдық
мүмкіндіктері ашылып бірін-бірімен өзара әрекеттене ... ... ... ... пән оқытушының
белсенділігінің ұйтқысы болады. Бұл кезеңде ұжымның ішінде ... ... онда ... ... ... ... жая алады,
полиэтникалық жағдайда студенттердің бір-біріне ... ... ... қиын ... ... пен көмек беру сияқты ... ... Бір ... кететін жай Полиэтникалық ... ... ... және ... ... ... өмір сүру стилімен, жүріс-тұрысымен ерекшеленетін адамдар бар
екенін ұмытпауымыз керек.
Бүгінгі күнде біздің ... ... ... өте күрделі кезеңде
өтпелі болып отыр. Себебі адамдардың көпшілігі саясатқа келіп, коммерциялық
іс-әрекетпен айналысып, ... ... ... ... ... ... болатын арнайы дайындықсыз, соның үстінен бұлардан кәсіби
сапалар талап етіледі. Полиэтникалық аудиторияның ... ... ... бола ... ... уақыт өткеннен кейін олардың
өзара қарым-қатынастарын реттеудің арнайы дағдылары мен ... ... ... ... оқу ... студенттердің кәсіби іс-әрекетке дайындығы
Жиырма бірінші ғасырдың саясаткерін, ... ... ... ... ... ... ... әрқайсысына кәсіби компетентті
психологтың көмегі қажет ... ... ... және жас ... ... ... ... кезеңнің мәселесі Б.Г. Ананьев мектебінде көп
қарастырылды. Б.Г. ... Н.В. ... Ю.Н. ... А.А. ... ... зерттеулерінде бақылаудың эмпирикалық материалы эксперименттер
мен теориялық жалпылаулар осы мәселе бойынша көптеп ... ... ... ... ... және
психологиялық-педагогикалық қырынан оқу іс-әрекет ... ... ... көрсетеді.
Студенттік кезең – бұл ерекше әлеуметтік мәдениет, жоғары білім беру
институтымен біріктірілген адамдардың қоғамы. Тарихи жағынан бұл ... ... ... университеттердің пайда болу ... ... ... ... ... білімді және кәсіби
біліктілікті ... ... оқу ... ... ... ... топ ... ол кәсіби бағыттылықпен, келешек кәсібіне деген
қатынастың қалыптасуымен сипатталады. ... ... ... ... мен
кәсіби іс-әрекет жағдайларын білуді қажет етеді. Зерттеулер нәтижесінде
студенттің ... ... ... оның ... ... ... сәйкес келетінін көрсеткен: өзінің мамандығы туралы неғұрлым аз
білсе, соғұрлым сабаққа деген жағымды қатынасы төмен болатыны анықталған.
Әлеуметтік-психологиялық ... ... өзге ... ... ... ... деңгейімен, мәдениетті белсенді
пайдалану және таным мотивациясының жоғарғы деңгейімен ... ... ... - ... ... ... ... және
жеткілікті түрде ... және ... ... ... ... ... Бұл ... ерекшеліктің
негізінде әрбір студентке деген оқытушының педагогикалық ... ... Жеке ... ... ... өзінің іс-әрекетін өз
бетімен ұйымдастырушы педагогикалық өзара әрекеттің ... ... Оған ... ... тапсырмаларды шешу үшін
танымдық және коммуникативті белсенділікке деген бағыттылық тән. Студенттік
кезең – ... ... ... ... және ... ... ... спорттық рекордтың орындалуы, шығармашылық, техникалық және ғылыми
белсенді әлеуметтанудың жүзеге асатын кезеңі.
Б.Г. Ананьев мектебінің зерттеушілерінен алынған мәліметтер студенттік
кезеңнің – ... ... ... ... ... ... оқу ... оқу уақытында еңбектік, кәсіби іс-әрекеттің ... Оқу ... ... ... ... ... оқу іс-
әрекетінің пәні ретінде емес, кәсіби іс-әрекеттің құралына айналады. Бірақ
техникалық жоғарғы оқу ... ... ... ... ... кезде кәсіпке деген қызығушылық мотиві жоқ. Студенттердің
үштен бір бөлігінен көбі өзінің мамандығын ... ... ... Вербицкий, Т.А. Платонова).
Студенттің мәнді көрсеткіші – оқу іс-әрекетінің түрлері мен ... ... алу ... ... ... мол психологиялық-педагогикалық
тапсырма тұр. Ол студентті өзінің әрекетін жоспарлап, ұйымдастыра ... оқу ... ... ... ... мәселесі.
Студентке әлеуметтік зерделі тұлғаға қатынас ... ... ... ... ... ... дүниедегі өзінің орынына деген пікірдің ... ... ... ... ... ... ... дамуын, өзін іс-әрекет субъектісі, әлеуметтік пайдалы тұлға
ретінде сезінуін білдіреді.
Практикалық психологтың ... даму ... ... ... ... ... жағдайлардың орындалуын
талап етеді
Жантанушыларды дайындауда ... ... ... бола ... (Б.Г. ... К.А. ... А.А. ... А.А.
Дергач, А.С. Гусева, В.Г. Зазыкин, Н.В. Кузьмина, И.Н. ... ... Е.А. ... ... ... ... ... ғылыми-
әдістемелік, мазмұндық және ұйымдасқан қамтамасыздануы ... ... ... дамуының алғышарты болып өзін-өзі
танудың дамуы және ... ... ... ... болып табылады.
Өзін-өзі тану іс-әрекетін жоғары деңгейде меңгеру өзіндік жетілу мен кәсіби
даму әрекетіне белсенді қосылуға ... ... Сол ... ... ... ... ... психологтің кәсіби дамуының бірінші
және екінші деңгейімен байланысты. Өз-өзін ... ... ... ... жетілдіру деңгейі дайындық процесінде ... ... ... ... ... ... саналады.
Практикалық психологтерді жүйелі-құрылымдық дайындауда тұлғалық-кәсіби
өсуіндегі ... ... ... ... ... ... ... мен дамуы кәсіби іс-әрекеттің ... ... ... дамуы тұлғалық, іс-әрекеттік және
әлеуметтік-мәдени өзгерістердің үзіліссіз процесі ретінде ... ... ... ... білім, біліктілік, дағдының
қалыптасуын қамтамасыз ететін өзіндік даму мен ... ... ... ... ... ... ... өзіндік үлгісі кәсіби
маңызды қасиеттердің өзіндік бағалануы.
Кеңес психологы Б.Г. Ананьев студенттік ... ... ... және ... ... және өзіне азаматтық, қоғамдық-
саяси, ... ... ... адамның функцияларының
қалыптасып, тұрақталуының айрықша белсенді мәнге ие» деп қарастырды.
Жоғары мектеп жасынан ... ... өтуі ... ... ... мен ... ... келеді. Бұл қарама-
қайшылықтар әлеуметтік-психологиялық сипатта болып келеді.
Студенттік кезеңдегі өзбеттілік әрекеттер ... ... көп ... ... ... ... келеді. Бір жағынан теориялық білім мен
қызығушылықтар жиналған ... ... ... ... ... өтеді. Екінші жағынан қызығушылықтар мен
қажеттіліктердің ... ... ... оны ... қолдануға
әкеледі. Өзбеттілік - жатақханадағы өмірге үйрену, өзінің ақшасын ұстау, ... ... ... байланысты практикалық іске айланады.
Бұл жас кезеңде идеалға, шындыққа деген бағыттылық мықты ... ... ... ... ... ... студенттің білімін
кеңейтеді. Сонымен қатар бұл ақпараттың шектен тыс ... ... мен оны ойша ... ... ... ... ... үстірттікке, өзінің өмірін ұйымдастырудағы қателіктерге әкеледі.
Бұл іс-әрекеттегі ... ... ... ... және ... ... жалпы әлеуметтік ұйымдағы байланыстар мен
қатынастардың терең ... ... ... ... ... Осы негізде
морфологиялық, психофизиологиялық, психикалық, әлеуметтік-психологиялық
және әлеуметтік ... ... әсер ету ... ... жолмен практикалық психологтың профессионалдылығын өзі таңдаған іс-
әрекет түрінің негізгі құрылымы деп атауға болады.
Ал ... ... ... ... ... Бұл ... ... беру қиын. Жалпы ол нақты адамның барлық өзара
байланыс қосындысын реалды детерминантары мен жеке дара ... ... ... ... ескерсек, онда практикалық психологтың
алдында бірқатар мәселелер мен тапсырмалардың легі тұрады.
Мақсат пен оның реалды жүзеге асуына ... келу үшін ... ... ... бір құрылымды орындау қажет. Бұл ... ... ... адам ... психологтың өзінің функцияларын орындау қабілеті нәтижелі
болуы оның бірқатар қасиеттеріне байланысты.
Сонымен кәсіби құзырлылық практикалық психологтың ... ... ... ерекшеліктер, кәсіби ұстамдары мен акмеологиялық
иннұсқалардың кешенінің қалыптасуымен сипатталады. Мұнда білім, ... ... ... кәсіби құзырлылығының рольдік сипаттамасы ретінде
ұсынуға болады. Ал қалған құрылымдар оның субъективті сипаттамалары ретінде
болады. Сонымен ... ... ... ... ... ... ... Олардың арасында кәсіби функцияларды орындау
үшін қарсылық болатын жеке дара шектеулер бар.
Маман-профессионал – бұл өзі ... ... ... ... ... міндеттерін орындауда жоғары деңгейге жеткен адам. ... ... оның ... ... ... ... және дағды негізге алынады. Егер психолог-маманның дайындығын
алатын болсақ, ол оқу жоспарындағы ... ... ... зертханалық,
практикалық сабақтар, тренинг, курстық және дипломдық ... ... ... ... ... ... ... жүреді.
Осындай жолмен, егер «профессионалдылық» ұғымын маман ... онда ... ... ... ... табылады. Одан кейінгі орында
педагогтар көрсететін қарапайым біліктілік, тапсырманы шешуді қабылдау,
оқытушылар түсіндірілген ... ... тұр. ... ... бағытталған
мұндай бастапқы бағдар студенттердің жауапкершілігі мен ... ... ... ... ... ... ... жағдайда көрінісін береді.
Көптеген еңбек аймақтарындағы мамандарды дайындау ... ... ... ... ... көрінетін нәтиженің
жеткілікті түрде жоғары нәтиже беретінін анықтаған. Психологияның объектісі
адам болғандықтан жантанушы-маманды дайындауда ... әлем ... ... алуға бағытталған инттелекттің негізгісі ретінде сипатталатын
креативтіліктің ... мен ... ... ... ... ... ... адамға деген қатынасты жоғарғы құндылық ретінде
қалыптастыру мәнді. Мұндай нәтижеде адамның ішкі ... ... мен ... ... ... ... адамгершіліктік
императивпен анықталады. Осындай жолмен, зерттеуші-психологтың кәсіби
интеллектісінің маңыздылығы мен оның ... ... ... ... ... ... Сондықтан В.А. Пономаренко анық
профессионал үшін ... ...... ... ол ... ... қатынасының әлеуметтік шындығы. Мұның өзі профессионалды маманнан
айырып тұратын жүйелі қасиет. ... ... ... ... ... ... қарапайым маманнан жоғары деңгейдегі профессионалға дейінгі
кезеңдегі оның жүзеге асу үшін қажет ... ... және ... ... ... жақсы түсіну керек.
Бәрінен бұрын психологиялық бөлімдер мен факультеттерге интеллектісі
жоғары, өзге ... ішкі ... ... ... бар ... баруы
қажет. Олар үшін өзге адам - өмірдегі басты құндылықтардың бірі ... ... ... ... зерттеу, адамдарға еңбекті, танымды,
қарым-қатынасты саналырақ құруға көмектесу қабілеті бар жастар психология
бөлімдеріне тапсырулары ... күні ... ... аумағында жұмыс атқару мүлдем
болмайтын адамдар өте сирек барады.
Психологиялық бөлімдерде оқу жоспарларының бір-бірімен ... ... ... бір ... жүйеге қосылатын болу қажет. Олардың жүзеге
асуы оқу процесі арқылы студенттерге адамның ... ... ... жеке ... ... ... емес, шындығында ғылымдағы өз
өңделушілерін тосудағы шешілмеген мәселелердің ... ... да ... материалының осындай түрде берілуі әрбір ... ... ... ... іс ... жүзеге асуын білдіретін
барлық оқытушылардың оқу жұмысының стилінде өз ... ... ... таң ... жайт ... ... егер ... олардың алдында
тұрған тапсырмалардың шешілуіне деген қызығушылықтың жоғарылауы ғана емес,
өз бетімен мәселені тауып қана ... оны ... ... ... ... беретін профессионал-зерттеуші интеллектісін
қалыптастыратын күрделенген тапсырмаларды ... ... тек ... ғана ... асуы ... ... Әрбір профессионалға қажет
қасиеттерді студентте қалыптастырудың ... ... және ... ... ... ... ... үлкен қателік.
Практика көрсеткендей, дұрыс ұйымдастыру болған кезде олар бұл ... ... ... ... іс сәтті болу үшін оқу процесіндегі
әрбір бөлім студентке тапсырманың шешілуі үшін ... ... ... ... маңызды.
Айтылған жайт утопия тәрізді болып көрінбеу керек: Б.Г. Ананьевтың
басшылығымен ЛМУде психологтарды ... ... ... тәжірибесі
бұл тапсырманың орындалуына куә бола алады.
Профессионал-психолог үшін қажетті ақыл, сезім, ерік қасиеттерінің
жүйесінің қалыптасуы, ... ... ... бар оның ... ... мектебі факультетке ... ... оның ... ... ... ойланылған түрде жүзеге асты. Бұл мектеп көптеген
психологтарды дайындады.
Бүгінгі таңда психологияға деген қызығушылық өсуде. ... үшін жаңа ... ... ... сырттай оқу курстары
көбеюде. Бірақ кез-келген адам ... ... бола ... ... ... өзге адамның ішкі дүниесін шын ... оған ... ... ... ... алатын нағыз психолог-
профессионалды дайындау үшін ... ... мен ... жүйесі
бөлшектей және тұтастай ойластырылған болу қажет.
3. ЗЕРТТЕУ НӘТИЖЕСІНДЕ АЛЫНҒАН МӘЛІМЕТТЕРДІ ТАЛДАУ ЖӘНЕ ҚОРТЫНДЫЛАУ
3.1 Жоғарғы оқу ... ... ... ... ... нәтижелерін талдау
Жоғарғы оқу орнындағы оқытушылардың іс-әрекетін ... ... ... ... ... ... әр шкала бойынша
орта есебінің ... ... ... 16 ... ... әр ... жеке бағаларын
есептедік. Алынған нәтижелер бойынша кесте құрылды. Кесте әрбір шкалаға әр
студенттің балы жазылады. Соңында ... ... ... ... ... ... орта балл шығарылды. №1 кестеде әр студенттің әр ... ... орта ... мен ... көрсеткіштері көрсетілген.
1. Студенттер оқытушының іс-әрекетінде нәтижелікке жетуін бағалауда 5,1
балл жинайды. Студенттердің ... көбі өте ... ... Осыған қарап біз оқытушының іс-әрекеті нәтижелі деп ... ... ... ... барысында студенттердің
шығармашылық және танымдылық белсенділігін ... ... оқу ... ... алу, ... ... ... қалыптасуына үлкен мән
берілген.
2. Оқытушының белгілі мәселелерді шешу іскерлігін бағалауда 4,5 ... ... ... студенттердің өздерінің оқытушыларын
бағалауы жоғары, себебі ... ... ... ... іс-әрекетті белсендіре түсу, студенттердің алдында
олардың болашақ кәсіби іс-әрекетінің ... ашып ... сол ... ... ұлттық-педагогикалық
ерекшеліктерін есепке ала отырып, іс-әрекетті, ... ... ... ... ... мен әдістерін
кеңінен пайдаланатынын көрсетіп және белгілеп ... ... ... ... ... 4,8 балл ... Бұл
көрсеткіштің өзі педагогтық жан-жақты білімді екенін ... ... ... ... ... ... педагогикалық
(студенттерге әсер ететін ... мен ... ... ... ... және даралық
ерекшеліктерін) білу және өзінің жеке басындағы жетістіктері ... білу ... ... ... Педагогтың іс-әрекетін шеберлігін бағалауда студенттер 2,9 ... ... ең ... ... ... яғни ... ... шешу барысында теориялық негіздерін терең
және кең білімдеріне сүйенеді. Студенттердің ұлттық-педагогикалық
және даралық ерекшеліктерін ... ... ... ... ... 4,6 балл ... ... жоғары бағаланған педагогтың өзінің әрекеттерін
студенттерге әсер ету әдістері түрлері мен ... ... ... және ... ... ... ұлттық өзіндік сана-сезімінің маңызды
элементтерін ... ... әсер ... ... ... ... іскерліктерін өте жоғары бағалаған.
6. Оқытушылардың жобалау іскерліктерін бағалауда 4,6 балл жинады. ... ... ... ... ... ... ... қажеттіліктері мен іс-әрекетінің мотивтерінің
негізінде дүниеге көзқарасын саяси құлықтылық қасиеттерін ... ... ... ... ... ... 6,6
балл жинады, осыған байланысты ұлттық-мәдени бағдарлануларын есепке
ала отырып, студенттердің әлеуметтік белсенділіктерін құру ... пен ... ... ... ... ала
отырып, ұжымның мүшелерінің біріккен іс-әрекетін жоспарлай және
ұйымдастыру іскерліктерін өте жоғары бағалады.
8. Оқытушылардың ұйымдастырушылық ... ... ... балл ... Осы ... бойынша әртүрлі іс-әрекет түрлерінде
студенттердің әлеуметтік белсенділіктерін ұйымдастыру іскерлігі және
студенттердің даралық жаса ... ... ... ... ... іскерліктері өте басым болды.
9. Студенттер оқушылардың қарым-қатынас іскерліктерін бағалауда 4,4
балл жинады. ... ... ... түсінулері мен сенімдерін
арттыру іскерліктері, студенттермен қарым-қатынас жасауда алдын ала
көру іскерліктері және ... ... ... ала ... студенттердің сөйлеу ... ... ... бағалаған.
10. Оқытушылардың педагогикалық іс-әрекетіндегі ... ... ... ... ... 1,9 балл ... Осыған
байланысты өзінің іс-әрекетін талдау және кемшіліктерді жою,
студенттердің іс-әрекеті мен ... ... ... ... бағдарлар мен таптауырындарды зерттеп білу,
студенттердің іс-әрекетінің мүмкіншіліктері мен нәтижелігін ... ... ... Әсер ... объектіге ерекше сезімталдығымен байланысты,
оқытушылардың қабілеттерінің рефлексивті ... ... ... жинады. Ендеше, студенттердің эмоционалдық жауаптары өте жарқын
көрінетін қоршаған ортаның объектілеріне ... ... ... ... ... әсер етудің ерекше ... ... ... ... ... бағалауда
студенттер 4,2 балл жинады. Мұнда айтып кететін оқытушы ... ... ... ... яғни ... ... және ... өзінің іс-әрекеттеріндегі кемшіліктеріне, сол
сияқты оларды жою тәсілдеріне сезімталдығын байқаймыз.
13. Өзінің іс-әрекетінің сапаларының ... ... ... қабілеттерін бағалауда студенттер 4,3 балл
жинады. Бұл шкала бойынша, ... ... ... ... және ... жою ... ... педагогикалық әсер етудің объектісіне сезімталдығын
байқаймыз.
14. Зейіннің, бақылаушылықтың, ойлаудың, ... ... ... ... оқытушының жалпы қабілеттерін
бағалауда студенттер 4,6 балл жинады. Ендеше қоғамдық-саяси ... мен ... ... ... және ... өмірдің
фактілері мен оқиғаларына зейіннің, ... ... ... ... зейіннің, студенттің топтағы өмірі мен
оқиғаларға байқаушылығы, ойлаудың анықтылығы мен логикалығы,
сөйлеудің мәнерлігі мен ... ... ... ... сияқты жалпы қабілеттерін
байқауға болады.
15. Оқытушының жеке ... ... ... 4,7 балл ... ... бойынша 3 бағыттылық көрсетілген.
1.Идея - саяси бағытылықта - қоғамдық-саяси ... ... ... қызығушылықтарға бағындыру қасиеті, студенттердің
еңбекке деген белсенді қарым-қатынастарын қалысптастыру қабілеті.
2.Психолого-педагогикалық бағыттылықта - студенттер мен дұрыс ... ... ... ... ... ... және объективті бағалау іскерлігі, студенттерге назарлы
және мұқият қарым қатынасы.
3.Кәсіби бағыттылықта - ... ... ... ... дамыту
қабілеті, өзінің жұмысына шығармашылықпен қарау, студенттердің ой-өрісі мен
қызығушылықтарын кеңейту іскерлігін көруге болады.
16.Оқытушының іс-әрекетінің мотивтерін бағалауда ... 1,7 ... Бұл ... ... бағаны көрсетеді. Себебі, педагогикалық іс-
әрекетте студенттер мен жұмыс істеу қызығушылығы және ... ... ... ... ... түрде сезінуін көруге болады, сол ... ... мен ... ... ... ... ... көреміз.
Жоғарғы оқу орнындағы ... ... ... ... ... ...... | | | | | | | | | | | | | | | | | | |4.9 |4 |5 |3 |4.05 |4.6 |4.6 |4 ... |4 |5 |4.6 |5 |5 |2 | | |5 |4.1 |4.1 |4.8 |3 |4.5 |5 |5 |4.8 |2 |5 |5 ... |4.6 |2 | | |4.7 |5 |4.8 |3 |4.7 |4.8 |4.8 |5 |4.1 |1.1 |3.5 |4 |3 ... |2 | | |5 |4.7 |4.1 |3 |4.9 |4 |4.6 |5 |3.1 |2.1 |3 |4.7 |3.6 ... |1 | | |4.8 |4.2 |4.7 |3 |5 |3.8 |4. |3.5 |3.8 |2.1 |2.5 |4 |5 ... |2 | | |5 |3.8 |5 |2 |4.3 |4.7 |4.1 |4.5 |4.8 |2.2 |2.5 |2 |4.6 ... |1 | | |4.9 |4.6 |4.8 |3 |4.4 |4.6 |4.7 |4 |4.6 |2.4 |4.5 |3 |4.6 ... |2 | | |4.8 |4.3 |4.5 |3 |4.9 |5 |4.9 |3 |4.5 |0 |5 |3.5 |4 |4 ... | | |4.9 |4.3 |5 |3 |4.8 |4.4 |3.8 |3.5 |3.3 |1.4 |4 |4.5 |3.7 |4.3 ... | | |4.9 |4.5 |4.6 |3 |4.6 |4.7 |4 |4.5 |3.5 |1.4 |4 |3.5 |5 |4.9 |5 |1
| | |5 |5 |4.9 |3 |4.1 |4.8 |4.5 |4 |4 |2.2 |3.5 |4.6 |5 |4.7 |5 |2 | | ... |4.8 |3 |3.8 |4.8 |4.6 |5 |4.6 |2.5 |4 |4 |4.6 |5 |5 |2 | | |4.8 ... |2 |3.9 |3.8 |4.2 |5 |5 |2.7 |5 |4.7 |4.6 |5 |5 |1 | | |5 |3.8 |5 ... |4.2 |4.7 |5 |4.8 |1.4 |5 |5 |5 |5 |5 |1 | | |5 |4.7 |4.5 |3 |4.3 ... |5 |5 |1.2 |5 |5 |3 |4.7 |5 |1 | | |4.8 |4 |4.6 |3 |4.9 |4.7 |5 |5 ... |4.5 |3.5 |4 |4.3 |4.7 |2 | | |4.9 |5 |4.4 |3 |4.9 |4.6 |4.9 |5 ... |4.5 |4.7 |4 |4.5 |4.3 |2 | | |4.6 |5 |4.9 |3 |4.8 |4.8 |4.9 |4.5 ... |4 |4 |5 |4.7 |4.8 |2 | | |4.6 |4.9 |5 |3 |4.7 |5 |4.6 |5 |4.7 |2 ... |3 |5 |5 |2 | | |4.9 |4.8 |4.8 |3 |4.7 |5 |5 |5 |4.8 |1.8 |5 |5 |5 |5 ... | ... |5.1 |4.5 |4.8 |2.9 |4.6 |4.6 |6.6 |4.5 |4.4 |1.9 |4.1 |4.2 |4.3 |4.6
|4.7 |1.7 | |% |25.5 |22.5 |24.0 |14.5 |23.0 |23 |33 |22.5 |22 |9.5 ... |21.5 |23 |23.5 |8.5 | ... ... ... ... № 1 графикте көрсетілген.
1. Жалпы 16 шкала бойынша ең жоғарғы көрсеткіш шкалада ... ... ... құрастырушы іскерліктерін өте жоғары
бағалады. Осыған байланысты сыналушылардың жауаптарының көрсеткіші
33% болды. Осыған орай Ұлттық - ... ... ... ... ... ... Ұйымдастырылу іскерлігі
қарым-қатынаспен жүріс - тұрыс спецификасын ... ... ... ... ... жоспарлай жіне Ұйымдастыру
қаб!леттер!н өте жоғары бағалады.
2. Келесі шкала бойынша ... ... 25,5 % ... ... ... ... оқытушыларының тқрбиелік
жұмыстарында нқтижелілікке ... өте ... ... ... байланысты оқытушылардың іс-қрекеті
нқтижелі деп айта аламыз. ... ... ... ... интернационалдық -патриоттық ... ... ... ... студенгттердің қарым-қатынаста, тануда және еңбекте
қажеттіліктерін қалыптастыру, студенттер өздерінің оқу процесіндегі
нәтижелерінің қанағат алуына ... ... мән ... Оқытушының білімдерінің қөрылымын бағалауда 24 % ... ... өзі ... жан-жақты білімді екенін көрсетеді.
Әсіресе арнайы кәсіби білімдерін ... ... ... әсер ... ... мен ... түрлері,
педагогикалық студенттердің ұлттық-педагогикалық және ... білу және ... жеке ... жетістіктері мен
кемшіліктерін білу қасиеттерін жоғары бағалаған.
4. Оқытушының жеке басының бағыттылығын бағалауда 23,5% ... ... ... 3 ... ... Идея - саяси ... - ... ... ... ... ... бағындыру қасиеті, студенттердің
еңбекке деген белсенді қарым-қатынастарын қалысптастыру қабілеті.
2. Психолого-педагогикалық бағыттылықта - студенттер мен ... ... ... ... студенттердің іс-әрекеттерінің
нәтижесін бақылап және объективті бағалау іскерлігі, студенттерге назарлы
және мұқият ... ... ... ... - студенттердің білім алуға талпыныстарын дамыту
қабілеті, өзінің жұмысына шығармашылықпен қарау, студенттердің ой-өрісі мен
қызығушылықтарын кеңейту іскерлігін ... ... ... ... ... ... 23 % жинайды.
Мұнда әсіресе жоғары бағаланған педагогтың ... ... ... ету ... ... мен ... студенттердің ұлттық-бағалау
бағдарлануларын және танымдылық қызығушылықтарын анықтау іскерлігі, ұлттық
өзіндік сана-сезімінің маңызды элементтерін ... ... ... ... ... реакцияларын сезіну іскерліктерін өте жоғары
бағалаған.
6. Оқытушылардың жобалау ... ... % ... Осы ... ... ... студенттердің ұлттық
спецификасын әлеуметтік мәдени ... мен ... ... ... ... ... ... қасиеттерін
бағалау.
7. Зейіннің, бақылаушылықтың, ойлаудың, сөйлеудің, қиялданудың,
мінездің ерекшеліктеріне қатысты оқытушының ... ... ... 23 % ... ... қоғамдық-саяси өмірдің фактілері мен
оқиғаларына зейіннің, ғылыми және мәдени өмірдің ... мен ... ... мәдениет пен педагогиканың ерекшеліктеріне зейіннің,
студенттің топтағы өмірі мен оқиғаларға байқаушылығы, ойлаудың ... ... ... ... мен ... ... ... тұрақтылығы сияқты жалпы қабілеттерін
байқауға болады.
8. Оқытушылардың ұйымдастырушылық іскерліктерін бағалауда ... ... Осы ... бойынша әртүрлі іс-әрекет түрлерінде студенттердің
әлеуметтік белсенділіктерін ұйымдастыру іскерлігі және ... жаса ... ... ... ... ұйымдастыру
іскерліктері өте басым болды.
9. Педагогикалық әсер ... ... ... байланысты,
оқытушылардың қабілеттерінің проективті деңгейлерін бағалауда студенттер 22
% ... ... ... ... ... ... педагогикалық
мақсатарына сезімтал, яғни оларға жетуге қабілетті және оқытушы ... ... ... сол ... оларды жою тәсілдеріне
сезімталдығын байқаймыз.
10. Өзінің іс-әрекетінің сапаларының ... ... ... қабілеттерін бағалауда студенттер 21,5 % жинады.
Бұл ... ... ... ... іс-әрекетіндегі сәтсіздіктердің
себептеріне және оларды жою тәсілдеріне сезімтал, оқытушының педагогикалық
әсер етудің объектісіне ... ... ... ... ... шешу ... бағалауда 21 %
жиналды. Осыған байланысты студенттердің ... ... ... ... ... білімдерді меңгеру, қызығушылығы, танымдылық ... ... ... ... ... олардың болашақ кәсіби іс-
әрекетінің перспективаларын ашып ... ... сол ... ... ... ... ала ... іс-
әрекетті, жүріс-тұрысты және қарым-қатынасты ұйымдастырудың педагогикалық
түрлері мен әдістерін кеңінен пайдаланатынын ... және ... ... ... ... қарым-қатынас іскерліктерін бағалауда 20,5 %
жинады. Мұнда студенттердің ... ... мен ... ... ... ... ... алдын ала көру
іскерліктері және қарым-қатынастың ұлттық-мәдени спецификасын ... ... ... ... ... басқару іскерліктерін жоғары
бағалаған.
13.Оқытушылардың педагогикалық іс-әрекетіндегі қиыншылықтарды ... ... ... ... 20 % ... ... байланысты өзінің
іс-әрекетін талдау және кемшіліктерді жою, студенттердің іс-әрекеті мен
жүріс-тұрыстарын дұрыс бағалау, ... ... ... ... ... ... студенттердің іс-әрекетінің мүмкіншіліктері
мен нәтижелігін әділетті бағалаудағы қиыншылықтарды көрсетті.
14.Әсер ететін ... ... ... ... қабілеттерінің рефлексивті деңгейлерін бағалауда 14,5 ... ... ... эмоционалдық жауаптары өте жарқын көрінетін
қоршаған ортаның объектілеріне ... өте ... ... ... ... ... ... студенттер 9,5 %
жинайды. Осындай ең жоғарғы деңгейді көрсетеді, яғни ... ... шешу ... теориялық негіздерін терең және кең білімдеріне
сүйенеді. Студенттердің ұлттық-педагогикалық және даралық ерекшеліктерін
сүйенеді.
16. Оқытушылардың ... ... ... және
олардың көріну деңгейлерін бағалауда 8,5% жинады. Осыған байланысты өзінің
іс-әрекетін талдау және ... жою, ... ... ... ... ... ... ұлттық бағдарлар мен
таптауырындарды зерттеп білу, студенттердің іс-әрекетінің ... ... ... ... ... ... Жалпы осы әдістемемен зерттеу бойынша біз өзіміздің зерттеу
мақсатымызға жеттік, ... осы ... ... ... ... мен ... ... қарым-қатынастарын
анықтадық. Полиэтникалық аудиториядағы студенттердің жалпы танымдылық ... мен ... ... жеке басындағы қасиеттері мен белсенділіктері
дамиды.
3.2 Жоғарғы оқу орнындағы қоғамдық ғылымдардың оқытушыларына ... ... ... бойынша нәтижелерді талдау
"Жоғарғы оқу орнындағы қоғамдық ғылымдардың оқытушыларына арналған
сұрақ қағазы" әдістемесі бойынша ... ... ... оқу ... ... түлектерінің әртүрлі мәселелерін шешуге
дайындап бағалағанда 5,5 балл ... бұл ... ... ... ... яғни жоғарғы оқу орнының түлектері әртүрлі ұлттық қол
астындағы қызметкерлермен өзара қарым-қатынасты дұрыс құра ... ... ... өзара көмектесу жұмыстарын нәтижелі қалыптастыра алады,
әртүрлі ұлттардың өкілдерімен ... ... ... ... ... ... сұраныстары мен қызығушылықтарына ... ... ... ... көп ... ... ... ұлттардың
өкілдерінің өзара қарым-қатынастарын басқару іскерлігі, Полиэтникалық
ұжымды біріктіру ... ... ... ... ... жүргізеді.
Жоғарғы білімдері бар Полиэтникалық ұжымдарда өзара қарым-қатынастарын
қалыптастыру жұмыстарына болашақ ... ... ... ... ... ғылымдардың бағдарламасына ең ... ... ... ... ... ... жөнінде нәтижелі жұмыстарды жүргізуін белгілеген.
Оқушылар лекция, семинарлық және басқа сабақтардың өтуін бағалауда 7,9 ... Бұл ... ... ... ... шеберліктерінің
деңгейлері өте жоғары көрінеді, себебі, әртүрлі ұлттардың педагогикасын,
оларды мәдениетінің салт-дәстүрлерінің ерекшеліктерін жақсы білуі, ... ... ... ... түрлері мен әдістерін ашып қарау, ұлтаралық
қарым-қатынастың мәдениетінің, салт-дәстүрінің ерекшеліктерін ... ... ұлт ... ... ... ... мен ... ашып қарау,
ұлтаралық қарым-қатынастың мәдениетін сақтау, ұлтшылдықтың көрінуі ... ... өте ... ... арасындағы жүргізілетін Полиэтникалық ұжымдарды біріктіру
дағдыларын қалыптастыру жұмыстарына оқытушылар әрдайым ... ... ... ... ... ... ... тәрбиелеу шараларын ұйымдастыруда кеңес беріп
көмектеседі, ... ... ... ... ... көп ұлттық ұжымдарды нығайтуға ... ... ... ... ... ... ... көп ұлттық ұжымдарда
студенттердің тиімді өзара қарым-қатынастарының дағдыларын қалыптастыру
жұмыстарының ... ... ... ... ... ... курстың бағдарламасына бөлінетін уақыттың жеткіліксіздігі,
полиэтникалық аудиториядағы студенттердің танымдылық ... ... ... қарым-қатынастарының ерекшеліктерінің мәселесі ғылымда әлсіз
зерттелуі және ғылыми әдебиеттердің санының ... оқу ... ... ... ... ... тиімді
өзара қарым-қатынастарының дағдыларын қалыптастыру ... ... ... полиэтникалық аудиторияларда студенттермен жұмыс
жасау негізіне сүйенетін ғылыми ... ... ... ... ... аз ... бөлінуі, жалпы ұлттық мәселелер ... ... ... ... ... ... ... туралы заңында» білім беру
жүйесініңбасты міндеті – ұлттық және жалпы адамзаттық құндылықтар ғылым ... ... ... жеке адамды қалыптастыруға және кәсібт
шындауға ... ... алу үшін ... ... ... ... жаңа
технологияларын енгізу, білім беруді ақпараттандыру білім беру ... әрі ... ... ... ... оқу ... жан ... аянуына ықпал етіп ізденісін, талабын ұштауға білім деңгейін
жетілдірудің ... ... Оқу ... студенттердің оқу – танымдық әрекеті
негізінде жүзеге асады, ал оқу-танымдық ... ... ... ... ... ... ең жоғарғы көрінісі
студенттердің ... ... ... ... білуі болып табылады. Оқу-
танымдық іс-әрекет күрделі үрдіс болғандықтан, оқытушы мен ... ... ... сапалы әрекетін керек етеді. Танымдық белсенділік
студенттің оқуға, білуге деген ынта – ... ... ... ... ... ... мақсатында сабақта проблемалы
жағдай туғызып отыру да маңызды. Мәселенің шешімін табу арқылы ... ... ... кез ... ... ... ... Дамыта
оқытудың Д.Б.Эльконин, В.В.Давыдов жасаған жүйесі 3 негізгі құраушыдан:
- Оқу мақсаттарының қойылуы
- Оны шешудің жолын бірлесе ... ... ... ... ... жақсы оқитын студенттермен ғана белсене жұмыс істеп қоймай,
барлық студенттердің ... үшін ... ... ... ... жеткен
жерге дейін еңбек етуі ойластырылса, әр ... ... ... ... ЖОО – ... ... ... дамуы қуатты жүретін, ерекше
құнды қайталанбайтын мекен. Сондықтан білім берудің алғашқы басқышы, қиында
жауапты жұмыс. ЖОО ... ... ... қана ... оны ... дамыту,
яғни қоршаған орта жөнінде дұрыс ... ... ... жасауға
үйрету, ойын дұрыс айтуға, салыстыра білуге, дәлелдеуге, сөйлеу мәдениетіне
үйретеді.
ЖОО ... ... екі ... ... ... ... ... студент адамзат баласының осы ... ... ... ... бағытталған оқу әрекеті арқылы дамиды, білім білік
дағдыны қабылдайды.
Екіншіден, кез – ... ... ... ... ... ... ... дамытады. Проблеманы өзінше жаңаша шешуге талпыныс
жасайды. Мысалы: оқу әрекетінде ... ... ... ... ... ... ... орындалса, шығармашылық әрекеттерде баланың
іздену жұмысы басты нысана болады.
Студенттердің сабақтағы қызығушылығы мен белсенділігін қалыптастырудың
жолдары сан алуан. Бұл ... ... ... ... әрі ... ғалымдар пікіріне үндесіп отырады. Сондықтан,
қандайда бір пән борлмасын, сол пәнге студенттің қызығушылығын, нақтыланған
әрі ... ... мен ... ... ... сәкестігі мынандай:
1. Берілген білім мен мазмұнымен студенттің жас ерекшелік ... ... ... ... ... ... ... болуы.
3. Оқу әрекеті мотивінің, міндет, мақсатының айқындылығы.
4. Оқытушының кәсіби және ... ... ... ... Студенттердің мінез – құлық, қабілет ерекшелігінің ескерілуі.
6. ... өз ... және ... ... ... Оқутыдың көрнекілікке, бақылау әрекетіне негізделе жүргізілуі.
8. Проблемалық ситуация тудыра оқыту тиімділігі.
9. Ерік – ... ... ... ... ... ... оқу материалдарын студенттерге жеткізу үшін, әртүрлі
оқыту әдістерін ... ... ЖОО ең ... ... әдіс – дәріс
берушінің ауызша ... Бұл әдіс оқу ... ... рөл ... ... ... және ... түрлі кезеңдеріне әсіресе жаңа
материалды түсіндіруде кеңінен орын ... ... ... ... көрнекі
бейнелермен байланыстырады. Оқытушының ауызша баяндауы, сұрақтарын анық
және түсінікті етіп қою, ... ... ... етіп қоюы,
баяндалатын материалдық ең маңызды жерлерін айырып беруі, ... және ... ... керек. Оқытушының сөзі әсерлі, сенімді, тартымды,
сонымен қатар дауыс ырғағымен ... ... және бай ... ... ... қызығушылығын арттыру жақсы ұйымдастырылған
сабаққа байланысты. Сондықтан әрбір сабақтан ... ... ... ... ... жаңа әдіс ... іздестіру қажет.
Қортынды: Жалпы бұл әдістеме бойынша жоғарғы оқу ... ... ... ... ... себебі оқытушылардың
студенттермен жақсы ... ... ... ... ерекшеліктеріне терең көңіл бөлетіндігін байқаймыз. Сол
сияқты Полиэтникалық ұжымдарда әртүрлі ұлттардың педагогикасын, мәдениетін,
салт-дәстүрін ... ... ... жетті.
“Зерттеудің нәтижелері бойынша келесі қортындылар шықты”:
Жалпы екі ... ... ... ... оқу ... іс-әрекетін талдау бағдарламасы” ... ... ... ... ... іс-әрекет деңгейлері мен
нәтижелігін бағалағанда өте жоғары көрсеткіштер көрсетті.
“Жоғарғы оқу орнындағы қоғамдық ғылымдардың ... ... ... бойынша оқытушылар Полиэтникалық аудиторияда ... ... ... ... ... ... әр ұлттық
педагогикасын, мәдениетін, салт-дәстүрін жетік білетіндіктерін көрсетті.
Жалпы зерттеуге қойылған болжам педагогтардың іс-әрекетерінің ... ... ... ... ... ... ... еліміздегі тұратын халықтардың ұлттық педагогикасын білмей,
еліміздегі ұлттық мәселелерді ойдағыдай шешу ... ... Осы ... ... ... жатқан әлеуметтік-саяси процестер мен оқиғалар тағы бір
куә болады. Этникалық мәселелермен айналысатын ғалымдар мен ... ... ... ... ... ... ... ұлттық-педагогикалық ерекшеліктерін дер ... ... ... ... есепке ала отыру, көптеген
халықтардың ... ... ... бет ... ... ... Қазіргі заманға сай, біздің қоғамымыздың болашағының негізгі
қозғаушы әрі құраушы күші ... ... ... ... және жан-жақты білім беру барысында әрине көптеген ... мен ... жиі ... ... ... оқу
орнындағы студенттік топтар әртүрлі ұлт өкілдерінен құралған. Сол
себептен ... ... ... ... ... ... ... даму ерекшеліктеріне көп
көңіл бөліну керек.
2. Полиэтникалық аудиториядағы студенттерді ... ... ... ... ... өзара дұрыс ... ... ... іс-әрекеттерінің маңызы өте
зор. Әртүрлі ұлт өкілдерімен жұмыс жасау барысында педагог ... ... ... ... әрбір ұлттың
педагогикасын, мәдениетін, салт-дәстүрін жете ... ... ... ... ... студентпен жеке жұмыс жасау
барысында, осылардың барлығын міндетті түрде есепке алуға тиіс.
3. Полиэтникалық ұжымдардың жетекшілерінің, оқытушыларының ... ... ... ... ұлт ... ... түсінушілігінің, бір ұлттың өкілі өз ұлтын мойындай отырып,
басқа ұлттың мәдениетіне, салт-дәстүріне, тіліне, дініне ... ... ... ... ... ... Егерде осы ұлттық мәселелер біздің ойымыздағыдай іс жүзіне
асып, орындалып отырса, онда біздің егеменді Қазақстан ... ... ... ... ... дәрежесі
жоғары деңгейде дамуына үлкен мүмкіндігі болар еді.
4. Жалпы дипломдық жұмыстың тақырыбының мақсатына сай, жүргізілген
әдістемелердің ... сай ... ... ... ... яғни ... ... педагогтардың
іс-әрекетінің нәтижелігі этникалық топтардың ерекшеліктерін жетік
білуіне ... ... ... ... ... ... даму ... өзара дұрыс қарым-қатынастарын
қалыптастыру дағдыларының процестерін толық ... үшін ... ... бөлу ... мәселеге байланысты ғылыми әдебиеттердің жеткіліксіздігі.
Жоғары дәрежелі мамандықтардың жеткіліксіздігі.
Ғылымда полиэтникалық мәселелердің әлсіз зерттелуі.
Полиэтникалық аудиториядағы курстардың бағдарламарына бөлінетін ... ... ... ... ... ... ... еңбектері нәтижелі және жемісті болуы үшін ... ... ... ұлттық жалпылықтардың студенттерінің ұлттық өзіндік санасының
маңызды элементтерін ... ... ... ... ... ... ... ерекшеліктерін жалпылау.
Оқытушылардың нәтижелік іс-әрекетін қамтамасыз ететін негізгі факторларды
көрсетіп шығару.
Оқытушылардың іс-әрекетіндегі негізгі қиыншылықтарды қарастыру.
Студенттердің көрсетілген ұлттық ... ... ... ... ғылыми мақсаттық бағдарлар мен әдістемелік рекомендациялар орындау.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Андреева Г.М Социальная педагогика. М.:Изд-во Моск. ун-та, 1980.
2. Архангельский Л.М ... ... ... ... ... Әмірова Б.Ә. Оқу-танымдық процессіде жансақ ... ...... ... наук. Алматы, 1997.
4. Бромлей В. Очерки теории-этноса Москва.1990.
5. Бараноев А. О. ... ... ... ... ... ... О. ... вопрос и социал-демократия. Москва, 1990. 145
бет.
7. Гаджиева Р. Г. Изменение ... ... под ... ... и социально-демографических ... и ... ... 1998. т.4., Вып 1. 39-40 бет.
8. Дашдамиров Л. Ф. К методологии ... ... ... этнография. №2. 1993.
9. Дробижева. Психологические аспекты национальных отношений. Т- ... ... ... Н. ... ... и ... ... советского народа. Алматы, 1990. 145 бет.
11. Иванова. Т. В. Изучение стериотипов с ... ... ... ... №2, 1998. 71-82 ... Н. ... ... психология. Алматы, 1993.
13. K. Жүкеш. Ұлттық педагогиканың сипаты. Алматы, 1993.
14. Степанян Э.Х. ... и ... ... М., 1976.
15. Саракуев Л. М. ... в ... М., ... ... Н.С. ... традиций и общественная жизнь. Алматы,1974.
104бет.
17. Столович Л.М. Сто ... и ... . М., ... ... ... В. ... –сана –сезiм. Москва, 1987.
19. Сәрсенбаев Т. Ұлттық сана-сезiм мен ... ... 1990. ... ... Сапаргалиев.Т.С Межнациональные отношения .
21. Психологические тесты. Москва, 1991.
22. ... С. Д. Быть и ... А, ... ... ... А. К. Общесвенная психология и идеология. И, 1985.
24. Уледов А .К. Стуктура общественного сознания.
25. Узнадзе Д. Н. ... ... ... ... ... словарь. Политиздат ,1980.
27. Чебаксаров.Н.Н Проблемы типологии ... ... в ... ... ... ... ... Г.Шпет Введение в этническую психологию.
29. Шихерев П.Н. ... ... ... ... //
Психологический журнал. 1992. №1 15-23 ... ... ... ... ... Средней Азии и Казахстана. М.,
Наука, 1980.
31. Рабочая книга ... ... / Под ред. А.А. ... и др. ... ... ... 2003. – 640 с.
32. Пономаренко В.А. Страна Авиация. - М.: Наука, 1995.
33. Бабанский Ю.К. и др. Педагогика высшей ...... ... 1989.
– 176 с.
34. Основы педагогики и психологии высшей школы / Под ред. Акад. АПН ... ... - М., 1986.– 303 ... ... А.В. ... ... и ... наука //
Вопросы философии. - №2. - 2001. - С. 89-95.
36. Сергиенко Е.А. Становление субъекта: неоконченная ... ... - №2. - 2003. - С. ... Зимняя И.А. Педагогическая психология: учеб.пособие. – Ростов н/Д.:
Феникс, 1997. – 480 ... ... Н.Е. и др. ... и ... ... с ... подхода // Психологический журнал, № 1. – 2004.
– С. 17-40

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 55 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
050717 – Жылуэнергетика мамандығы бойынша оқитын студенттердің оқу -өндірістік машықтанудан өтуге арналған әдістемелік нұсқау8 бет
ААҚ «LG Elektronics Almaty Kazakstan» компаниясының өндірістік және маркетингтік іс-әрекеттері13 бет
Азаматтық қорғаныс мәселелерінің шешілу деңгейлері . Халықтың Азаматтық қорғаныс пен төтенше жағдайлардағы іс-әрекеттері мен міндеттері15 бет
Апаттық-құтқару қызметтерінің міндеттері мен әрекеттері. Құтқарушының құқықтары мен міндеттері5 бет
Ақыл-ой әрекеттерін калыптастыру теориясының мәні36 бет
Баланың мінез-құлқы мен әрекеттері7 бет
Дамуында ауытқуы бар балалардың іс-әрекеттерінің психологиялық негіздері17 бет
Дзюдошы – студенттердің дене қасиеттерін жетілдіру әдістері56 бет
Жантанушы студенттердің қарым-қатынас мәдениетін ұстану ерекшеліктері99 бет
Жастар арасындағы құқық тәртіп бұзу әрекеттерінің алдын алудағы әлеуметтік жұмыс38 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь