Тіршілік қауіпсіздігін қорғау. Экологиялық проблемалар

• Озон қабаты
• Қышқылдық жауын
• Смог
• Химиялық төтенше жағдай
• Химиялық қауіпті нысандардағы төтенше жағдайлар
• Химиялық қауіпті нысандағы авариялар.
• Химиялық барлау аспаптары
Біздің өмір сүріп отырған Жер планетасындағы озон қабаты 15 км-дан бастап 100 км биіктікке дейін жетеді. Алайда, 50 км-дан ары қарайғы бөлігінде озонның мөлшері тым аз, шамамен 0,001%. Озон қабатынсыз жердегі тіршілік қазіргі біз көріп отырғандай болмайды. Озон қабаты ұстап қалатын күннің ультра-күлгін сәулелері жер бетіне тікелей өтіп кететін болса, онда тереңдігі 10 метрден асатын суларда ғана тіршілік етуге болар еді. Себебі, он метр тереңдікте ультра-күлгін сәулелердің кері әсері болмайды. Зерттеуші ғалымдар ауаға шығарылатын зиянды да улы газдардың азаюы нәтижесінде атмосфераның озон қабаты қалпына түсе бастаған сыңай байқатып отыр. Бірақ озон қабаты өзінің 1980-інші жылғы деңгейінде тұрақтай қоймас деп ескертеді ғалымдар. Жерді күннің зиянды сәулелерінен қорғайтын озон қабаты – құрамында хлор мен бромы бар аэрозоль және мұздатқыш жабдықтарда қолданатын сұйық газдардың әсерінен жұқарады. Озон қабатының қалыңдығын есептейтін бірлік — Добсон бірлігі (ағылшынша: Dobson Unite) DU. Ол былайша есептеледі: 100 DU = 1 мм, яғни, 100 Добсон бірлігі молекулалық қабаттың қалыңдығының 1 мм-ге тең екендігін көрсетеді. Озон қабатының орналасуы мен ондағы процесстер Озон қабаты — стратосфераның бір бөлігі. Ол — озоносфера қабаты, 15–50 км биіктікте болады. Экватордан полюстерге қарай озон қабаты қалыңдап отырады. Бұл қабатта энергияға бай күннің ультра-күлгін сәулелері O2 формасындағы оттегіні O3 формалы озотқа айналдырады (3 O2 → 2 O3). Ультра-күлгін сәулелердің толқын ұзындықтарына байланысты (175—200 нм, кейде 242 нм-не дейінгі аралықтағы толқын ұзындығы) кейдеозоннан O2 формасындағы оттегі қайта түзіледі (2 O3 → 3 O2). Аталған екі реакция (процесс) да ультра-күлгін сәулелердің энергиясының көмегімен іске асады. Озонқабатын үнемі екі процесс арқылы толықтырып тұратын циклОзон-Оттегі циклі деп аталады. Озоннан оттегі, оттегіден озон түзетін химиялық рефкцияны1930 жылы Сидней Чэпман ұсынды. Соның құрметіне Чэпман механизмі деп аталады. Озон қабатының ең тығыз бөлігі 20-25 км биіктікте орналасса, көлемі ең үлкен бөлігі 40 км биіктікте орналасады. Егер бүкіл озон қорын жинап алып жердегі қалыпты жағдайдағы қысыммен (pn = 101.325 Pa = 101.325 N/m² = 1013,25 hPa = 101,325 kPa = 1,01325 bar) қысатын болсақ, онда небары 3-4 мм болатын жіңішке қабатты озон түзілетін еді (экватор маңында жұқа, полюстерде қалың қабат болады). Басқа да ауа қабаттарындағы газдармен салыстырсақ (мысалы, оттегі мен азот), олардың сығылғандағы биіктігі 8 км болар еді. Озон қабатының тарихы Осыдан 3,5 млрд. жыл бұрын Жер планетасының атмосферасында оттегі (O2) мүлдем болмаған. Жер бетінде жасыл өсімдіктер, балдырлар және Цианобактериялардың (жасыл балдырлы бактериялар) күн сәулесін пайдалана отырып судан электрондарды алуы кезінде молекулалы оттегі (O2) мен сутегі йондарын (H+) бөліп отырған (Судың фотолизі). Фотосинтездің кең тараған бұл түрін оттегінің түзілуіне байланысты Оксигенді фотосинтез деп атаймыз. Түзілген оттегі атомдары алғашында судағы металл-йондарын, әсіресе, Fe2+ йонын оксидтеді. Кейіннен барып оттегі аспанға көтеріледі. Жоғарыда аталған процесстің арқасында аспанның стратосфера қабатында оттегіқабаты түзіліп, күннің ультра-күлгін сәулелерінен бөлінетін энергияның қатысуыменозон түзілді. Тарихи деректер бойынша озон қабатын ашқан Шарль Фабри (Charles Fabry) және Анри Буиссон (Henri Buisson) атты екі француз ғалымдары болған. Олар 1913 жылы ультра-күлгін сәуле арқылы спектроскопиялық өлшеулер жүргізу арқылы атмосфераның жоғарғы бөлігіндегі озон қабатын ашқан. 1994 жылы БҰҰ-ның Бас Ассамблеясы 16-қыркүйек күнін »Халықаралық Озон қабатын қорғау күні» етіп бекітті.Озон қабатының қызметі Жерде озонның 6-10% концентрациясы бар, аз мөлшерде болғандықтан тіршілік етушілерге зияны жоқ. Ал былайынша, озон өте активті
1. Миирбеков К.Н. Тіршілік қауіпсіздігі негіздері Шымкент 2007
2. Кандауыва Ш.П. Экологиялық проблемалар Алматы 2005
        
        ТІРШІЛІК ҚАУІПСІЗДІГІ
* Озон қабаты
* Қышқылдық жауын
* Смог
* Химиялық төтенше ... ... ... нысандардағы төтенше жағдайлар
* Химиялық қауіпті нысандағы авариялар.
* Химиялық барлау аспаптары
Озон қабаты
Біздің өмір сүріп отырған Жер планетасындағы озон ... 15 ... ... 100 км биіктікке дейін жетеді. Алайда, 50 км-дан ары қарайғы бөлігінде озонның мөлшері тым аз, ... 0,001%. Озон ... ... ... ... біз ... ... болмайды. Озон қабаты ұстап қалатын күннің ультра-күлгін сәулелері жер бетіне ... өтіп ... ... онда ... 10 метрден асатын суларда ғана тіршілік етуге болар еді. Себебі, он метр тереңдікте ультра-күлгін сәулелердің кері әсері болмайды. Зерттеуші ... ... ... ... да улы ... азаюы нәтижесінде атмосфераның озон қабаты қалпына түсе бастаған сыңай байқатып отыр. Бірақ озон ... ... ... ... ... ... қоймас деп ескертеді ғалымдар. Жерді күннің зиянды сәулелерінен ... озон ... - ... хлор мен ... бар аэрозоль және мұздатқыш жабдықтарда қолданатын сұйық газдардың әсерінен жұқарады. Озон қабатының қалыңдығын есептейтін бірлік -- Добсон бірлігі ... Dobson Unite) DU. Ол ... ... 100 DU = 1 мм, ... 100 Добсон бірлігі молекулалық қабаттың қалыңдығының 1 мм-ге тең екендігін көрсетеді. Озон қабатының орналасуы мен ондағы ... Озон ... -- ... бір ... Ол -- ... ... 15 - 50 км биіктікте болады. Экватордан полюстерге қарай озон ... ... ... Бұл қабатта энергияға бай күннің ультра-күлгін сәулелері O2 ... ... O3 ... озотқа айналдырады (3 O2 --> 2 O3). Ультра-күлгін сәулелердің толқын ұзындықтарына байланысты (175 -- 200 нм, ... 242 ... ... ... толқын ұзындығы) кейдеозоннан O2 формасындағы оттегі қайта түзіледі (2 O3 --> 3 O2). Аталған екі реакция (процесс) да ультра-күлгін ... ... ... іске ... ... үнемі екі процесс арқылы толықтырып тұратын циклОзон-Оттегі циклі деп аталады. Озоннан оттегі, оттегіден озон түзетін химиялық рефкцияны1930 жылы ... ... ... ... ... ... механизмі деп аталады. Озон қабатының ең тығыз бөлігі 20-25 км ... ... ... ең ... ... 40 км биіктікте орналасады. Егер бүкіл озон қорын жинап алып жердегі қалыпты жағдайдағы қысыммен (pn = 101.325 Pa = 101.325 N/m² = 1013,25 hPa = 101,325 kPa = 1,01325 bar) ... ... онда ... 3-4 мм ... ... ... озон ... еді (экватор маңында жұқа, полюстерде қалың қабат болады). Басқа да ауа қабаттарындағы газдармен салыстырсақ (мысалы, оттегі мен азот), олардың сығылғандағы ... 8 км ... еді. Озон ... ... ... 3,5 ... жыл бұрын Жер планетасының атмосферасында оттегі (O2) мүлдем болмаған. Жер бетінде жасыл өсімдіктер, балдырлар және Цианобактериялардың (жасыл балдырлы бактериялар) күн ... ... ... ... электрондарды алуы кезінде молекулалы оттегі (O2) мен сутегі йондарын (H+) ... ... ... ... ... кең ... бұл түрін оттегінің түзілуіне байланысты Оксигенді фотосинтез деп атаймыз. Түзілген оттегі атомдары алғашында судағы металл-йондарын, әсіресе, Fe2+ йонын оксидтеді. Кейіннен ... ... ... ... Жоғарыда аталған процесстің арқасында аспанның стратосфера қабатында оттегіқабаты түзіліп, ... ... ... ... энергияның қатысуыменозон түзілді. Тарихи деректер бойынша озон қабатын ... ... ... (Charles Fabry) және Анри ... (Henri Buisson) атты екі француз ғалымдары болған. Олар 1913 жылы ультра-күлгін сәуле арқылы спектроскопиялық өлшеулер жүргізу арқылы атмосфераның жоғарғы бөлігіндегі озон ... ... 1994 жылы ... Бас ... ... ... >>Халықаралық Озон қабатын қорғау күні>> етіп бекітті.Озон қабатының қызметі Жерде озонның 6-10% ... бар, аз ... ... ... ... ... жоқ. Ал былайынша, озон өте активті газ. Айналасындағы ... ... ... ... ... ... ... концентрация мөлшері 8 мл/м³ болады. Озон қабатының басты қызметі -- күн ... ... ... ... жер ... жібермей, өзінің бойына сіңіріп ұстап қалу. Осылайша жер бетіндегі тіршілік иелері күннің кері ... ... Озон ... Егер ... озон ... белгілі бір аймағындағы озонның дефициттік мөлшері 30%-дан асса, онда ол ... Озон ... бар деп ... ... ... ... жоюға әкеліп соғады. Адам баласының абайсыздығына байланыстыозон қабаты ұзақ уақыттан бері ... ... Оның ... ... ... мыналар: 1. Ғарыш кемелерін ұшыру салдарынан озон қабаты тесіледі. Жыртылған тесіктер ұзақ уақыт бойы бірқалыпты тұра ... 2. 12-16 ... ... ұшатын ұшақтар да озон қабатына қауіп төндіреді. Керісінше, 12 шақырымнан төменде ұшатындары озон қабатының қалыптасуына ... ... 3. ... ... ... Озон ... тесілуіне ең үлкен қауіп тигізетін хлор мен оның судағы қоспасы. Хлордың көп бөлігі атмосфераға фреондардың ыдырауы арқылы тарайды. Ол әкеп ... ... ... бір ... көп ... ... ... етеді. Оның қоспасы ауада 50-120 жылға дейін сақталып тұрады. Фреон бөлме температурасында көлемін көбейтетіндіктен, аэрозоль ... ... ... Озон қабатының тесілуінен адам баласы ісік ауруына шалдығады ... ... ... тері ісігі, көз ауруларын қоздырып, егістік алқаптарына зақым келтіреді. Әлемде индустрия мен түрлі экологиялық зияны бар салалар қарқынды дамыған сайын ... озон ... тиіп ... ... әсерлер көп. Озонқабаты жұқарып, тіпті, кей жерлерде озон тесіктері пайда болды. Бұл ... сол ... ... болған аймаққа және жердегі тіршілік үшін қауіп төнгендігін білдіреді. Озонқабатының тесілуіне адамдардың ықпалы ... әсер ... ... ... ... пайдаланатын химиялық тыңайтқыштар, дыбыстан да жылдам ұшақтар мен ғарышқа ұшырылатын зымырандардың атмосфераға бөліп шығаратын улы ... ... ... иіссіз газдар мен сұйықтықтар) және ядролық жарылыстар озон қабатын ... ... ... Одан басқа химиялық белсенді газдардың әсерінен деозон қабаты зақымдалады. Оған мысал: ... ... ... ... ... О3 + NO --> NO2 + О2 ... ... озонның ыдырау циклі О3 + O --> 2О2 Сутегінің ... ... ... ... ОН + О3 --> НО2 + О2 НО2 + О3 -->ОН + 2О2 ... әсерінен озонның ыдырау циклі Cl + O3 --> ClO + O2 Сондай-ақ, метан мен этан газдарынан түзілетін ... ... ... ... ... ... түнгі уақыттарда озон концентрациясын азайтып, O2 концентрациясын көбейтеді. Мұндай жағдайлар ұзақ уақыттық поляр түндері кезінде жиі ... Соңы ... ... әкеп ... ... түндері аяқталған кезде күн озонқабатының тесілген бөлігі арқылы өзінің ... ... ... Ал бұл дегеніміз тері рагы аурулары мен көз ауруларын тудырады және ағзадағы иммунды жүйе бұзылады.
Қазіргі кезде атмосфераның төменгіқабатындағы озонды ... улы ... ... ... ... ... ... жоғарғы қабаттағы, стратосферадағы, зиянды заттар азая бастайды. Егер осы ... ... ... ... ... ғалымдардың болжауынша 2060 жылға қарай озон қабатының күйі ... ... ... ... ... Қорытынды Озон қабатының шығу тарихынан бастап бүгінгі күнге дейінгі жағдайына қарап отырып, оның әр уақытта әр түрлі болатындығын аңғаруға ... Және ... ... техника мен технологияның, ауыл шаруашылығы мен көлік қозғалыстарының күрт артуы тек қана ғаламдық ... ... ғана ... ... бірге көзге көріне бермейтін табиғи апаттарды да тудырып отыр. Солардың бірі жоғарыда толық тоқталып өткен озон ... мен оның ... ... процестері. Осыдан 25-30 жылдай бұрын бастау алған озон қабатын қорғау шараларының нәтижелері бүгіндері көрініп ... Оң ... ... ... ... ... бірге қоршаған ортаны қорғау саясатына да баса назар аударуда. Әсіресе, алдыңғы қатарлы дамыған елдерде бұндай жағдайлар өте жоғары ... ... ... ... мен кең ... ... осындай елдердің еншісінде екені анық. Солардың көмегімен бәрімізге ортақ Жер планетасын апатты жағдайлардан құтқарар ... ... алыс емес ... ... ... Негізгі бөлім2.Қышқылдық жауын -- шашындар мәселесі2.Қышқыл жаңбырдың биосфераға әсері3.Қышқылдық жауынның зиянды әсері
Атмосфералық жауын-шашын -- ауа райы мен ... ... ... жер ... су) ... ... жауатын не оның бетіне су буының қойылуы ... ... ... ... ... ... ... сұйық күйіндегі су. Бұлттардан жауатын атмосфералық жауын-шашынның ішінде мыналарды айырады: қарлы жаңбыр, соқта қар, жаңбыр, түйіршік қар, ... қар, ... мұз, ... тағы ... Жер беті мен ... ауадан бөлініп түсетін атмосфералық жауын-шашынның мынадай түрлері болады: шың, қырау, қылау, көкмұз (ожеледь). Бұлттардан бөлініп ... ... ... ... үш топқа бөлінеді: аң жауын, нөсер, сірікпе. Нөсер ... ... ... ... алдында нажағай ойнайды. Атмосфералық жауын-шашынның мөлшері жауған су қабатының қалыңдығын көрсететін миллиметрмен өлшенеді. Атмосфералық жауын-шашын жер бетіне біркелкі жаумайды. Ол ... ... ... ... ... бір ... алатын географиялық орнына, теңіздің жақындығына немесе қашықтығына, ... ... ... жел жақ ... ылғалды көбірек ұстап қалады) байланысты. Жер шарында жауын-шашын ең көп жауатын жер ... ... ... жер; ... 12 600 лшге ... ... жауады, Сахара тағы басқалар. шөлдерде бірнеше жыл ішінде жаңбыр тіпті жаумайтын да кездер болады.Қазақстанда А. ... ең көп ... ... - ... ... ... ... (1500 мм), ал ең аз жауын-шашын Арал Қарақұмы мен ... ... ... ... ... жылдық таралуы жалпы алғанда, біршама мол болғанымен, белдеу ішінде әркелкі таралады. Материктердің батысында ылғал мол, бұл мұхиттардағы ылғалды ауа ... ... ... ... тасымалдануымен байланысты. Шығысқа қарай aуa ылғалынан айырылып, континенттік сипат алады, жауын-шашын күрт ... Ал ... ... ... ... ... ... байланысты жауын-шашын мөлшері артады. Белдеуде батыстан шығыска қарай мынадай климат сипаттары айқын ажыратылады: қоңыржай теңіздік, қоңыржай континенттік, ... ... ... ... жері ... ... болып келеді. Мұнда жауын-шашын аз түседі және әркелкі таралған. жауын-шашынның таралу мөлшеріне оның Атлант мұхитынан қашық ... және ... ... ... орналасуы зор әсерін тигізеді.
Қазақстанда жауын-шашынның орташа жылдық ... 130-1600 мм ... ... Арал ... ... ... ... аудан мен Балқаш көлінің батыс бөлігінде жауын-шашын небары 100 мм, кейбір жылдары одан да аз түседі. ... ең көп ... жері ... ... жазық және аласа таулы бөлігінде атмосфералық жауын-шашын солтүстіктен оңтүстікке қарай кемиді. Жауын-шашын солтүстікке орта есеппен 400 ... ... ... 425 мм), ал ... ... 275 ... ... оңтүстікте 130 мм-ге дейін түседі. Батыстан шығысқа қарай ... ... ... ... Орал ... маңында 374 мм жауса, шығыстағы Жайсан қазаншұңқырында 200 мм. ... ... ... ... ... салыстырғанда жауыншашын мөлшері мол. Республиканың шығыс және оңтүстік-шығыс биік таулы ... ... мол өңір ... ... Таулардың жел жақ беткейлерінде 500 мм, ал Кіші Үлбі өзенінің жоғарғы ағысында 1600 мм ылғал түседі. Қазақстанда атмосфералық ... ... ... ... Солтүстік өңірлерде жылдық жауын-шашын мөлшерінің 70-80%-ы жылдың жылы ... ... ... көп мөлшері шілде айына келеді. Оңтүстіктегі шөлді аймақта және шығыс, оңтүстік-шығыс тау етектерінде жауын-шашын ... ... ... ... ... ... аудандарында кей жылдары жазда 2-3 ай бойы жауын-шашын мүлдем жаумайтын кездері де ... Бұл ... ... байқалады, яғни жаңбыр тамшылары жер бетіне жетпей, ауада буға айналып кетеді. Ал жаңбыр жауғанда, ... күн ... ... ... ... ... уақытында жауын-шашын жалпы аз түседі. Сондықтан қар жамылғысы Калың емес. ... ... ... жылдық жауын-шашынның 20-30%-ы, оңтүстігіне 50-60%-ы түседі. Бұл оңтүстік ... жиі ... ... әрекеттерге байланысты.
Қазақстан бойынша жылы кезеңдегі жауын-шашынның таралуы
Қар жамылғысы еліміздің ... әр ... ... ... ... дала ... қар жамылғысының ең ерте түсетін кезеңі қыркүйектің аяғы қазанның басына тура келеді. Ал ... ... және ... ... шөлейт зоналарын да ең ерте түсетін кезі қазан айының аяғы. Шөл ... ... ... түседі. Кейде түспейтін кездері де болады.
Тұрақты қар жамылғысының қалыптасатын кезеңі Алтай және ... ... ... мұзды-қарлы белдеулерінде қазан айының басы. Қазақстан жерінде қар жамылғысының жату ұзақтығы мен қалыңдығы әркелкі. ... ... ... орта есеппен 20-30 см болса, кар жамылғысы жылына 125-165 күн ... ... ... ... 10-15 см, қар 40-60 күн жатады. Таулы аудандарда қардың ... мен жату ... ... ... ... Іле ... ... (3036 м) қар жамылғысының қалыңдығы 90 см де, 230 күн қар ерімей жатады. Республика жерінің ылғалдылығы тек жауын-шашын ... ғана ... оның ... ... де ... Егер булану мөлшері жылдық жауын-шашын мөлшерінен аз болса, онда ылғалдылық артады. Ал ... ... ... ... ... ... көп ... жағдайда, ылғалдылық жеткіліксіз болады.
Жылдық жауын-шашын мөлшерінің буланушылыққа қатынасын ылғалдану ... деп ... Егер ... ... -- К әрпімен, жауын-шашынның жылдық мөлшөрін -- Ж әрпімен, ал буланушылықты -- Б ... ... онда К = Ж/Б ... ... Егер ... жылдық мөлшері буланушылықпен шамалас болса, онда ылғалдану коэффициенті бірге тең болады. Мұндай жағдайда ... ... деп ... Ылғалдану көрсеткіші бірден аз болса, ылғал жеткіліксіз деп есептеледі. Мысалы, Қазақстан ... 1-ге ... ... ... солтүстік орманды дала зонасында байқалады. Қазақстанның биік таулардан басқа барлық ... ... ... есе ... ... ... оңтүстік аймақтарында) Түркістанда буланушылық 1250 мм, ал жауын-шашын 238 мм. Ылғалдану коэффициенті 0,19, бұл ... аса ... ... ... ... ... таралу заңдылығын түсіндіруге мүмкіндік береді. Мәселен, ылғалдану коэффициенті жылу мен ылғал мөлшері ... ... ... пен ... ... ... өзен мен көл ... тығыздық себептерін анықтауға, сонымен бірге ылғал сүйгіш және қуаңшылыққа ... ауыл ... ... өсіретін аудандарды дұрыс белгілеуге мүмкіндік береді.[1]
1. Қышқылдық жауын -- шашындар мәселесіҚышқылды ... - ... ... ... (оған қар да жатады). Жаңбыр құрамында қышқылдың (pH Қышқылдық жауын-шашындар пайда болуының негізгі себебі күкіртің қос оксидімен ластану ... ... Су ... ... күкіртті антигридті қышқылының ерітіндісіне айналады.Осындай жолмен көмірқышқыл газы мен азот оксидтерінің көмір ... мен азот ... ... ... ... мен басқа да қосылыстар араласып,қышқыл реакциясы бар ерітіндіні береді.Қышқылдық жауын -- шашындардың түзілуіндегі күкірт қос оксидінің улесі 70% . ... ... -- ... ... газы да үлесін қосады.Алғашқы қышқылдық жауын -- шашындар 1907-1908 жылы Англияда ... ... ... ... 2,2-2,3 болатын жауындар тіркелген.Қышқылдық жауын -- шашындар солтүстік жарты шарда ... ... ... ... ... шығарылуы мен олардың жаңбыр , қар, тұман түрінде ылғалды ... ... ... бар. Қышқылдық жауын -- шашындар Скандинавия елдері Англия, Бельгия,Дания , Польша елдеріне тән.Қышқылдық жауын -- шашындар ... ,су ... ... , ... ... ... әсерін тигізеді.Қышқылдық жауын -- шашынның зиянды әсері әсіресе ... пен ... ... ағыс ... әсер етеді.Тропиктік топырақтар нейтралды және сілтілі таралғанымен ,онда жауынның ... ... ... ... нейтралдаушы заттар болмайды.
2.Қышқыл жаңбырдың биосфераға әсері
Биосфера- жер бетінде кездесетін барлық тірі ... және ... ... ең ... ... ... заттар айналымын үзбей сүйемелдеп тұратын ғаламшардың ең үлкен экожүйесі, яғни ... ... ... мүмкіндік бар қабат.Оның шикарасы жербетіндегі 20-25 км. Деңгейден ( ... озон ... ... ... ... 11 км. Мұхит тереңдігіне және жер астына 6 км тереңдікке дейін ... ... ... көздері.Антропогендік фактор - адамның қызметі әрекетінен жаңа түрде туындайтын факторлар. Адамның шаруашылық іс-әрекеті салдарының қоршаған ортаның ... ... ... соншалық. Табиғи құрауыштарының байланысы басқа болып, бұрынғы кешендермен салыстырғанда жаңа ... ... ... ... индустриясының барлық салалары, көлік, ауыл, орман шаруашылығы, энергетика, атом қаруын ... ... газ және тау кен ... ... Т.б. ... ... ... ғана қоршаған ортаға әсер етіп ластануын мынадай негізгі түрлерге бөлуге болады: шикізат материалдар, құрал-жабдықтар, отын, электр энергиясы, су, ... ... ... ... газ, бу, ауа ... ... шу, инфрадыбыс, ультрадыбыс, жарық,электромагниттік өріс,лазерлі сәулелер,иондағыш шығарындылар т.б.Биосфераны ластайтын компоненттердің хим құрамы отынэнергетика ресурстарының тқріне, өндірісте кенданылатын ... ... ... ... ... ... ... факторлар әсерінің артуынан күрделі экологиялық проблемалар; парник эфектісі, қышқыл жаңбыр, ормансыздандыру, ядролық қыс, озон ... ... мен ... ... т. ... ... жер тікелей немесе жанаша түрде болуы мүмкін.Жанаша әсер- ... ... ... ... тепе-теңдіктің бұзылу, салдарынан атмосфераның жағдайына ойқаптар, жыртылған егістік жерлер, ұйымдастырылған үлкен су қоймалары, ... өзен ... ... жұмыстар, пайдалы кен қазбаларының ашық әдіспен жаппай алынуы жатады.Жер бетінің қасиеті мен сипатамасының өзгеруі жер ... ... ... ... ... шамасына, атмосфераға өтетін шығындыққа әсерін тигізеді.Ал, тікелей әсерге мысал ретінде өндірістен шығатын тастанды ... ... ... ... мен тұздарын, күкірттің газды қосылыстары, аммиакты, көмір сутектерін радиоактивті ... ... ... суктекті қосылыстарды және тозаңды келтіруге болады. . деп,жаңбырдың суына бас ... ... аяқ, ... бас ... ... ... ... енді оралмайтын заман болды. Сондықтан да жаңбыр суына бас ... бола ма? - деп ... ... тура ... жаңбырдың суы дегеніміз -- өзен-көлдердің бетінен ылғал топырақтан көтерілген бу ғой. Ал осы будан ... ... ... ... ... ... ... элементтер, олардың тұздары, шаң болады. Жаңбыр суының құрамы бұлттың қай жерде түзілгеніне, жауған жеріндегі ... ... ... ... Ауа мен ... суын ең алдымен сапырылысқан көлік, өнеркәсіп және ауыл ... ... ... күкіртті көміртегі тарайды. Күкірт пен азоттың қосындылары сумен қосылғанда қышқыл түзіп, жерге қышқыл аралас жаңбыр>> болып жауады.
3.Қышқыл жауын шашынның зиянды ... ... ... және ... аудандарда ағыс арқылы әсер етеді. Бірінші жағдайда онсыз да қышқылдығы жоғары ... ... ... ... ... ... ... және т,б,) табиғи қосылыстар болмайды.Тропиктік топырақтар нейтралды жіне сілтілі болғанымен.онда жауынның үнемі ... ... ... ... ... ... келіп түсетін қышқыл жауын шашындар катиондардың қозғалғыштығы мен шайылып кетуін арттырады,редуценттердің, азотфиксаторлардың және ... да ... ... ... ... ... 5-ке және одан төмен болғанда топырақтағы минералдардың ерігіштігі артады да,олардан mjc ... улы ... ... ... ... ... жауын - шашын fesh металдардың да қозғалғыштығын ... ... ... ... шашын мен олардың әсер ету қнімдері грунт суларына,одан су қоймаларына және су ... ... ... және ... да ... ... ... шығуына әкеледі.Бұл құбылыстың нәтидесінде feesp судың сапасы төмендейді.Су қоймаларына түскен қышқыл жауын шашын судың қышқылдығы мен ... ... ... ... ... өзгеруіне өте сезімтал болады.Су ортасының рН 6-дан төмен ... ... өсуі мен ... үшін ... ... мен ... да биологиялық белсенді заттардың қызметі тежеледі.рН-тың зиянды әсері негізінен жұмыртқа жасушалары мен жас ... ... ... өнім ... ... заттардың тікелей ағзаға әсерінен емес,көбеюге мүмкіндік бермеу арқылы әсер tntl/Қыщқыл жауын шашын мен оның компоненттері әсіресе ормандарға ... зор зиян ... ... шашын өсімдіктерден биогендерді (әсіресе кальций,магний,калий) қанттар,ақуыздар,аминқышқылдарын ығыстырып,зақымдайды.Олар қорғанышсыз ұлпаларды зақымдап,ағзаға патогенді бактериялар мен саңырауқұлақтардың ену мүмкіндігін арттырады,Мұндай әсердің нәтижеснде фитоценоздардың ... ... ... ... ... ... cj&nhes ... жаңбырлардың өсімдіктер үшін зиянды әсері топырақ арқылы да байқалады.Бұл әсер ... мен fesh ... ... ... нәтижесінде болады.Бос алюминий жас тамырларды зақымдайды.Оларда инфекциялардың ену ошақтарын түзеді,ағаштардың уақытынан бұрын &fhn.syf әкеледі.Әсіресе қылқан жапырақты ормандар кұшті зақымданады.Бұл ең ... ... ... ұзақ (4-6 жыл) өмір ... ... улы заттардың жиналуына байланысты.Атмосфераның ластануына жоғары дәрежеде сезімталдығымен қыналар сипатталады.Олар әдетте ең ... ... ... және ... ... ... ... индикаторы болып табылады.Соңғы жылдарда ормандардың дәстүрлі ластаушылары мен озонның бірлескен әсерінен зақымдануына көп көңіл бөлінуде.Озон негізінен ... ... ... болып табылады.Оның әсерінен хлорофилл тікелей және хлорофиллді тотығудан қорғайтын маңызды агент С витаминінің ... тыс ... ... ... тау жыныстары - құрамында кремний оксиді 64%-дан жоғары болатын магмалық тау жыныстары. Олардың орташа химиялық құрамы: SіO2 64 - 78%, ... ... ... 80 - ... ал магмалық кварцолиттерде (Үлгі:Силексит) 85 - 100%-ға жетеді. Олар интрузия және эффузия процестерінің нәтижесінде қалыптасады. Интруз. Қышқыл тау ... ... ... ... ... ... ... плагиогранит көп кездеседі. Эффузия Қышқыл тау жыныстарынан мол тарағандары ... пен ... ... кварц порфирі мен кератофир, дацит пен дацит порфирі, фельзит пен ... ... ... ... ... (қарамай тас), пемза (көпіршік тас), церлит. Қышқыл тау ... ... ... ... және калий-натрийлі дала шпаты мен плагиоклаздан (альбиттен ... ... ... ... ... аз ... (5 - 10%) кездеседі, кейбір түрлерінде ғана 15 - 20%-ға ... Олар - ... ... ... (сирек), тағыда басқа қышқыл тау жыныстардың көпшілігінде кварц 20 - 40%, калишпат (ортоклаз, ... ... 20 - 40%, ... 20 - 50% ... Онда кездесетін акцессор минералдар (апатит, сфен, магнетит, циркон, монацит, торит, малакон, ксенотим, пирохлор, турмалин, т.б.) сирек металды, радиобелсенді болып келеді. ... тау ... - ... сары, қызыл, күрең қызыл, кейде ашық сұр түсті. [[Интрузия Қышқыл тау жыныстары бірқалыпты ірі, ... ... ал ... ... өте ұсақ ... ... шыны ... аморфты массадан құралған. Эффузия қышқыл тау жыныстары күмбезді, тасқын, жамылғы, желі пішіндес, ал интрузия Қышқыл тау жыныстары ... ... ... желі ... ... ... да ... сілтілілеу және сілтілі қатарлар болып бөлінеді. Олардың арасында көбірек тарағаны қалыпты және сілтілі қатарлар. Қышқыл тау жыныстардың жанартаулық ... ғана ... ... ... ... ... бөлінеді. Қышқыл тау жыныстары қышқыл магманың кристалдануынан, терең жер қыртысындағы шөгінді жыныстардың балқуынан (палингенезінен), ... ... ... ... Олар ... ... (рапакиви мен амазонитті [[гранит[[), құрылыс материалдары ретінде (пемза, т.б.) кеңінен пайдаланыладыҚышқылдық жауын щащын 100 жылдан астам уақыт бұрын ... ... ... ... сөзді ең алғаш рет 1872 жылы британоқымыстысы Роберт Ангус Смидт қолданған.Қышқылдық жауындар атмосферадағы күкірт пен ... ... және ... ... ... ... бқл заттардың өзгерісі химиялық реакциялары күкірт қышқылы мен азот қышқылын береді.Бу күйіндегі бұл заттар бұлттарға сінедіғ fef 09рамында ... ... ... ... ... ... жерге түседі.Жалпы қышқылдық жауындар табиғатта жанартаулардың атуына байланысты өздігінен түзіле алады.Жер атмосферасына әр жыл сайын r&rhnn& қосындылары 92-112 млн ... ... 51-61 млн ... ... 59-69%, азот ... 37% ... факторлардың әсері болып табылады.Қышқылдық жаундар биосфераға тікелей немесе жанама әсер етеді.Тікелей қышқылдық жауындардың әсерінен өсімдіктер мен ... ... 100 км ... ... ... ... ... алу жолдарына өте зиян келтіреді.Егер атмосфераның тыныс алу аймағында SO2 концентрация ... 1 мг м ... ... алу жүйесінің аурулары күрт жоғарылап,тыныс алу жүйесі ауратын tult тартқан ... ... өлім ... ... пен ... рН ... өзгерісі..Өышөылдық элементтер су мен топыраққа түсіп,олардың рН көрсеткішінің төмендеуіне әкеледі.Ал бұл алминий және марганец,кадмий,мыс сияқты fesh металдардың ерігіштігін ... ... және ... ... ... ... адам организміне түсіп,көптеген аурулар туғызады.Тұщы сулардың қышқылдығы артқан жағдайларда ең бірінші рН өзгерісіне сезімтал тірі организмдер өле бастайды.Олар рН 6,5 ... ... өле ... 4,5 тең ... ... ... насекомдар мен өсімдіктер ғана тірі қалады.Қышқыл жаібырлардың зардабын тартқан кейбңр мемлекеттер бұл мәселенің ... ... біл ... ... ... ... тартқан Швеция көмір мен мұнай жағуды шектеді.Бұл елде құрамында күкірті жоқ ... ғана ... ... және ... ... ... ... бөлінетін зиянды заттар түгелдей дерлік сүзіледі.Швеция үкіметі күкірт шығындыларын шектеу туралы келісімге қол қойды.Сонысымен басқа елдерге үлгі-өнеге көрсетті.
СМОГ
Смог сөзі ... ... -- ... --... Смог -- ... ... және ... ... мен өндіріс орталықтарында жиі болады. Алғашында, Смог ұғымы деп көп мөлшерде көмірді жаққанда пайда болатын түтін мен... ашылған Дүниежүзілік денсаулық ... ... ... ... ... мөлшерін анықтап, бекітті: 120 бұл сан көп артып түседі, ал Калифорнияда бұл сан 600 бөлшекке дейін жетеді. 1 млрд-та 300 ... бар ... ... ... ... жамандатады, металлдар мен ғимараттардың коррозиясын күшейтеді, әсер етеді. Интенсивті және созылмалы смогтың нәтижесіндее аурулар мен өлім ... ... ... ... ... дем алу ... функцияларының бұзылуына, және әкеліп соғады. Көптеген фотохимиялық смогтардың ... азот ... ... ал олар өз рак болу ... ... жолмен де пайда болады. Мысалы, жанартаулар атқылаған кезде ауаға көтерілетін ... газ ... ... смог түзіледі. Мұндай жанартаулық Vog (Vulcan fog) деп смог да орын Онда ... ... ... ... ... ... түтін Индонезиядан бөлек Тайландқа, Филиппинге, Сингапурға және Малайзияға жетеді.терминінің шығу тарихыАлғаш рет 1905 жылы ... ... ... 1905 жылы ... ... Daily Graphic газеті жаңа терминнің пайда болғандығы жайлы және келесі күні де үшін атқарғанын жазды. Доктор Во тілге тиек ... ... ... қаласында пайда болған тұманды... болуыСмог үлкен қалалар мен индустриялық өндіріс орталықтарында кез-келген ауа-райы жағдайында пайда болады. Оған -- Смог ... ... ... болады. Өйткені ауаның жоғарғы қабаты қатты ысып кеткендіктен ластанған ауаны жоғары... таудың тасасы мен ... ... ... ... жиі ... Оған ... ... болады. Алматының ауасы қысы-жазы түтінді әрі Бір рет пайда болған смогтезірек тарай қоймайды. Оның ... ... -- биік мен ... ... ... көп ... ... смогтан ең көп зардап шегетін қалалардың қатарына мыналарды ... ... және ... ... биік ... басы ... ... жетеді. Мұндай жағдайлар Қытайдың өндірісті және көп байқалады. Ресейде жыл сайын смогтың кесірінен 300 мың адам көз ... ... Ал...1 ... адам лас ... ... ... жыл 3 адам көз денсаулыққа әсеріҮлкен қалаларда басты ... ... смог ... жасы ... ... және ... тыныс алу...үшін өте қауіпті. Смог демікпеге, тыныс алудың қиындауы мен ... бас ... ... ... болады. мұрынның және жұтқыншақтің мөлдір сұйық қабаттарының зақымдануын тудырады, иммунитетті әлсіретеді. Ал иммунитеттің әлсіреуі ауруларға жол ашады.... саны аурудан ... ... ... ... қайта қозады, тыныс алу және ауыратын науқастардың өлімі көбейеді. II Негізгі бөлім* Смогтың түрлеріҚұрғақ смог(лос-анджелестік смог) - күн ... ... ... газдарда болатын пайда болатынсмог. Тұмансыз, ауаның түсі көкшілдеу улы құрғақ смогтың көрінісі-114303333750Ылғалды смог ... ... - ... ... ... пайда болған смог. Бұндай смог тұманды Лондонға тән.Лондон... - беті радиациялық процесс бойынша салқындағанда тұман ... ... Оған қоса шық) бар ... ... ... ... ... жердің беткі қабатындағы жылы ауа ұстап қалады. Ал ол дегеніміз өндіріс орталықтарында смог түзеді деген сөз. ... мен ... ауа райы ... пайда болады, Көбінесе ауа жасайтын температура инверсиясы кезінде пайда болады.-190506067425Радиациялық смогМұзды смог (аляскалық смог) -... буы мен газ тәріздес қалдықтардан ... ... смог ... * ... ... ... смогтың жаңа түрі болды. Ол -- фотохимиялық смог болатын. Оның ... азот азот ... ... ... ... ұшып жүрген органикалық қосылыстар. Мысалы, бензиннің, бояудың, еріткіштердің булары:* азот қышқылдарының тотығы.Фотохимиялық смогты...- пен улы мен түтіндері. ... ... ... ... мен өндірістік қалдықтар күн сәулесімен химиялық... органикалық қосылыстар химиялық жағынан өте активті, тез ... ... Сол ... де ... смог ... ... үшін ... жауы.Фотохимиялық тұман дегеніміз көпкомпонетті газдар мен бірінші және екінші ... ... Оның ... ... ... озон, азот және күкірт оксидтері, фотооксидант деп аталатынкөптеген табиғаты қышқылдық органикалық қосылыстар.
Химиялық қауіпті нысандардағы төтенше жағдайларӘсері күшті улы заттарға мінездеме. ... ... ... кезекте, қорғаныстық, химиялық, мұнай өндейтін, целлюлозза - қағаз өңдіретін кәсіпорындар, тамақ өнеркәсібі және ... ... ... ... ... әсер ... ... заттар деп шаруашылық мақсатында қолданлатын және әртүрлі бұзылған немесе зақымданған ... ... ... және ... ... ... адамдардың жаппай зақымдануын тудыратын токсинді химиялық заттар аталады.Өздерінің зақымдау құрамдарына қарай ҚӘУЗ ... әсер ... улы ... бір ... ... ... ... белгісі ретінде адамның қатты улануы кезіндегі жиналатын ерекше синдромының белгісі көбіне жиі қолданылады. Осыған қарап шартты түрде, барлық ҚӘУЗ ... ... ... ... күші бар ... (хлор, фосген, хлорпикрин);
ерекше жалпы уландырушы күші бар заттар (көміртек тотығы, ніл қышқылы және ... және ... ... күші бар заттар (акрилонитрил, күкіртті сутек, азот қышқылы және азот ... ... ... және ... улар ... көміртегі, тетаэтил-қорғасын, фосфор органикалық қоспасы);
тұншықтырушы және нейротропты күші бар заттар (аммиак, гептил, ... және ... улар ... ... ... және т.б.
Химиялық қауіпті кәсіпорындардағы аварияның зақымдаушы факторларының таралу ауқымына қарай мынандай болып бөлінеді:
бір жердің шеңберінен ... ... - егер олар ... ... ... ... болса;
жергілікті - олар жақын арадағы ... ... ... ... ... - халқы тығыз орналасқан қала, аудан, облыстағы көлемді ауданды алады.
ҚӘУЗ - дің ... ... ... елге ... ... екі талай.Өрт қауіпті заттарды топтастыруға сәйкес жану мүмкіндігіне қарай ҚӘУЗ - ді ... ауыр ... ... деп ... ... ҚӘУЗ - дің көп ... ... өндіретін немесе пайдаланатын кәсіпорындарда болады. Химиялық қауіпті кәсіпорындарда ҚӘУЗ негізгі шикізат, аралық, жанама және соңғы өнім болып, ... - ақ ... және ... ... ... ... Бұл заттардың қоры сақтау қоймаларында (70 - 80 % дейін), технологиялық аппаратураларда, транспорттық құралдарда (құбырлар, цистерналар және т.б.). Кең ... ҚӘУЗ - ға хлор мен ... ... ... ... мен ... есебінен үлкен шамадағы ҚӘУЗ - дің ... ... бұл - ... ықтимал қауіп төндіреді.Қауіпті химиялық нысандағы - авария кезіндегі үлкен қауіпті әртүрлі токсинді заттардың төгілуі алып келеді. Авария ... ... ... ҚХН - ның ... ҚӘУЗ - дің түріне, олардың құрамына, мөлшері мен сақтау мерзіміне, ... ... ауа райы және т.б. ... ... келеді. Мұңдайавария кезіндегі басты зақымдаушы фактор болып химиялық ... және ... ... ... ... ... ... жатады. Авария кезіндегі туындайтын бір ерекшелік уландырушы заттардың жоғарғы концентрациясы кезінде ... ... ... ... зақымдану мүмкіңдігі болып табылады. ҚХН - ға авариялар жарылыстар және ... ... ... ... ... саны ... оқиғалардың салдарынан көбейіп келеді. Бүгінгі таңда сұйытылған хлордың, тұзды және күкіртті қышқылын темір жол арқылы тасымалдау көлемі артып отыр.Ерекше ... ... ... ... су көздерінің зақымдалуы тудырып отыр. Ағатын канализация суының төгілуі үлкен қауіп ... ... ... ҚӘУЗ қалдықтарына қарағанда анағұрлым төмен, өздерінің көлемі мен жиілігіне қарай олар үлкен зиян ... ... ... ... ... ... ... мерзімде зақымдануына алып келмейді, бірақ мутацияны тездетіп және ... ... ... ... ... пен ... табиғи ортаға үлкен қауіпті төгілген мұнай мен мұнай өнімдері төндіреді. ... ... ... жұқа ... одан ... ... кедергі жасайды. Егер мұнай өнімдерімен зақымданған қабат көп мөлшерде болса, онда оның астындағы бүкіл тіршілік ... ... ... ... ... аумақты залалсыздандыру жұмыстарын кешіктірмей жүргізу талап етіледі.Табиғаттағы экологиялық тепе - ... ... алып ... ... ... және ... да улы заттармен ауаның, судың және топырақтың ластануы мен ... ... кем ... ... - қауіпті химиялық заттардың шығуы немесе төгілуімен қатар жүретін, ... ... ... ... азық - түліктің, тағамдық шикізаттың және ауылшаруашылық малдары мен өсімдіктерінің, немесе қоршаған табиғи ортаның химиялық зақымдануын туғызуға мумкіндігі бар ... ... ... ... ... - ... бір ... ішінде адамдарға, ауылшаруашылық малдары мен өсімдіктеріне қауіп тудыратын, қауіпті химиялық заттардың қоршаған табиғи ортада ... ... ... ... ... химиялық заттар - адамға тікелей немесе жанама әсері ауыр немесе созылмалы ауру ... ... ... ... алып келетін химиялық зат.Қауіпті химиялық заттың шыгарылуы - ... ... ... құрылғылардан, қауіпті химиялық заттардың немесе өнімнің сақтайтын немесе тасымалдайтын сыйымдылықтардан химиялық авария тудыруы мүмкін мөлшерде қысқа мерзім ішінде шығуы.Қауіпті ... ... ... - ... ... техникалық құрылғылардан, қауіпті химиялық заттардың немесе өнімнің сақтайтын немесе ... ... ... ... ... ... ... төгілуі.Қауіпті химиялық нысан - қауіпті химиялық заттарды сақтайтын, өндіретін, пайдаланатын ... ... ... ... ... ... ... кезінде адамдардың өлімі немесе ауылшаруашылық малдарының, өсімдіктердің, сондай - ақ ... ... ... ... ... мүмкін.Химиялық зақымдану аймағы - белгілі уақыт ішінде адамдардың өмірі мен ... ... ... мен ... ... ... ... немесе концентрацияда қауіпті химиялық заттар жайылған немесе алып ... ... ... ... ... әсер ететін улы заттар - бұл химиялық зат ... ... олар ... ... ... не болмаса шашылған кезде, адамдардың не жануарлардың жаппай зақымдануына, сонымен қатар ауаның, ... ... ... және әр ... объектілердің зақымдануы.Химияландырудың қарқындылығы шаруашылық қызметте ҚӘУЗ қолданудың кеңінен тарауына жағдай жасады. Соған сәйкес, көптеген шаруашылық объектілері, ең ... ... ... ... - лық ... ... табылады.Химиялық қауіпті объектілер (ХҚО) болып авария немесе қирау кезінде халықтың, жануарлар мен өсімдіктердің жаппай зақымдануы мүмкін объектілер ұғынылады. Улы ... ірі ... ... ... ... целлюлоза - қағаз, мұнай өндейтін және мұнай хи - ... ... қара және ... ... жер ... ... кәсіпорындар жатады. ҚӘУЗ - дің айтарлықтай қоры сондай - ақ тамақ объектілерінде, ет - сүт ... азық - ... ... ... үй - коммуналдық шаруашылықта шоғырланған. ХҚО - ге ҚӘУЗ ... ... ... екі ... және негізгі өнім, жанама өнім сондай - ақ өңдеулердің еріткіші және құралы жатады. Бұл заттардың қоры базистік және ... ... ... ... көлік құралдарында (құбыр өткізгіштер, цистерналар) болады.ҚӘУЗ сақтауға арналған жер бетіндегі сұйық қоймалар топпен орналасады немесе жеке тұра алады. Сұйық қоймалардағы ... ... ... үлкен жеке қоймаларда периметрі бойынша бекітулі опырылымдар немесе оқшаулағыш ... ... ... қойылады) орнатылады. Олар төгілетін ҚӘУЗ - ді жергілікті шағын участкеде ұстап тұруға мүмкіндік береді, яғни булану алаңын ... ... және ... ... ... алдында ҚӘУЗ - ді уақытша сақтау үшін, тұрғын және коғамдық ғимараттардан 300 м қашықтықта орналасқан тұйықтағы тежіржол қоймалары қолданылады. ҚӘУ3 - ді ... жол ... ... ереже бойынша, арнайы цистерналарда жүзеге асырылады. Сақтау мерзімі 2-3 ... ... ... Алайда, мұндай қоймаларда сақталған ҚӘУЗ - дің рұқсат етліген мөлшері белгіленбейді, ол уақытша ... ... ... ... жол станциясындағы цистернаға бақылаусыз, ретсіз жинала береді.Темір жол көлігі ҚӘУЗ тасымалдаудың негізгі әдісі ... ... - ды. ... қатар, 40т - дан - 60т дейінгі сиымдылықтағы ҚӘУЗ тасымалдау үшін әр ... 0,1 -0,8м3 ... ... ... және 0,016-0, І5м3 ... ... ... тасымалдаудың кең таралған әдісі - құбыр өткізгіштік әдіс бо - лып ... ... көп ... ол ... ғана ... (цех пен ... арасында) қолданылады.Автомобильді көлікпен ҚӘУЗ 2 - 6т жүк ... ... ... ... ... ... технологиялық сиымдылықтардың және құбыр өткізгішзердің зақымдануы және қирауы ҚӘУЗ - дің ауаға тарауына, содан кейін сол ... ... алып ... ... бағыты бойынша қозғалған ҚӘУЗ бұлты он шақты километр тереңдікке дейін зақымданған аймаққа орныға отырып, ол қорғанбаған адамдардың, жануарлардың және ... ... ... ... ... ... - ҚӘУЗ - дің зақымдаушы әсері байқалатын аймақ, ал аймақтың терендігі дегеніміз - ... ... ... ... ... ... сиымдылықтың, коммуникацияның зақымдануы немесе қирауы болып табылатын арақашықтығы.ҚӘУЗ төгілуімен байланысты авариялардың жалпы ерекшелігі -құрылымның жоғары жылдамдығы және ҚӘУЗ ... ... ... ол ... ... және ... көзін жою бойынша кешіктірмей шара қабылдауды талап етеді. Бұл міндеттердің жедел шешімі тек қана алдымен өзі қамтитын аймақтың ... мен ... ... ... аймағының масштабы көрсеткішінің дер кезінде және анық болжамының нәтижесінен табылады.Химиялық қауіпті заттардың ... ... ... жіктеу
Топсаны
Организмге әсерінің сипаты
Заттардың атаулары
1
Тұншықтырғыш әрекеті басымзаттар
Хлор, фосген, хлорпикрин
2
Жалпы улағыш әрекеті басымзаттар
Көміртек ... ... ... ... және т.б.
3
Тұншықтырғыш және жалпы улағыш әрекетіне иезаттар
Акрилонитрил, күкіртсутек, азот қышқылы және азот оксиді, күкіртті ангидрид және ... ... ... ... ... ... ... қосылыстар
5
Тұншықтырғыш және нейтроптыәрекетке ие
Аммиак, гептил, гидразин және т.б.
6
Метаболиялық улар
jЭтилен окисі, дихлорэтан және т.б.
Химиялық зақымдану ошағына сипаттама Химиялық ... ... ... ... қауіпті заттың төгілу көлеміне, төгілу сипатына (еркін, түбіне немесе үйілу), метеожағдайға, заттардың уландырғышына және адамдардың қорғану дәрежесіне байланысты.Химиялық ... ... ... ... ... ... ... болып табылады. Ол зақымданған ауа бұлтының алғашқы және қайталама таралу масштабымен сипатталады. Химиялық зақымдануы мүмкін аймақты және іс жүзіндегі ... ... ... ... ... тек ... ҚӘУЗ құрайтын газгольдерлер және сиымдылықтар қираған (зақымданған) кезде ғана пайда ... Ол аз ... ... ... ... ... бірнеше ретімен артатын жоғары концентрациялармен сипатталады. Улы заттардан құралған бұлт ауаның ... ... ... ... - ... ... ойпаттарды, тұрғын үй ғимараттарын және т.б. жайлайды.Қайталама бұлтының ... ... ... салыстырғандағы ерекшелігі ондағы ҚӘУЗ бұлтының концентрациясы бір - екі ... ... ... бұлт ... ... ... ... уақытымен және жел бағытының тұрақты сақталу уақытымен анықталады. Өз кезе - ... ... ... ... оның ... ... ... масса, булану температурасы кезіндегі қаныққан бу қысымы) төгілу алаңына және желдің жылдамдығына байланысты.Химиялық зақымдану ошағы ХҚО ... ... ... ... ... ... өрт ... де солай пайда болады. Мұндай жағдайда термиялық ыдыраулары улы газдар бөлетін, күрделі химиялық ... ... ... азот ... ... ... және т.б.) пайда болатын ірі қоймаларда болған өрт аса үлкен қауіп ... улы ... ... ... ... ... жануы кезінде де болады, мұны құтқару жұмыстарын жүргізу кезінде ескерген жөн. ... бар ҚӘУЗ және ... ... ... ... құралдарын және құтқарушыны жабдықтау қажеттілігін анықтайды.Химиялық зақымдану ошағындағы іс - әрекетАтмосфераға немесе жергілікті жерге ҚӘУЗ жайылғанын байқағаннан бастап:
қауіпті ... ... ... ... ... тез ... хабарлау;
қажет болған жағдайда ҚӘУЗ бұлтының буы қозғалып бара жатқан аймаққа тап болдырмау есебімен оларды жедел ... ... ... ететін зардап шеккендерді сонымен қатар құрылыс қирандыларының немесе ғимарат ... ... ... ... ... қажет;
қандай да бір себеппен қауіпті аймақтан шыға алмайтын барлық тұлғалар қажетті ЖҚҚ ... ... ... - дің одан ары ... тоқтату үшін зақымданған участкелер өшіріледі, бекіткіш құрылғылар жабылады;
зақымданған сиымдылықтың төңірегіне, егер солай істеу қажет болса, топырақ үйінділері жасалады ... ... ... ... және ҚӘУЗ ... ... ауаның қозғалыс бағытын анықтау мақсатында үздіксіз метеорологиялық бақылау жасауғаерекше көңіл аударылады.
ҚӘУЗ зақымданған аймақта химиялық барлау ұйымдастырылады. Ол объектідегі ЖҚҚ тарта ... ... ... аспаптарымен қамта - масыз етілген, зақымданған ошақты тексеруден бастайды және оған ҚӘУЗ - дың ... бар ... мен ... ... концентрациясын және топырақ сынамасының сұрыпталуын анықтау кіреді.Зақымданған ошақта ... ... ... ... ҚӘУЗ бары ... ғимараттарда 20-30 м кейін, үлкен ғимараттарда 10-15 м кейін аныкқталады. ҚӘУ3 жиналуы мүмкін участкелерге (жер төле ғимараттарына, ... ... ... ... ... ... Ауаның сынамасын ҚӘУ3 анықталған жерлерден, ҚӘУЗ сынамасын сұйық түрде олардың тамған жерлерінен алады. Авария болған объекті ... ... ... ...

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 16 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жалпы экология175 бет
Еңбекті қорғаудың түсінігі және қағидалары60 бет
Өзен мұнай-газ кен орны72 бет
«Құрылыс нысанындарындағы өрт қауіпсіздігі»31 бет
Аграрлық саясат9 бет
Азаматтық қорғаныс туралы3 бет
Азық-түлік қауіпсіздігін қалыптастыру және оны қамтамасыз ету55 бет
Бейбітшілік пен адамзат қауіпсіздігіне қарсы қылмыстар24 бет
Бейбітшілік пен адамзат қауіпсіздігіне қарсы қылмыстар жайлы22 бет
Гені бұзылған организм6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь