Солтүстік Америка материгіне физикалық-географиялық сипаттама

Кіріспе 3

I Тарау. Солтүстік Америка материгіне физикалық.географиялық
сипаттама 4
1.1 Геологиясы 5
1.2 Жер бедері 6
1.3 Климаты 7
1.4 Ішкі сулары 9
1.5 Топырағы 10
1.6 Өсімдігі 10
1.7 Жануарлар дүниесі
11

II Тарау. Солтүстік Америка материгіндегі ландшафт типтерінің
физикалық . географиялық аудандарындағы таралу ерекшеліктері
2.1 Шығыс 12
2.1.1 Лаврентий қыраты 12
2.1.2 Ньюфаунленд аралы 13
2.1.3 Аппалач тауы мен Аппалач маңы 14
2.2 Жазықтардағы ландшафтардың таралуы
2.2.1 Орталық жазық 15
2.2.2 Жағалау жазығы 16
2.2.3 Ұлы жазық 17
2.3 Кордильер тауындағы ландшафтардың таралуы
2.3.1 Аляскадағы және Канаданың солтүстік . батысындағы Кордильер 18
2.3.2 Канаданың оңтүстік . батысындағы және Америка Құрама
штаттарының оңтүстік . батысындағы Кордильер 19
2.3.3 Америка Құрама Штаттарының оңтүстік . батысындағы Кордильер 21
2.4 Орталық Америка 23
2.4.1 Мойнақ 23

III Тарау
3.1 Курстық жұмыстың мектеп бағдарламасындағы алатын маңызы 26
3.2 “Солтүстік Американың табиғат зоналараның” сабақ жоспары 26

Қорытынды 29

Пайдаланған әдебиеттер 31
Кіріспе
Курстық жұмыстың өзектілігі: Солтүстік Американың ландшафт типтерін, жер бетіндегі жаратылыс жағдайы әр түрлі табиғат кешендерінің ерекшеліктерін, олардың құрамын, байланысын, бір – біріне тигізер әсерін, құрамдас бөліктерінің өзара орналаса заңдылықтарын көрсету өзекті болып табылады. Ландшафты сипаттау барысында территориялық табиғат кешендерінің түзілісі, құрамдық және құрылымдық бөліктері, географиялық кешендерді сипаттап, түрлендіру жолдары, табиғат байлықтарын тиімді пайдалану сияқты мәселелерді, сонымен бірге Солтүстік Америка материгінің ландшафтық географиясын ауқымды қарастыру өзекті болып табылады.
Курстық жұмыстың мақсаты: Солтүстік Америка материгінің ландшафт типтерінің таралау ерекшеліктерін қарастырып, оларға сараптама беру.
Курстық жұмыстың міндеттері:
- Алдымен әдебиттермен танысу;
- Алынған әдебиеттерді жинақтап анализ жасау.
- Солтүстік Америка материгіне физикалық – географиялық сипаттама беру.
- Материктің ландшафт типтеріне сипаттама беру.
- Курстық жұмыстың тақырыбын мектеп бағдарламасымен байланыстыру.
- Курстық жұмысқа байланысты карталар құрастыру.
Курстық жұмыстың құрылымы: Солтүстік Америка материгіне физикалық – географиялық сипаттама бере отырып, метериктің табиғатының қалыптасу кезеңдеріне, яғни геологиясы, сонымен қатар жер бедері, климаты, ішкі сулары, топырағы мен өсімдігі және жануарлар дүниесі бірінші тарауда айтылып, жалпы сипаттама беріліп кетеді.
Курстық жұмыстың негізгі тақырыбын алатын негізгі мәліметтер екінші тарауда айтылған. Онда Солтүстік Америка материгінде таралған табиғат зоналары бойынша, ландшафтарға сипаттама берілген. Жалпы Солтүстік Америкада табиғат зоналарының орналасуының өзіндік ерекшеліктері бар. Солтүстігінде табиғат зоналары дәл Еуразиядағы сияқты тәртіппен батыстан шығысқа қарай тұтас белдеулер құрап, ендік бағытта таралады. Ал материктің орталығы мен оңтүстігінде табиғат зоналарының орналасуы меридиан бағытында жүреді. Бұл ең алдымен жер бедері мен климаттық жағдайларға байланысты. Сондықтан, осы заңдылықтарға сәйкес ландшафт типтері де жиі – жиі өзгеріске ұшырап, құбылып тұрады.
Курстық жұмыстың үшінші тарауында курстық жұмыстың мектеп бағдарламасындағы алатын маңызы жайлы қарастырылған.
Пайдаланған әдебиеттер.
1. Притула Т.Ю., Еремина В.А., Спрялин А.Н. Физическая география материков и океанов: Учебное пособие для студентов высших учебных заведений/М.:Гуманитар. изд. центр ВЛАДОС, 2004.-685 с.:ил.
2. М.Қ. Қаратаев., Қазақ Совет Энциклопедиясы. Алматы 1977 ж, 10 – том, 648 бет.
3. Власова Т.В. Материктердің физикалық географиясы. Педагогика институтында география мамандықтары бойынша оқитын студенттерге арналған оқулық. Алматы, “Мектеп”, 1985 ж. Издательство “Просвещение” 1976 г.
4. География және табиғат №1 (43) – 2010 Қаңтар – ақпан Ж. Аманқұлова “Дамыты оқыту тәсілі” 31 бет.
5. География және табиғат №4 (40)- 2009 шілде – тамыз Ә. Құлахметова “Саяхатшылар ізімен” 17 бет.
6. Душина И.В., Коринская В.А., Щенев В.А География материков и океанов. 2009 г.
7. Шәріпов Ә. Алыс жағалаулар. Жол жазбалары. Алматы, “Жазушы”, 1970. 224 бет.
8. Молдағұлов Н. Ландшафт.-Алматы: Қазақстан, 1983.-112 бет.
9. О.В. Крылова. Материки и океаны. М, “Просвещение” 2000 г.
10. Библиотека энциклопедии для юношества. Америка и Австралия.-М.: “Педагогика-Пресс”, 2001 г.
11. Энциклопедия географии.-М.: “Махаон ”, 2001 г.
12. Тальская Н. Н., 2010 г. Атлас. География материков и океанов. Природа. Население. Хозяйство. 7 класс: С комплектом контурных карт.
13. Крылова О.В., География материков и океанов. 7 класс. Атлас. 2008 г.
14. Алексеевский А.А., География: Материки и океаны: В 2 ч.: Ч. 2: Материки планеты Земля: Антарктида, Южная Америка, Северная Америка, Евразия: Учебник для 7 класса общеобразовательных учреждений. 2008 г.
15. Атлас. География. 7 класс. 2009 г.
16. Животные. М.:2007 г.
        
        Кіріспе |3 | |
| | |
|I ... ... ... ... ... |4 ... | ... ... |5 ... Жер ... |6 ... Климаты |7 ... Ішкі ... |9 ... Топырағы |10 ... ... |10 ... ... ... |11 ... ... ... ... ... ... ... | |
|физикалық – географиялық ... ... ... | ... ... |12 ... ... қыраты |12 ... ... ... |13 ... Аппалач тауы мен Аппалач маңы |14 ... ... ... ... | ... ... ... |15 ... ... ... |16 ... Ұлы ... |17 ... ... тауындағы ландшафтардың таралуы | ... ... және ... ...... Кордильер |18 |
|2.3.2 Канаданың оңтүстік – батысындағы және Америка ... |19 ... ...... ... | ... Америка Құрама Штаттарының оңтүстік – батысындағы Кордильер |21 ... ... ... |23 ... ... |23 ... Тарау | ... ... ... ... бағдарламасындағы алатын маңызы |26 ... ... ... ... ... сабақ жоспары |26 |
| | ... |29 |
| | ... ... |31 ... ... ... Солтүстік Американың ландшафт типтерін,
жер бетіндегі жаратылыс жағдайы әр ... ... ... олардың құрамын, байланысын, бір – біріне тигізер ... ... ... ... ... көрсету өзекті болып
табылады. Ландшафты сипаттау ... ... ... ... құрамдық және құрылымдық бөліктері, географиялық кешендерді
сипаттап, түрлендіру жолдары, табиғат байлықтарын ... ... ... ... ... ... Америка материгінің ландшафтық
географиясын ауқымды қарастыру өзекті болып табылады.
Курстық жұмыстың мақсаты: ... ... ... ... ... ... қарастырып, оларға сараптама беру.
Курстық жұмыстың міндеттері:
- Алдымен әдебиттермен танысу;
- Алынған ... ... ... ... Солтүстік Америка материгіне физикалық – географиялық сипаттама
беру.
- ... ... ... ... беру.
- Курстық жұмыстың тақырыбын мектеп бағдарламасымен байланыстыру.
- Курстық жұмысқа байланысты карталар құрастыру.
Курстық жұмыстың құрылымы: Солтүстік ... ... ...
географиялық сипаттама бере отырып, метериктің табиғатының қалыптасу
кезеңдеріне, яғни геологиясы, ... ... жер ... климаты, ішкі
сулары, топырағы мен өсімдігі және ... ... ... ... ... ... ... кетеді.
Курстық жұмыстың негізгі тақырыбын алатын ... ... ... айтылған. Онда Солтүстік Америка материгінде ... ... ... ... ... ... ... Солтүстік
Америкада табиғат зоналарының орналасуының өзіндік ерекшеліктері бар.
Солтүстігінде табиғат зоналары дәл ... ... ... ... ... ... ... құрап, ендік бағытта таралады. Ал материктің
орталығы мен оңтүстігінде табиғат зоналарының орналасуы меридиан ... Бұл ең ... жер ... мен ... жағдайларға байланысты.
Сондықтан, осы заңдылықтарға сәйкес ландшафт типтері де жиі – жиі өзгеріске
ұшырап, құбылып тұрады.
Курстық ... ... ... ... жұмыстың мектеп
бағдарламасындағы алатын маңызы жайлы қарастырылған.
I Тарау. Cолтүстік Америка материгіне физикалық - географиялық сипаттама.
Cолтүстік ... ... ... бастап экваторға дейінгі аралықты
дерлік алып жатыр.
Солтүстік Америка жағалауларында ірі аралдар мен ... ... ...... ... мен ... ... – ұсақты аралдардан
тұратын Канадалық Арктика архипелагы. Солтүстік Американың ... ... ......... және Кіші ... мен Багам
аралдары орналасқан. Солтүстік Америкаға оның солтүстік – батысы ... да ... ... таяу ... ... ... ... Шарлотта,
Ванкувер аралдары, Александр архипелагы.
Материктің жалпы көлемі аралдары қоса есептегенде 24 250 мың ... ... – 3890 мың ... ... ... солтүстік ендіктің 70° және 30° аралығында,
неғұрлым енді және көлемді болады. Құрлықтың қиыр ... мен ... ... көп ... материктің негізгі орографиялық элементтері субмеридиандық
бағытта созылып жатыр: батыста Тынық ... ... ... ... ... ... ... 9 мың километр қашықтықта Кордильер тау
жүйесі алып жатса, шығыста – одан гөрі ... ... тау ... бар. ... аралығында Солтүстік мұзды мұхиттан Мексика шығанағында дейін биік
және ойпаң жердегі жазықтар алабы үздіксіз ... ... ... шардың барлық ендіктеріндегі жағдай мен биік
жоталардың үлкен ауытқулары Солтүстік ... ... ... ... ... әсер етеді.
Тау жоталары мен жазықтардың көлденең созылып жатуы ауаның меридиан
бойлап ауысып ... ... ... ... тигізетін ықпалын
шектейді, атмосфералық алшақтарды (өзге материктермен салыстырғанда) едәуір
күшейтеді, көлбеу жатқан зоналардың субмеридиандық бағытта созылып ... ... ... және ... ... мен құрылымының
ерекшеліктеріне қарай Солтүстік Американың Евразиямен көптеген ... Бұл ... ... ... ... ... ... климаты
біртекті келеді, зоналық ландшафтардың, жер бедерінің түрлері және ... ... ... болады. Дегенмен олардың мөлшері мен пішіні, орографиясы,
құрылым ... ... ... әр ... ... ... ... Солтүстік Америка Евразияға
ұқсас, бірақ сонымен бірге оның өзіне ғана тән қайталанбас ... ... ... ... негізі – Солтүстік Америка (Канада) платформасы.
Бұл ең көне құрылым каледондық (құрлықтың ... ... ... ... ... герциндік (Оңтүстік Аппалач,
Уошито жотасы, Канаданың Арктикалық архипелагы), мезо – ... ... ... ... ... мен Мексика шығанағы
жағалауларындағы мезо–кайнозойдың қалың шөгінділерімен жабылған ойпаттар,
осы платформаның плиталары ... ... ... АҚШ – ... ... ... ... архипелагының оңтүстігінде,
Гренландия жағалауларының батыс және ...... ... және осы аймақта Канада (Канада - Гренландия) қалқанын құрайды.
Қалқанның оңтүстік – шығысымен өтетін ... ... ... карбонаты – кесекті жыныстары, граниттер мен габбро –
анортозиттердің массивтері, ... ... ... мен ... ... шөгінді тысы платформа ойыстарында ордовик, карбон,
пермь, мезозой және кайнозойдың континенттік ... ... ... ... антиклезалар мен синтеклезалар бар. Солтүстік
Америка платформасының ең көне ... ......... ... ... ... мүжіліп бұзылуынан
пайда болған девонның ірі ... ... ... ... платформадағы
грабендерді толтырған, ал девонның осы шөгінділері жоғары палеозой ... ... ... Оңтүстікте платформа шетін Аппалач пен
Ньюфаунлендтің палеозойлық қатпарлы жүйесі қоршаған. Солтүстік Аппалач ... ... ... ... ... жарылысы бойынша өтетін
қаусырма арқылы Канада қалқанымен шектеседі. Солтүстік Аппалачтың ... ... ... мен ... баяу ... ... ... қондырма ойыстар бар. Аппалач жүйесінің платформалық
даму стадиясына ... ... ... ... ... тар ... ... триас пен төменгі юраның ... ... ... орын ... ... ... мен ... шығанағы
жағындағы ерте герциндік қатпарлық аймағы бар кайнозой шөгінділерінің ... ... ... ... ... мен Гренландияның
солтүстік бөлігінің Инннуит деп аталатын қатпарлы жүйесінің басым көпшілігі
кембрий – ... ... ... ... және ... қатпарлықтарға жиырылған. Солтүстік Американың Тынық ... ... ... ... қатпарлы белдеуі бүкіл шығыста
Солтүстік Америка платформасымен, ... ... ... ... жүйесімен шектелген. Оңтүстікте платформа Антиль – Кариб
құрылымдарымен түйіседі. ... ... ... миогеосинклинальдық,
батыс эвгеосинклинальдық аймақтардан тұрады. Платформа мен ... ... ... ... ... ... ... АҚШ жеріндегі Солтүстік
Америка платформасының көтеріліп, активтенген ... ... шеті ... ... Кордильераның эвгеосинклиналы Аляска
түбегінен Панама ... ... ... одан әрі ... ... ... ең күшті невада қатпарлығы жоқ юра кезінде өткен,
Канаданың жағалық ботолиті, Айдахоның, ...... ... төменгі юра – палеогенде қалыптасқан. Алясканың Тынық мұхиттық
жағалауы, Ванкувер, Королева Шарлотта аралдары, Орегон, Калифорния, Мексика
арқылы Орталық Америкаға ... ... ... ... ... юра
– миоцен шөгінділерінен түзілген. Мұндағы қиманың ... ... ... кремнийлі тақта тастар мен кезектесетін кесекті
жыныстардың терең сулық сериялары басымырақ, ал палеоген–неоген ... ... ... ... ... Аляска мен Каскадты
тауларда андезитпен, Колумбия үстіртінде плато базальтпен бітеді. Алясканың
оффилиот белдеуі және ... мен ... ... ... ... (юрада) қалыптасқан.
1.2 Жер бедері.
Материктің беткі құрылысы әртүрлі: батысын Кордильера тау жүйесі,
шығысын кең алапты ... және ... ... алып ... ... бөлігінің
орташа биіктігі 1700 м, шығысында 200 – 300 м, материк бойынша 720 ... және ... ... ... ... жерінде) Лаврентий
таулы үстірті, одан оңтүстікке қарай (көпшілігі АҚШ ... ... ... ... Ұлы ... (500 – 1500 м) ... ... жалғасады. Орталық бөлігіндегі жазық шығысында оңтүстік батыстан
солтүстік шығысқа қарай ... ... ... ... ... ... ... Канаданың Арктикалық архипелагының шығыс және Гренландияның
жағалық бөліктеріне тән. ... ...... ... ... ... маңы ... (шығысында) және Мексика ойпатымен
аяқталады.
Кордильера тау жүйесі солтүстік – батыстан ... ... ... жатқан бірқатар доға тәрізі массивтерден тұрады. Шығыстағы доға –
Брукса, Макензи, Сеңгір (Элберт тауы, 4399 м) және ... ...... жоталарын біріктіреді. Бұл жоталардан батысқа қарай биіктігі 1000 ... ... ... Британия Колумбиясы, Колумбия, Колорадо, Үлкен Алап таулы
үстірттері және Мексика ... ... ... ... ... үстірттер көпшілік жерде тау жоталарымен және қазан шұңқырларымен
(Үлкен алаптағы Өлім ... ... – 85 м) ... ... ... жағалауында Кенай, Чугач, Әулие Илья (Логан тауы, 6050 м),
Канаданың аралдық бөлігінің жоталары мен АҚШ-тың ... ... ... ... ... оңтүстікке қарай Кордильера тау тізбегі екіге
бөлінеді: біреуі шығысқа ауытқып су асты ... және Вест – ... ... ... ... екіншісі – Теуантепек және Панама
мойнағы арқылы Колумбия ... ... ... түрлілігі қазіргі құрлық аудандарының жасына және
континенттік даму тарихына тығыз байланысты. Көне ... ... ... үстіртіне палеозойдың шегінде қалыптасқан, тегістелген жер
бедері түрлері тән келеді. Төрттіктері мұз ... бұл ... ... ... ... Гудзон шығанағының ойысы қалыптасып, моренналық және
су - мұз ысырындыларынан түзілген жер бедерінің моренналы – ... ... ... ... және Ұлы жазықтар жер бедерінің қабатты жазық типіне
жатады. Денудация процесі ... және ... ... жату ... ... куәсталық қырқа (Ұлы көлдер ауданы), сатылы ... ... ... ... және орта ... ... Уошито) түзілді. Мезо –
кайнозойда мұхиттың біртіндеп шегінуінің нәтижесінде пайда ... ... ... ... ... жер ... жас ... құмтіл, бар) сақталған, көне ішкі ... ... ... жер ... ... ... бөлінген аласа үстірттер) түрлері
таралған. Аппалач тауларының жер бедері көтерілген құрылымдарды өзеннің ... ... ... ... ... ... жер бедерінің
мұздық түрлері (кең аңғар, тауаралық ойыстардағы моренналық шөгінділердің
шоғыры т.б.) ... ... жер ... ... ... ... тау массивтері, Атлантиканың солтүстік
бөлігінде және Солтүстік Мұзды мұхитта ірі ... ... ... ... ... ... Гренландияның шығысында биік таулы қыраттар түзілді.
Кордильера – материктегі активті жер ... ... ... ... ... ... ... АҚШ пен Канада шекарасында және
Мексика таулы қыратының оңтүстігін лавалық ... ... ... ... алып ... ... белдеуі синклинориймен бөлінген ірі
геоантиклиналдарға сай екі тау ... ... ... ... ... батолиттерінің үстіне қалыптасқан, беткейлері ассиметриялы жақпарлы
жоталардан (Канаданың Жағалық жотасы, Сьерра - ... ... ... ... ... ... бөлігінде интрузиялы жыныстары жер бетіне шығып
жататын, ірі ... ... ... ... ... Бұл
таулар жер бедерінің альпі типіне жатады және 60° солтүстік ... ... ... ірі ... ... ... қатар мұнда
соңғы атқылауда қалыптасқан вулкандық тау тізбелер де (Алеут, ... ... және ... ... ... ... әрекеттілері
– Врангель, Лассен-Пик, Попокатепетль т.б. Материктің батыс
жағалауын және ... ... жас ... ... ... алып жатыр.
1.3 Климаты.
Жылдық радиациялық баланс 56° солтүстік ендіктен солтүстікке қарайғы
өңірде 20 ккал/cм²-дей; оңтүстікке ... тез ... 30° ... ... ... 60 – 80 ... ... Үстіндегі ауа қозғалысы
негізінен батыстан шығысқа, тек оңтүстіктегі тропиктік ендікте солтүстік –
шығыстан оңтүстік ... ... ... Ауаның батыстан басым
таралуы циклондарға байланысты. Бұл құбылыс ... ... ... ... ... тау ... ... бәсеңдеп, Ішкі жазық үстінде қайта
күшейеді. Кордильера тауларының ішкі ... ... ... Циклондарды орап суық арктикалық ауа кейде оңтүстікке ... ... ... өтіп ... ... алдыңғы жағымен жылы
ылғалды тропиктік ауа солтүстікке қарай, әсіресе материктің шығыс бөлігіне
өтіп кетіп температураны ... ... ... ... арттырады.
Осыған байланысты қыста Тынық мұхит жағалауында жылы, жаңбырлы, таулы
бөлігінде қарлы, ... көп ... мен ... ... ішкі
үстірттерінде, Канаданың солтүстік батысында аязды және ... ... ... және ... бөлігінде тұрақсыз, пасаттар үстемдік ететін
тропиктік аудандарда, Мексика таулы қыратының оңтүстігінде және флорила
түбегінде ... қысы ... ауа райы ... ... ... ... ... Материке бір тармағы Азор
антициклонының батыс бөлігімен ... ... және ... ... ... ылғал алып келетін Мексика шығанағының ауысуы тарайды. Орталық
Америка мен Вест – ... ... ... ... ... ... ... Тынық мұхиттық ауа тек Аляска түбегіне жаңбыр алып ... ... ... - 36°С – тан ... ... ... 20°С-қа дейін (Флорида мен ... ... ... Ең ... ... Аляска мен Канаданың солтүстік
батысында (-64°С) және Гренландияның ... ... ... 3000 ... ... байқалды. 0°С–там төмен температура батыс жағалаудың 40°
солтүстік ендіктен оңтүстікке қарай, Флориданың оңтүстік ... ... ... ... ... ... ... байқалады. Орташа
шілде температурасы 4°С – тан 32°С –қа дейін артады. Ең жоғары температура
57°С ... ... ... ең ... көрсеткіш) Өлім аңғарында байқалды.
Жылдық жауын – шашын мөлшері ... ...... Канаданың батысы
мен АҚШ-тың солтүстік батысында 2000-3000 мм, кей ... 6000 мм, ... ... 1000–1500 мм (жазғы жаңбыр есебінен), Орталық жазықтар
мен материктің солтүстік-шығысында 600-1000 мм, Ұлы ... 400 – 600 ... ... мен ... ... 100 мм – ден ... қар жамылғысы қыста 40° солтүстік ендіктен (Ұлы көл аймағында
44° солтүстік ендіктен) солтүстікке қарай қалыптасады. Солтүстік ... ... ... ... тропиктік және
субэкваторлық климаттық белдеулерде ... ... ... ... ... ... суы ... жатқан территория кіреді; бұл
өңірдің климаты қатаң, жауын- шашыны мол ... ... ... ... Арктикалық архипелагының батыс бөлігі – тым ... ... ... ... Субарктикалық климаттық белдеудің
батыс бөлігінің (Тынық мұхит маңы) жауын – ... мол, қысы ... ... Қоңыржай климаттық белдеу (40° солтүстік ендіктен солтүстікке
жұмсақ, өте ... ... ... ... ... Ішкі сулары.
Cолтүстік Американың жер беті ағын суына бай. Мұнда жер шарындағы ең
ұзын өзен жүйесі ... мен ... және тұщы ... көп ... (Ұлы көл) ... ... ... жылдық ағын мөлшері 8200
км³. Территория бойынша өзен торы біркелкі онналаспаған. Беткі ағынның ... ... ... ... ... мұхиты алабындағы өзендердің өзен
торы жиі келеді. Көп бөлігі Миссисипи және ... ... өзен ... ... ... алабындағы өзендер басқа алаптарға ... ... суы мол, ... көп. Ірі ...... ... және ... Мұзды мұхит алабындағы өзендердің ... ... ... мен ... бай. Ірі өзен ...... – Пис – Ривер –
Еріксіздер – Маккензи. Солтүстік Америка өзендерінің жалпы гидроэнергиялық
қоры 200 млн. квт. ... ... ... 4 типке (жаңбыр, қар ... ... және ... суы) ... ... жағалық ойпат,
Аппалачтың оңтүстік бөлігі, Ұлы жазық, Орталық ... Вест – ... ... ... Жағалық жота ауданының өзендерінен басқасы жазғы ... ... ... ... ... деңгейі төмендейді.
Миссисисипи өзенінен батысқа қарай құрғақ өңірдің өзенжері (Колорадо, Рио ... т.б) ... күрт ... ... ... ... ... Екінші типке
Лаврентий қыраты, Макензи ойпаты, Солтүстік Аппалач, Ұлы жазықтың солтүстік
бөлігі және Кордильера (АҚШ және ... ... ... Бұл ... ... және қар суымен қоректенеді, қыста қатады. Ішкі жазықтар
мен Аппалач тауларының өзендері көктемде ... жаз бен ... ... ... Арканзас т.б өзендер (Огайо алабынан басқасы) суға
тапшы келеді. Ұлы көлден басталатын Әулие Лаврентий өзенінің жыл ... ... ... ... ... Юкон т.б ... ... көлдерді басып
ағуына қарамастан су режимі тұрақсыз; 8 ай қатып жатады, жаздың ... ... жиі ... ... ... ... ... Батыс Канада және
Алясканың оңтүстік батысындағы өзендердің суы мол, ... ... ... ... ө.), ... ... Алап және Мексика таулы қыратының ішкі
бөлігіндегі өзендер ... ... ... Ірі ... – Ұлы ... Виннипегосис, Манитоба, Үлкен Еріксіздер көлі, Үлкен Аюлы көл,
Бұғылы көл, Никарагуа, Манагуа, ... ... ... Мұздықтардың жалпы ауданы 2 млн. км². Солтүстік Американың
ең ірі Гренландия мұзды қалқаны – жоғары ... мұз басу ... ... Элсмир аралы және Канаданың Арктикалық архипелагының
шығысындағы аралдардағы мұзды күмбездер де сол кезеңдерден бері ... ... және ... ... ... қар ... мұздықтар, ал
Элсмир аралының солтүстік жағалауында шельфтік ... тән. ... ... ... ... ... Кенай, Әулие Илья таулары)
мұхит деңгейіне төмен түседі. Сонымен қатар мұздықтар ... ... ... Жағалық жоталарда, аздаған мөлшерде Каскад және Вулкандық
Сьерра – Мадре тауларының ... ... ... ... мұз
басудың қамтыған мөлшері ... 15,6 млн. км² ... ... ... ... ... ... Канаданың Арктикалық
архипелагының солтүстік аралдарына құрғақ арктикалық және ... ... тән. ... ... ... және ... ... жағалауында тундралы – глейлі топырақ ... ... ... ... ... күлдерін шымды – торфты субполярлық топырақ
жапқан. Лабрадор түбегінің оңтүстігінде мореналық және ...... ... ... ... ...... – шілрінділі
күлгін топырақпен, ал Лаврентий қыратының оңтүстік батысында және Ұлы
жазықтың ... ...... топырақпен алмасады. Қоңыржай
белдеудің оңтүстігімен субтропикада біркелкі топырақ субмеридиандық ... ... ... түрінде таралған. Ұлы көлдер мен Солтүстік
Аппалач тауларында орманның қоңыр топырағы дамыған. Ұлы ... ... ... ... ... ... ... қоңыржай клдиматтық
жағдайда прерийдің қара топырақ тәрізді қышқылы аз, шіріндісі мол топырақ
Ұлы жазықтар ... қара ... ... Ұлы ... мен
Колумбия үстіртінде қызылқоңыр топырақ кең өңірді алып жатыр. ... ... ... ... Алап ... ... ... шөлейттің
сұр топырағы, материктің ылғалды оңтүстік – ... ... ... және ... ... ... құнарлы қызыл және сары
топырақ басмы келеді. Миссипипидің батысында субтропиктік прерийдің қызғылт
– қара, бұталы даланың сұр ... ... ... ... ... ... сұр және ... шөл, Калифорния түбегінде тропиктік шөл
топырақтары таралған.
Орталық Американың ойпаттарында ... ... ... сары және
саваннаның қызыл топырағы, Кордильера беткейлерінде ... тау ... ... ... сұр орман, құрғақ өңірін таудың қоңыр топырағы алып
жатыр.
1.6 Өсімдігі.
Солтүстік Америка негізінен Голарктикалық ... ... ... ... ... ... мен Орталық Америка Неотропикалық
флоралық облысқа кіреді. Өсімдік жамылғысы ... ... ... ... ұқсастық белгілері бар. Өсімдік зоналары 47° солтүстік
ендіктен ... ... ... ... ... және ... ... – батысқа қарай, ал 47° солтүстік ендіктен оңтүстікке негізінен
меридиан бағытында таралған. ... ... ... ... мүк, қына т.б. ... шөл өсімдігі,
архипелагтан оңтүстікке қарай тундра зонасы алып жатыр. Орманды тундра ені
100 – 200 ... ... ... ... Өзен аңғарларында қылқан
жапырақты орман, су айрықтарда тундра мен ... ... ... ... орманды тундра мұхит жағалауының шалғынымен алмасады. Орман
зонасы материк территориясының 1/3 –ін ... ... ... ... ... ... ... орманы, аралас және жалпақ жапырақты
орман, оңтүстік аудандарда жалпақ жапырақты (орегон ... ... ... ... ... алқап (800 – 200 мм) тау - тайгалық самырсынды – шыршалы
орманмен, жоғарырақ тау ... ... ... ... Ұлы көл ... ... Аппалач өңірінде, қуаң су айырықтарда үйеңкі, жөке, ильм,
қайың, гемлок, Аппалачтың оңтүстігінде және Ұлы ... ... ... ... ... ... ... орманы мәңгі жасыл аралас орман
және ... ... ... ағаш ... тұрады.
Материктің орталық бөлігін орманды дала, шөлейт және шөл алып жатыр,
Дала Ұлы ... ... ... және ... ... ... АҚШ – ... жазығында боз және бидайықты дала, қалқан бөлігінде бизон ... ... ... ... ... аласа шөпті даладан тұрса, шөлейт және шөл
өңірінде ... ... ... ... ... ... ... өсімдік
жамылғысы басым кездеседі. Мексика ... ... ... ... ... ... және Вест – ... лиана шырмалап өскен алып
ағаш, бамбук, емен, жөке т.б. түрлерден тұратын трропикті орман өседі. ... жел жақ ... ... ... ... ауданда мангр
орманы өседі.
1.7 Жануарлар дүниесі.
Жануарлары. Материк аралық байланыстың бізге соңғы таяу кезеңдерге
дейін сақталып ... ... ... ... ... дүниесінде
Евразияға көптеген ұқсастық байқалады. Тундра зонасында солтсүтік бұғысы
(карибу), ақ аю, ақ ... ... ақ ... ақ жапалақ, ақ құр, ... ... ... ... ... ... аю, канада сілеусіні, құну,
қама, ондатра, ... ... ... ... ... ... ... колибри, каролина тотықұсы т.б. тіршілік ... ... ... дала ... адам әсерінен көпшілігі құрып кеткен.
Солтүстік Америкаға тән бизон (қорықтарда ғана бар), айыр мүйізді бөкендер,
мазым – бұғы ... ... т.б. ... ... ... ... ... саршұнақ, шалғын иті, дала күзені, борсық және құстардың
көптеген түрі, Кордильерада қар қойы, гризли – аю, қар ... ... ... ... ... бауырымен жорғалаушылардың көптеген түрлері –
жылан, ұлытісті ... ...... ... Америкамен Вест-
Индияда сауатты сүт қоректі, маймыл, жарқанат, колибри, тотықұс, крокодил,
кесіртке т.б. тіршілік етеді. Солтүстік ... ... 55 ... ... ... Канадада 19, АҚШ-та 27, Мексикада 6, Кубада ... ... ... ... ... ... Банф ... Тарау. Солтүстік Америка материгіндегі ландшафт типтерінің физикалық –
географиялық аудандардағы таралу ерекшеліктері.
2.1 Шығыс.
Бұл бөлікке субарктикалық ендіктен ... ... ... ... орасн зор территория енеді. Бұл территорияда жазық дала, үстірт және
ойпаң жер бедері басым келеді, сондай – ақ ... ... ... біраз
шағын көлемді жерді биіктігі орташа эпиплатформалық таулар алып жатыр.
Материктің солтүстігінде ... ... ... ... зор ... алып жатыр. Солтүстік–батыстан оған
Солтүстік субарктикалық жазықтар аймағы келіп ... Одан ... ... ... мен оған іргелес аудандар климаты қоңыр салқын ...... ... ... ... ... Аппалач тауларына оңтүстікке және ... ... ... ... ... ... ... батысына
қарай Орталық және Ұлы жазықтар аймақтары жатады.
2.1.1 Лаврентий қыраты.
Бұл физикалық – ... ... ... ... батысы мен
оңтүстігіне қарай жатқан территорияны және ... ... ... алып жатыр. Жер көлемі жағынан орасан зор осы бір ... ... ... айқындайтын негізгі белгілер ондағы жазықтың үстіңгі қабатында
кристалл жыныстардың өте көп болуы, жер бедерінің мұз ... ... ... ... жапырақты ормандардың молая түсуі болып
табылады.
Территория Әулие ... ... мен Ұлы ... солтүстігіне қарай
жатқан негізгі бөлігін кристалл қатпарлы Лаврентий үстірті алып жатыр. Ол
Гудзон шығанағы мен Солтүстік ... ... ... ... ... ... ойлы – қырлы адырлы жотасына биіктігі 500–600 м келетін тау
шоқылары ... олар ... ... тау ... ... ... жағалаулары әдетте ойпат және жартасты немесе
құмдауыт келеді. Лабрадордың Торнгат тауына ... ... ... және ... су ... ... аймақтың басым көпшілік бөлігі ... ... ... ... ... ... бар. ... ағаштардың негізгі түрі – қара
шырша. Ол ағаштың негізгі түрлерін араластырмай тұтас орманды түгелдей алып
жатады, кейде бальзам ... бал ... ақ ... ... көк ... ... ... Құмайт топырақта Банкс қарағайы бар.
Тайганың учаскелері батпақты жерлермен ауысып отырады. ... ... ... алып жатыр, оларда қара қарағай көбірек өседі. Батыста
батпақты жерлер аз, өйткені онда ... ...... ... ... ... Солтүстікке әлдеқарай барған сайын ормандар сирей түседі,
бірте – ... шоқ – шоқ ... мен ... ... ... Орманды
тундрада өсетін ағаштың негізгі түрі – қара ... ... ... тундра алып жатыр.
Бұл аймақтың негізгі табиғи байлығы – орман, ал жергілікті халықтың
негізгі ... – ағаш ... оны ... және ... Тағы бір ... ... – терісі қымбат бағаланатын аң, олардың ... ...... қара ... ондатра және түлкі. Ішкі су ... ... ... ... көп. Оның ... кәсіпшілікке жарамды негізгі
түрлері – ала балық (сиг), шортан, май шабақ және көл ... ... ...... ... ... ол орасан зор көлемдегі
материктің тайыз жағалауда ... Осы ... ... ... ... ... ... Мұның өзі бұл жерлерді бұдан біршама уақыт бұрын
мұхит суы басқанын ... ... ... ... ... жоғары көтерілген учаскелері – банкалары бар. ... ... ...... ...... таман жатқан Үлкен
Ньюфаунленд банкасы. Ол өзге банкалармен қоса ... ... өзі ... ... алып ... деуге болады.
Жағалауды ішкерілей еніп жатқан шығанақтар ірі түбетектерді бір ... ... ... ... - ... Авалон түбегі аралмен жіп –
жіңішке мойнақ арқылы ғана жалғасады. Аралдың шығыс және ... ... ... көп ... Ал, оның жер ... ... зор
мөлшерде атылып шыққан заттардан тұратын батыс жағалауы ... ... және оның ... ... түп – түзу ... ... дерлік биіктігі 400 – 600 м келетің ... ... ... Ол ... тау жүйесінің бір бөлігі ретінде байырғы кристалл тау
жыныстарынан тұрады. Аралдың ең биік бөлігі – Лонг – ... ... ... 800 метрге жетеді. Үстірт кей жерлерде жағалау ойпаттарының
алқабымен шектеледі, ... ... ... ... күрт ... ... ... өсетін қылқан жапырақты ормандар
аймағында жатыр. Бірақ ондағы ормандар арал ... ... ...... бөлігінде ғана өседі. Аралдың өзге бөлігінде
орман жоқ, онда шалғын ... мен ... ... бар. ... суық ... ... қалыпты ағын судың жоқтығына және ... ... ... ... қайта қалпына келуі өте – мөте нашар.
Ең көлемді деген орман алқаптары ірі өзен аңғарларында және ... ... бар ... ... ... тау ... ... кездеседі. Осы ормандарда ... ағаш ... қара және ақ ... ... ... мен қайың. Ормандардың
етек жағында Канадалық Кизиль, көгілдір бүлдірген, қой лавры, сондай – ақ
алуан түрлі мүк ... ең ... ... – оның ... суларындағы сол балық
қоры.
2.1.3 Аппалач тауы мен Аппалач маңы.
Эпиплатформалы Аппалач тау жүйесі Канада мен ... ... ... ... оңтүстік–батысқа қарай 2000 километрге созылады.
Ол өзінің негізгі бөлігі арқылы қоңыржай белдеудің оңтүстік жартысын кесіп
өтіп, оңтүстікке жете бере ... ... ... Бұл тау ... ... жер ... тән, ол әдеуір мөлшерде эрозиялық жолмен
тілімденіп, бөлшектенген, онда қазбалы кен ... мол, су ... ағаш ... бай ... ... ... ... етегі мен
аңғарларын халық жиі қоныстанған, олардың табиғи ландшафтын адам ... ... ... тау ... ... ... шығанағына барып тіріледі
де тау жоталары Гаспе және Жаңа Шотландия түбектеріне барып енеді. Ол мұнда
Лаврентий үстіртінен ... ... ... кең ... ... бөлінеді.
Аппалач тау жүйесінің бұл бөлігіне сонымен ... ... тауы да ... ... Лаврентий аңғары мен Онтарио көлінің екі ... Бұл ... ... жағынан Канада қалқанына жатады, бірақ ландшафтыныңбүкіл
комплексі жағынан Солтүстік Аппалач тауларына ... ... ... көп ... биіктігі 1000 м-ден аспайды,
тек Адирондақ тауының ... ... ғана 1600 м-ге ... ... ал ... жотасындағы Вашингтон тауының биіктігі 1916 м. Бұл аймақтың көптеген
бөлігі ... 400 – 500 м ... ... ... болып келеді, жер
бедері эрозиялы тау жұрнақтары түрінде. Оңтүстікте биіктігі 1000 ... ... деп ... жеке шың бар. Оның бұл ... осы ... ... қарай тау жұрнақтарының жалқы есіміне айналып кеткен.
Аппалач тауларының солтүстігі мен ... ... ... ... ... ... ... мен өсімдігі сипатына да
әсер еткен. Солтүстікте аралас ... ... олар ... ... биік
жерлерінде қылқан жапырақты ормандарға айналады. Топырағы негізінен күлкін
болады, көлемді алқапты ... ... мен ... ... алып
жатыр. Оңтүстікке қарайғы қоңыр топырақты жерлерде ... ... ... ... ... бөлігіндегі ормандар таудың жоғарғы жағында жақсы
сақталған. Бірақ халық жиі ... ... ... ... ... тек кей ... қант ... мен қызыл үйеңкі, ақ қайың мен
сары қайың, көк ... пен ақ ... ақ ... ... емендер, бальзам
пихтасы мен басқа да қылқан жапырақты ағаштар өсетін ...... ... ... ... Аппалач тау жүйесіндегі ормандар өте – мөте ... ал ... ... ... ... біткен.
2.2 Жазықтардағы ландшафтардың таралуы.
2.2.1 Орталық жазық.
Лаврентий қыратының оңтүстігіне қарай және Аппалач тауларының ... ... ... орта ... екі жағын; ал жоғарғы ағысының батыс
жағын алып жатқан алқап – Америка Құрама ... ... ... ... аймағы. Бұл аймақтың оңтүстігіндегі шекарасын солтүстік ендіктің
32 - 33°-ы бойымен жүргізуге ...... ... жатқан адырлы жер бедері бар, қоңыржай белдеудің
оңтүстік бөлігі мен субтропикалық ... ... ... ... ... қолайлы, топырағы құнарлы.
Биіктігі 200 – 500 метр келетін Орталық жазық төменгі және жоғарғы
палеозой ... ... ... ал ... ... жататын
шөгінді жыныстардан тұрады.
Орталық жазықтың үстіңгі қабаты түгелдей дерлік мұз көшкені кезіндегі
қалың қыртыстардан тұрады да, байырғы жыныс қабаттары ... ... ... ... ... ... болған құрамы жағынан алуан түрлі ... мен ... ... Олар не ... және ... ... не ... друмлиндер тұрпатындағы құрылымдар.
Орталық жазықты өзендер мен каналдар желісі шым – шытырық ... онда ... де көп – ақ. ... Ұлы ... мен ... жатыр; олардың суы өте мол болады, ... ... ... ... қар мен ... – шашын суына қоса көлдердің де зор маңызы
бар. Көлдерден бас алатын өзендер суының ... ... ... болады.
Сөз болып отырған территорияның су желісінің қалыптасуында мұз басқыны
зор роль атқарады. Жазықтың үстіңгі беті ... ... ... ... ... ... сол ... арқылы көлдерге қарай аққан
болатын. Сол кездегі жыралардың біразы осы уақытқа дейін ... ... ... ... ... ... ... жасанды су жолдарының пайда
болуына себін тигізуде.
Ұлы көлдер жүйесінің орасан зор маңызы бар. Оның сипаттамасы ... шолу ... ... ... болатын. Айдынды су бассейіндерінің бір –
бірімен кеме жүзе алатын өзен тармағы және айналма ... ... ... ... ... ағаш және ... товарларын өте қолайлы әрі
арзан су жолдарымен тасып жеткізуге мүмкіндік береді. Су ... ... ... ... ... ... тигізуде. Әсіресе ... ... мол қоры ... ... және ... Құрама
Штаттарының бірнеше су электр станциялары салынған. Көлдердің айнала
төңірегінде, ... ... ... ірі – ірі өнеркәсіпті аудандар
шоғырланған. Сондықтан да бұл маңдағы табиғи ландшафтарды ... ... ... орасан зор бөлігін аралас және ... ... ... алып жатыр. Орманды дала ландшафтысы (прериялар) сақталмаған десе де
болады. Эррозияға ұшыраған аймақтар мол. ... мен ... ... байланысты ауыл шаруашылығы жақсы дамыған. Американың орталық жазық
ландшафтысында өнімді топырақ қабаттары жазықтың жер ... ... ... ауыл ... ... пайдаланылады. Сұр
және орманның сұр топырағы оңтүстікте қара және қоңыр.
2.2.2 Жағалау жазығы.
Мексика шығанағының жағалауын, Миссипидің төменгі ағысы ... ... және ... ... ... ... ... жағалауын алып
жатқан кең ойпат, міне осы атауымен белгілі. ... ... жер ... ... ... – оның ... бір ерекшелігі, бұл өлгешелік топырағы мен
өсімдігінде де байқалады.
Ойпаттың ... ... мен ... ... ... ... алқабы бор және кайнозой дәуіріндегі тұңба қалдықтары қабаттарынан
тұрады. Ол қабаттар жер ... ... ... ... ... ... ... және тұз кездесетін әк пен құм ... алма ... ... ... Ал, Флорида түбегі топырағының ... ... бай әк ... ... ... ... ағысындағы ойпат
аллювиальды тұңба қалдықтарға толы ойыс қойнау болып табылады.
Флорида түбегі ... 100 ... ... ... ... ... оның жан – жақ ... теңіз басып жатыр. Түбектің қиыр шеткі
бөлігі су астынан таяуда ғана көтерілген және оның жер ... теп – ... ... ... ауа ағынының меридиан бойымен ауысуына және циклондық
құбылыстардың болуына байланысты. Жағалау жазығының ... ... ... жиі – жиі ... Ондай дауылдар апатты су тасқынына душар етіп,
халыққа орасан зор зардабын ... ... биік және ... құрғақ учаскелерін сілтісізденген
қызыл түсті және сары түсті ... ... ... ... Ол жерлерде
бұрын қарағайдың субтропиктік аймақта өсетін солқылдақ қарағай, ... ... ... да ... сондай – ақ мұз дәуіріне дейінгі кезеңнің
жұрнағы болып табылатын тырбиған американ пальмасы сабальдің қалың жынысы
болатын. ... ... ... ... ол жерлерде сояу шөп өседі. Көптеген
аймақта субтропикалық қарағай ормандары осы ... ... ... қалған.
Олар Америка Құрама Штаттарындағы ағаш өнімдерін және скипидар өндіретін ең
басты байлық көзі болып ... ... ... ... мен ... ... қабаттаса
қалың өсетін шетен, терек, магнолия ормандары кездеседі. Ойпатты жерлерде
жиі кездесетін батпақты аймақтардың да өздеріне тән ... ... ... ... және ... жерлерде тақтай тәріздес тіреуіш –
тамырлы ағаш ... ... ... ... тұқымдас батпақ кипарисі жиі
кездеседі, оның ағашы қызыл – қоңыр түсті, ал ... ... ... ... келеді. Биік ағаштардың арасында қалық ... пен қияқ ... ... өсетін және басқа да өсімдіктер мол болады, олар кей
жерлерде ит ... ... ... ... ... ... бермейді, ара–
арасында ойдым – ойдым ашық су айдындары кездесіп отырады. ... ... ... де бай, өйткені жануарлардың көбі бой тасалайды.
Онда аллигаторлар, тасбақалар, алып құрбақалар ... ... ... ... ... ойпатында және Флорида түбегінің солтүстігіне
таман, Виргиния және Солтүстік Каролина ... ... ... ... алып жатыр.
Флориданың оңтүстігінде орасан зор ... ... бар. ... ... өсетін кипарис ағаштарының, батпақ қарағайының қалың жынысы,
құрақ пен қияқ шалғыны басып ... ... ... ашық су ... ... табиғи жағдайлары субтропикалық егіншілік үшін өте
қолайлы. Көптеген алқапты ... ... алып ... ... әсіресе
әкті топырақ негізінде қалыптасқан және қара шіріндегі бай қара топырақты
жерлерде өте ... ... ... ... ... ... бұл өңір ... екі жақ алқабын ала созылып жатыр. Оңтүстік жағалаудағы ауа
райы ыстық әрі ... ... ... пен қант ... ... түрлі бау – бақшалар алып жатыр. Флорида цитрус өсімдіктері өседі.
2.2.3 Ұлы жазық.
Оңтүстік Канада мен Америка ... ... ... ... ... ... бастап меридиан бағытымен оңтүстікке қарай
созылып, деңгейі биік ... ... ... Оның ... континентті келеді.
Бұл Ұлы жазық солтүстіктен оңтүстікке ... 3500 ... ... ... ... ... ... 29°-дейін созылады. Бірақ
оның Маккензи бассейіндегі климаты қатал, меңіреу тайга ... ... ең қиыр ... ... ... аймаққа жатады.
Геоморфологиялық жағынан алғанда Ұлы жазық Кордильер тауының етегінде
жатқан үстірт болып табылады. Оның биіктігі 500 м – ден 1700 м – ге ... ... ... ... ... ... теп – ... алқап болып
келеді. Ұлы жазықтың шығыс жақ шеті жер ... ... ... ... ... бітеді.
Оңтүстікке Эдуардс және Льяно–Эстакадо атты ... ... ... ... ... ... Жоғарғы жазық деп
аталатын алқап жатыр. Бұл аймақ эрозиялық құбылыстар арқылы ерекше күшті
тілімденген. ... қар суы мен ... ... жаңбырлардан кейін кейде
тереңдігі 100 метрге дейін жететін жыралар жүйесі күрт ... ... ... ... толып жатқан бағытта тілгілеп, мүжгілеп жатады.
Бұл үстірттің жер бедері алуан түрлі тілімденген болады. ... ... ... ... ... жан – жағы ... жеке ... аралдар сияқты болып көрінетін биіктер кездеседі.
Жазықтың өсімдік ... ... дала ... мен ... ... ... шеңберіндегі қылқан жапырақты орманды
ауыстыратын дала ормандары дала өсімдіктері кеңінен ... ... ... ... қоршап тұрады.
Климаты құрғақ келетін Ұлы жазыққа даланың аласа ... ...... топырақтың басым болуы тән. Онда американдық дәнді шөптер –
бизон шөбі мен Грамм шөбі жақсы ... ... ашық ... ... – Хилс ... ғана ... орманды аралдар сияқты ерекше дараланып
көрінеді. ... ... ... ... ...... аласа әрі тікенді бұталар (мескит, акация) тоғайы пайда ... өзі ... ... ... ... ... оңтүстікке сырт қарағанда саваннаға ұқсас ... ... ... және ... ... шөп ... жеке бұталар немесе шағын мескит
ағаштары, кактус ... ... ... ... табиғи ландшафтар адам әрекеті арқасында күшті өзгеріске
ұшыраған. Ұлы дазықтың шет аймақтарында ... ... ... тыс
мөлшерде жойып жіберудің салдарынан топырақтың эрозияға ұшырау процесі
күшейе түcкен.
2.3 Кордильер тауындағы ландшафтардың таралуы.
2.3.1 ... және ... ...... ... бедерінен бүкіл Кордильер тау жүйесіне тән белгілер айқын
байқалады: ішкі ... мен ... тау ... кең ... ... неғұрлым биік тау жоталары жиектеп отырады. Ал, ең биік тау жоталары
Тынық Мұхит жағалауында ... ... ... жарысатын тау жоталарының алқабы ... және ... ... ... ... ... болған. Оның осы
заманғы жер бедерінің, қалыптасуында жердің үстіңгі қабатының таяу заманда
болған тік қозғалысы ... роль ... бұл ... ... ... ... көтерілді, кейбір учаскелер бөлшектеніп, төмен ойысты.
Сонымен бір кезде вулканизм процесі орын алды, ол ... де ... ... аралдары бөлшектелген және ішінара су астына кеткен сондай тау доғасы
болып табылады, оларда атқылап тұрған жанар таудың саны 25 – ке ... ең ... 3000 м – ден ... ... Осы бір құрылым алқабының
жалғасы – Алеут жотасы. Ол Аляска түбегінің басым бөлігін алып жатыр ... ... ... созыла түседі, Бұл жотада сөніп қалған және әлі де
атқылап тұрған жанар таулар көп. ... ... 3000 м – ден ... ... ... Аляска жотасы көтеріледі, ол Тынық
мұхит пен Беринг ... ... ... ... Мұндағы Мак-Кинли
шыңының биіктігі 6193 м-ге жетеді, ол Солтүстік Америкадағы ең биік ... ... ... ... ... ... 5000 м- гке жуық ... жатыр. Одан оңтүстікке қарай едәуір жерде Әулие Илья тауы тұр, оның ... шыңы – ... ... тау ... ... мен шығысына қарай орталық
алқап саналатын Юкон үстірті жатыр, оны Юкон өзені ... ... ... 300 км, ал ... ... бөлігінде 1500 м-ден асады. Ол батысқа қарай
төмендей береді, сьюард түбегіне жеткенде 1000 – 800 м – ге ... ... ... мен ... биік ішкі тау ... ... Солтүстігінде әлі аз зерттелген эпиплатформалы Брукс таулары ендік
бойымен созылып жатыр. Ол ... ... ... 2800 м-ге ... жетеді, ал
батысқа қарай аласарып, шағын дөңестерге айналып кетеді. Тауды ... кесе – ... ... жатыр және ол аязды суық желдердің
әсерінен бұзылған тау жыныстарының үйінділеріне ... ... ... ... ... мұз қабаттары
сақталынып қалған. Жылдың басым көпшілігінде мұз ... ... ... мен ... ... жаз кезінде жүріп – тұруға қатты кедергі
жасайды.
Климат жағдайларының өзгеруіне байланысты топырақ - ... ... ... отырады.
Тынық мұхиттың жағалау алқабы мен тау беткейлерінің төменгі етегін
ситхин шыршасы, хемлок және ... ... ... қылқан жапырақты ормандар
алып жатыр. ... тап ... ғана ... ... мен Кенай
түбегінде) ормандар көк шалғынға айнала бастайды, өйткені мұнда ағаштың
өсуіне ... жел ... ... – 1500 м биіктіктегі тау беткейлерінде ағаш өсімдіктері ... ... тау ... ... бүкіл солтүстік бөлігін ормансыз Брукс
тауынан бастап Бофорт теңізінің жағалауына дейінгі аралықта жазықтағы ... ... ... ... ... жамылғысы жауып жатыр. Юкон
үстіртінде шыршалы және ... ... ... өзен ... ... Маккензи тауының беткейлерінде шыршалы ормандар шамамен 1200 – 1600
м биіктікке дейін өседі.
Аймақта тайға мен ... ... тән ... кездеседі,
олардың біразы Солтүстік Американың басқа ... ... ... ... қар ешкісін алайық. Ол қыста да, жазда да аппақ қардай ... ... ... – ақ Сібірде ғана кездесетін қар қойы ... Олар ... ... ... ... ... ... етеді, тау
тундрасының жұтаң өсімдіктерін қорек етеді.
2.3.2 Канаданың оңтүстік батысындағы және Америка Құрама
Штаттарының оңтүстік – ... ... ... ... ... Илья мен ... ... (солтүстік
ендіктің 59-60°-сы) оңтүстікке қарайғы бөлігін қамтиды. Батысында ол Тынық
мұхит жағалауын бойлай отырып, ... ... ... ... ... ... оның ... шекарасы Үлкен Бассейіннің солтүстік шет ... ... ... бұл ... ... ... қоңыржай белдеуде жатқанына, Тынық мұхит тау жоталарының күшті
тілімденіп кеткеніне және бұған дейін сөз ... ... ... ... аласа екендігіне байланысты болады.
Жағалау жотасының шығысына қарай ... ... ... ... Бұл ойпат жағалау ойпатының ткілей жалғасы болып табылады.
Осы ... ... ... ... ... ... келген, олар өзімен
бірге көптеген үйінді заттар әкелген.
Уилламет ойпатының шығысында Каскад таулары жатыр. Бұл таулар ... ... ... ... табылады, бірақ олардан әлдеқайда ... Бұл ... ең биік ... ... ... ... ... ең биіктері – Рейнир тауы (4392 м) мен Шаста тауы (4317
м), оларды ... ... ... ... ... ... мен ... Климат тауы жалғасады және оларды бір – бірімен қосып жатады.
Канада жерінде ... ... ... және ... ... Америка
Құрама Шттаттары жерінде Колумбия үстірті ерекше ... ... Ол ... ... ... 800 м –ден 1500 м –ге ... ... ... ең ... ерекшелік – қалыңдығы бірнеше жүз ... ... ... ... ... шығыста Жартасты тау жүйесі жиектейді. Ол жүйе ... ... ... ... ... ... ... шеңберіне
дейін созылады: Жартасты таулар оны Миссури аңғары кесе – көлденең тіліп
өткенге дейін неше ... кең ... ... ... ... ... ... Олардың мұз басып жатқан ең биік шындары – Робсон тауы ... м) мен ... тауы ... 3747 м), бұлар Канада жерінде. Осы
таулардағы ... өте ... ... ал таудың шығыс беткейі іргелес жатқан
жазыққа жете бере күрт үзіледі.
Жартасты таулардың солтүстік бөлігіндегі жер бедерінің ... ... ... жота ... ішкі ... ... ... ұзына бойына
бөліп жатқан тектоникалық ойпаттың болуы. Ол ойпат теңіз деңгейінен 700 м
дейін астам ... ... ... ... ... ... ... аймақтың
топырағы мен өсімдіктер дүниесі де өзгеріп отырады. ... ... ... және 1200 – 1500 м ... ... тау ... ... шыршасы,
дуглас самырсыны, туя, батыс ... ... осы ... дейін жақсы
сақталған қылқан жапырақты ағаштар өсетін ормандар алып ... ... бұл ... ... жапырақты ағаштар өте биік болып ... ... ... ... көптеген түрі мен қына қалың өседі. ... ... ... жотасының беткейлерін және Уилламет ойпатын
түгелдей алып ... ... ... аралындағы орман ерекше, мұнда
биіктігі 60 – 75 м – ге, діңгегінің диаметрі 3 м – ге ... жеке ... ... ... ... ... ормандардың басым көпшілігі
кесіліп біткен, қазір олардың орнында селдір өскен екінші қатардағы орман
бар, мұндағы ағаштың ... ... ... – дуглас самырсыны мен сары
қарағай.
Ішкі үстірттің солтүстігінде орман, орталық бөлігінде дала және ... ... ал ... ... жоқ. ... үстіртінің ең құрғақ
және жері жыртылмаған учаскелерінде аласа бұталар мен ... ... ... ... ... шөптің неше түрі) бар. Ішкі
үстірттің көптеген алқабы жыртылып, суармалы ... ... ... ... ... ... ормандары қиыр батыстағы ормандарға қарағанда
өзгеше, ксерофитті бейнеде болады. Онда сары ... ... ... – ақ
бұталардың толып жатқан түрі өседі. Көрші ... ... ... ... ... ... қуалай отырып, Жартасты таулардың қойнауына
дейін жетеді.
2.3.3 Америка Құрама Штаттарының оңтүстік – батысындағы ... ... ... ... ... Бассейіннің солтүстік шетінен
басталып, Калифорния шығанағы мен Мексика таулы жазығына дейін созылып
жатқан ... ... ... Ол түгелдей дерлік Америка Құрама Штаттарының
шеңберінде, солтүстік ендіктің 45 және 35°-сы аралығында жатыр.
Кордильердің бұл бөлігінің табиғи ... оның ... ... ... мен ... ... және Тынық
мұхит антициклонының шеті тигізетін әсеріне байланысты ... ... ... ... ... ... ... ландшафтар басым
болады.
Кордильердің басқа да бөліктеріндегі сияқты мұндағы жоталар да, оларды
бөліп жататын үстірттер мен ойпаңдар да ... ... ... ... ... ... ... биіктігі орташа Жағалау жотасының алқабы
бой көтереді де, Тынық ... жете бере – ақ ... ... ... ... созылған тектоникалық жағалаулар жасап аяқталады. Тек кей ... ... ... ені ... ... алқаптар ұшырасады.
Жағалау жоталарының биіктігі 1600 – 2000 м – ге дейін ... ... ... ... ... ... жатыр. Оның қалыңдығы 9000 м-
ге дейін жетеді деуге болады.
Шығыс жағынан Сьерра – Невада алып тау ... ... ... Тау
сілемдерін терең эрозиялық жыралар мен ... ... кесе - ... ... Сьерра – Невада – біртұтас, биік тау. Оның ең биік шыңы ... тауы (4418 м), ол ... ... ... ... ... биік шың саналады.
Сьерра – Невада тау сілемдері мен Жартасты таулардың екі ... ... ... ... ең ...... Бассейн жатыр.
Оңтүстік – шығыста Үлкен Басссейінге биіктігі 2000 м – ден ... бар ... ... келіп тіреледі. Оның негізі кристалданған тау
жыныстарынан тұрады.
Оңтүстік – ... ... ... құм мен ... тас ... жатқан
аласа деңгейлі шөлейт үстірттер, атап айтқанда, Колорадо өзенінің ... ... ... ал шығыс жағынан Хил шөлейті келіп тіреледі. Мохаве
шөлейтінің шеңберінде, ... ... ... ... ... деп ... ... ойпат бар. Оның табаны мұхит деңгейінен 75 – 85 м
төмен жатыр.
Шығыста бұл ... ... тау ... ... ... оның ... жүйенің неғұрлым солтүстік бөлігіндегі тау құрылымынан ... ... - ... ... ... ... ... сияқты,
батыстан шығысқа қарай жер бедеріне және жауын – шашын мөлшеріне байланысты
өзгеріп отырады.
Бір ... ... ... биік ... ... ... қызыл
ағашы редвуд, орегон қарағайы және басқа да ... ... ... ... ... басып жатушы еді. Қазір сол ... ... ... ... ... қарай олардың орнын бірте – бірте чаппарель
тәрізді қалың жынысты бұталары ауыстырған.
Калифорния аңғарында кәдуілгі ... ... ... ... мен ... етек жағы ... топырақты, ал өзен аңғарлары
бойының топырағы аллювиальды топырақ болады. Аңғардың ... бір ... көк – ... ... ... гүлдейтін, ал жазда сарғайып, ... ... ... ... жатушы еді. Неғұрлым құрғақ алқаптарында
чапарель тәрізді бұталар өсетін. Тау ... етек ... ... ... ... көк – ... емен мен сары ... шоқ – шоқ
ормандары кездеседі.
Сьерра – Невада тауының ... ... ... дүниесі әдәуір
дәрежеде сақталған. Олардың Калифорния аңғарына қараған жағының шамамен
1000 м – ге дейінгі биіктігін емен ... ... ... ... ... одан ... ... қант қарағайы, сары қарағай, бал қарағай және
самырсын сияқты қылқан жапырақты ағаштар ... ... алып ... 1500 м
биіктік шамасында алып секвойя ағаштарының шоқ – шоқ ... ... бір ... бара жатқан темірдей қатты ағаштың орасан зор ... 100 м – ге, ал ... ... 10 м – ге жетеді. Мұндай алып
секвойялар үш мың жыл, ... төрт мың жыл бойы өсіп ... ... ... түгелдей дерлік жойылып ... ... де ... ... ... орнында қалғандарының өзі өте сирек кездесетін ағаш тұқымы
ретінде ... ... ...... ... 3000 м – ден ... ... шалғыны өседі. Жотаның климаты неғұрлым құрғақ келетін
шығыс жат беткейінің етек жағын жусан аралас көк шалғын ... ... ... жоғарылаған сайын қарағай мен арша аралас селдір орман жалғасады.
Сьерра – ... ... ... ... ағаш ... жоқ ... Ол аймақта климаты құрғақ келетін дала мен субтропиктік шөлейт
даланың ландшафтарына тән ... ... пен ... ... түрі
кездеседі. Жауын – шашын мөлшері неғұрлым мол болатын тау беткейлерінде
кейде арша ... ... ... ... ... ... орман
учаскелері ұшырасады. Бірақ мұндай селдір ормандардың өзі де ... ... ... ... ... сұр топырақты келетін басым көпшілік
бөлігінде құрғақта өсетін ... ... мен ... ... ... ... Бассейн көлінің төңірегінде топырақ сортаң келеді. Сондықтан
онда өсімдік дүниесі тым жұпыны. Онда сол ... ... ащы ... кейбір түрлері, майлы ағаштың, шар тәріздес бұталардың ... ... бұта ... ... шөлді дала учаскелері кездеседі, мұнда
маңызы зор болатын кактус ...... ... юкки және ... ... қоса ... ұсақ әрі қара қошқыл келетін тырбиған креозоты
бұталар, мескит және ... да көп ... ... ... ... ... өсетін осы өсімдіктердің өзі сусыған көшпелі құм мен қиыршық тас
басқан, өсімдік атаулыдан жұрдай ... ... алма – ... Орталық Америка.
Солтүстік Американың оңтүстіктегі жіңішкерген, тропиктік ендіктерде
жатқан бөлігі Орталық Америка деп аталады. Ол Солтүстік Американы ... ... ал ... ... ... қарағанда екі
материктің аралығындағы өткел – территория сияқты. ... ... тобы да ... ... ... ... ... және оның құрамдас
бөлігі болып саналады.
Тектоникалық тұрғыдан алып қарағанда Орталық Америка ішінара ... ... ... ... ... Кордильер белдеуінің ерекше
аймағына, Антиль- Кариб аймағына жатады.
Орталық Америка мойнағы, аралдар мен ... ... ... ... және оған ... ... ... бөліктерін қоса алғанда ол
тектоникалық жағынан құбылмалы аймаққа жатады. Онда құрлықтың тым ... ... ... аса ... сулы ...... ойысып
отырған және тұнба жиналып жатқан учаскелер бар. ... ... ... ... сейсмикалық құбылыстар және осы заманғы вулканизм күшті
дамыған ауданға жатады.
Орталық Америка ... ... мен ... ... аса ірі теңіз
бассейні – мұхиттік тұрпаттағы жас ойпатқа орналасқан Кариб ... жан ... ... ... Су асты шоңғалдары бұл ойпатты тереңдігі 4 – 5 – ... – ге ... ... ... ... ... ... сөнбеген жанартаулар бар. Ең ірілерінің саны 100 ... да саны ... ... ... ... ... ... ылғалдылық әркелкі. Орталық Америка – әртүрлі
флора мен ... ... ... Бұл ... ... ... ... Американдық түрлері кездеседі.
2.4.1 Мойнақ.
Орталық Американың бұл аймағына шығыста Мексика шығанағы мен Кариб
теңізінің, ал ... ... ... ... ... құрлық алқабы
кіреді. Орталық Американың ... ...... ... ... ... ал оңтүстіктегі шекарасы Дарьен ... ... ... яғни ... ... мен ... ... бір –
бірімен ұласатын жері арқылы өтеді.
Екі мұхиттың аралығында жатқан құрлық ... ені ... ... 860 км- ге ... ал ... ... ... (Панама
мойнағы) не бары 50 км. Мойнақтың едәуір бөлігі таулы ... Ол ... ... ... осы ... вулканизм және дер сілкінуі сияқты
құбылыстар тән.
Тынық ... ... ... ... – ұзақ жіңішке ойпат жатыр. Тынық
мұхит ойпатында биіктігі 2000 – 3000 м – ге ... тау ... ... ... ... ... территориясын Оңтүстік Сьерра – Мадре
тау жүйесінің орталық ... мен ... ... ... алып ... ... ең биік шыңы Гватемала тауларындағы қазір өшіп қалған Тахумулько
вулканы (4217 м) болып табылады. Такана вулканы да ... ... ... ... атқылап тұратын Фужрго, Санта – Мария және ... ... ... 3000 ... ... ал ... Чирики жанар тауының
биіктігі – 3478 м. Коста – Рикадағы ... ... тауы көп ... ... ... атқылай бастады.
Никарагуа территориясына жеткен кезде таулар күрт үзіліп, кең алқапты
ойпат басталады, содан соң ... ... ... алып ... ... ... ... мен Мексика шығанағының жағалаулары ойпат келеді, ... ... жағы ... жазық, бұл жазықты құм қайыры мен қатар ... ... құм ... ... бөліп жіберіп отырады.
Орталық Американың органикалық дүниесі өзінің пайда болуы мен ... ... ... ... ... ... келеді, дегенмен
өсімдіктер мен жануарлар дүниесі ... ... ... ... ... ... кейін тұрады. Өсімдіктер түрлерінің таралуында
жауын – ... ... мен ... ... роль ... ... ағаш ... мен тағамдық жеміс беретін ағаш ... көз ... ... ... ... ... ... және мөлдір
қара ағаштар) көп болатын. Пальма, лавр, бамбук, папоротник және ... түр – түрі де мол еді. ... ... ... бірі ... бағалы каучук өндіріледі. Бакаут ағашының діңгегі темірдей қатты ... ... ... аңқыған хош иісті өнім береді. Қазір ондай тропиктік
ормандар бұрынғының аздаған мөлшерін ғана алып ... тек тау ... ... ... Ал ... жерлер мен тау беткейлерінің етектерінде
олардың орнына банан, шоколад ағашы және қант ... ... ... – 1500 м ... ... ... ... емен мен қарағай
өсетін ормандар ... ... Олар ... ... ормандарға
қарағанда едәуір жақсы сақталған.
Тынық мұхит жақ беткейдегі ауа райы неғұрлым құрғақ келетін ... ... ... ... және ... ... оқта – ... пальма
ұшырасып отыратын кәдуілгі, саваннаны кездестіруге болады. Әсіресе ... деп ... ... ... көп ... Оның ... ... бөрік басы өте әдемі келеді.
Құрғақшылық кезең ұзаққа созылатын учаскелерде ксерофитті тропиктік
ормандар өседі. Оларда ... ... ... ... мен чапараль
тектес, жапырағы қатты әрі мәңгі көкпеңбек болып өсетін бұталардың да қалың
жынысы кездеседі. Тау беткейлерінің жоғарғы жағын ... ... ... ... ... ... ормандар алып жатыр. Ол ормандарда арша,
мүк және қына ... ... ... мұхит жағалауындағы мәдени өсімдіктер барлық
жерде де қолдан суырылады. Онда негізінен қоза, кофе ... және ... ... Курстық жұмыстың мектеп бағдарламасындағы алатын маңызы.
Солтүстік Америка материгінің ландшафт типтерінің таралуын 7 ... ... ... ... ... тақырыбын өткен кезде
пайдалануға болады.
Табиғат зоналары тақырыбында ... өту ... ... ... ... ... мақсатында осы тақырыпты қолдана
отырып, көрнекілік құралдар ретінде карталарды ... ... ... пайдалануға болады.
3.2 Солтүстік Американың табиғат зоналары.
Cабақтың мақсаты: Табиғат зоналары бойынша жер ... ... ... ... ерекшеліктерін қараастыру.
Сабақтың міндеті: Табиғат зоналары картасымен таныстыру, топырақ ... ... ... ... ... ... анализ
жасау. Жаңа сабақ бойына білімдерін шыңдау.
Көрнекіліктер: Жер бедері картасы, топырақ картасы және ... ... ... ... ... кезеңі.
I “Білім бәйгесі”.
1 – ші топқа тапсырма: табиғат зоналары бойынша жер бедерін ... ... шөл ... жер ... ... ... канадалық
арктикалық архипелагтар).
2. Тундра және орманды тундра зонасының жер ... ... ... ... ... ... зонасының жер бедері (Канадалық шығыс ... ... ... ... ... алып ... Аралас және жалпақ жапырақты ормандар (Орталық жазықтар, Аппалач
тауының биік бөлігі).
5. орманды дала және дала ... ... Ұлы ... ... ... мен шөлейттер (Кордильераның ішкі аудандары, Мексика таулы
қыраты).
7. Cаванна және ... ... ... ... ... ... Жерорта теңіздік табиғат зоналары (Жағалық жоталар).
9. Биіктік белдеулер (Кордильер, Аппалач, Жартасты таулар, Сьерра ... ... ... Сеңгір таулары).
10. Құбылмалы дымқыл орман (Мексика маңы ... ... ... маңы ... – ші топқа тапсырма: “топырақтың таралуы”.
1. Арктикалық шөлдерде қандай топырақ түрлері қалыптасқан (арктикалық
топырақтар).
2. ... және ... ... ... ... ... ... топырақтар, өзен аңғарлары топырақтары).
3. Тайга зонасында қалыптасқан топырақтар (мәңгілік тоң тараған және
қуаң тоңды, тайганың күлгің топырағы).
4. Аралас және ... ... ... (орманның сұр топырағы,
жалпақ жапырақты ормандардың дымқыл топырағы).
5. Орманды дала және дала ... ... ... ... ... қара ... қуаң даланың қызыл топырағы, қызғылт қоңыр және
қара).
6. Шөлейттер және шөл зоналарының топырағы ... және ... сұр ... ... ... топырақтар, қара сұр топырақтар).
7. Cаванна және сирек ормандар зонасының топырағы (қызыл – ... ... ... ... ... – сары ... топырақтар, қызыл фералит
топырақ, саваннаның қызыл – қоңыр топырағы, құрғақ саваннаның өызыл – қоңыр
топырағы).
8. Жероорта теңіздік табиғат ... ... ... – қоңыр және
сұр – қызыл топырақтар).
9. Таулардағы топырақтар (таудың шалғындық және дала топырағы, дымқыл
топырақтар, жазық ... ... ... топырағы).
10. құбылмалы дымқыл ормандар зонасы (өзен аңғарларының топырағы, сары
мен қызыл топырақтар, қызыл – сары ... ... – ші ... ... ... ... өсімдіктері”
1. Арктикалық шөлдердегі өсімдіктер (мүк пен қына, арктикалық шөл мен
арктикалық тундра).
2. Тундра және орманды ... ... ... ... мен ... ағаштар, субарктикалық шалғындар, бұта).
3. Тайга зонасының өсімдіктері (қара қоңыр қалқан жапырақты тайга
ормандары мен орманды ... ... және ақ ... ... ... ... қарағай, америка бал қарағайы).
4. Аралас және жалпақ жапырақты ормандардағы ... ... ... (каштан, платан, қызғалдақ ағашы, ... ... ... ... ... сары ... қант үйеңкісі, шамшат, жөке,
ақ және қызыл қарағай).
5. Орманды дала және дала зонасының өсімдіктері (майда жапырақты көп
терек ... ... ... шөбі биік ... боз шалғынды – селеулі
далалар (прериялар) орманды дала шөбі ... жұқа ... ... астық
тұқымдастар, теңіз маңындағы шалғындар, жайылма суда өсетін өсімдіктер,
субтропиктік ормандар мен бұталар.
6. Шөлейттер және шөлдер ... ... ... ... ... ... ... жусан және сораң шөп өсетін шөлдер,
құрғақшылыққа бейімделген аөсімдіктер, жусан және ... шөп ... ... ... ағаш ... кактус, алоэ, сүттіген, опунция,
юкка, сукуленттер).
7. Саванна және ... ... ... ... ... ... ... жапырағы түсетін ауыспалы ылғалды ормандар, мәңгі жасыл
ылғалды тропиктік ормандар, ... ... ... ... ... пальма тұқымдастар).
8. Жерорта теңіздік зонаның өсімдіктері (шөбі биік ... боз ...... ... дала ... ... мәңгі жасыл
ормандар мен бұталар).
9. Таулардағы өсімдіктер (аласа тауларда өсетін ... ... ... ... ... және қарағайлы – аршалы тау
ормандары, қылқан жапырақты және ... ... тау ... ... ...... ормандар зонасының өсімдіктері (мәңгі жасыл
ылғалды тропиктік ормандар, су ... ... ... бұталар,
ормандар, қарағайлы субтропикті ... ... ... ... суда ... ... – “Карталар еліне саяхат” (аталған аймақтарды картадан көрсету).
III “Аң аулау” ойыны ойнатылды. Онда 7 оқушы тақтаға ... ... ... ... ... қай аңға ... сол аңға сипаттама
береді.
IV. Алған білімдерін тексеру үшін сөзжұмбақ ... Ең ... әрі ... ... ... ... Американың ең биік нүктесі (Мак – Кинли).
3. Ең биік ағаш (секвойя).
4. Ең ... тау ... ... Жылылықты сүйетін көне заманғы ағаш түрі (гикори).
6. Биік тау жүйесі (Кордильера).
7. “Прерий” шалғындары таралған топырақ түрі (қара).
Қорытынды.
Солтүстік ... ... ... ... ... факторлардан зоналық айырма жасап
әрекет етуіне қарай арктикалық шөлдер, тундра және орманды ... ... және ... ... ... орманды дала және дала, шөлейт және
шөлдер, саванна және сирек ормандар, жерортатеңіздік, құбылмалы ... ... ... ... бөлшектенуіне себепші болады.
Арктикалық шөл зонасының ландшафтысы Канадалық Арктикалық архипелагтар
мен Гренландияны алып жатыр. Жер беті ... ... тау, ... болып келеді.
Едәуір биік таулар Гренландияның шығысында (ең биік тауы Гунберн, 3700 м)
күн радиациясы жыл бойы ... ... ... арктикалық, қатаң,
шығысында ылғалды, батысы континентті. Қаңтардың орташа температурасы –
25°С – 35°С. Ең ... ... -50°С. ...... ... 500 ... ... дейін, кейде одан да аз. Бұл зонаның ландшафтысына 340 жоғары
сатыдағы өсімдік ... ... Қиыр ... арктикалық жапан мұздық
өсімдігі, оңтүстігінде мүкті, қыналы, бұталы тундра өсімдігі. Солтүстік
бұғысы, ақ аю, ақ түлкі ... ... ... ... шөл, ... ... ... шектеседі. Гренландияның оңтүстігін қамтиды. Климаты суық,
жазы қысқа. Қысы ұзақ (8-9 ай), 60 – 80 ... ... туні ... ... ақпанның орташа температурасы -5°С – тан -50°С – қа дейін өсіп ... ... 50 – 100 күн. ... ... – шашын мөлшері 150 – 500 мм.
Қар 200 – 260 күн ... ... ... бай. ... мүк, ... ... т.б. өседі. Ландшафт кешендерінде поляр түлкісі, ... ... ... жапалағы т.б. бар.
Тайга зонасының ландшафтылары Кордильераның ... ... ... ... дейінгі кең қалыпты алапты алып ... ... ... жапырақты ағаштардан қара және ақ шырша, көгілдл қарағай,
америка қарағайы кездеседі. Әсіресе таулы аймақтарда кең ... ... қара аю – ... гризли аюы, бұлан, вапити бұғысы
кездеседі. Қорықтарда орман ... ... Алып ... ... ... ... ... және жалпақ жапырақты ормандар зонасының ландшафт құрылымының
топырағы сұр, қоңыр, сары және ... ... ... Аралас ормандарда сары
қайың, шамшат, жөке, ақ және қызыл қарағай басым ... ... ... ... ... ... батпақ каприсі таралған. Флорида
түбегінің оңтүстігінде арнайы ... ... ... ... ... ... ... сайын ылғалдың кему
салдарынан маридиан бағытында орманды дала, дала ... ... ... деп атайды. Жылу мен ылғал жеткілікті ... ... ... ... 1,5 м – ге ... боз, ... селеу, бизон шөбі
және т.б. астық тұқымдас өсімдіктер қалың болып өседі. Зона түгел жыртылып,
егістерге айналған. ... ... ... ... ... ... ... кездеседі.
Кордильераның ішкі аудандарындағы қара жусан мен ... ... ... ... ... ... шөлдер материкте көп
таралмаған. Орташа аута температурасы 30-38°С. Ажал аңғарында 56,7°С – ... ... ...... қыс пен ... ... ... ағаш тәрізді кактус, алоэ, сүттіген, суккуленттер көп таралған.
Жануарлары: кесіртке, жылан, иір мүйіз ... ... ... ... ... ... ... мен
Кариб теңізі аралдарында қызғылт топырақта және құбылмалы – дымқыл ормандар
қатар таралған. ... ... және ... ... Жылдық жауын
– шашын 100-1200 мм. Ең суық температурасы 4-20°С, ең жылы айда ... ... ... – қоңыр, қара топырақтар таралған. Ормандары
негізінен пальмадан тұрады, орхидеялар, ағаш ... ... ... ... кең танаулы маймылдар, ягуар, қаңсорғыш жарқанаттардан
тұрады.
Кордильера солтүстіктен оңтүстікке қарай материктегі барлық климаттық
белдеулерді кесіп өткендіктен, тау ... ... ... белдеулер үлкен
айырмашылықтар жасайды. Мысалы, солтүстіктегі биік жоталарда ... ... ... қар мен ... ... ... ал орталық
Америкадағы онша биік емес ... өзі ... ... ... ... ... ... орналасқан барлық ендік зоналарды
қайталайды. Тау жүйесінің климаттық жағдайлары енді болуына, әрі биіктіне
байланысты ... ... ... ... ... ... ... нәтижесінде өзгеріске
ұшырауда. Табиғат компоненттері бір – ... ... ... ... ... ... да әсер етуде. Мысалға, Кордильерадағы
апатты жер сілкінулер мен ... ... ... ... ... ...... жағалауда болатын теңіз дауылдары, құнарлы топырақ
қабаттарын ... ... ... сияқты апатты құбылыстар табиғатқа көп
зиян әкеледі. Cонымен қатар адам әрекеті ... ... ... Америка
елдерінде табиғатты қорғау бағытында ... ... ... ... ... мен ... ... көбеюі осыны дәледейді.
Пайдаланған әдебиеттер.
1. Притула Т.Ю., Еремина В.А., Спрялин А.Н. Физическая география
материков и океанов: ... ... для ... ... ... изд. ... ... 2004.-685 с.:ил.
2. М.Қ. Қаратаев., Қазақ Совет Энциклопедиясы. Алматы 1977 ж, 10 – ... ... ... Т.В. ... ... ... ... география мамандықтары бойынша оқитын студенттерге
арналған оқулық. Алматы, “Мектеп”, 1985 ж. Издательство “Просвещение”
1976 г.
4. География және ... №1 (43) – 2010 ...... Ж. ... оқыту тәсілі” 31 бет.
5. География және табиғат №4 (40)- 2009 шілде – тамыз Ә. Құлахметова
“Саяхатшылар ізімен” 17 бет.
6. Душина И.В., ... В.А., ... В.А ... ... и ... г.
7. Шәріпов Ә. Алыс жағалаулар. Жол жазбалары. Алматы, “Жазушы”, 1970. 224
бет.
8. Молдағұлов Н. Ландшафт.-Алматы: Қазақстан, 1983.-112 ... О.В. ... ... и океаны. М, “Просвещение” 2000 г.
10. Библиотека энциклопедии для юношества. Америка и Австралия.-М.:
“Педагогика-Пресс”, 2001 ... ... ... ... ”, 2001 ... Тальская Н. Н., 2010 г. Атлас. География материков и океанов. Природа.
Население. Хозяйство. 7 ... С ... ... ... ... О.В., География материков и океанов. 7 класс. Атлас. 2008 г.
14. Алексеевский А.А., География: Материки и океаны: В 2 ч.: Ч. ... ... ... ... Южная Америка, Северная Америка,
Евразия: Учебник для 7 класса общеобразовательных учреждений. 2008 г.
15. Атлас. География. 7 класс. 2009 ... ... М.:2007 ...

Пән: География
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 28 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Сызықты программалау есебінің (спе) элементтері31 бет
Солтүстік Америка12 бет
Солтүстік Американың географиялық орны22 бет
Солтүстік Американың физикалық – географиялық жағдайы70 бет
1926 – 1927 ж.ж. Қытайдың ұлттық- революциялық армиясының Солтүстік жорығы4 бет
XIX ғасырдың соңы XX ғасырдың басындағы Латын және Солтүстік Америкадағы халықаралық қатынас12 бет
Адамның америка мен австралияны қоныстануы8 бет
Америка8 бет
Америка Ирак дағдарысы 4 бет
Америка - Жапон шарттары. Кеңес - Жапон соғысы4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь