Шығыс философиясы

Жоспар:
Кіріспе
Негізгі бөлім
1. Көне Үнді философиясының ерекшеліктері, философиялық ерекше. типтері, негізгі ұғымдары және бағыттары.
2. Көне Қытай философиясының идеологиялық.практикалық сипаты, негізгі мектептері және өкілдері.
Қорытынды
Ежелгі Үнді философиясының ерекшеліктері
Көне Үнді философиясын зерттеуші ғалымдар философия ғылымының бастауы, бүкіл Шығыстың философиялық идеяларының қайнар көзі Үнді елі, ең бастысы - Үнді ойшылдары адамзатты осы күнге дейін толғантып келе жатқан мәселелерді көне заманның өзінде-ақ қоя білді деп есептейді. Бұл пікірлермен жалпы алғанда келісуге болады.
Көне Үнді қоғамы төрт варнаға бөлінді: брахмандар, кшатрийлер, вайшьялар және шудралар. "Варна" сөзі "түс, қабық, бояу" дегенді білдіреді және әрбір варнаның өз түсі болды. Варна - тұйық жүйе, адамның варнадағы орны және әрбір варнаның қоғамдағы орны қатаң сақталынды. Мысалы, некелік қатынастар тек бір варнаның щеңберінде ғана жүзеге асырылуы тиіс, бір варнадан екінші варнаға өтуге болмайды және әрбір варнаның өкілдері кәсіптің белгілі бір түрімен ғана айналыса алады. Брахмандар - ой еңбегімен, кшатрийлер - әскерн істермен, вайшьялар - жер өңдеумен, қолөнермен және саудамен, ал шудралар - қара жұмыспен шұғылданды. Атап өтетін бір ерекшелік - варналарға қатаң бөліну қазіргі заманғы Үнді мемлекетінде осы күнге дейін қатаң сақталып отыр. Біздің ойымызша, қазіргі заманғы Үнді мемлекетінің дамуын тежеуші факторлардың бірі осы болуы да мүмкін.
Көне Үнді қоғамының осындай әлеуметтік жіктелуі, осы қоғамда өмір сүріп отырған адамдардың тұрмысының қиындығы оның философиясының негізгі тақырыбын да анықтады: ежелгі Үндінің философиялық пайымдау объектісі - жеке адамның өмірі, оның ішкі дүниесі, басқа адамдармен қарым-қатынасы мәселелері болды.
Пайдаланылған әдебиеттер:

1.Интернет желісі.
2.Қазақстан тарихы: Аса маңызды кезеңдері мен ғылыми мәселелері. Жалпы білім беретін мектептің қоғамдық - гуманитарлық бағытындағы 11-сыныбына арналған оқулық/М.Қойгелдиев, Ө.Төлеубаев, Ж.Қасымбаев, т.б. — Алматы: «Мектеп» баспасы, 2007.
        
        Марат Оспанов атындағы Батыс Қазақстан
Мемлекеттік Медицина Университеті
Студенттің өзіндік жұмысы
Мамандығы:_______________________________________
Дисциплина:_______________________________________
Кафедрасы:________________________________________
Курс:___________
Тақырыбы:_________________________________________
Орындау әдісі:______________________________________
Орынддаған:________________________________________
Группа:_________________
Бағасы:_____________
Оқытушы қолы________________
Күні:___ _______ ______
Актөбе 2014
Жоспар:
Кіріспе
Негізгі бөлім
1. Көне Үнді ... ... ... ... ... ... және ... Көне Қытай философиясының идеологиялық-практикалық сипаты, негізгі
мектептері және өкілдері.
Қорытынды
Ежелгі Үнді философиясының ерекшеліктері
Көне Үнді философиясын зерттеуші ғалымдар ... ... ... ... ... идеяларының қайнар көзі Үнді елі, ең бастысы ... ... ... осы күнге дейін толғантып келе жатқан мәселелерді
көне заманның өзінде-ақ қоя білді деп ... Бұл ... ... ... ... Үнді қоғамы төрт варнаға бөлінді: брахмандар, кшатрийлер, вайшьялар
және шудралар. "Варна" сөзі "түс, қабық, бояу" ... ... және ... өз түсі ... ... - ... жүйе, адамның варнадағы орны және
әрбір варнаның қоғамдағы орны қатаң сақталынды. Мысалы, ... ... бір ... ... ғана ... ... тиіс, бір варнадан екінші
варнаға өтуге болмайды және әрбір варнаның өкілдері ... ... ... ғана ... ... Брахмандар - ой еңбегімен, кшатрийлер - әскерн
істермен, вайшьялар - жер ... ... және ... ал шудралар -
қара жұмыспен шұғылданды. Атап ... бір ... - ... қатаң
бөліну қазіргі заманғы Үнді мемлекетінде осы күнге ... ... ... ... ойымызша, қазіргі заманғы Үнді мемлекетінің дамуын ... бірі осы ... да ... Үнді ... ... ... жіктелуі, осы қоғамда өмір сүріп
отырған адамдардың тұрмысының қиындығы оның ... ... да ... ... ... философиялық пайымдау объектісі -
жеке адамның ... оның ішкі ... ... адамдармен қарым-қатынасы
мәселелері болды.
Көне Үнді философиясының ... ... ... ... ... ... жеке ... сипатының нашарлығы;
3. діни-мифологиялық оймен тығыз байланыстылығы;
4. философиялық ой ескерткіштерінің хронологиялық жағынан ... ... ... философиялық үғымдардың мән-мағынасының күрделілігі және
сантүрлілігі.
Көне Үндінің негізгі философиялық ескерткіштері
Ежелгі Үнді ... ... - ... ... ... II және ... қалыптасқан Ведалар, олар тек Үнді елінің ғана емес, ... көне ... ... ... саналады. Кейінірек Көне үнді
тілі санскритте жазылып алынған Ведалар Үнді қоғамының рухани мәдениетінің,
философиялық ойларының қалыптасып-дамуында айқындаушы рөл ... сөзі ... ... ... ... бұл ... білім: гимндер,
дұғалар, құрбандық шалу, садақа беру формулалары. Оларда дүние, 3 ... ... ... ... ... ... 4 ... тұрады:
1. Самхиттер - кұдайларға арналған гимндер жинағы; олардың ең көнесі
Ригведалар құдайларға арналған 1028 гимннен тұрады;
2. Брахмандар - діни салт ... ... ... ... аса ... да, ... мен Упанишадалардың арасын байланыстырып
тұр.
3. Аранъяктар - "Орман кітаптары" - ... ... ... ... ... пен ... туралы ойға берілушілерге
арналған ережелер жинағы. Қоғамнан бөлектенудің өзі "іс-әрекет
жолынан" "білім жолына", ... ... ... көшу ... яғни ... дүниетанымдық мазмұн басымырақ бола
бастайды.
4. Упанишадалар - ... ... ... ... ... ... бөлім, Ведаларды аяқтаушы болғандықтан кейде веданта
("Ведалардың соңы") деп аталады. Алғашқы упанишадалар ... ... ... ... VII-VI ғасырларда қалыптасып,
бұл дәстүр ХІІ-ХІІ ғасырларға дейін жалғасты. Upani-sad ("қасында
отыру"), яғни ұстаздың аяғының жанында ... ... ... білім" дегенді білдіреді. Упанишадалар - ... ... ... оның ... - болмыстың алғашқы
бастауы, сол ... ... пен ... ... ... көне Үндінің философиялық ескерткіштерінің бірі болып
табылады. Махабхарата - ... ұлы ... ... аңыз", діни,
мифологиялық, философиялық ойлар жинақталған көне Үнді эпосы, буддизмнің
қасиетті түпнұсқаларының бірі.
Көне Үнді ... ... ... - көне Үнді философиясының маңызды бағыттарының бірі, аттары
аңызға айналған 24 тақуа-тиртханкар ... ... ... - ... ... VІ-V ғасырларда өмір ... ... (Жын) ... деген атқа ие болған ойшыл ... ... ... ... өмір ... ... байланысты ерекшеліктер
болғанымен, мынадай төрт тиым салуды олар бұлжытпай сақтады: ахимса - ... ... ... зиян ... ... - ... ... - шыншылдық; апариграха - үйірсектікке (М.Әуезов өзінің "Будда"
еңбегінде осы ... ... деп ... тиым ... ... ... бесіншісін - брахмачаръя - некеден бас ... ... ... ... тиіс осы тиым салулар екі мың жарым жыл бойы қатаң
сақталып отырғанын ескерте кеткен дұрыс.
Уақыт өте ... ... ... екі ... бөлінді: дигамбаралар
("ауа киіндіргендер") және шветамбаралар ("ақ кигендер").
Жайндардың онтологиясы туралы айтсақ, олар заттарды санадан тыс және ... өмір ... деп ... және бес ... алты ... ... джива - тірі, жан, рухани субстанция; дживалардың саны шексіз көп; 2)
зат; 3) кеңістік; 4- және 5) ... пен ... ... ... ... 6) уақыт.
Жайндардың пікірінше, субстанциялар мәңгі және өзгермейді, өзгеретін
олардың ... ... ... ... ... ... және
формалары жоқ, яғни, олар сезім мүшелері арқылы ... ... ... ... ... есептелетін дживадан басқа субстанциялар "тірі
емеске" жатады.
Бұл субстанцияларды қысқаша сипаттасақ, барлық ... ... ... кеңістікте өмір сүреді. Кеңістік үздіксіз, бірақ адам оны ... ... алуы үшін ... оны сансыз көп идеалдық бірліктерге -
прадешаларға бөлінеді деп түсіндіреді. Жайндар ... ... ... ... әлем ... - ... (лока) және "дүние-емес" (а-
лока), соңғысына көрінетін кеңістік пен прадешалардың шексіз саны ... ... ... ұсақ және ... ... ... ... және ыдырайтын, сезілетін, формасы бар, белсенді, әр
түрлі қасиеттерге ие, қозғалыста болып отыратын субстанция. Оның алты ... - "өте ... яғни ... ... ... - ... сұйықтар;
стхула - сукшма - ... ... ... және ... - "нәзік-дөрекі" көзге көрінбейтін газдар, иістер; сукшма
"нәзік", ... ... ... ... ... ... - атом секілді "өте нәзік" зат.
Уақытты субстанңия деп тек қана дигамбаралар ... ол ... ... ... әлемдік кеңістікте пайда болуының,
өмір сүруінің және жойылуының негізі ретінде қарастырылады.
Адам және оның ... ... ... ... ... ... - ... ұстанады. Азап - карма заңының нәтижесі. Карма заңының мәні мынада:
жеке өмір ағынын құрайтын элементтерге бұрынғы элементтер мен адамгершілік
сипаты бар ... әсер ... ... ... ... ... қылығы бүкіл ағында
ерте ме, кеш пе, бір салдар туғызады. ... бұл ... ... ... оны ... ... (жын). Өткен өмірдегі жаман істерді адам үш
нәрсені орындау - дұрыс сенім, дұрыс таным және ... ... ... ... бірақ адам азаптан толық құтылу үшін жан денеден ... ... ... Дене ... шыға ... жан құмарлыққа, нәпсіге
икем келеді де, бейнет шегеді, тері арқылы жанның ... лас ... ... адам моральдық азғындауға ұшырайды.
Моральдік ластанудан, азап-қасірет шегуден азат болу – ... ... адам ... мақсаты. Оған жету үшін аталған үш шартты бұлжытпай
орындап, өз ... ... ... ... ... ... ... жүргізіп отыруға міндетті. Жайндар өмірді аса қатты
қадірлегенін айта кету ... олар тек адам ... ... ... ... бәрі құнды деп есептеді, жан-жануарлар мен жәндіктердің өміріне
де зиян ... ... ... ... ... талабы қатты, қоршаған
дүниеден тәуелсіз, кешірімді, тірі мақұлықтарға мейірімді аскет адам ғана
өмірдің мәніне жетеді деп ... - көне Үнді ... ... ... ... ... ... келген. Негізін қалаушы - біздің дәуірімізге дейінгі 560-480
жылдары Гималайдың ... ... ... өмір ... ... (философиялық әдебиеттердің көбінде Сидхарта Гаутама деп
жазылып жүр). Жас шағында бақытты, төрт құбыласы тең ... өмір ... ... ... ауру, өлім секілді жағымсыз ... соң ... ... толы ... ... ... ... деп
шешті.
Сидхартханың бұл шешімі туралы белгілі қазақ жазушысы Мұхтар Әуезов
өзінің "Будда" еңбегінде жақсы ... ... ... ауырады, қартаяды,
өледі. Ендеше несіне бұл адам өмір сүріп жүр? Бір сағатта ауырып ... ... ... әлі ... сиқы бұзылып, қартаятын болса, болжаусыз бір
сағатта өліп қалатынын біліп отырғанда не қуаныш, не жұбаныш бола алады.
Бұны біле түра ... ... ... бола ма? Бұл жөн ... бұдан құтылу
керек" ("Абай" журналы. 1918 ж., №3).
Азапты өмірден құтылудың екі жолы бар: сыртқы ... ... ... бәріне ортақ утопия құру және ... ... ... ... ішкі болмыстың қасіретіне ұшырамайтын ... ... ... ... ... ... ... тақуалық өмір кешуге,
адамзаттың рухани ұстазына айналуға бел байлайды. Әкесінің үйінен ... ... ... ... ... ... ... ханзада жеті күннен соң қасіретті өмірден тазару жолдарын тауып,
нұрланады. Азап шегу мен қасіретке толы өмірден ... ... ол ... ... ... өмір - ... ... азап, бейнет;
2. азап, бейнет нәпсіден, құмарлық-құштарлықтан (өмір сүруге
3. құмарлық, рахатқа құмарлық, өлуге құмарлық) туады; азаптың себебі бар.
Оны танып-білуге болады;
4. азап пен ... ... жолы ... қағидадан тұрады.
Буддизм өмірге құмарлықты Жеңу оңай емес деп түсіндіреді. Ол үшін дұрыс
жол таңдап алу ... ал оған ... көре ... дұрыс ой, дұрыс сөз, дұрыс
іс-әрекет, ... өмір ... ... ... ... назар, дұрыс көңіл
бөлу, секілді адамгершілік принңиптерден тұратын сегіздік жол кіреді. ... ... ... өмір сүру ... ... ... ... философиясының басқа бағыттары сияқты буддизм де өлі материяның,
органикалық дүниенің және ... ... ... ... себептілік
бар екендігін мойындайды және соңғы себептілікті ерекше бөліп көрсетеді
(карма теориясы). ... ... ... өмірін ең басты бақылаушы деп
есептемегенімен, адамдарды карманың бар екендігін ұмытпауға шақырады, сол
арқылы ізгілікке ... ... ... ағынның барлық
элементтерін кірлетеді, сондықтан оны бірте-бірте жойып, мүлдем ... ... ... ... ... - ... көпшілігі үстіртін
түсініп жүргендей жәй ғана рахатқа бөлену емес, зұлымдық пен нәпсіні ... ... ... ... ... ... өшіру, бір сөзбен
айтқанда, абсолюттік тыныш күйге жету.
Буддизм нирванаға жетуге көмектесетін белсенді әрекет ... ... ... ... ... ... – йога деп ... Түлға
элементтер мен сана ағынынан тұрады, ал элементтердің арасында адамның өз
ойларын бір нүктеге жинақтау қабілеті - йога аса ... ... бұл ... ... ... бар, ... оны дамыта білуде деп есептейді, яғни, көп
нәрсе адамның өзіне байланысты. Осы ... ... атап ... ... ... ... ... оның өз қолында, адам бейнет-қасіреттен өз
күшімен,. сыртқы күштердің, қоғамның ... ... ... ... ... ... құтылуға қабілетті деп пайымдайды.
Нирвана теориясы адам рухының еркіндігінің, оның ... ... ... ... ... ... ... Осы себепті
Будда философиясы өзінен кейінгі көптеген философиялық ағымдарға, әсіресе
Батыс философиясына қатты әсер ... ал ... діні ... қазіргі кезде
де кең тарап отыр.
Чарвака-локаята - ... ... Көне Үнді ... деп ... ... (локаятиктер). "Чарвака-локаята"
сөзінің мағынасы белгісіз. Зерттеушілердің бір тобы тарихта Чарвака деген
ойшыл болған деп болжамдайды, ... бір ... бұл ... негізін салушы
Брихаспати деп есептейді, ал кейбір ғалымдар ... ... ... ... ... білдіреді. Бірақ Көне ... бұл ағым ... ... ... сондықтан да соңғы
болжам негізсіз. Чарвака-локаятаның ... ... оның ... ... көрінеді. Таным-праманың негізі прамана ретінде
локаятиктер логиқалық түйін-тұжырымдарды ... ... ... ... ... ғана мойындайды, оның негізі - түйсіктер. Олардың
пікірінше, ... ... ой ... ... де, ... ал оларда
ақиқат сирек кездеседі, басқа сенімді адамның пікірі де біз үшін ... бола ... о ... ... бұ ... ғана бар және ... болмыс пен онда өмір сүруші заттар мәңгі және ... ... жер, от, су және ... ... деп есептейді. Сана, ақыл және
сезім мүшелерінің негізі де осы элементтер, олар мақұлық ... ... ... ... ... бар ... терістейді. Олар адам
өмірінің мән-мақсаты - осы нақты өмірде рахатқа ... ... ... ... ұмтылу деп түсінді, яғни чарвака-локаята гедонизм принципін
ұстанды.
Көне Үнді философиясының негізгі ұғымдары
Көне Үнді ... ... ... ... Үнді ... ... ұғымдары аударуға қиын, бір ұғымның өзі бірнеше
мағынаны береді деп ескертеді және оның себебін Үңді ... ... ... ... жүйесінен мүлдем бөлектігімен, оны белгілі бір
логикалық жүйеге келтірудің ... ... ... ... да, әр
халықтың емір салты, дүние туралы түсінік-ұғымдары, ... ... ... Сол ... бір ... ез тілінде қалыптасқан философиялық ұғым-
категориясын екінші халықтың тіліне аударып, терең мағынасын ... ... ... ... халқының адам, өмір, қоғам, табиғат ... ... ... ... ... орыс ... аударған күнде де
олардың өзіндік терең мазмұнын, ұлттық сипатын дәл жеткізуге болмайды.
Дегенмен де, ... Үнді ... ... ұғымдарының мазмұны
туралы жалпы түсінік беріп қарайық.
Архат - ... ... ... ... ... деп ... ... тыныш ағынын бұзатын құштарлық-құмарлық сезімдерін жеңген адамды
атайды.
Атман - бұл ұғымның бірнеше ... бар: ... ... "дене". Бірақ
атман ұғымының ең басты мағынасы - ... және ... ... ... ... "адам". Осы мағынада атман бүкіл бар
болып отырғанның генетикалық және субстанңионалдық ... ... ... ... ... және ... деп ... сондай-ақ, ол көбіне ақыл-
ойдан, сөз бен тыныстан тұратын рухани ... ... ... ... ... ... - бірнеше мағынаға ие ұғым 1) абыздар кастасының, ... 2) ... 3) ... мәтіндер; 4) құдай; 5) субстанция.
Будда - "нұрланған", "оянған". Кең мағынасында - арамдаушы сезімдер мен
білместікті жеңу жолдарын ... және ... ... ... ... туралы білімдерді толық меңгеруге жеткен адам.
Тармағынасында - будда дінінің негізін ... ... ... тілінде) немесе Дхарма (санскрит тілінде) (dharma) - бірнеше
мағынаға ие ұғым. Ең әуелі Будда ілімі, ... ... ... ... ... ... ... әділеттіліқ, міндет, заң,
табиғат, діни қағида және тағы басқа ұғымдарды біріктіреді. ... ... ... ... ... ал ... ... болмыс
заңдылықтарының асқақ деңгейде әрекет етуін түсіндіреді. Тағы бір мағынасы
- болмыстың элементтері. Әлемдік процесс - ... ... ... ... ... нәзік, өткінші 72 дхарма-элементтердің өзара әсер етуі
және оның соңғы нәтижесі - абсолюттік тыныш ... ... ... - ... бұл ұғым ... ... физикалық жағынан
жетілдіруінің техникасы ретінде түсініледі. Шындығында, йога - ... ... ... ... ... тұлғаны (pudgala) жеке элементтерден
тұратын рухани бөлік пен атомдардан тұратын физикалық құрылымның бірлігі
деп ... ... ... аса ... егер оларды дамытуға қажетті
деңгейде назар аударылса, олар ... ... ... Бұл ... ... ... ... білу қабілеті және ойларьімызды бір нүктеге жинақтай
білу қабілеті. Samadhi ... уоga ... ... - ... Ең ... ... іс-әрекеттің өзі бүкіл өмір
ағымына әсер ... де, бұл ... - ... ... ... не ... ... соң болсын, - міндетті түрде салдар туғызады, ол жақсы ... ... ... ... істердің нәтижесінде бақыт пайда болады, ал жағымсыз
істер азап, қасірет әкеледі. Осы адамгершілік заңдылығы карма деп аталады.
Нирвана -"жоғалу", ... ... өмір - ... қүйбең тіршілікке,
азап-қасіретке толы бақытсыз болмыс, ал нирвана - осы азап-қасірет шегуден,
карма заңының негізінде қайта туылудан құтылып, ... ... ... тазаруы. Адамның бұл күйін сипаттап ... ... ... ... ... логикадан және уақыттан тыс деп қарастырады.
Әдетте нирвана ұғымын рахат ұғымы арқылы ұғынуға тырысуға ... ... ... ... ... күй, ал ... ... сана да, жігер де жоқ, ол зұлымдық пен құмарлықтардың ... ... ... ... - ... толы ... туылудың, өмір мен өлімнің үздіксіз
процесі. Сансараның тамыры - білместікте, сондықтан одан ... жолы ... ... Қытай философиясы
Қытай мемлекеті қазіргі уақытта әлемдік деңгейде танымал мемлекеттердің
бірі болып отырғаны күмәнсіз. Өзінің экономикалық ... ... ... ... күнге күшейтіп отырған көршіміздің ... ... ... ... ... танып-білу біз үшін
аса маңызды және пайдалы. Әр халықтың ішкі, нағыз мәні оның ... ... ... ... да көне ... ... танысу,
оның бастауларына үңілу қазіргі Қытай қоғамын тереңірек ... ... ... өз бастауын біздің дәуірімізге дейінгі VIII ... ... ... даму ... ... ... мектептер мен
бағыттарды, ғұлама философтарды дүниеге әкелді.
Ежелгі Қытай философиясының ерекшеліктері:
1) Ең басты ерекшелігі - ... ... ... яғни
философиялық ой мемлекет мүддесіне қызмет етті. Бұл ерекшелік сол кездегі
Қытай қоғамының әлеуметтік ... ... ... ... Көне Қытай-мемлекеті иерархиялық неспотия үстемдік ... ... ... басшысы вая, барлык билік соның қолында, ол
әлеуметтік конустың шыңында орналасқан. Одан ... ... әр ... ... ... шенеуніктер - чжухоу, беделді отбасылар
- дафу және ши, ең төменде ... құқы жоқ ... ... ... ванға бағыныштылыққа негізделген осындай қоғамның философиясы,
әрине, "жоғары" мен ... ... ... ... ... ұстауға бағытталды.
2) Осы бірінші ерекшеліктен Қытай ... ... ... ... мектептердің барлығының дерлік қарастырған
басты мәселесі - адам, оның бойындағы ізгілік және ... ... ... ... ... Көк пен Жердің арасындағы он мың
заттың ең ... деп ... бұл ... адам үшін жаратылмаған,
адам - ... ... ... бір ... ... ... ... көрінбейтін жіптермен байланысты деп түсіндірді.
Яғни, адамның міндеті – осы ... ... жеке ... ... жоғарыға, өзінен үлкенге қызмет етіп, табиғат ... ... ... ... өмір ... өзінің адамгершілігін жетілдіру
жолында тынымсыз еңбектену. Себебі, бұл өмірде ең маңызды нәрсе - жеке
адам ... ол өмір ... ... ... ... ал ... ... адамгершілікке ие адамдардан құрылмақ деп түсіндірілді.
3) Қытай философиясының да ... ... ... ... болады. Ежелгі
мифтердің мазмұнындағы адамның адамгершілік келбетін жетілдіру, адам
және қоғамның арасындағы ... ... ... ... ... Көптеген мифтік ұғымдар ... ... ... ... ... ... ... етті.
4) Натурфилософиялық мәселелер мардымсыздау талқыланды, бұл мәселелерді
"инь-ян" мектебі немесе натурфилософтар, моистер және ... ... ғана ... ... ... да ... ойшылдары әлеуметтік және адамгершілік
құбылыстармен байланысты қарастырды. Дүниенің бес ... су, от, ... жер және ... бес ... жаңбыр, күншуақ, ыстық, суық және
жел бар деп түсінген және олар халықтың ... әсер ... деп ... ... себептерін анықтауға тырысты. Бұл түсініктер өздерінің
бастауын мифологиялық және діни көзқарастардан алатынын айта кету қажет.
Көне Қытайдың негізгі философиялық ...... - ... "Ши ... - ... ... "Шу ... - "Тарих кітабы".
"И цзин" - "Өзгерістер кітабы" - бүкіл Қытай мәдениетінің ... әсер ... ... әлі ... ... жоймаған шығарма. Кейбір
зерттеушілер оны қасиетті кітап деп атап, Ведалармен, Інжіл, Құранмен бір
деңгейге қояды. ... ...... ... келе ... бал ... байланысты пайда болып, даму барысында философиялық
пайымдаудың ... ... ... ескерткіштердің арасындағы ең
көнесі болмаса да, бұл кітап ... ... ... ... ... ... оның түсінуге қиын мәтіндерінің мазмүны әлі күнге дейін толық
ашылған жоқ. "И цзин" 64 гексаграммалардан тұрады ... ... ... ... дүниенің 64 күйі мен құрылымынан тұратын, Көк - Жер - Адам
қатынасын білдіретін ... ... ден ... ... ... ... ... қалыптасқан, олар арқылы адамның өзін
қоршаған ортаға деген ... ... ... ... ... өзгерістер туралы түсініктері бейнеленіп, Қытай қоғамының
дәстүрлі ... ... ... ... деуге болады.
"Ши Цзин" - "Өлеңдер кітабы" 305 ... ... ... ... ... ... дәл ... айту қиын, қазіргі заманғы ғалымдар бұл
өлендер шамамен біздің дәуірімізге ... XI — VII ... ... ... әлі ... ... уақытта жазылған,
кейінірек Конфуций өлеңдерді іріктеп, өндеп, өзінің философиялық ілімінде
қолданған, ал оның ... ... ... негізгі кітабына
айналдырған деген болжам айтады. "Ши цзинді" ... ... ... зерттеді. "Өлеңдер кітабында" Көне Қытай қоғамындағы ван, дафу, чжухоу
топтарының өмірі, адамгершілік ... ... ... жырланады.
"Шу цзин" - "Тарих кітабы" немесе "Қүжаттар кітабы". Кітапты алғаш рет
Конфуций құрастырды, кейіннен әр ... ... оны ... рет ... ... ... өз ... де қосып, араластырып
жіберген), кейбір ... ... ... ... 213 жылы ... кезде отқа жағылды деген пікірлер бар. Атынан ... ... ... ... ... бірақ философиялық көзқарастар да (әсіресе,
Конфуций мектебіне тән) Көп кездеседі. Мәтіндердің басым ... ... өте ... ... ... философтары дүниеге келместен бұрын пайда
болғанын дәлелдейді. Қазір "Шу ... 55 ... бар, ... арасында 33
тарауының нақты "Шу цзин" кітабының алғашқы нұсқасына жататыны ... ... ... мәселелер: адам және қоғам, адам ... ... ... ... ... Көктің адам мен қоғамға
айқындаушы әсері және т.б.
Көне Қытай ... ... ... Конфуций мектебі, даосизм,
легизм, моиз, натурфилософия және номиналистер мектебі.
Олардың арасындағы бастысы - Конфуций мектебі болды ... ... ... ... ... екінші мыңжылдықтан бастап, XX ғасырдың басына
дейін Қытай мемлекетінің ресми ... ... ... дәлелі бола алады.
Көне Қытай философиясының негізгі ұғымдары
Адамды сүю (жэнь) - Конфуций философиясының маңызды категориясы. Ең әуелі
әке мен ұлдың, ... мен ... дос ... ... ... бейнелейді, сонан соң ғана жалпы адамдар
арасындағы сүйіспеншілікті білдіреді.
Алтын орта (чжун юн) - Конфуций философиясының ... ... ... ... мораль үлгісі, адам еш нәрседе де шектен шығып ... ... ... Мысалы, тым қызба немесе тым жай болған ... ... ... ... ... ... ... бұл ұғымды ағашты мысалға ала
отырып түсіндіреді. Оның жоғарғы жағында орналасқан жапырақтарға ... ... ... тез ... төмендегі жапырақтарға да аса ыңғайлы емес. Ең
дұрысы, ортада орналасқан жапырақ ... ... ... жету қиын, бірақ оған
жеткен адам мәнді өмір сүреді.
Асыл адам, бекзат адам ... - ... ... ... "алтын ортаға" жеткен, ізеттілік, шыншылдық, сақтық секілді
қасиеттерге ие және басқа ... ... ... ... ... ... ... қасиеттерге мемлекетті билеуші,
басқарушы адам ие. ... ... ... ... ... да ... ... басқару да жеңілдейді. "Асыл адамдардың" үлгісі ... ... ... ... ... ... үрей, қорқыныш емес, өз
басшыларына деген сенім пайда ... Бұл ... ... ұғым - ... ... - ... жол, космостық және адамгершіліктік заң, Қытай философиясының
басты категориясы, ол басқа ... ... ... Дао өзінен өзі
дамитын универсумнің ... ... ... бар ... ... дүниенің генетикалық бірлігі ретінде түсіндіріледі: бәрі ... және бәрі оған ... ... ... ... дао ... Қөктің өзі дао заңдарына бағынады, яғни, адам Жер мен Көк заңдары
арқылы дао жолымен жүреді, адамның ... ... ... ... ... өмір ... - ... сыйлау.
Инь және Ян - этимологиялық мағынасы "төбенің немесе өзен ... мен ... ... білдіреді. Инь мен Ян дүниедегі
ретсіздіктерді ... ... Көк пен Жер ... ретінде
қарастырылады. Олар бір-біріне қарама-қарсы, бірақ олардың ... ... ... ... басқаратын адамды дүниеге әкелді, Инь - дүниенің
раңиональдік, “әйелдік” бастауы, Ян - ... "ер ... ... деп
түсініледі. Қытай философиясында Инь мен Янның өзара ... ... да, ... ... де ... отырады деп тұжырымдалады.
Ли - ритуал, салт, этикет.
Сяо - ата-ананы құрметтеу.
Тянься - (орысша "Поднебесная"), "Көкасты", Қытай ... ... ... ... ... ... ... атайды. Көк немесе Аспан
ұғымы Қытай философиясында жер бетіндегі барлық бар ... ... ... ... ... ең ... күш. ... тағдыры мен өмірін де,
мемлекет істері мен ... ... да ... және реттеуші Көк, ал
мемлекетті билеуші оның жердегі өкілі, сондықтан да ... адам ... ... - ... мағынасы "пісіп жатқан күріштің буы" дегенді
білдіреді, бірнеше мағынаға ие: белгісіз, сапасы жоқ ... зат; ... ... субстанңиядан ұшып шығып жатқан нәрсе; алғашқы материалдық-
элементтер-денелер, атомдар және т.б. Ци алғашында ... ... ... ... таза мен ... - Инь мен Янға ... ... қалыптасқан.
Көне Қытай философиясының негізгі өкілдері
Конфуций - Кун-Фу-цзы ("Кун Үстаз") – біздің дәуірімізге дейінгі 551-479
жылдары өмір сүрген, көне Қытай философиясының ең ... ... ... ... ... ... ие ... философиялық мектептің -
Конфуцийшілдіктің негізін қалаушы. Бұл мектеп ... жу - ... ... ... деп ... Озінің философиялық мектебін
Конфуций өмірлік тәжірибе жинақтап, адамға қажетті алты өнерді - ... ... ... садақ ата-білу, күйме арба айдау, жаза және санай
білу істерін меңгерген, әбден кемелденген жасында ... деп ... ... ... Конфуций өте қарапайым бағалап, өзін жаңа ілімді
жасаушы емес, көне ... (шэн) "Шу ... және "Ши ... даналығын халыкқа жеткізуші ғанамын деп түсінген.
"Лунь юй" ("Әңгімелер мен пікірлер") еңбегі Конфуций ... ... Оның ... ... - ... пен жеке ... ... жолдарын көрсету. Конфуцийдің ... ... ... оны ... ... ... байланысты, сондықтан да жеке адамның
міндеті - мемлекетке, өзіне жоғары ... ... ... ету.
Лао-цзы (Ли Дань) - даосизм ілімін ... ... ... VI-V ғасырларда өмір сүрген, кейінірек мифологиялық ... ... ... ... ... орны ... Оның ілімін
зерттеушілер Лао-цзы Конфуцийдің замандасы болды, ал оның көзқарастары "Дао
дэ цзин"' шығармасында ... бұл ... ... ... ... да мүмкін деген болжампікірлер айтады. Лао-цзы даоны болмыстың
алғашқы себебі, мәңгілік, өзгермейтін бастауы деп түсіндірді. Адам ойлауда
да, ... де осы дао ... ... яғни "у ... айналысуы
қажет. "У-вэй" - "тыныш келісу" дегенді білдіреді, кейінірек "әрекетсіздік,
ештеңеге араласпау" деген қазіргі мағынасында түсініле бастады.
Мо-цзы (Мо Ди) – ... ... ... ... ... дәуірімізге
дейінгі 479-400 жылдары өмір сүрген. Конфуций іліміне қарсы Мо-цзы "адамды
сүю" идеясын басты деп түсінді; Оның ойынша, ... ... ... - ... ... ... ... Адам өзін ғана сүйсе, мұндай
эгоизм мемлекетке зұлымдық әкеледі. Ол өз пайдасын ғана ойламай, қоғамдағы
басқа адамдардың да ... ... жеке ... ... ... ... ... орнайды. Мо-цзы елдегі ретсіздіктердің негізі
кедейліктен басталады деп ... ... ... еңбек етуге шақырады,
еңбектенген адамның кедей болуы мүмкін еместігін ... ... ... ... ... ... баяндалған.
Мэн-цзы (Мэн Кэ) - Конфуций ілімін жалғастырушы, Қытай тарихшыларының
мәліметтері бойынша ол Конфуцийдің ... Цзы ... ... ... ... ... - біздің дәуірімізге дейінгі 372- 289 ... ... ... қана ... оны тереңдетті және жалпы Қытай философиясыныың
дамуына үлкен үлес қосты. Оның ілімінің ... - төрт ... ... сүю, ... салттарды орындауға ұмтылу және ақыл-даналыққа
ие адам табиғатының мейірімділігі.
Қорытынды
Жалпы алғанда, Қытай философиясының негізгі философиялық категориялары
тарихи даму ... көп ... ... ... жоқ, ... ... ... Қытай философиясы секілді салыстырмалы түрде тұрақты, консервативті
болды.
Қытай философиясы туралы ойларымызды қорытындыласақ, өзінің ... ... ... ... ... ... ... мемлекетінің қалыптасып-дамуына
ерекше әсер еткен, жалпы алғанда мемлекет мүддесін жеке адам мүдесінен
жоғары қойып, ... ... ... ... ... деуге
болады
Пайдаланылған әдебиеттер:
1.Интернет желісі.
2.Қазақстан тарихы: Аса маңызды кезеңдері мен ғылыми мәселелері.
Жалпы ... ... ... ... - ... бағытындағы 11-
сыныбына арналған оқулық/М.Қойгелдиев, Ө.Төлеубаев, Ж.Қасымбаев, т.б. —
Алматы: «Мектеп» баспасы, 2007.

Пән: Философия
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 18 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ежелгі шығыс философиясы7 бет
Ежелгі Шығыс философиясының ерекшелігі3 бет
Ертедегі Шығыс философиясы8 бет
Шығыс философиясына сипаттама5 бет
Абай шығармаларындағы назирагөйлік дәстүрдің зерттелу жайы8 бет
Орта ғасыр философиясының жалпы сипаттамасы және ерекшеліктері7 бет
Орта ғасырлар философиясы15 бет
Ортағасырлық философияның ерекшелігі14 бет
Түркітану ғылымы және Түркітануға кіріспе3 бет
Философияның пайда болуы мен дамуы, негізгі тарихи типтері25 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь