Өндірістегі еңбекақының төленуіне кеткен шығындардың есебі

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 2.3

1 ЕҢБЕКАҚЫНЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗІ ЖӘНЕ ОНЫҢ ПРИНЦИПТЕРІ ... ..4
1.1 Еңбекақы ұғымы, мәні және оны ұйымдастыру жүйелері ... ... ... ... ... ... ... .4.8
1.2 Еңбек есебі және оның құқықтық.нормативтік реттелуі ... ... ... ... ... ... ... 9.11
1.3 Қазақстан Республикасында еңбекке ақы төлеу нысандары мен жүйелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 12.14


2 ӨНДІРІСТЕГІ ЕҢБЕКАҚЫНЫҢ ТӨЛЕНУІНЕ КЕТКЕН ШЫҒЫНДАРДЫҢ ЕСЕБІ ... 15
2.1 Жұмысшылар мен қызметкерлердің құрамы және жұмыс уақытын пайдалану есебі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 15.16
2.2 Еңбекақының аналитикалық және синтетикалық есебі ... ... ... ... ... ... 17.20
2.3 Еңбекке жарамсыздығы бойынша жәрдемақыны есептеу ... ... ... ... ... .21.22
2.4 Еңбекақыдан ұсталынатын ұсталымдар мен алымдар ... ... ... ... ... ... ... ...23.29


ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..30.31

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 32
КІРІСПЕ

Елбасымыз Н.Ә.Назарбаевтың «алдымен экономика, содан кейін саясат» қағидасына сәйкес қазіргі нарықтық жағдайда басқару есебінің дәлдігі мен анықтылығы пайда табуды көздеген шаруашылық субъектілерінде маңызды орын алады. Басқару есебі бухгалтерлік есепің стандарттарындағы жалпы қағидаттар мен ережелер негізінде, субъектілердің қаржы – шаруашылық қызметінің бухгалтерлік есебі шоттарының бас жоспары, Қазақстан Республикасының «Бухгалтерлік есеп туралы», «Салық және басқа да бюджетке міндетті төлемдер» заңына сәйкес, сонымен бірге Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп бойынша білікті органдардың басылымдарындағы нұсқаулар, ережелер және рекомендациялар бойынша құралады.
Экономикалық нарықтық жолмен дамуы барысында ұйымдар қызметінің қаржылық мәселелері күшейе түсуде. Осыған сәйкес ұйымның басшылығының ерекше көңілі басқару есебінің ұйымдастырылуына мән беріп отыр. Әсіресе, елімізде халықаралық стандартына сәйкес жаңа бухгалтерлік есеп стандартының енгізілуі ел экономикасының дамуына оң әсерін тигізуде. Бұл еліміздің қазіргі даму кезеңінде ол шет ел инвесторларымен қарым-қатынасының нығаюы кезеңінде маңызды болып саналады.
Еңбекті қалыптастыру барысында жалақы жетекші орын алады. Кәсіпорындар мен ұйымдардың қызметкерлері мен жұмыскерлернің жалақылары ақшалай көріністегі ұлттық табысты жеке тұтыну қорындағы олардың үлесі болып табылады. Біздің елде еңбекақы төлеу екі жақты функцияны атқарады: бір жағынан жұмыскердің табысының негізгі көзі және олардың өмірлік деңгейін көтеру, басқа жағынан - өндірістік тиімділігін арттыру болып табылады.
Елдің әлеуметтік және экономикалық дамуындағы өзгерістеріне сәйкес нарықтық шаруашылықта шаруашылықтану жүйесіне ауысу жағдайында еңбекақы төлеу салалырының саясаты да және жұмыскерлердің әлеуметтік қорғауда жеке қолдауы да өзгереді. Осы саясаттың жүзеге асырылуы бойынша мемлекеттің көптеген функциялары тікелей кәсіпорынға беріледі, яғни өз еріктерімен еңбекақының мөлшері мен жүйесін, оның нәтижесін материалды ынталандыруды бекітеді.
Курстық жұмыстың өзектілігі еңбек және еңбекақы есебі – жұмысшылар санынынң өзгеруі, жұмыс уақытының шығындары, жұмысшылар категориялары, өндірістік шығын сияқты мағлұматар түгел қамтылатын дәл әрі оперативтік деректерді талап ететін аса маңызды да күрделі жұмыстардың бірі болып табылатындығында.
Нарықтық қатынасқа көшу ақшалай табысты алудың жаңа көздерін туғызады, кәсіпорын мүлігіне еңбек ұжымының мүшелеріне салымдар мен акциялар бойынша төлемдерді аударылған (дивиденттер, пайыздар) сомалар болып табылады.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР

1. Қазақстан Республикасының 15.05.2007 ж. № 252. Еңбек кодексі (2012.05.07. берілген өзгерістер мен толықтыруларымен).
2. Баймұханова С.Б. Қаржылық есеп: Оқулық, - Алматы, 2007.- 232-236б.
3. Мұрсалова Х.Н. Еңбекақы төлеу есебі: оқу құралы, – Астана: Фолиант, 2008.
4. Инттернет ресурс: Ашық энциклопедия, - kk.wikipedia.org/wiki/Жалақы
5. Назарова В.Л., Жапарханова М.С., Фурсов Д.А., Фурсов С.Д. Басқару есебі. Оқулық-Алматы, Экономика, 2005
6. Қазақстан Республикасының Электрондық үкіметі - http://egov.kz/wps/portal/
7. Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі - http://www.enbek.gov.kz/kk
8. Қ.К. Кеулімжаев, Н.А. Құдайбергенов, Бухгалтерлік есеп теориясы және негіздері: оқулық,- Алматы: Экономика, 2006.
9. М.М. Мыңтаев, Ж.М. Мыззагелдиева, Нарық жағдайындағы кәсіпорын экономикасы: оқу құралы, - Алматы: Экономика, 2011.
10. А.К. Ержанов, Ә.К. Айтанаева, Г.Ш. Жұманова, М.С. Баянова, Ә.Е. Иматаева. Басқару есебі: оқу құралы, -Алматы: Экономика,2009, 173-179 б.
11. В.Л. Назарова, М.С. Жапбарханова. Басқару есебі: Оқулық,- Алматы: Экономика, 2005, 195-208 б.
12. Б.А. Алибекова. Бухгалтерлік есеп принциптері. І-ІІ бөлім: оқу-әдістемелік кешені.050508-«Есеп және аудит» мамандығына арналған, - Астана: Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия Ұлттық университеті, 2007, 186-193 б.
13. В. П. Проскурина ГПНТБ России Бухгалтерлік есеп «басынан бастап балансқа дейін»: (көмекші құрал). -Алматы: LEM, 2010. 86-113 б.
14. 15.12.2008 ж. № 100-IV ҚР Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы Заңы
15. Қазақстан Республикасының 2008 жылғы 10 желтоқсандағы N 99-IV Салық кодексі (өзгерістер мен толықтыруларымен).
16. Б.А. Алибекова. Бухгалтерлік есеп қағидалары: оқулық, - Астана: Л.Н. Гумилев атындағы ЕҰУ: Сарыарқа, 2012.
        
        Кіріспе
Елбасымыз Н.Ә.Назарбаевтың «алдымен экономика, содан кейін саясат»
қағидасына сәйкес қазіргі нарықтық жағдайда ... ... ... ... ... ... ... шаруашылық субъектілерінде маңызды орын
алады. ... ... ... ... стандарттарындағы жалпы қағидаттар
мен ережелер негізінде, ... ...... қызметінің
бухгалтерлік есебі шоттарының бас жоспары, ... ... есеп ... ... және ... да ... ... заңына сәйкес, сонымен бірге ... ... есеп ... ... органдардың басылымдарындағы нұсқаулар,
ережелер және рекомендациялар бойынша ... ... ... ... ... ... қызметінің
қаржылық мәселелері күшейе түсуде. Осыған сәйкес ұйымның басшылығының
ерекше көңілі ... ... ... мән ... ... ... халықаралық стандартына сәйкес жаңа бухгалтерлік есеп стандартының
енгізілуі ел ... ... оң ... ... Бұл еліміздің
қазіргі даму кезеңінде ол шет ел инвесторларымен қарым-қатынасының нығаюы
кезеңінде маңызды ... ... ... ... ... ... орын ... Кәсіпорындар
мен ұйымдардың қызметкерлері мен жұмыскерлернің жалақылары ақшалай
көріністегі ... ... жеке ... ... ... ... болып
табылады. Біздің елде еңбекақы төлеу екі жақты функцияны атқарады: бір
жағынан жұмыскердің табысының негізгі көзі және ... ... ... ... ... - өндірістік тиімділігін арттыру болып табылады.
Елдің әлеуметтік және экономикалық дамуындағы өзгерістеріне сәйкес
нарықтық шаруашылықта шаруашылықтану ... ... ... ... ... ... да және ... әлеуметтік қорғауда жеке
қолдауы да өзгереді. Осы ... ... ... ... мемлекеттің
көптеген функциялары тікелей кәсіпорынға беріледі, яғни өз еріктерімен
еңбекақының ... мен ... оның ... ... ... ... ... еңбек және еңбекақы есебі – жұмысшылар
санынынң өзгеруі, жұмыс уақытының ... ... ... шығын сияқты мағлұматар түгел қамтылатын дәл әрі ... ... ... аса ... да ... ... бірі ... қатынасқа көшу ақшалай табысты алудың жаңа көздерін туғызады,
кәсіпорын мүлігіне еңбек ұжымының мүшелеріне ... мен ... ... ... (дивиденттер, пайыздар) сомалар болып табылады.
Сөйтіп, әрбір жұмыскердің еңбек табысы жеке үлесі бойынша анықталады,
кәсіпорыннның ... ... ... ... ... және ... ... шектелмейді.
Жалпы әрбір кәсіпорынның еңбекке қатысты функциялары келесідей:
еңбекке ақы төлеу бойынша кәсіпорын персоналдармен есептесудің ... ... ... ... ... ... ... дұрыс қосылуы және дер кезінде, басшылық үшін жалақы төлемі мен
еңбек бойынша ... ... ... және қажетті есеп беруді
құру, сондай-ақ зейнеткерлік қорлармен есептесу.
Бұл курстық жұмысының мақсаты – зерттеу объектісі ретінде ... ... ... ... ... ... қарастырып талдап оны жетілдіру
жолдарын және нарықтық талаптарға сай жағдайға ... ... ... ... ақы ... бойынша қызметкерлермен есептесудің ... есеп ... ең ... ... ... ... кәіпорында үлкен орынға ие.
Зерттеліп отырған жұмыс тақырыбына сай ... ... ... қорын және жұмыс уақытын пайдаланып, ... ... ... саны мен ... ... ... ... уақытылы және дұрыс рәсімдеу, еңбекақы қорынан
жалақыны ұстап қалу;
• Ұйымның әрбір жұмысшысына жалақыны уақытылы және ... ... ... мерзімде еңбекақы бойынша есеп айырысу;
• Жалақы бойынша ... ... ... ... ... құнына
дұрыс әрі уақытылы қосу керек.
«Қазақстан Республикасы Еңбек туралы» заңының 5 –бабына сәйкес ... мен ... ... ... ... нормативті-құқықтық
актілермен реттеледі. Ал еңбекақы мөлшері «Қазақстан ... ... ... 71 ... ... ең аз ... ... мөлшерінен аз
болмауы керек.
Курстық жұмыс екі бөлімнен: Еңбекақының басқару есеп категориясы
ретінде экономикалық ... мен ... және ... ... ... ... есебінен тұрады.
Бірінші бөлімде еңбекақының мәні, мазмұны, түсінігі және ... рөлі мен ... ... ... реттеуді
теориялық түсініктемелерді қамтиды.
Ал, екінші бөлімде еңбекақы есебі және оны ... ... ... ... есептеу, еңбекақыдан ұсталатын ұсталымдар
мен алымдар есебі және еңбекақының аналитикалық және ... ... ... жазу ... ... ... ... есеп
пен қаржылық есептілік туралы» 2007 жылғы 28 ... ... ҚР ... мен ... ... және өзге де ... ... мен
құжаттар негізгі алынды.
1 Еңбекақының теориялық негізі және оның ... ... ... мәні және оны ... жүйелері
Қазақстан Республикасының Қазақстан Республикасының еңбек кодексіне
сәйкес еңбек деп – адамдардың ... үшін ... ... ... және
басқа да құндылықтар жасауға бағытталған адам қызметін атайды.
Нарықтық шаруашылық жүргізуге көшу ... ... және ... ... ... еңбекақы, әлеуметтік
қолдау және жұмыстарды қорғау салалары елеулі ... ... ... ... асыру бойынша мемлекеттің көптеген міндеттері
кәсіпорындардың ... ... Олар өз ... ... мен ... ... ... түрлері мен жүйесін, олардың көлемін
анықтау мүмкіндігіне ие болды.
«Еңбекақы» түсінігі жаңа мағынамен толықтырылды және ол ... ... ... ... ... ... ... қызметкерлерге
заң бойынша жұмыс істемеген уақытына есептелген ақша ... ... ... ... т.б./ қоса қамтиды. Еңбекақы деп ... ... және ... ... ... сый ... атайды.
Әрбір қызметкердің еңбек табысы кәсіпорын жұмысының соңғы
нәтижесін ескере отырып, оның жеке ... ... ... ... ... және ... ... Барлық ұйымдық-құқықтық
нысандағы кәсіпорын қызметкерлерінің еңбек ... ең аз ... ... ... ... ... туралы Заңымен белгіленеді. Еңбек
қатынастарын, оның ... ... ... ... реттеудің белгіленген заңды нысаны кәсіпорынның ұжымдық
келісім-шарты ... ... Онда ... ... ... ... көрсетіледі. Әлеуметтік кепілдік саласындағы жаңа ... ... және ... ... ... ... ... табылады. Тұрғындарды қолдау және әлеуметтік қорғауда
әлеуметтік салықтың маңызы зор. Оның құрылу және ... ... ... ... ... ... мен қызметкерлерге есептелетін еңбекақы негізгі
және қосымша деп аталатын екі ... ... ... - ... мен ... ... жұмыста
болған уақытына, яғни олардың істеген ... ... ... Негізгі еңбекақыға мына төмендегі атағандар жатады:
1. Мерзімді және кесімді еңбекақы.
2. Сыйлықтар мен ... ... ... ...... ... ... шарттарда қаралып
белгіленген, жұмысшылар мен қызметкерлердің жұмыс істемеген, ... ... ... ... ... ... төлемдер қатарына:
Жұмысшылар мен қызметкерлердің еңбек демалысы үшін ... ... мен ... мемлекеттік,қоғамдық жұмыстарды атқарған
үшін төленетін төлемдер.
2. Жас сәбилі аналарға ... ... ... тамақтандыру үшін
берілетін үзілістерге төленетін төлемдер.
3. Жас өспірімдердің қысқартылған ... ... ... төлемдер.
4. Жұмысшылар мен қызметкерлердің ... ... ... ... ... ... Тегін көрсетілген немесе тегін берілетін қызметтер мен заттың құны.
6. ... ... ... оқу ... және ... да ... көтеру
курсына жіберілген уақытына байланысты ... мен ... ... ... ... ... ... сондай – ақ демалыс немесе мейрам
күндері кезекшілік атқаратын адамдарға төленетін төлемдер және тағы ... ... [2, 232-236 ... пен ... халық шаруашылығының басқа да ... ... және оны ... ... және ... деп ... ... ( фориасы ) қолданылады.
Мерзімді еңбекақы жұмысшылар мен ... ... ... ... немесе күндік еңбекақы мөлшері бойынша өнім өндіргені
немесе ... ... яғни оның ... ... ... Мерзімдік еңбекақы өндірген өнімі мен істеген жұмысын мөлшерлеуге
болмайтын, яғни атқарған жұмысының көлемі мен ... ... ... ... ... инженерлік – техникалық жұмыстағы жұмысшылар мен
қызметкерлерге еңбекақы төлеуге ... ... ... ... жұмысшылар мен
қызметкерлерге ұйымның ... ... және есеп ... және тағы басқаларға. Мерзімдік еңбекақының төмендегідей
түрлері бар:
1. Жай мерзімді;
2. Мерзімді сыйлықты;
Жай ... ... ... - ... мен қызметкерлерге еңбекақы
жұмыс істеген уақытына тарифте немесе штатта ... ... ... ... - ... мен ... ... тарифте
немесе штатта көрсетілген тұрақты еңбекақысына ... ... ... ... ... және тағы да басқа көрсеткіштердің
өсуіне қарай беру б.т.
Мерзімдік еңбекақыға жұмысшылардың түнгі уақытта істеген ... ... ... мерзімнен тыс уақытта істеген жұмысына
төленетін қосымша төлем, демалыс немесе қосымша ... ... ... жұмыстың ауырлығына немесе зияндығына төленетін қосымша төлемдер
жатады.
Халық шаруашылық саласындағы мекемелердегі қызметкерлерге төленетін
мерзімдік еңбекақы ... ... ... ай ... қызмет
атқарған уақытқа есептелінеді. Негізінде мерзімдік еңбекақы бойынша есеп
айырысатын уақыт есебіне календарлық ай, күн ... ... ... Егер
тұрақты еңбекақы алатын жұмысшылар толық бір ай ... ... ... ... ... онда оларға штаттық кестеде қаралған немесе мекеменің
басшылығы бекіткен ... ... ... ... төленеді. Егер
жұмысқа бірнеше күн келмей қалған болса, онда ... ... ... ... ол ... толық ай жұмыс істеуіне тиісті белгіленген
соманы сол айдағы жұмысшының жұмыс ... ... ... ... ... ... - ... мен қызметкерлердің еңбек өнімділігін
өсіруге, өнімді өндіруге кеткен ... ... ... ынталандыру
мақсатына қолданылады. Еңбекақы ... және ... ... ... ... мен қызметкерлерге тиісті еңбекақы, олардың өндірген
өнімінің көлемін немесе санын ... ... ... ... бірлігіне
қарастырылған, яғни белгіленген кесімді бағаға көбейту арқылы табылады.
Кесімді баға ... ... ... ... ... өнім көлемі мен
сапасына негізделіп белгіленеді. Уақыт мөлшері бір ... ... яғни ... болатын, адам/сағат, адам/күн өлшемінде ... ... ... Өнім ... ... ... мен қызметкерлердің
белгілі бір уақыт аралығында жасап шығаратын, өндіретін өнімнің ... ... ... ... ... жүйелері бар:
- тікелей кесімді;
- кесімді сыйлықты;
- үдемелі кесімді;
- аккортық;
- жанама кесімді.
Жұмысшылар мен қызметкерлерге еңбекақыны есептеудің тікелей ... ... ... ... бір бригаданың өндірген өнімнің, істеген
жұмысының бәрі тек қана белгіленген еңбек бағасымен есептеледі. Бұл ... ... ... – бұл ... ... ... өнімнің
санын сол өнімнің бір данасын қарастырылған, яғни ... ... ... ... ... жұмысшылар мен қызметкерлерге кесімді сыйақылар
өндірісте өнім ... ... ... ... ... ... өнім
өндіру барысында шикізаттар мен материалдарды, отындар мен энергияны үнемді
де ұтымды пайдаланғаны үшін ... ... ... ... ... ретінде төленеді. Ұйымдарда немесе оның ... ... ... ... төлеу жайлы ереже болуы қажет.
Кәсіпорындарда жұмысшылар мен қызметкерлерге кесімді еңбекақыны
есептеудін
үдемелі кесімді ... ... ... өнім ... ... бір
мөлшерден артық көлемде өндірген өнімдері үшін қосымша сыйақы ретінде
төленеді. Бұл жүйе көп ... қиын да – ... ауыр ... ... мен ... ... ушін және еңбек өнімділігін
белгілі бір дәрежеден артық орындау қиынға түсетін ... ... ... бұл жүйе кез ... ұйымдарда қолданыла бермейді.
Кесімді еңбекақының аккордтық жүйесі – ... ... ... ... ... ... ... еңбекақының бұл жүйесі
жоғары сапалы өндірген өнімнің және орындаған ... ... ... ... ала ... баға ... қажет етеді. Сондай-ақ бұл жүйе бойынша
еңбекақы төлеу үшін алдын ала ... ... ... мен сапасы
анықталуы тиіс. Кесімді еңбекақанаң ... ... ... ... ... ... есептеу көбіне құрылыс салушы ұйымдарда, жөндеу
жұмысымен айналысатын ұйымдарда және ... тиеп ... ... ... қолданылады. Бұл жүйе бойынша еңбекақы есептеу
шаруашылықта ... мен ... ... ... ... ... мүмкіншілік береді [4].
Халық шаруашылығының әр түрлі ... ... мен ... кесімді еңбекақы есептеудін тағы бір жүйесі
жанама кесімді жүйе ... ... Бұл жүйе ... ... ... ... жұмысшылар мен қызметкерлеріне емес, оларға қызмет
ететін көмекші ... ... ... Яғни бұл жүйе ... ... ... ... және тағы да басқа құралдардың
тоқтамай жұмыс істеп, белгіленген мөлшерден артық өнім өндіргені ... ... және ... және ... ... ... да ... төленеді.
Еңбекақыдан ұсталынатын және шегерілетін сомалар есебі
Осы күнгі қолданылып жүрген ережелерге сәйкес ... тек ... ... ... ғана ... ... ... еңбекақысынан шаруашылық ... ... ... ... ... мыналар жатады:
➢ Жинақталатын зейнетақы қорына аударылатын сома (жұмысшылар мен
қызметкерлердің ... ... 10% ... ... ... ... заңдарға сәйкес).
➢ Заң, сот органдарының үкім қағазы бойынша ұсталатын ұсталымдар
(алимент, айыппұл, және тағы басқалары).
➢ Несиеге ... ... ... заттар үшін жұмысшылардың
міндеттемесі бойынша белгіленген сомалар.
➢ Әр түрлі жарналарға (жұмысшылардың ... ... ... ... ... ... және т.б)
төленетін төлемдер.
➢ Дербес сақтандыру ... ... ... жазбаша өтініші
бойынша жеке басын, ... ... ... және ... ... жарналарға аудару.
➢ Жұмысшылардың еңбекақысы есебінен берілген аванс пен артық
төленген төлемдер ... ... ... ұзақ ... ... өтеу үшін ... ... жұмыс істейтін мекеменің қарамағындағы үйде тұрғаны
үшін пәтерақы мен тұрмыстық қызмет үшін ... ... ... мекеменің қарамағындағы мектепке дейінгі балалар мекемесіне
балаларының барғаны үшін төленетін төлемдер.
➢ Мекемеге келтірілген ... өтеу үшін ... ... ... ... ... мен қызметкерлердің
еңбекақыларынан өздерінің жазбаша өтініштері бойынша ... ... ... және тағы да ... ұсталынады
[5].
Еңбекақы жөніндегі бағалар жекелей (әрбір жеке кәсіп үшін) және кешенді
(бригаданың бүкіл ұжымы үшін) болуы мүмкін. Жекелеген ... ... ... ... ... үшін ... бағаларды бүкіл бригада
(учаске, цех) болып дайындалған бұйымдардың санына көбейту арқылы табылады.
Кешенді ... ... ... ... ... былай анықтайды. Алдымен
кешенді бағаны бүкіл ұжым болып дайындаған бұйымдардың санына ... ... ... (бригадаға, учаскеге) тиісті еңбек ақысын есептеп
шығарады.
Қорыта алғанда, ... деп – ... ... үшін ... ... және ... да құндылықтар жасауға бағытталған адам қызметін атайды.
Осы қызметтердің ақшалай ... ... деп ... ... ... мерзімді деп екіге бөлінеді және еңбекақы есептегенде әр ... ... ... Еңбекақы есебі және оның құқықтық-нормативтік реттелуі
Еңбекақы өнімнің өзіндік құнының негізгі элементтерінің бірі болып
табылады: оның ... ... ... ... ... ... ... құнын төмендеуіне және халықтың өмір сүру ... ... ... ... қызметкердің еңбекақысы жұмыстың соңғы
нәтижелерімен қызметкердің жеке өзінің қосқан ... ... ... ең көп мөлшерімен шектелмейді.
Жұмысшыларға жұмыстың негізгі нәтижелері үшін сыйлық беру еңбекақы
қорынан және тұтыну қорынан ... ... ... ... ... өндірістік тапсырмалар және жеке тапсырмалардың, техникалық
тұрғыдан ... ... ... ... ... және ... орындалуы, еңбек өнімділігінің, өндірімнің өсуі,
бұйымдардың ... көп ... ... ... ... ... көрсетудің) жаңа нормаларының игерілуі, өндіріс бригадасының
учаскесінің, цехының шаруашылық қызметінің соңғы ... ... т.б. ... ... ... ... маңыздылығы мен
күрделілігіне қарай жұмысшылардың ... мен ... ... ... ... ұжымдары бүкіл бригада ұжымының жұмыс нәтижелері үшін
төленілетін қаражат мөлшеріне ... ... ... ... жалпы
нәтижелеріне қосқан нақты үлесін, еңбек тәртібі мен ішкі ... ... ... ... сыйлықтардың мөлшерін анықтауға құқылы. Сыйлық
әдетте айлық жұмыс нәтижелері ... ... ... ... ... ... есептелетін еңбекақы
негізгі және қосымша болып ... ...... ... ... ... уақыты үшін істелген
жұмыстардың немесе берілген баға немесе ... ... ... ... саны мен сапасы үшін есептелген еңбек ақысы
Қосымша төлем – ... ... ... сәйкес қызметкерлерге кәсіпорында
жұмыс істелген уақыты үшін есептелетін еңбек ақысы. Оған кезекті демалыстар
төлемі, ... және ... ... және т.б. ... ... ... түнгі немесе мерзімнен тыс уақыттарда істегені ... ... және т.б ... ... барлық салаларындағы
және меншіктің барлық түрлеріндегі шаруашылық ... ... ... ... төлем мөлшері алынады. Олар қызметкерлердің
мамандық топтары ... ... ... ... салаларындағы
қызметкерлердің бірыңғай тарифтік кестені құруға тарифтік төлем мөлшерін
және қызмет орындарының айлық ... ... ... тұтастай республика
бойынша заң жүзінде белгіленген ... ең аз ... ... ... Ол 2013 жылы 18660 ... ... ... ақы төлемі ақшалай
немесе заттай есептеліп төленуге тиіс [6].
Ақшалай ...... ... ... жүйесіне сәйкес
есептелген сомалар.
Заттай еңбекақы – төлем ретінде ... ... ... құны, тегін
немесе төмендетілген бағамен тамақтандыру, қызметкерлерге берілетін ... ... ... үшін ... ... ... ... және көрсетілген қызметтік баға ... ... және ... ... ... дивиденттер мен проценттер
түріндегі табыстары енгізілмейді. ҚР-сының 2000 жылдың 1 қаңтарында ... ... ... 1999 ... 10-12 № 493 ... ... (2001 ... 06. 12. № 260 ІІ) ҚР ... ... ... ... азаматтардың ҚР-дағы еңбек бостандығына ... іске ... ... ... ... ... ... Республикасындағы еңбек туралы» заң 109 ... ... ... ... жеке ... ... ... шартқа, қызметкерлердің
жекелеген санаттарының еңбек қатынастарын реттеуге, жұмыс уақытына, демалыс
уақытына, жалақы және еңбекті нормалауға, ... ... ... ... ... жеке еңбек ... ... ... ... көтермелеу және жазалау шараларына, еңбек
дауларына және «Қазақстан Республикасындағы еңбек ... ... ... ... ... 12 ... ... ҚР Еңбек кодексін
қолданысқа енгізу туралы 2007 жылғы 15 мамырдағы № 252-III ҚР ... ... 40 ... 341 ... ... ... ... туралы» конституцияға негізделеді және осы
Заң мен қызметкерлердің жекелеген санаттарының ... ... ... осы ... ... кем бола алмайтын өзге де нормативтік
құқықтық ... ... Егер ... ... және ... бекіткен халықаралық шарттарда өзгеше көзделмесе осы Заңның
күші ҚР-сының аумағында еңбек қызметін жүзеге ... ... ... жоқ адамдарға да қолданылады. Және де әркімнің де ... ... іске ... тең ... бар. Егер де шет ел ... ... жоқ ... өздерінің еңбек қатынастарын Қр-сының аумағында
жүзеге асырса және заңда конституцияда, ҚР бекіткен халықаралық шарттарда
басқаша көзделмесе ... ... ... ... ... ... ... беріледі.
Еңбекке қатысатын жас мөлшері, яғни жеке еңбек шартын он алты жасқа
толған адамдармен жасауға жол ... Ал ... ... ең төменгі
шегі ата-анасының біреуінің ... 14 ... ... ... және ... ... ... бүкіл күнтізбелік жылдан немесе
айдан аспайтын белгілі бір ... ... ... жұмыс атқаратын
қызметкерлер маусымдық ... ... ... Мұндай қызметкерлерді
жұмысқа қабылдау кезінде қызметкердің оған тапсырылатын жұмысқа ... ... ... белгіленбейді. Сондай-ақ жұмыс беруші мен өзінің
материалдарымен және өзіндегі ... ... ... ... ... ... ... есебінен сатып алынатын жабдықтарды құрал-саймандармен
тетіктерін ... ... ... ... өз ... ... туралы жеке
шартын жасасқан адамдар үйде жұмыс істейтін қызметкерлерге жатады.
Қызметкерлердің өзге де санаттарының еңбек ... ... ... және ... ... санаттарының айқындайтын өзге де заң
актілерге сәйкес жүзеге асырылады.
Кәсіпорындағы еңбек ... ... ... ... ... және ... элементтермен атап айтқанда тарифтік жүйемен, еңбекті ... ... ақы ... түрлерімен анықталады. Тарифтік жүйе еңбекті
сапасына қарай ... ... ... ... ... есепке алуға ал
тәртібін анықтауға мүмкіндік береді. Тарифтік жүйе ... ... ... ... ... ... ... қатар жұмысшылардың
біліктілігіне еңбек ақы төлеу түрлері мен маңызына тәуелді түрде құрылады.
Тарифтік жүйеге мыналар ... Бір ... ... бір ... төленетін еңбекақыны анықтайтын тарифтік
ставка
- ... ... ... ... ... еңбек ақының
қатынасын көрсететін тарифтік сетка
- Тарифтік сеткаға ... ... пен ... разрядтарын анықтауға
болатын тарифтік біліктілік анықталады.
Қарапайым жұмыстарды орындау 1-ші разрядты жұмысшының тарифтік ... ... ... ... ... ставкасы бұл көлемінен
олардың еңбек біліктілігін деңгейіне былайша айтқанда ... ... ... ... тарифтік разряд әрбір өндірістік
операцияға әрбір жұмысқы тағайындалады. Сондықтан ... ... ... ... ... ала отырып кесімді бағаларды есептеуге пайдаланады.
Кәсіпорындар еңбек ақы ... ... ... ... ... ... ... негізі болып ҚР Үкіметі
белгіленген «Ең ... ... ... ... айтқанда заң
негізінде белгіленген орташа айлық жұмыс уақытының ұзақтығы мен ең төменгі
еңбекақыдан барып 1 ... ... ... ... ең төменгі
мөлшері және орташа айдағы жалақы уақыты тарифтік ставканың ең ... ... ... ... ... ... ... кесімді және
мерзімді еңбек ақы деп ... ... ... бойынша есептелетін
жұмысшы қызметкерлерге қарастырған тарифтік ... ... 1 ... Ол ... ... немесе өндірілетін өнім ... ... ... ... ... ... анықтауға пайдаланады [7].
Сонымен, кесімді еңбек бағасы белгілі тарифтік баға бойынша 1 сағатқа
белгіленген еңбекақы мөлшерін сол ... ... өнім ... ... ... ... бөлу арқылы табылады.
1.3 Қазақстан Республикасында еңбеккеақы төлеу нысандары мен  жүйелері
Қазақстан Республикасында еңбек қатынастарын және еңбек қатынастарына
тікелей байланысты өзге де ... ... ... ... мен мүдделерін қорғауға, еңбек саласындағы құқықтар ... ең ... ... ... ... ... ... заңнамасы арқылы жүзеге асырады. Кодекстің 10-тарауы
«еңбекке ақы төлеу» деп ... 126 ... ... ... ... қамтиды:
1. Қызметкерлердің еңбегіне уақыт ... ... ... өзге де
еңбеккеақы төлеу жүйелері бойынша ақы төленеді. Ақы төлеу жеке ... ... ... ... үшін жүргізілуі мүмкін.  
Еңбеккеақы төлеу жүйесі тарифтік, тарифсіз немесе аралас жүйелер негізінде
қалыптастырылуы мүмкін.  Еңбекке ақы ... ... ... ... (айлықақыларды), тарифтік торды, тарифтік коэффициенттерді
қамтиды.  Ал, еңбеккеақы ... ... ... ... ... ... қызметкерлердің кәсіби қабілеттерін бағалаудың өлшемдері
мен принциптеріне және ... ... ... ... ... қарай
үлестік бөлуге негізделеді.  Еңбеккеақы төлеудің аралас жүйесінде еңбекке
ақы төлеудің тарифтік және тарифсіз ... ... ... Жұмыс беруші қызметкерлердің ... ... мен ... ... арттыруға мүдделілігін күшейту үшін сыйлықақы беру жүйесін
және еңбекке ынталандырудың басқа да нысандарын енгізе алады.  
3. Қызметкерлердің еңбегіне ақы төлеу және ... ... ... ... ... ... талаптарында және (немесе) жұмыс берушінің
актілерінде айқындалады.  
4. Еңбекке ақы төлеу жүйесі біржолғы ... ... ... ... орташа айлық жалақысының кемінде 75 проценті
болатын негізгі жалақы үлесін (жалақының ... ... ... ... ... ... бюджет және Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің сметасы
(бюджеті) есебінен ... ... ... еңбегіне ақы төлеу
жүйесі Қазақстан ... ... ... ... ... тиесілі ұлттық компаниялар ... ... ... ... ақы төлеу және оларға сыйлықақы
беру шарттары Қазақстан ... ... ... айқындалады.  
7. Қызметтер көрсетуге (тауарларына, жұмыстарына) тарифтерді ... ... ... ... ... ұйымдар қызметкерлерінің
еңбегіне ақы төлеу жүйесін қараудың және келісудің тәртібін еңбек жөніндегі
уәкілетті мемлекеттік орган белгілейді .  
Кәсіпорында ... ... ... және оны ұйымдастыруда
жалақының мына төмендегі принциптерін еске алу керек:
- әділдігі, яғни тең ... тең ... ... жұмыс есебінің қиындылығы және еңбек біліктілігінің деңгейі;
- зиянды еңбек жағдайының және ауыр дене ... ... ... ... және ... ... ... үшін ынталандыру;
- ақаулық жібергені және өзінің міндетіне жауапсыздықпен қарағандығынан
жағымсыз жағдайлар болғаны үшін материалдық жазалау;
- ... ... ... ... орта жалақының өрлеу қарқынына
қарағанда озық жүруі;
- инфляцияның ... сай ... ... өндірістің қажеттілігін ең үлкен денгейде қамтамасыз ету үшін үдемелі
нысананы және ... ... ... және ... емес ... жалақыларының
айырмашылықтары мынадан тұрады:
- мемлекеттік иелігіндегі ... ... ... актілерімен
реттеледі, ал жеке кәсіпорындарда кәсіпорын әкімшілігі шешімімен;
- мемлекеттік кәсіпорындарда жалақы тіркеледі, яғни ... ... ... ... ... орны мен ... ... ал мемлекеттік
емес кәсіпорындарда олар оның ... ... ... ... нысаны мына жағдайларда қолданылады:
- тікелей жұмысшының немесе олардың ... ... ... бар болуы;
- жұмысшының өндірімін ... ... ... ... ... осы ... жұмысшыларды өнім өндірімінің немесе орындалған ... одан әрі ... ... ... ... ... көлемінің дәлме дәл есептеу мүмкіншілігі;
- техникалық негізделген еңбек мөлшерін қолдану.
Еңбекақының кесімді нысаны мына төмендегі жағдайларда ... ... ... ... ... техникалық ережелер бұзылса;
- жабдықтардың қызмет көрсетулдері нашарласа;
- қауіпсіздік техника талабы бұзылса;
- шикізаттар мен ... ... ... мерзімдік нысанында қызметкерлерге еңбекақы белгіленген
тарифтік мөлшерлемеге немесе өндірісте нақты ... ... ... ... қарай белгіленеді.
Еңбекақының мерзімдік нысаны жұмыс істеушілердің біліктілігін көтеру
және ... ... ... ... ... ... ақы төлеу
нысанын қолдану жағдайы:
- егер де жұмысшы машиналар ... ... ... ... өнім ... ... ықпалын тиігзе алмаса;
- егерде қажетті келісімді бағалауды белгілеу үшін ... ... жоқ ... ақы төлеудің мөлшері дұрыс қолданған жағдайда.
Еңбекке мерзімдік ақы ... ... ... ... ... ... орындарында жұмыстың бас көрсеткіші болып ... және ... ... ... ... ету;
- жабдықтарға қызмет көрсетудегі орындалған жұмыста, сол сияқты конвейерлік
желістегі реттелмеген ырғақтар;
- жұмыстарда көп қажет ... ... ... және еңбекті мөлшерлеу,
экономикалық мақсатқа сәйкес, сол ... ... ... ... ... ... ... мөлшерлеудің блуы және нәтижелерін ескеру, алайда бұл
жұмыстардың өндірілімінің орындалуы негізгі көрсеткішке жатпайды [8].
Еңбекақының мерзімдік нысаны үшін негізгі екі ... ... тән: ... және мерзімдік сыйлықақы.
Қызметкердің еңбекақысының мерзімдік жүйесінде уақыттың бір бөлігінде
анықталуы мүмкін:
ЕА жм= М х Т
Мұнда: М – ... ... ... сағаты тарифтік мөлшерлемесі;
Т- өндірісте нақты орындалған ... ... ... ... ... сыйлықақысы жүйесінде мына
формула арқылы ... ... М х ... М- ... көрсеткіштерді тарифтік мөлшерлеуге және сыйлықақы
шартына сай орындалған сыйлықақы мөлшері ...... ... ... ... ... ... сай проценттік сыйлық мөлшеру (%);
П- белгіленген көрсеткіштердің артығымен орындалғаны және
сыйлықақы ... ... ... үшін ... ... ... шарт арқылы жүзеге
асады, ал басқару мен инженерлік техникалық қызмет ... ... ... өзара шарт арқылы көрсетеді. Ол белгілі бір кезеңге жұмыскер
ен әкімшілік арасында жасалады.
Нарықтық экономика жағдайында ... ... ... ... ... үшін мына ... білген жөн: осы ... ... ең ... ... «ең ... ... ... игілігі
және қызметінен тұрады. Жалақының ең төменгі мөлшері қабылданған заңмен
анықталады [9].
Демек, ең төменгі ... ... ... ... экономиканың
барлық салалары мен барлық кәсіпорындарындағы еңбекақы ... ... Яғни кез ... ... ... ... сыйлықақысы ең
төменгі жалақыдан кем болмауы керек.
2 Өндірістегі еңбекақының төленуіне ... ... ... ... мен қызметкерлердің құрамы және жұмыс уақытын пайдалану
есебі
Еңбек өнімділігінің өсуіне және ... ... ... ... ... ... еңбек тәртібін нығайтуға еңбекақы есебі біршама ... ... ... ... процесінде қызметкерлер жұмысқа
қабылданып және ... ... ... ... саны ... ... ... қарай ауыстырулар болып тұрады. Қызметкерлер құрамының есебін
кадрлар бөлімі жүргізеді. Олар бүкіл ... оның ... ... саны мен өзгеру себептері, жынысы, жас
мөлшері категориялары, ... ... ... ... ... ... білім және басқа белгілері бойынша қызметкерлер
құрамы туралы деректер алуды ... ... ... ... ... жалпы саны олардың тізімдегі саны деп аталады.
Еңбек жайлы есеп беруде көп ... ... ... ... мен ... ... ... атқаратындар және негізгі
емес қызмет атқаратындар деп екі ... ... ... ... ... істеушілер мынадай екі топқа
бөлінеді:
1. Өнеркәсіптің өндірістік жұмысшылары мен қызметкерлері.
2. Өнеркәсіптік ұйымның ... ... ... ... тобы ... және тағы ... ... қатарына - президент, ректор, директор, меңгеруші тағы
басқалар жатады.
Мамандар қатарына – инженер, техникалық ... ... және ... ... да қызметкерлер қатарына – құжаттарды дайындайтын, есеп және
бақылау жұмысын жүргізетін, шаруашылық қызметтерін ... ... ... ... ... есепте жұмысшы қызметкерлердің саны мен олардың жұмыс
істеген уақытын есепке ... тура ... ... ... ... ... жалпы саны олардың «тізімдегі саны»- деп аталады.
Мекемедегі жұмысшылар мен ... ... ... ... ... ... ... кейбір қызметкерлерді жұмыстан босатуға байланысты
өзгеріп отырады. Еңбек есебі жұмысшылар мен ... ... ... ... ... ... мен қызметкерлердің құрамының есебі – мекемедегі мамандар
бөлімінде (кадрлар бөлімі) ... ... ... ... мынадай
есеп құжаттары пайдаланылады:
1. Жұмысқа қабылдау туралы ... ... ... түрі ... ... ... ... қабылдау туралы бұйрықтың негізінде Жеке
карточканы /Е-2нысан/ толтырады
3. Басқа жұмысқа ауысу жайлы бұйрық (өкім) үлгілі ... ... ... жайлы бұйрық үлгілі түрі ;
5. Жұмыстан шығарылуы жайлы бұйрық үлгілі түрі;
Кезекті демалыс уақытын құжаттау үшін ... беру ... ... ... 6 ... ... Оны екі дана етіп толтырып, біреуі бухгалтерияда,
ал екіншісі кадрлар бөлімінде ... ... ... ... дана етіп «Еңбек шартының ... ... ... /Е-8 ... Оның ... ... ал екіншісі кадрлар бөлімінде
болады. ... рет ... ... ... мен ... ... ... еңбек кітапшасын толтырады [10, 173-179 б].
Жұмысқа алу жайлы хат негізінде жұмысшылар мен қызметкерлердің еңбек
кітапшасына төл құжаттарындағы тиісті жазулар жазылып және оған ... ... жеке ... ... Ол карточкада жұмысшылардың білімі, жұмыс
орны, аты-жөні, ұлты, ... ... ... ... күні, айы және жылы,
мекен-жайы және басқа керекті ... ... ... қатар әрбір
қызметке алынған адамға ... ... ... Бұл ... еңбекақы
бойынша есеп айырысу құжаттарында көрсетіледі. Белгілі бір кезеңдегі
жұмысшылар мен ... ... ... ... анықтау үшін
жұмысшылар мен қызметкерлердің күнделікті сандық есебін жүргізу қажет. Ол
үшін ... мен ... ... саны ... ... күні сайын
жұмысқа алу, басқа қызметке ауысу бұйрықтары негізінде анықталып отырады.
Жұмысшылар мен қызметкерлердің ... ... саны ... ... ... есебінде табелінің деректеріне сәйкес келуі керек.
Есеп беретін айдағы мекеменің жұмысшылар мен ... ... ... айдағы әрбір календарьлық күндеріндегі жұмысшылар мен қызметкерлердің
тізімдегі санын қосып, яғни 1-нен 30-на дейін немесе 1- нен 31-не ... ... 1-нен 28-не ... ... 1-нен 29-на ... ... ... істемейтін, демалыс күндерін қаса алғандағы қосынды санды сандық
календарлық күніне бөлу арқылы табады. Толық ай ... ... ... ... іске ... ... ... маусым мен жұмыс
істейтін мекемелерде жұмысшылар мен қызметкерлердің ай бойы орташа саны
есеп беретін ... ... ... ... ... ... және
мейрам күндерін қоса есептегенде) жұмысшылар мен қызметкерлердің санының
қосындысын сол ... ... күн ... бөлу ... алынады [11, 195-
208 б].
2.2 Еңбекақының аналитикалық және синтетикалық есебі
Жұмыс істелінген уақыт есебі. Жұмыс ... ... ... мен ... дің ... ... істеген уақытына қарай
есептеуге, оларға өндірілген өнімнің өнімділігін есептеуге және жұмысшылар
мен қызметкерлердің белгіленген нормасын орындау барысын ... ... ... істегені жайлы статистикалық көрсеткіштерді алуға, жұмыс
күнінің балансын ... ... ... ... ... ... мен қызметкерлердің жұмысқа келуі, олардың ... ... ... ... және ... ... ... мен қызметкерлердің
категорияларына сай табельде алфавит бойынша реттік нөмір санына қарай
жүргізіледі. ... ... ... істеген уақыты бойынша жұмысшылар мен
қызметкерлердің еңбекақысын есептеуге арналған.
Бұл табельдер ұйым, мекеме яғни ... ... ... ... ... ... мен қызметкерлердің жұмысқа
келмегені, жұмыстың тоқтап қалуына байланысты белгіленген шартты белгілерді
қою арқылы толтырылады. ... мен ... ... ... ... ... құжаттары осы табельге қосымша тіркелінеді.
Жұмысшылар мен қызметкерлердің демалысқа шығуы, іс сапарында ... ... ... және тағы ... жағдайлар табельде тиісті
белгіленген әріптік белгімен ... іс ... ... ... үшін - і
- ... ... ... үшін – д
- жұмыстан себепсіз кешіккен жұмысшылар үшін – с тағы да ... ... ... мен ... тек қана ... ... жұмысқа келмеген күнін белгілеп қана қоймай, ... ... ... тыс жұмыс істеген уақытын, жұмыс ... ... және тағы ... ... ... үшін белгілер
қойылады.
Бұл ретте шартты белгінің ... ... ... ... ... ... ... тиісті уақытынан ауытқыған уақыты
табельге бұрыннан арналған алғашқы құжаттарға жазылуы керек.
Мысалы: ... мен ... ... тыс ... ай ... ... басқа да есептелінетін уақытына арналған
ведомость толтырылады. Мекемедегі тоқтап қалған ... ... ... тоқтап қалуы туралы жазылған қағаздың негізінде есептелінеді.
Табельдегі толтыруға негіз болатын ... ... ... табельдер мен
бірге бухгалтерияға тапсырылуы қажет. Табельдер мен оларға негіз болған
алғашқы ... ... ... және жұмысшы-қызметкерлердің жұмыс
істеген уақытын есептеу үшін пайдаланылады. ... ... ... ... бойынша жинақталған деректер жұмыс уақытының балансын жасауға,
нақтылы жұмыс істелінген ... ... ... есеп ... Бұл ... еңбектің өнімділігін анықтап жұмыс
уақытының пайдалану нәтижесін анықтау үшін де ... ... ... ... ... қабылдағанына қарай қызметкерлер тұрақты,
уақытша және маусымдық болып бөлінеді. Жұмыстың бітер мерзімі көрсетілмей
қабылданғандар тұрақты ... екі ай ... ... бір ... ... ... бірақ екі айдан аспайтын уақытқа сондай-ақ
(ауруына, бала тууға байланысты алған ... ... ... ... орны ... жұмысы жоқ қызметкерлердің ... ... ... қызметкерлерге: маусымдық жұмыстар істеу кезінде
қабылданғандар маусымдық қызметкерлерге жатады.
Қызметкерлердің өндірістік шаруашылық ... ... ... ... ... және ... емес болып бөлінеді.
Өндірістік қызметкерлерге негізінен өндірістік қызметпен шұғылданатын
қызметкерлерді жатқызады. Өндірістік емес ... ... ... ... ... ... қатысты мәдени тұрмыстық
және оқу орындарына еңбек ететін қызметкерлер ... ... тағы ... ... ... барысында негізгі өндіріс, көмекші өндіріс, құрылыс,
өнімдерді сатып - ... ... ... және басқарушыларға
бөлек шоттар арқылы есептеліп, дайын өнім ... ... ... негізгі шоттар корреспонденциясы төменде көрсетілген (Кесте 1).
Кесте 1.
Еңбекақы есептеу операциялары бойынша шоттар корреспонденциясы
|№ ... ... ... ... |
| | |Дт |Кт |
|1 ... есептелді: | | |
| ... ... |2930 |3350 |
| ... ... ... |8010 |3350 |
| ... ... жұмысшыларына |8030 |3350 |
| ... ... ... |8040 |3350 |
| ... ... ... |7210 |3350 |
| ... сатып - өткізумен шұғылданатын |7110 |3350 |
| ... | | |
|2 ... жеке ... салығы ұсталды |3350 |3120 |
|3 ... ... ... ұсталды |3350 |3220 |
|4 ... ... ... ... |3350 |3390 |
| ... | | |
|5 ... есеп ... ... ... |3350 |1250 |
| ... ... ұсталды | | ... ... ... ... ... және ... емес
қызметкерлер деп бөледі. Тізімдік ... ... ... бойынша 1 күннен артық мерзімге, ал ... ... ... кем ... 5 күн мерзімге жұмысқа ... ... ... және ... қызметкерлерде енгізеді. Қызметкерлер тобы мынадай
категорияларға ... ... ... және осы ... ... ... да
қызметкерлер. Жұмысшыларды өндіріс процесінде қатысуына қарай өнім
дайындаумен жұмыс ... және ... ... ... шұғылданатын
негізгі жұмысшылар деп және негізгі цехтарда ... ... ... ... ... жұмыс істейтін қосалқы жұмысшылар болып бөлінеді
[12, 186-193].
Қызметке алынған адамға табельдік номер беріліп жеке ... ... жеке ... ... ... ... ... табельдік номері және
жұмыстағы қозғалысы көрсетіледі. Сонымен қатар бұл ... ... ... есеп айырысулар да ... ... ... ... ... анықтау үшін олардың күнделікті сандық есебін
жүргізеді. Ол үшін ... ... ... ... ... ... ... ауысқандығы, жұмыстан шығарылғаны бұйрықтар
негізінде ... ... ... кәсіпорынның жұмысшы қызметкерлерін орташа саны сол ... ... ... ... ... ... санын қосып (1-
31 күн аралығындағы) мейрам немесе жұмыс істемейтін демалыс күндерін қоса
алғандағы қосынды санды календерлық күн ... бөлу ... ... ... ... ... істемейтін күндердегі қызметкерлердің тізімдік саны ... ... ... күннің мәліметіне сәйкес алынады.
Қызметкерлер мен жұмысшыларына еңбек ақы әркімнің білім немесе мамандық
дәрежесіне қарай куәландыратын ... ... ... ... ... қай ... қандай жағдайда қолдану керектігін қолданылатын еңбек
ақы төлеудің үлгісіне қарай белгіленеді.
Кодектің 77-бабына сәйкес жұмыс ... ... ... ... ... ... ... Ал, күнделікті жұмыстың (жұмыс ауысымының)
ұзақтығы 82-бапта келесідей қарастырылған:
1. Бес күндік жұмыс аптасы кезінде күнделікті жұмыстың ... ... ... ... 40 сағат болғанда - 8 сағаттан, апталық норма 36
сағат болғанда - 7 ... 12 ... және ... ... 24 сағат
болғанда 5 сағаттан аспауға тиіс.
2. Алты ... ... ... ... күнделікті жұмыстың (жұмыс ауысымының)
ұзақтығы апталық норма 40 сағат болғанда - 7 сағаттан, апталық ... ... ... - 6 ... және ... ... 24 сағат болғанда 4
сағаттан аспауға тиіс.
Мысалы, жұмыс уақыты ... ... ... ... 03 ... ... ... табелі негізінде есептейді. Қызметкерлердің категориялар
бойынша табельде алфавит бойынша ... ... ... ... ... есептеу бухгалтериясының бухгалтері ... Онда ... ... ... ... мамандық қызметі көрсетіледі. Бұл
табельдерде кәсіпорындағы әрбір құрылымның өкілдері бойынша қызметкерлердің
жұмысқа келмегені, жұмыстың тоқтап ... және т.б ... ... ... ... қою ... ... Жұмысшы қызметкерлердің
уақытша жұмысқа жарамай қалғандығына берілген құжаттар осы табельге қосымша
тіркеледі. ... ... ... ... ... жарамай
қалғандығы жұмысқа себепсіз кешігуі және т.б ... ... ... ... табельді кәсіпорында еңбек өнімділігін анықтап жұмыс уақытын
пайдалануды ... үшін ... ... ... ... ... тұрақты жалақы төленеді. Мұндай жағдайда әр айдағы жұмыс
уақытының санына қарамай жұмыс уақытының санына ... ... ... толық
есептелінсе белгіленген тұрақты жалақы толық есептелінеді. Егер жұмыс
күндері толық ... ... ... ... мөлшері сол айдағы
жұмыс күндерінің жалпы санына бөліп күндік орта табысы анықталады да ... ... ... ... ... көбейту арқылы есептейді. Істеген
уақытша мерзімі бойынша төленетін жағдайда әр ... ... ... ... ... санына белгіленген күнді сағаттық тарифтік төлеу
бағасына көбейту арқылы еңбек ақы мөлшері анықталады. ... ақы ... ... ... ... (жалақыны) өндіру нормаларын
жұмыскерді ... ... ... ақы ... ... ... да
басшылыққа немесе нұсқау материалдарды басшылыққа алу ... ... есеп ... үшін ... ... төлем формасы 12
–ге (1 жылдағы ай саны) және 25,4 –ке (1 айдағы ... ... ... ) ... ... ... ... жәрдемақыны есептеу
Уақытша еңбекке жарамсыз болған ... ... ... ... ... ... ... мен төлеу тәртібі және
оларды мөлшері» деп аталатын 2007 жылдың 28 ... № 1339 ... ... төленеді.Қр Үкіметінің қаулысына сәйкес уақытша
еңбекке жарамсыздыққа байланысты жәрдемақы жұмыс ... ... ... 100 ... ... (Біріңғай тәртіп бойынша есептелген),
жұмысқа жарамсыздық парағы бойынша ... ... ... ... Алайда
еңбекке жарамсыздық жәрдемақысының бір айлық ... 15 ... ... асып ... ... ... жұмысқа уақытша жарамсыздығы үшін берілетін жәрдем
ақылар отбасының адамы ауырып соған ... ... ... ... ... яғни ... ... ауыруға байланысты басқа жұмысқа уақытша
ауысқан жағдайларда белгіленеді. ... ақы ... үшін ... ... тіркейтін кітапқа (№ е-7) тіркеу тиісті ауырған
туралы қағазы ... ... ... ... ... жарақаттанғандарға
немесе кәсіби ауруға жолыққандарға, сондай-ақ 8 жыл және одан жоғары
үзіліссіз стажы бар ... мен ... ... ... ... ... ... 3 және одан да көп балалары бар адамдарға жалақының 100%,
5 жылдан 8 ... ... ... ... ... 80 %, 3 ... 5 ... үзіліссіз стажы барларға және 18 жасқа толғандарға 60%, 3 жылға ... ... ... 50% мөлшерінде жірдемақы беріледі. Жұмыстан қашып
кетіп қалу мақсатымен өз ... ... ... ... ... ... орындаған үшін немес өтірік ауырған қызметкерлерге жұмысқа
жарамсыздық бойынша жәрдем ақы берілмейді.
Орташа ... ... ... ... ... ... ... ақылар да енгізіледі. Қызметкерлердің уақытша жарамсыздық бойынша
берілетін жәрдем ақылары төленеді. Ол төлемдер ... ... ... парағы бойынша ол қанша күн жұмыстан босатылғанын есептеу керек.
Мысалы 20 /2 2003 жылдың 23/2 2004 ... ... 3 күн ... Оның
орташа еңбек ақысын табу керек.
12 айдың ... ... ... 519058 тг ... 12 айда ... сағаттың
жиыны 1664 сағат
Орташа еңбек ақысы= 519058/1664 = 311,93 тг
Ол ... бір ... 8 ... ... істейді 8* 311,93 = 2495
Орташа еңбек ақы – ... күн = ... ... ... ... ... ... (7485
теңге) «Республикалық бюджет» туралы белгіленген заңға ... ... ... 10 еселенген мөлшерінен аспауы қажет 7485*10 = 74850 теңге.
Әйелдерге жүктілігі және ... ... ... ... ... күн ... күнге, босанғаннан кейін 56 күнтізбелік ... ... ... ... ... және демалыстағы әйелдің ұйымда
жұмыс істеу ұзақтығына ... ... ... ... ... және босануы бойынша осы кезеңге төленетін жәрдемақы
босанғанға дейін ... ... ... ... ... оған ... Жаңа туған нәрестелерге ... ... ... ... бала ... ... күннен бастап сәбидің дүниеге келген күнінен ... ... ... ... ... ... ... беріліп оның
ұйымда жұмыс істеу ұзақтығына қарамастан жұмыс берушінің қаражаты есебінен
оған осы ... ... ақы ... [13, 86-113 ... ... ... 13-тарау, 159-бабы – қызметкерлерге жұмыс берушінің
қаражаты есебінен әлеуметтік жәрдемақы төлеу деп ... ... ... өз ... есебінен қызметкерлерге еңбекке уақытша
жарамсыздық бойынша ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Үкіметі бекіткен тәртіппен берілген еңбекке
жарамсыздық парақтары еңбекке ... ... ... ... ... үшін ... болып табылады.
3. Еңбекке уақытша жарамсыздық бойынша әлеуметтік ... ... ... ... ... ... еңбек қабілеті
қалпына келген күнге дейін немесе мүгедектік белгіленгенге ... ... ... ... ... ... ... жалақысының
есебімен төленеді.
3-1. Еңбекке уақытша жарамсыздық бойынша жәрдемақы;
1) заңды күшіне енген сот ... ... ... ... ... ... жасау кезінде алған жарақаттарының салдарынан еңбекке уақытша
жарамсыздық туындаған қызметкерге;
2) соттың ұйғарымы ... ... ... ... ... ... уақыт үшін;
3) заңды күшіне енген сот үкімімен немесе қаулысымен қызметкердің кінәлі
екені ... ... ол ... ... ... үшін және ... ... жасалған уақыт үшін;
4) қызметкердің ішімдік, есірткі және уытты заттарды ... ... ... ... ... байланысты еңбекке
уақытша жарамсыздығы кезінде;
5) жыл сайынғы ақылы еңбек демалысымен сәйкес келетін уақытша еңбекке
жарамсыз күндер үшін ... ... ... ... ... тағайындау және төлеу тәртібін
Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... заңнамасында ... ... ... ... төлемдер белгілеуге құқылы.
2.4 Еңбекақыдан ұсталынатын ұсталымдар мен алымдар
Еңбекақыдан төмендегі ... ... ... жеке ... салығы (ЖТС);
- Жинақтау Зейнетақы Қорларының міндетті аударымдары (ЖЗҚ);
- Сот шешімдері бойынша;
- Жеке сақтандыру келісімшарты бойынша сақтандыру жарналары;
- ... ... өтеу ... ... ... ... аударымдары. ЖЗҚ есебі 3220
“Зейнетақы аударымдары бойынша ... ... ... ең ... ... ең ... еңбекақының 10 %-нан төмен
болмауға тиіс. Арнаулы салық режимін қолданатын ... ... ... ... ... ... ... 20-нан кешіктірмей төлейді.
Аудару мерзімі кешіктірілсе әрбір кешіктірілген күн үшін қайта қаржыландыру
ставкасының 1,5 ... ... ... ... ... Есептелген айыппұл шығындары мекеменің таза пайдасының есебіне
жатқызылады.
Міндетті ... ... ... ... ... келтірілген зиянды қайтарған кезде;
- тұрақты жұмыс жол үстінде немесе жолшыбай сипатты болған жағдайда;
- ... ... ... ... ... ... медициналық қызмет төлемдерінен (косметологиялықтан басқасынан);
- бала туу, жерлеу кезінде төленетін төлемдерден;
- іссапарына төленген ... ... ... демалысының өтемақысынан;
- ЖЕК тоқтатылған кезде төленетін төлемақыдан;
- Жұмыс берушінің өз қызметтеріне ... ... ... ... ... ... ... сомасынан;
- Жүкті болып, бала туған кезде төленетін әлеуметтік жәрдемақыдан;
- Жұмыс берушінің қызметкерді ... ... ... арттыруға жұмсаған
шығындар сомасынан.
Жеке табыс салығы. Салық жылындағы салық салынатын табысы бар ... ... ... ... ... салынатын нысандар:
- салық салынатын табыс көздері (қызметкердің ... ... ... ... салынбайтын табыс көздері (мүлікті табыс, қорғаушылар мен жеке
нотариустардың табысы)
Еңбекақыға теңгерілген жеке ... ... ... ... 10 %. ЖТС ... ... ... еңбекақысының ең төменгі
жалақы мөлшеріне тең бөлігі (Үкімет бекіткен сомаға сәйкес) ... ... ... ... ... ... ... және бюджетке төленетін
басқада міндетті төлемдер туралы” ... ... ... ... 2005ж. ... ... (2006ж. ... мен толықтырулармен) сәйкес жүргізіледі.
Кесте 2.
2013 жылға арналған жеке тұлғалардың табыстарынан төлем көзінде ұсталатын
жеке табыс салығы
|Салық салынатын ... ... ... ... ... ... ... есептік ... ... ... сомасынан 5% |
|көрсеткішке дейін (311580 тг) |(15579 тг) ... ... ... ... |15 ... ... есептік |
|көрсеткіштен 40 еселенген жылдық ... ... ... сомасы + |
|есептік көрсеткішке дейін (311580 |одан асатын сомадан 8% (15579 тг + ... 831120 тг ... ) |311580 тг ... ... 8%) ... ... 200 еселенген жылдық |40 еселенген жылдық есептік ... ... ... (831120 ... ... ... сомасы + |
|тг-ден 4155600 тг дейін) ... ... ... 13% (41556 тг + |
| |831120 тг ... ... 13 %) |
|200 еселенгеннен 600 еселенген |200 ... ... ... ... ... ... дейін |көрсеткіштен алынатын салық сомасы + ... ... 12463200 тг ... ... ... сомадан 15% (207720 тг + |
| |4154400 тг ... ... 15 %) ... ... ... және одан |600 ... ... салық сомасы+ |
|жоғары (12463200 тг және одан ... ... ... 20% (623160 тг + ... ... тг ... ... 20 %) ... “2013 - 2015 ... ... республикалық бюджет туралы»
Қазақстан Республикасының 2012 жылғы 23 қарашадағы № 54-V Заңына” ... ... ... ... ... ... 1731 тг. мөлшерінде
белгіленген. Жылдық есептік көрсеткіш (ЖЕК*)– 20772 тг.
Жеке тұлғаларға қатысты жеке табыс ... ... 3120 ... табыс
салығы” пассивті шотында жүргізіледі.
Табыс салығының есебі ай сайын жасалады. Айлық төлегеннен ... ... ... ... ... ЖТС ... ... Есепті
тоқсаннан кейінгі екінші айдың 15-жұлдызынан кешіктірілмей салық комитетіне
тоқсандық есеп тапсырылып отырады.
Жеке табыс ... ... ... ... ... үшін ... ... ЖЗҚ аударылатын міндетті жарна мен ең төменгі еңбекақы ... ... 2013 жылы ең ... еңбекақы мөлщері 18660 теңге
болып бекітілді [14].
Еңбекақыдан шегерілетін және ... өзге де ... ... сәйкес ұсталатын сома. Қызметкердің еңбекақысынан тиісті соманы
ұстау сот ... ... ... атқару парақтарына сәйкес жасалады.
Атқару парақтары соттың шешіміне ... ... ... ... ... ... ... бір жеке тұлғадан екінші жеке ... ... ... ... беру үшін ... ... бойынша бухгалтерлік есеп 3540 “Өзге де қысқа
мерзімді міндеттемелер” пассивтік шотында жүргізіледі.
Атқару парақтары бойынша еңбекақыдан ақша ... ... ... ... жасалады: Дт 3550 Кт 3540
Ұсталған сома талап қоюшылардың шотына ... ... ... 3540 Кт ... – банк ... аударған төлем тапсырысына жұмсалған
шығын мен пошта арқылы аударылса ... ... құны ... ... 3540 Кт 7210 – банк немес пошта қызметіне жұмсалған шығын сомасына.
Жеке сақтандыру келісім ... ... ... ... жеке өтінішіне сәйкес еңбекақысынан ұсталып, сақтандырушыға
аударылады. Олардың есебі 3240 “Басқа де ... ... ... ... ... ... берушіден қызметкер алған ... ... ... ... жеке ... ... жүргізіледі.
Жауапты тұлғаның пайдаланбаған сомасын қайтару, ... ... ... бір ... ... ол ... ... келісімінсіз
еңбекақысынан ұстап қалуға болады. Егер бұл уақыт 1 ай мерзімінен асып
кетсе, ... ... ... ... сот шешімі арқылы ғана
қайтаруға болады.
Еңбекақыдан қызметкердің ... ... ... ... да ... ... ... алайда еңбекақыдан ЖТС пен ... ... ... қызметкердің келісімі бойынша (жазба келісімі
бойынша) немес ... ... ғана ... ... сомалар
еңбекақының 50 пайызынан асып кетпеуге тиіс.
Жұмыскердің жылдық жиынтық ... ... ... ақы табысы және
кәсіпкерлік қызметтен ... жеке ... ... ... кіреді. Бірақ та
жиынтық табысқа Қазақстан ... ... ... тәуліктік нормамен шектелетін жұмыскердің іс сапарына төленетін
төлем ... ... бойы жеке ... ... ... ... ... бір қалыпты
есептелу үшін арнайы коэффициент белгіленген. Бұл коэффициент 12 санының
(жылдағы жалпы ай ... ... ... реттік номеріне қатынасынан
анықталады: қаңтар айына – 12 (12/1); ақпанға – 6(12/2); наурызға -4 ... де ... ... ... ... ... ... босатылса,
нақты тапқан табысына (еңбек ақысына) ... ... ... ... ... ... кем) ... салық сомасы қайтарылады (немесе
қосымша ұсталады).
Салық төлеуші есепті жылға ... ... ... және шегеріс жасау
декларацияны есепті жылдан кейінгі жылдың 10 сәуірінен кешіктірмей табыс
етілген күннен бастап 10 күн ... соң ... есеп ... ... ... ... ... салу объектісі еңбек ақы төлеу қоры болып
табылады. Салықты төлеушілер: ... ... ... ... ... ... заңды тұлғалардың өкілет өкілдіктері мен филиалдарын
қоса) Заңды тұлғалар ... ... ... ... ... пен ... ... тиісті бюджеттеріне немесе облыстардың бюджеттеріне өз
филиалдары, ... мен өзге ... ... ... ... ... ... олардың орналасқан жері бойынша жүзеге асырады.
Әлеуметтік салықты заңды тұлғалар ҚР-сы азаматтарының сондай –ақ ... ... ... азаматтарымен азаматтығы жоқ адамдардың еңбек ақы
төлеу қорының ставкасы бойынша төлейді. Әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... заңға сәйкес 2013 жылға арналған қызметкерлер үшін әлеуметтік
салықты есептеп шығару мен әкімшілік басқару, инженер-техник персоналының
шетелдік мамандары үшін әлеуметтік ... ... ... ... 3, Кесте 4).
Кесте 3.
Қызметкерлер үшін әлеуметтік салықты есептеп шығару
|Қызметкердің салық салынатын |Салық ... ... | ... ... ЖЕК* дейін ... ... ... ... 20% |
|(20772*15=311580) |(62316 тг) ... ... ... 40 |15 ... ... ... сомасы + |
|еселенген ЖЕК* дейін (311580 ... ... ... 15% (62316 + |
|тенгеден 830880-ге дейін) |311580 ... ... ... 15%) ... ... ЖЕК-тен 200 |40 ... ... ... ... + ... ЖЕК* дейін ... ... ... 12% (124632 |
|(830880-ден 4154400-ге дейін) |тг+830880 тг-ден асатын сомадан 12%) ... ... ... 600 |200 еселенген ЖЕК-тен салық сомасы + |
|еселенген ЖЕК* дейін ... ... ... 9% (830880 тг + ... 12463200 ... |4154400 ... ... сомадан 9%) |
|600 еселенгеннен ЖЕК*-тен және |600 еселенген ЖЕК-тен салық сомасы + ... ... ... ... ... асатын сомадан 7% (2492640 тг + |
|жоғары) ... ... ... 9%) ... 4.
Әкімшілік басқару, инженер-техник персоналының ... ... ... ... (2013 ... арналған)
|Қызметкердің салық салынатын |Салық ставкасы ... | ... ... ЖЕК* ... (830880|Салық салынатын табыс сомасынан 11% |
|тг) ... тг. ... ... ... ... 200 |40 еселенген ЖЕК-тен салық сомасы + одан|
|еселенген ЖЕК* ... ... ... 9% (91397,8 тг + 830880 ... дейін) |тг ... ... 9 %) ... еселенген ЖЕК-тен 600 |200 еселенген ЖЕК-тен салық сомасы + ... ЖЕК* ... ... ... сомадан 7% (456984 тг + |
|(4154400-ден 12463200 –ге дейін) |4154400 тг асатын сомадан 7 %) ... ... ... және |600 ... ... салық сомасы + |
|одан жоғары (12463200 тг жоғары) |одан асатын сомадан 5% (1370952 тг + |
| ... тг ... ... ... ... ... ... ... қарамастан, бірақ келесі
айдың 15 ... ... 2-ші ... үшін ... ... белгіленген
мерзімде ай сайын жүргізіледі. Әлеуметтік салық ... ... ... ... 15 күннен кешіктірмей тапсырылады. Әлеуметтік салық
бойынша бюджетпен ... есеп ... ... ... кезең күнтізбелік
ай болып табылады.
Міндетті зейнетақы жарналарын ұстап қалудың және ... ... ... ... ... ... қамсыздандыру туралы ҚР-ның
заңына сәйкес және ... және ... ... ... да міндетті
төлемдер туралы» ҚР Президентінің заң күші бар жарлығына сәйкес әзірленген
және төлеушілердің міндетті ... ... ... ... мен жинақтаушы
зейнетақы қорына аударудың тәртібі белгілейді. ... ... мен ... құрмайтын кәсіпкерлік және өзге де қызметпен айналысатын жеке
тұлғалар ... ... жері ... ... органдарында жинақтаушы
зейнетақы қорына міндетті зейнет ақы жарналарын төлеуші ретінде ...... ... бір ... бөлу және ... ... ... Салықтар арқылы жинақталған қаражат жалпы ... ... ... ... ... ... жеке
тұлғалардан ғанан табыс салығы ұсталады. Салық жұмыс орны ... ... ... ... ... ... ... құжаттары бойынша ұсталымдар сот шешімдеріне, ... ... ... дауыс түрде өндіріп алу туралы ... ... ... ... ... ... құжаттары бойынша
ұсталымдар негізгі еңбек төлемінен де оның ішінде ... ... ... ... ... ... берілетін жәрдемақылардан
т.б. алынады. Келіп түскен атқау құжаттары арнайы тізімге ... ...... ... ... төлемінен алынатын
шегерімдерге – сауда ... ... ... ... ... берілетін тапсырма – міндеттемелер негізінде еңбек төлемінен
алынатын шегерімдер айдың 2 жартысы үшін ... ... ... кейін 3
күннен әрі асырмай айына 1 рет жасалады. Жеке өзін ... ... ... ... шегерімдері өзін және мүліктерін ерікті
түрде сақтандыру туралы шарттар ... банк ... ... ... жөніндегі жазбаша тапсырмасы бойынша жасалады.
Еңбек төлемінен алынатын кәсіподақ жарналарын ұстап қалу ... ... ... сомасынан 1% мөлшерінде жүргізіледі.
Қызметкерлердің айдың аяғына дейін жұмыстан шығарғанда немесе ол
демалысқа шыққанда еңбек ... ... есеп ... ... ... Оның
деректері 1 ай өткеннен кейін есеп айырысу төлеу тізімдемесіне көшіріледі.
Айдың бірінші жартысы үшін ... ... және ... жартысы үшін
есептелген еңбек төлемін төлеу ... ... ... ... ... ... ... жүрген тәртіпке сәйкес кассадан
ақша беруге рұқсат ететін басшы мен бас бухгалтердің қолы ... ... ... мен ... ... ... деректерін тексергеннен
кейін шығыс ету кассалық ордеріне жазылады. Ол сонда көрсетілген соманы
шығынға ... ... ... үшін ... ... қатар, еңбек ақыдан сот шешімдеріне, нотариалдық кеңсенің
атқару жазбаларына, әкімшілік ... ... ... сәйкес
ұсталымдар міндетті түрде өндіріліп алынады.
Әрбір жұмысшымен еңбек ақы бойынша есеп айырысулар ... ... ... ... айырысу-төлем ведомосы» /73 нысан/ табылады. «Есеп
айырысу-төлем ведомосын» әкімшілік-басқару қызметкерлеріне ... ... ... ... ... ... ... барлық
жұмысшыларын тізіп жазады. Ведомоста әрбір жұмысшының аты-жөні, әкесінің
аты, ... ... және ... басына есеп айырысу бойынша қалдық сомасы
жазылады. Бұл мәліметтер өткен айдың «Есеп ... ... ... ... ай ... ... ... уақыттың мөлшері
көрсетіледі. Ведомостың «Есептелді» деген бөліміне ... ... ... және ... ... ақы ... жазылады.
«Ұсталынды және төленді» деген бөлімінде өткен айда кассадан берілген
еңбек ақы сомасы немесе осы айдың еңбек ... ... ... ... ... Бұл жазбаларға кассирдің есебі және төлем ведомостары
негіз болады. Осыдан кейін ұсталымдар сомасы көрсетіледі.
«Есеп айырысу-төлем ... ... ... және бас ... қояды. «Есеп айырысу-төлем ведомостарында» есептелген ... ... ... ... ... апарылған еңбек ақының сомасымен
бақылануға ... ... ... негізінде кассадан жұмыскерлерге
тиісті жалақы төлегенде «Төлем ведомосы» /53 нысан/ жүргізіледі. Басшы мен
бас бухгалтердің қолы ... ... ... ... ақы беруге рұқсат
беріледі. Ведомость бойынша еңбек ақы ... ақша ... ... ... үш жұмыс күн ішінде алушының қолхаты алынып төленеді.
Уақытында ... ... ақы ... ... ... есеп ... ... ол «Төлем ведомосында» еңбек ақы алмаған ... ... ... ... ... белгі қойылады. Алынбаған еңбек ақы
сомасы әрбір ... ... ... ... ... жазылады, ал
оның негізінде «Депоненттелген еңбек ақы есебінің кітабын» толтырады. Еңбек
ақының келесі төлемі ... ... ... арқылы жасалады, оның
негізінде «Депоненттелген еңбек ақы ... ... ... ... ... ... жасалады. Үш жыл ішінде талап етілмеген
депоненттелген еңбек ақы ... ... ... ... ... есебіне жатқызады. Төменде еңбекақыдан ... мен ... ... ... ... ... ... 5) [16].
Кесте 5.
Еңбекақыдан ұсталатын ұсталымдар мен алымдарды есептеу бойынша ... ... ... ... |
| | ... |
| | |Дт |Кт |
|1 ... ... ... сәйкес табыс салығы |3350 |3220 |
| ... ... 10 % ЖЗҚ ... ... ... | | |
|2 ... және ... ... ... ЖЗҚ |3220 |1030 |
| ... | | |
|3 ... ... ЖЗҚ ... ... |7210 |3220 |
| ... аудармағаны үшін айыппұл есептелді | | |
|4 ... ... ... ... ЖЗҚ |3220 |1010, ... ... | | |
|5 ... ... ... ... |3350 |3120 |
|6 ... ... ЖТС ... |3120 |1030 ... ... жұмыскерлеріне есептелінген еңбек ақыдан, еңбек
шарты бойынша және қосымша ... ... ... ... әр ... жасалады. Оларды екі топқа бөлуге болады:
- міндетті ұсталымдар;
- кәсіпорын ұйғарымына байланысты ұсталымдар.
Міндетті ұсталымдарға зейнетақы ... ... ... заңды және
жеке тұлғаның есебіне жасалған нотариалдық ... ... және ... ... ... ... ұйғарымына байланысты ұсталымдарға: кәсіпорынның шеккен
материалдық зиянының орнын толтыру үшін ... ... ... ... ... ... есеп ... тиісті соманың уақытысында
қайтарылмаған бөлігі жатады.
Қорытынды
Жалпы алғанда, ... ... ... ... ... ... бұл - ... бағыттағы жоғары тиімді экономиканы
қалыптастыру, әлемдік кеңістікте өз орнын табу, ... ... ету, ... ... құрылымында жоғары технологияны пайдалану
болып табылады. Міне, ... ... ... ... ... ... ... түрлі меншік иелеріне жол ашып, нарық орталықтарында
тиімді заңға негізделген іскерлікке қол жеткізуіміз ... ... ... еңбек өнімділігіне жетуіміз қажет.
Нарықтық экономика жағдайында шаруашылық субъектінің жұмысын жетілдіру
және бақылау үшін бухгалтерлік ... және ... ... ... ... артып отырғаны белгілі. Сондай ақ қазіргі нарықтық
экономика ... ... ... ... міндеттер қай
кезеңдегіден болмасын ... ... ... Өйткені, қазір де ... жаңа ... ... ... ... ... мен ... орын алуда және олардың дамуына Қазақстан Республикасының
меншік туралы заңдары арқылы кең өріс ... ... орай ... ... ... ... субъектілер арасындағы экономикалық және
қаржылық қатынастар саясаты жаңа сипат алып ... ... ... ... ... бойынша қажетті еңбек
шығындарын көп ... ... ... қолдан кемітіп жүр. ... ... ... мемлекеттік төленімге тиіс салықтарыдң
мөлшерін азайтып көрсетеді. ... ... ... ... жетілдіруге
кері әсерін тигізуде. Сондықтан еңбек есебін жетілдіру және оған ... ... ... ... ... ... түрлеріне еңбек
күнге көшірудің маңызы үлкен. Себебі, оның есебін жүргізу аса күрделі ... ... үшін ... іс тәжірибе еңбек ақы пәнінің жаңа түсінігін іске асыру
мақсатында, еңбек төлемін ... ... ... ... ... жағдайын жақсартуда және экономиканы нығайтуда оң қолдану
мүмкіндіктері ұсынылады:
- халықаралық ... ... және ... ақы ... ... елдердің іс тәжірибесі есебі мен, осы
сұрақтағы барлық деңгейдегі басқарушы ... ролі ... ... ... анықтау.
- Еңбек ақы бойынша белгіленген тәртіптегі заңды құжаттарды
қабылдау, онда есеп айырысудың қолдану тәртібі және ... ... күн ... ... мөлшері, тарифтік
ставка көрсетілуі қажет.
- Өнеркәсіпте және экономиканың басқадай ... ... өсуі ... ... ... ... ... және орындау.
Қорыта келе еңбек ақы есебін ... ... ... ... тұрақтандырып, сол кәсіпорынның қызметін алға жүргізу үшін
мынандай ұсыныстарды ... ... ... ... ... көрсететін қызметке
кеткен еңбек пен оған төленетін еңбекақы ... ... ... ... ... ... жұмысшы қызметкерлерге еңбекақы төлеу үшін еңбекақы қорынан
қоғамдық тұтыну қорына және т.б. ... ... ... қатар еңбек пен еңбекақы есебін ұйымдастыру одан әрі жетілдіру
үшін мынандай жағдайлар болуы керек:
- еңбектің өнімділігі мен ... ... ... ұлғайтуға
ынталандыратын еңбек ақы тиімді түрлерін кеңінен қолдану;
- еңбек пен өндірісті бақылаудағы ... ... ... ... құрылымын қолдау;
- еңбекақы төлеудің сыйлық беру ... ... да ... жұмыстағы
жетістіктерімен тығыз байланыстыра отырып дұрыс қадағалау
- еңбек пен ... ақы ... осы ... ... сай ... ... техникаларын қолдану алғашқы есеп ... ... ... ... ... жетілдіріп отыру және осы арқылы, ... ... ... осы ... ... әл ... арттыру.
Сөйтіп, осы күнгі экономикалық тығырықтан шығу. Ол үшін ... ... ... жұмыстарының ең алдындағы озық тәжірибелерін
пайдалану болып табылады.
Қолданылған ... ... ... 15.05.2007 ж. № 252. Еңбек кодексі
(2012.05.07. берілген ... мен ... ... С.Б. ... ... Оқулық, - Алматы, 2007.- 232-236б.
3. Мұрсалова Х.Н. Еңбекақы төлеу есебі: оқу ...... ... ... ресурс: Ашық энциклопедия, - kk.wikipedia.org/wiki/Жалақы
5. Назарова В.Л., Жапарханова М.С., Фурсов Д.А., Фурсов С.Д. ... ... ... ... ... Электрондық үкіметі ... ... ... ... ... ... қорғау министрлігі
- http://www.enbek.gov.kz/kk
8. Қ.К. Кеулімжаев, Н.А. Құдайбергенов, Бухгалтерлік есеп ... ... ... ... ... ... М.М. Мыңтаев, Ж.М. Мыззагелдиева, Нарық жағдайындағы ... оқу ... - ... ... ... А.К. Ержанов, Ә.К. Айтанаева, Г.Ш. Жұманова, М.С. Баянова, Ә.Е.
Иматаева. Басқару есебі: оқу ... ... ... ... В.Л. ... М.С. ... ... есебі: Оқулық,- Алматы:
Экономика, 2005, 195-208 б.
12. Б.А. Алибекова. Бухгалтерлік есеп ... І-ІІ ... ... кешені.050508-«Есеп және аудит» мамандығына арналған, -
Астана: Л.Н. Гумилев ... ... ... ... 2007, ... б.
13. В. П. Проскурина ГПНТБ России Бухгалтерлік есеп ... ... ... ... ... LEM, 2010. 86-113 б.
14. 15.12.2008 ж. № 100-IV ҚР ... және ... ... ... ... төлемдер туралы Заңы
15. Қазақстан Республикасының 2008 жылғы 10 желтоқсандағы N 99-IV Салық
кодексі (өзгерістер мен ... Б.А. ... ... есеп қағидалары: оқулық, - Астана: Л.Н.
Гумилев атындағы ЕҰУ: Сарыарқа, 2012.
-----------------------
47
52

Пән: Бухгалтерлік іс
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 30 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бағдарламалау ортасының сипаттамасы60 бет
Шығындардың классификациясы жалпы ережелері16 бет
Өндірістегі өнімнің өзіндік құнының калькуляциясының ішкі аудиті4 бет
«Кит со» ЖШС еңбекақы есептеу және еңбекақының «1С бухгелтерия» жүйесінде жүргізілуі31 бет
«Семей былғары-мех комбинаты» ЖШС-дегі өндірістік шығындардың аудиті және талдауы66 бет
«ш. бейсенованың «сүзгенің соңғы күндері» хикаятындағы лиризм мен психологизм. а.кемелбайдың "қоңыр қаз" шығармасын талдау. е.раушановтың « ғайша - бибі»поэмасының құрылымдық ерекшелігі. е.раушановтың «аспанға көшіп кеткен ел» поэмасының сипаты. е.раушановтың «қызық емес оқиға» атты поэмасының діни- мифологиялық сюжеті. ақын н.айтұлының «тоғыз тарау» поэмалар кітабына қысқаша талдау»21 бет
«Қоғамдық ұдайы өндірістегі ақшаның мәні, функциялары және рөлі»6 бет
Аяқталмаған өндірісті бағалау,есептеу және шығындардың аналитикалық есебі16 бет
Ақшаның қажеттілігі, экономикалық мазмұны, ұдайы өндірістегі атқарымы мен маңызы. ақшаның даму кезеңдері26 бет
Банктің қызметіндегі табыстар мен шығындардың сипаттамасы20 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь