21 ХҚЕС «валюталық бағам өзгерісінің әсері»

МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .

1 БУХГАЛТЕРЛІК ЕСЕПТІ 21 ХҚЕС.НА СӘЙКЕС ҰЙЫМДАСТЫРУ ЖӘНЕ ТЕОРИЯЛЫҚ АСПЕКТІЛЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1.1 ХҚЕС экономикалық мазмұны, мәні мен ҚР қолдану ... ... ... ... ... ... ... ... .
1.2 21 ХҚЕС сипаттамасы, мақсаты мен қолдану аясы ... ... ... ... ... ... ... ... .

2 21 ХҚЕС.ҚА СӘЙКЕС ВАЛЮТАЛЫҚ ЕСЕПТІҢ АЙЫРМАШЫЛЫҒЫ...
2.1 Валюталық операциялар есебі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
2.2 Бағам айырмашылығының есебін ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
2.3 Валюталық операцияларды жетілдіру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
КІРІСПЕ

Еліміз Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев 2014 жылғы 17 қаңтарда ҚР Парламентінің қос палатасының отырысында Қазақстан халқына кезекті – «Қазақстандық жол–2050: Ортақ мақсат, ортақ мүдде, ортақ болашақ» атты Жолдауын жолдап, Қазақстанның әлемдегі ең дамыған 30 елдің қатарына кіру тұжырымдамасында алдағы жұмыстың ұзақмерзімді басымдықтарын белгіледі. Аталған басымдықтардың бірі мемлекет жұмысының негізгі бөлігі Қазақстан бизнесін, әсіресе шағын және орта бизнесті дамытуға барынша қолайлы жағдай жасау және таяудағы 10-15 жылда ғылыми қамтымды экономикалық базис жасау. Бұл Қазақстанның әлемдік экономикада экономикалық қатынастарға белсене қатысуын талап етеді. Ал бұл үрдіс шетелмен қарым-қатынаста міндетті түрде валюталық бағам және бағам айырмашылығы орын алатынын білдіреді, яғни әр елдің экономикасының негізі – өз ұлттық валютасы бар [1].
Қазақстанның әлемдік экономикалық қатынастарда басқа елдермен сауда, экономикалық қарым–қатынасқа түсуі үшін, шетелдермен экспорт пен импорта, әлемдік капитал ағымдарының іске асуына және шетел валюталырының еркін айналымын ұйымдастыруда, сонымен қатар халықаралық әр түрлі қарым-қатынасты іске асыру валюталық жүйе негізінде жолға қойылады.
Валюталық бағам – бұл бір елдің ақша бірдігінің басқа бір елдердің ақша бірліктеріне бейнеленген бағасы. Әрбір елдің ұлттық валюталарын салыстыру олардың өндіріс және айырбас процессінде пайда болатын объективті құндық қатынастарына негізделеді. Валюталық бағам валюталарға сұраныс пен ұсынысқа ықпал етуші көптеген факторларға байланысты өзгереді [2, б.87].
Халықаралық валюталық жүйе дүниежүзiлiк шарушылықтың шеңберiндегi сатып алу және сату айналымын тудыратын әдiстер, құрал жабдықтар және мемлекетаралық ұйымдардың жиынтығынан тұрады. Оның пайда болу және одан әрi даму экономикасы халықаралық ақша кеңiстiгiндегi адекватты шарттарды талап ететiн ұлтаралық капитал үрдiсiнiң объективтi дамуын бейнелейдi. Халықаралық валюталық жүйенiң негiзгi құраушы элементтерi ретiнде әлемдiк ақшалай тауар және халықаралық өтiмдiлiк, валюталық курс, валюталық рыноктар, халықаралық валюта, қаржылық ұйымдар және мемлекетаралық валюталық келiсiм шарттарды атауға болады.
Елiмiздiң әлемдiк нарықта алдынғы қатарлы елдер санатына қосылуы үшiн iшкi экономикалық өсумен қатар, халықаралық экономикалық қатынастарымыз дамып, соның iшiнде өзектi саласы халықаралық валюталық қатынастардың дамуы елiмiз үшiн маңызды. Өйткенi бiздiң экономикамызда теңгемiз еркiн айналысқа шыққандықтан, әлемдегi валюта өзгерiстерi бiзге де әсер етедi.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

1 Қазақстан Республикасы Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың «Қазақстан жолы - 2050: Бір мақсат, бір мүдде, бір болашақ» Жолдауы
2 Алибекова Б.А., Нурхалиева Д.М. Халықаралық қаржылық есеп беру стандарттарына негізделген бухгалиерлік есеп принциптері: Оқу құралы.–Астана:Л.Н.Гумилев атындағы ЕҰУ– 2007, 87 б.
3 Орталық бухгалтерлер үйі – www.grossbuh.kz/information/list/id/23.htm
4 ҚР бухгалтерлік есепке алу және аудит жүйесін дамыту тұжырымдамасы – www.adilet.kz
5 Әбдіманапов Ә. Бухгалтерлік және қаржылық есеп принциптері (Халықаралық стандарт). Оқулық. –Алматы, 2006, 112б.
6 Алибекова Б.А. Бухгалтерлік есеп қағидалары: Оқулық –Астана:Сарыарқа баспасы, 2012, 21-23б.
7 Бухгалтерлік есеспке заңнамалы-нормативтік құжаттардың әдістемелік жинағы: Қарағанды, 2008
8 ХҚЕС (IAS) 21 «Валюталық бағам өзгерісінің әсері», 2005
9 Әбдіманапов Ә. Қаржылық есеп: Оқулық – Алматы, 2007, 331 б.
10 Алибекова Б.А. Бухгалтерлік есеп принциптері. ОӘК. –Астана: Л.Н.Гумилев атындағы ЕҰУ – 2007, 237б
11 Әбдіманапов Ә. Қаржылық есеп: Оқулық –Алматы, 2007, 362-365 б.
12 Захарьин, В. Р. Бухгалтерский финансовый учет: Учебное пособие: РИОР, 2005, 115-123 стр.
13 Кеулімжаев К.К., Ажибаева З.Н. Қаржылық есеп - Алматы, Экономика, 2003, 186-194 б.
14 Кеулімжаев Қ.К, Әжібаева З.Н., Құдайбергенов Н.А. Бухгалтерлік есеп принциптері. Оқу құралы. – Алматы: Экономикс, 2003, 253-262 б.
15 Нүрсейітов Е.О. Ұйымдардағы бухгалтерлік есеп/Оқулық құралы. – Алматы, «Издательство LEM» ЖШС, 2009, 61-74 б.
16 "Ұлттық қаржылық есептілік стандартын бекіту туралы" Қазақстан Республикасының Қаржы министрінің 2013 жылғы 31 қаңтардағы № 50 Бұйрығы. Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде 2013 жылы 8 ақпанда № 8328 тіркелді.
17 Қаржы есептілігін еәзірлеу және ұсыну тұжырымдамасы – www.mf.minfin.kz
18 Валютные операции, связанные с перемещением валюты и валютных ценностей. «Импорт-Эскпорт»//№9 за 2011 г. 12-16 стр.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ.....................................................................
............................................
1 БУХГАЛТЕРЛІК ЕСЕПТІ 21 ХҚЕС-НА СӘЙКЕС ҰЙЫМДАСТЫРУ ЖӘНЕ ТЕОРИЯЛЫҚ
АСПЕКТІЛЕРІ................................................................
1.1 ХҚЕС экономикалық мазмұны, мәні мен ... 21 ХҚЕС ... ... мен қолдану
аясы.................................
2 21 ХҚЕС-ҚА СӘЙКЕС ВАЛЮТАЛЫҚ ... ... ... ... Бағам айырмашылығының есебін
ұйымдастыру...........................................
2.3 Валюталық операцияларды
жетілдіру............................................................
ҚОРЫТЫНДЫ...................................................................
.....................................
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН
ӘДЕБИЕТТЕР..................................................................
.
КІРІСПЕ
Еліміз Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев
2014 жылғы 17 қаңтарда ҚР ... қос ... ... ... ...... ... Ортақ мақсат, ортақ
мүдде, ортақ болашақ» атты Жолдауын жолдап, ... ... ... 30 ... ... кіру ... алдағы жұмыстың
ұзақмерзімді басымдықтарын белгіледі. Аталған басымдықтардың бірі мемлекет
жұмысының негізгі бөлігі ... ... ... ... және ... ... барынша қолайлы жағдай жасау және таяудағы 10-15 жылда
ғылыми ... ... ... ... Бұл Қазақстанның әлемдік
экономикада ... ... ... қатысуын талап етеді. Ал бұл
үрдіс шетелмен ... ... ... ... бағам және бағам
айырмашылығы орын алатынын білдіреді, яғни әр елдің экономикасының негізі –
өз ұлттық валютасы бар ... ... ... ... ... ... түсуі үшін, шетелдермен экспорт пен импорта,
әлемдік капитал ағымдарының іске асуына және шетел ... ... ... сонымен қатар халықаралық әр түрлі қарым-қатынасты
іске асыру валюталық жүйе ... ... ... ... ... ... ... бейнеленген бағасы. Әрбір  елдің ұлттық валюталарын 
салыстыру олардың өндіріс және ... ... ... болатын
объективті құндық қатынастарына негізделеді. Валюталық ... ... пен ... ... етуші көптеген факторларға байланысты ... ... ... жүйе ... ... сату ... құрал  жабдықтар және
мемлекетаралық ұйымдардың жиынтығынан тұрады. Оның пайда болу және одан әрi
даму экономикасы халықаралық ақша ... ... ... ... ... ... ... объективтi дамуын бейнелейдi. 
Халықаралық валюталық жүйенiң негiзгi ... ... ... ... ... және ... өтiмдiлiк,  валюталық курс,  валюталық
рыноктар,  ... ... ... ... және ... келiсiм шарттарды атауға болады.
Елiмiздiң әлемдiк нарықта алдынғы қатарлы елдер санатына қосылуы үшiн
iшкi ... ... ... ... ... қатынастарымыз
дамып, соның iшiнде өзектi саласы халықаралық валюталық қатынастардың дамуы
елiмiз үшiн маңызды. ... ... ... ... ... ... ... валюта өзгерiстерi бiзге де әсер етедi.
Курстық жұмыстың тақырыбының ... – кез ... ұйым ... ... қызметті екі әдіспен жүргізе алады: не операцияларды
шетелдік валютамен ... не ... ... ... ... алады.
Сонымен бірге өзінің қаржы есептілігінде ұйым деректерді ... ... ... ... валюталық операциялар ... ... ... ... ... және ... ... анықтап,
экономикалық категория ретінде мазмұны мен мүдделі ... ашу ... ... ... және ... мен ... заңнамаларды елеу
негізінде, оның қызметінің теориялық сипатын беру. Сонымен қатар ... ... және ... ... ... ... есептілігінде
көрсету, сондай-ақ қаржы есептілігінің көрсеткіштерін ұсыну валютасына
қайта есептеу тәртібін ҚЕХС-на сүйене отырып ... ... ...... объектісі ретінде алынған 21
«валюталық бағам өзгерісінің ... ... ... ... ... ... операцияларды және шетелдік қызметті ұйымның ... ... ... ... ... ... ... оны жетілдіру жолдарын және нарықтық талаптарға сай жағдайға әкелу
бағыттарын зерделеу болып табылады
Курстық ... ... жету үшін ... ... қойылған:
- ХҚЕС экономикалық мазмұны, мәні мен мақсатын;
- 21 ХҚЕС сипаттамасы: мақсаты, ... аясы мен ... ... ... ... мазмұны және валюта
түрлерін анықтау;
- қолданыстағы валюта және оның ауысуын;
- валюталық операциялар есебін ... ... ... ... ... ... қолданыстағы валютадан өзгеше ұсыну валютасын пайдалануды;
- бағам айырмашылықтарын ... ... ... ... ... ... қарастыру.
Курстық жұмыстың тәжірибелік маңыздылығы – ... ... ... және оның ... техникаларын үйренуге байланысты
мәселелердің теориялық және практикалық маңызы зор. Бұл еліміздің ... ... одан әрі ... ... ... еліміздегі банктік жүйелердің күрт дамуына және валюталық
операцияларды жүзеге асыруға лицензия ... және ... ... құрылып
жатқан валюта рыногын және халықаралық валюта рыногын игеруге ... ... жаңа ... пайда болуына байланысты, сондай-ақ елімізде
жүргізіліп жатқан реформалардың ... ... ... ... ... (21 ... ) СӘЙКЕС ҰЙЫМДАСТЫРУ ЖӘНЕ
ТЕОРИЯЛЫҚ АСПЕКТІЛЕРІ
1.1 ХҚЕС экономикалық мазмұны, мәні мен ҚР қолдану
Халықаралық қаржылық есептілік стандарттары (ХҚЕС, ағыл. ... ... ...... ... ... ... шешімдерді қабылдау үшін қажетті ... ... ... ... ... (стандарттар және түсіндірме жазбалар)
жиынтығы.
1973 жылдан 2001 ... ... ... ... ... стандарттары бойынша Комитет (Board of the International
Accounting Standards ... (IASC ... ... ... ... (IAS) атауымен шығарды [3].
ХҚЕС-ның есептілік жасаудың бірнеше ұлттық жазылған ережелерінен
айырмашылығы – ... ... ... ... ... сүйеніп кез келген жағдайдан тиімді шешім қабылдауға болады.
Мәселен, есептілік принципі, үздіксіздік принципі, сақтық және т.с.с
Қазақстан Республикасында бухгалтерлік есепке алу мен ... ... ... ... түрде реформалау он жылдан астам уақыт бойы жалғасты.
«Бухгалтерлік есепке алу ... заң күші бар ... ... әрі – ... жылы қабылдау бастапқы кезеңі болды. Халықаралық стандарттардың
негізінде әзірленген Қазақстандық бухгалтерлік ... алу ... жылы ... ... ... бастамасы ретінде қызмет етті.
Осы процестің екінші және ең ... ... 2002 жылы ... 2-1-баппен
толықтыру болды, ол бойынша ХҚЕС-ке сәйкес қаржылық есеп беруді мемлекеттік
мекемелерді қоспағанда, ұйымдар ... ... ... ... ... 2003 ... 1 ... бастап, акционерлік қоғамдар 2005 жылдың
1 қаңтарынан бастап және өзге де ұйымдар 2006 ... 1 ... ... ... ... ... ... қолдану жөніндегі
әдістемелік ұсынымдар ... ... ... есеп беру ... ... есеп ... ... сәйкес жасайтын ұйымдар ... ... алу ... ... ... әзірлеу жөніндегі
нұсқаулық (негіз) бекітілді.
Сонымен бірге, ... ... ... ... ... ... көшу жөніндегі 2003-2004 жылдарға арналған іс-шаралар
жоспары туралы» Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің 2003 жылғы ... № 88 ... ... ... іс-шаралар ойдағыдай іске
асырылды.
Қазақстан Республикасының қолданыстағы заңнамасына талдау жасалды,
оның негізінде «Бухгалтерлік есепке алу мен ... есеп беру ... ... ... ... заңнамалық актілеріне бухгалтерлік есепке
алу мен қаржылық есеп беру мәселелері бойынша ... мен ... ... ... ... ... жобалары әзірленді.
Сонымен қатар «Барлық заңды тұлғалардың халықаралық қаржылық есептілік
стандартына (ХҚЕС) көшуін ... ету ... ... ... ... ... ... туралы ҚР Үкіметінің 2007 ... ... №760 ... ... есеп ... реттеп, мұның құрамдас бөліктерін жетілдіріп
отыру мемлекеттік және басқа да ... ... ... ... нәтижені құқықтық реттеу осы құқықтық-нормативтік реттеу деңгеінен
бастау алады [4].
Қазақстан Республикасындағы бухгалтерлік есеп ... ... ... ... ынта ... субъектілерді тұнық әрі ... ... күші күші бар ... ... ету ... осы талаптарға сай алдаңғы кезеңдерде есеп жүйесін реттеу
бағыттарын төмендегіше сипаттауға болады:
- шаруашылық фактілерін тек қана арнайы белгіленге шоттарға жазып ... ... есеп ... мен ... соның негізінде тиімді
экономикалық шешімдер қабылдау бағытын қамтамасыз ету; ... есеп ... ... ... қаржылық стандарттар жүйесімен
үйлестіру; халықаралық қаржылық есеп стандарттарын ұлттық экономика мен
аймақтық экономика ерекшеліктеріне қарай бейімдеу;
- бухгалтерлік есеп ... ... ... ... мен ... б. ... бухгалтерлік есептің ұйымдастырылуы мен жүргізілуі бойынша жалпы
тәсілдердің шаруашылық жүргізуші субъектілердің өздерінің ынтасымен үйлесуі
қазырғы кезде ... ... есеп ... ... ... ... Бұл ... бухгалтерлік есеп жүйесіне төрт
денгейлі реттеу жүргізу ... ... ... ... - ... ... алу мен қаржылық есеп ... ... ... 1995 ... 26 желтоқсандағы №2732 Заңы.
Онда бухгалтерлік есепті ұйымдастырудың және жүргізудің, қаржылық ... ... ... ... ... ... мен ... заңды және жеке тұлғалардың, басқару қызметкерлерінің бұл
саладағы құқықтары, ... мен ... ... ... ... ... шаралар; активтер мен
міндеттемелерді бағалау тәртібі, бухгалтерлік ... ... ... ...... есеп ... жүйесі. Бухгалтерлiк
есепке алу стандарттары бухгалтерлiк есепке алуды жүргiзудiң және қаржылық
есеп берудi жасаудың жалпы ережелерi мен әдiстерiн ... есеп ... ... ... ... ... ... есептілігін әзірлеу және ұсыну ... мен ... ... ... ... ... ... ұйымдар үшін құрылған бухгалтерлік есеп шоттарының жұмыс жоспары
да жатады. Бірінші ... ... ... үшiн қаржы есептiлiгiн
әзiрлеу және ұсыну негiзiнде жатқан ережелердi баяндайды. Ал ... ... есеп ... ... ... әзірлеу жөніндегі жалпы
талаптарды айқындайды.
Үшінші денгей – бухгалтерлік есеп ... ... ... ... ... ... ... көлеміне, типіне
және құқықтық – нормативтік құжаттарда көрсетілген ... ... ... ... ... тікелей өздері ұйымдастырудың
нұсқаларын ұсынатын әдістемелік ұсыныстар мен нұсқаулар.
Осы аталған үш деңгейдің құжаттары ... олар ... ... мен ... жалпы ережелерін анықтайды және де ол ... түрі мен ... ... ... ... ... тұлға
болып есептелетін барлық кәсіпорындар мен ұйымдар, ... ... ... ... ... ... ... айналысатын жеке тұлғалар
да пайдалана ... ... ... олардың негізінде шаруашылық жүргізудің
ұйымдық-құқықтық нысанына, көлеміне, салалық ерекшеліктеріне, қызметінің
саласы мен сипаттамасы және басқадай міндеттерміне ... ... ... ... ... есептің және бақылаудың нақты
нысандары мен әдістерін өз беттерінше ... алу ... ... есеп ... ... ... ... – «Бухгалтерлік
есепке алу мен қаржылық есеп беру туралы» Қазақстан Республикасының 1995
жылғы 26 ... № 2732 ... ... есеп ... ... есеп ... ... органдар дайындап шығарған
басқадай нормативтік актілердің негізінде дайындалған, ... ... ... құрайтын ұйымның өзінің бухгалтерлік есеп жөніндегі
бұйрықтары мен ... [6, б. ... 21 ХҚЕС ... ... мен ... ... шетелдік валютамен байланысты қызметті екі әдіспен жүргізе алады.
Ол не операцияларды ... ... ... не ... ... ... ... Сонымен бірге өзінің қаржы есептілігінде ұйым деректерді
шетелдік ... ... ... ... ... ... стандарты «валюталық ... ... деп ... ... 1995 жылы ... мен ... ... жылдан бері қолданылып келеді [7]
Осы Стандарттың ... - ... ... ... ... ... ұйымның қаржы есептілігінде көрсету, сондай-ақ қаржы
есептілігінің көрсеткіштерін ... ... ... ... ... ... ... негізгі мәселелер қандай айырбас бағамын (бағамдарын)
белгілеу және айырбас бағамдарындағы өзгерістердің ... ... ... ... болып табылады.
21 ХҚЕС қолданылу саласы:
– шетелдік валюталармен ... және ... 39 IAS ...... және бағалау» Халықаралық стандартын қолдану аясындағы
туынды операциялар мен қалдықтардан басқаларын есепке алу кезінде;
– шетелдік қызметтің шоғырландыру, ... ... ... ... есепке алу әдістерімен ұйымның қаржы есептілігіне ... мен ... ... ... ... ... ұйымның нәтижелері мен қаржы көрсеткіштерін ұсыну валютасына ... ... ... ... ... 39 IAS көптеген валюталық туынды құралдарға қолданылады,
сондықтан ... ... осы ... ... саладан шығарып
тасталады. Екінші жағынан, 39 IAS-стандарты ... ... ... ... ... ... ... контракттарға кіргізілген кейбір
валюталық туынды құралдар) осы Стандарт әсерінің аясында болады. Сонымен
қатар, осы ... ... ... ... сомаларды ұйым өзінің
қолданыстағы валютасынан өзінің ұсыну ... ... ... ... ... баптарды шетелдік валютамен хеджирлеуді, соның ішінде
шетелдік қызметке таза ... ... ... ... 39 ХҚЕС ... есепке алуға қолданылады.
Осы стандарт ұйым қаржы есептілігін шетелдік валютамен ... ... және ... ... түпкілікті түрінде Халықаралық қаржы
есетілігінің стандарттарына сәйкес келуін көздейтін ... ... ... ... ... осы талаптарға сай келмейтін қайта
есептеулерге қатысты осы Стандартта ... ... ... тиіс ... ... ақша ... қозғалысы туралы есепте шетелдік
валютамен ... ... ... ... ақша ... ... ... нәтижесінде пайда болатын ақша қаражатының ағынын көрсетуге
қатысты емес (7-«Ақша қаражаттарының ... ... ... ... ... ... мәндерде мынадай терминдер
пайдаланылады:
• Жабу бағамы – валюталардың ... ... ... ... бағамы.
• Бағам айырмашылығы – шетелдік валюталар бірлігінің бірдей санын қайта
есептеу нәтижесінде пайда болатын айырмашылық.
• Валюта ... – бір ... ... ... ... Әділ құн – ... ... осындай операция жасағысы келетін, бір-біріне
тәуелді емес тараптар арасында мәміле жасау ... ... ... міндеттемені реттеуге болатын сома.
• Шетелдік валюта – ұйымның қолданыстағы валютасынан өзгеше валюта.
• Шетелдік қызмет - өз қызметі есеп ... ұйым ... ... ... елде ... ... ... немесе жүзеге асатын есеп беруші
ұйымның еншілес, ... ... ... ... ... болып
табылатын ұйым.
• Қолданыстағы валюта – ұйым өз ... ... ... ... ... пайдаланылатын валюта. Топ – еншілес ұйымдары бар ... Ақша ...... бар ... ... ... және ... бірлігін
нақты немесе белгіленетін сомаларда алу ... ... ... Шетелдік қызметке таза инвестициялар – осы қызметтің таза активтеріндегі
есеп беруші ұйым үлесінің шамасы.
• Ұсыну валютасы - қаржы ... ... ... ... ... ...... есеп айырысуға арналған айырбас бағамы.
Қолданыстағы валюта. Ұйым өз қызметін ... ... ... ... ... ол ... ақша қаражатының негізгі бөлігін
жинақтап, жұмсайтын орта ... ... ... қолданыстағы валютасын
анықтау кезінде ұйым мына ... ... ... ... тауарлар мен қызметтердің сату бағасына негізгі әсер ететін
валютаға (ондай ... - ... мен ... сату ... және солар бойынша есеп айырысатын валюта);
және
(іі) бәсекелестік күштері мен бәсекелестік ... ұйым ... мен ... ... негізінен айқындайтын ел валютасы.
(b) тауаурлар немесе қызметтер жеткізуге байланысты еңбек, материал және
басқа шығындарға негізгі ... ... ... ... ...... шығындар көрсетілетін және өтелетін валюта).
Төменде көрсетілген факторлар да ұйымның қолданыстағы валютасының
белгілері бола ... ол ... ... ... ... ... ... қарыз және
үлес құралдарының эмиссиясы) білдірілетін валюта болып ... ол ұйым ... ... ... ... ... ... қалдыратын
валюта болып табылады.
Шетелдік қызметтің қолданыстағы валютасын анықтау және ... есеп ... ұйым ... валютамен теңдестіру кезінде көңіл
бөлінетін тағы да бірқатар факторлар бар (бұл ... есеп ... ... ... ... ... ... филиалы, қауымдасқан ұйым ... ... ... ... ... ұйым болып табылады):
1. мұндай шетелдік қызмет есеп беруші ұйым қызметінің жалғасы ... ... ... ... ... қызмет ретінде жүзеге асырыла
ма. ... ... ... асырушы ұйым есеп беруші ұйымнан импорт
бойынша алынатын тауарларды тек сататын және ... ... ... ... ол бірінші жағдайдың мысалы болып табылады. Шетелдік
қызметті жүзеге асырушы ұйым ақша қаражаты мен басқа ақша ... ... ... ... қордалайтын және көбінесе өзінің
жергілікті валютасымен қарыз алатын болса, ол екінші жағдайдың мысалы
болып табылады.
2. есеп беруші ... ... өз ... шетелдерде жүзеге
асырушы ұйым қызметіндегі үлесі елеулі ме, әлде елеусіз бе.
3. шетелдік қызметтен келіп ... ақша ... ... есеп беруші
ұйымның ақша ағынына тікелей әсер ете ме, және де оны оның ... ... бола ... ... ... ... ақша ... ағыны орын алып
отырған және, әдетте, күтілетін қарыз ... есеп ... ... ақша ... ... ... көрсетуге жеткілікті ме.
Жоғарыда аталған индикаторлар бірдей сипатта болмаса, ал ... ... ... ұйым ... өз тәжірибесін негізге ала отырып,
негіз қалайтын операциялардың, оқиғалардың және жағдайлардың экономикалық
тиімділіктерін ... дәл ... ... ... ... ... негіз қалаушы
операцияларды, оқиғаларды және ... ... ... кейін, қолданыстағы валюта, жоғарыда аталған операцияларда,
оқиғаларда және жағдайларда, өзгерістер болатыннан басқа ... ... ... ... ... ... гиперинфляциялы экономика жағдайларында
пайдаланылатын валюта болса, ұйымның ... ... ... ... ... Халықаралық стандартына сәйкес қайта
есептелуге тиіс. ... ... осы ... ... ... тиістіден
басқа валютаны (мысалы, өзінің бас ұйымының қолданыстағы валютасын) өзінің
қолданыстағы валютасы ретінде қабылдай отырып, ... ... ... ... ... ... ... шетелдік еншілес және құрамдас мекемелермен олардың
құрылымдық ... ... ... ... баптарды қайта бағалау
уақытында туындайтын ... ... баса ... ... ... ... курстық айырма шетелдік ұйымдарға салынған таза инвестицияның
бір бөлігі ... ... және ол ... ... ... ... (инвестиция сатылмай тұрғанда). Бір мезгілде курстық айырма пайда ... ... де ... ... ... пайда мен залал есебінде ... ... таза ... ... ... кредиторлық қарыздарды қайта
бағалау барысында ... ... ... ... ... ... сатылғанға дейін) [9, б.331].
2 21 ХҚЕС-ҚА ... ... ... ... ... ... есебі
Қазақстандық ұйымдардың сыртқы экономикалық қызметінің ұлғая түсуіне
байланысты, олардың ... ... ... және ішкі ... ... ... ... валюталық операцияларды жүргізу
механизмін жетілдіру қажеттілігі туындайды.
Шетелдік валюта - ұйымның қолданыстағы ... ... ... ... ... жатады:
– кассадағы, банктегі депозиттік және несиелік шоттардағы валюталық
қаражаттар, оның ішінде ... ... ... ақша ... ... ... қысқа мерзімді және ұзақ мерзімді бағалы қағаздар;
– шетелдік валютадағы дебиторлық және кредиторлық берешектер, ... ... ... ... ... ... айырмашылық - кәсіпорын бағамдық айырмашылыктан зиян
шеккен жағдайда пайда болады. Ол келесі бухгалтерлік жазумен рәсімделеді:
7430 «Бағам айырмасы ... ... ... ... ... валютамен ақша қаражаттары».
Сонымен, ағымдағы валюталық ... ақша ... ... оны жүргізу кезінде пайда болатын бағам айырмашылықтарын
бухгалтерлік есепте дұрыс көрсету болып ... [10, ... ... ... ... ... ... айырбастау
бағамы бойынша көрсетіледі. Халықаралық тәжірибеде бір апта немесе бір ай
ішінде орташа бағам сол ... ... ... ... ... ... үшін қолданылады. Алайда, айырбастау бағамы елеулі ауытқитын
жағдайда, кезең ішіндегі орташа бағамды пайдалану орынсыз ... ... ... ... ... ... ... валюта – субъект жұмыс істейтін негізгі экономикалық ортаның
валютасы. Қазақстан Республикасында теңге функционалдық ... ... ... ... – ол ... ... ... шетелдік валютада көрсетілген тауарларды немесе ... ... ... ... ол бойынша төленуге немесе алынуға тиіс сома шетелдік валютада
көрсетілген қарыздарды ұсынатын немесе алатын; ... ... да бір өзге ... ... сатып алатын немесе сататын,
өзіне шетелдік валютада көрсетілген міндеттемелерді алатын ... ... қоса ... ол ... ... ... шетелдік валютада
көрсетілген немесе жүргізілуі тиіс валюта.
Шетелдік валютада бастапқы тану кезінде субъект ... ... ... ... ... ... мен ... валюта
арасындағы спот-бағамды қолдану жолымен операцияны ескеруге тиіс. Операция
күні – операция осы ... ... тану ... алғаш рет
қанағаттандыратын күн. Практикалық тұрғыдан негізге ала отырып, операция
күніндегі іс ... ... жуық мәні ... ... бағам жиі
қолданылады, мысалы, бір аптадағы немесе бір ... ... ... осы ... жасалған әрбір шетелдік валютадағы барлық операциялар ... ... ... ... ... ... ... ауытқуы
кезінде кезең үшін орташа бағамды пайдалануға жол берілмейді [11, ... ... ... ... ... жабу ... пайдалана отырып, шетелдік валютадағы ... ... ... ... ... айырбастау бағамын пайдалана отырып,
шетелдік ... ... құн ... өлшенетін монетарлық баптарды
аударуға; және
3) әділ ... ... ... ... ... бағамын пайдалана
отырып, шетелдік валютада әділ құн бойынша өлшенетін монетарлық баптарды
аударуға тиіс.
Субъект монетарлық баптар ... ... есеп ... ... ... ішінде немесе алдыңғы қаржылық есептерде олар туындайтын ... ... ... ... ... тану ... олар
аударылғандардан айырмашылығы бар ... ... ... ... ... туындайтын бағамдық айырмаларды тануға тиіс.
Монетарлық емес баптан түсетін кіріс немесе болатын ... ... ... ... ... ... ... тікелей капиталда
өзгеруіне байланысты осындай ... ... ... кез ... таниды. Керісінше, егер монетарлық емес түсетін кіріс ... ... ... ... ... ... ... субъект валюта
бағамдарының өзгеруіне байланысты осындай пайданың немесе залалдың кез
келген компонентін пайданың ... ... ... ... ... валютаның бағамы өзгерген жағдайда осы ... ... ... рәсімдерін қолдану қажет. Субъектінің функционалдық
валютасы субъектіге жататын негіз ... ... ... мен
жағдайларды көрсетеді. Тиісінше, функционалдық валюта белгіленгеннен ... осы ... ... ... ... мен ... ... ғана өзгертілуі мүмкін. Мысалы, негізінен, тауарлар мен
қызметтердің сату ... әсер ... ... ... субъектінің
функционалдық валютасының өзгеруіне әкелуі мүмкін.
Шетелдік валюта бағамының өзгеру әсері перспективалы түрде ... ... ... ... өзгерген күнгі валютаның айырбас ... ... ... ... жаңа ... ... ауыстырады.
Алынған, осылайша монетарлық баптардың ауыстырылған ... ... ... ... ... ... капиталда жіктелген, шетелдік қызметті
ауыстырудан ... ... ... осы ... істен шыққанға дейін
пайданың немесе залалдың құрамында танылмауға тиіс.
Егер ... ... ... ... валютасынан
айырмашылығы болса, онда ол өз ... ... және ... ... ... ... ... Мысалы, егер топ әр түрлі
функционалдық валюталары бар жекелеген ұйымдарды ... ... онда ... ... ... және ... жағдайы шоғырландырылған
қаржылық есептерді ұсыну үшін жалпы валютада көрсетіледі.
Функционалдық валютасы гиперинфляциялық ... ... ... ... ... пайдалана отырып, қызметтің ... ... ... ... ... валютасына ауыстыра алады:
1) әрбір ұсынылған баланстағы актив мен міндеттемелер (яғни салыстырма
соманы қоса ... ... ... күні жабу бағамы бойынша ауыстырылуға
тиіс;
2) пайда мен залал туралы әрбір есептегі кірістер мен ... ... ... қоса алғанда) операцияларды жасау күнгі валютаның айырбас
бағамдары бойынша ауыстырылуға тиіс; және
3) барлық туындайтын бағамдық айырмалар ... жеке ... ... ... ... ... субъект операция күнгі валютаның айырбас
бағамдарына шамамен тең бағамдарды, ... ... мен ... ... үшін кезең үшін орташа бағамды пайдалануы мүмкін. ... ... ... ... ... болған кезде кезең үшін
орташа бағамды пайдалануға жол ... ... ... ... ... мен ... операция күнгі валютаның айырбас бағамдары
бойынша, ал активтер мен міндеттемелерді жабу бағамы ... ... ... ... ... ... ... құрамында танылған
кірістер мен шығыстардың баптары ... да, ... ... ... ... да туындайды;
2) алдыңғы жабу бағамынан айырмашылығы бар жабу ... ... ... таза ... ... ... шоғырландырылған шетелдік қызметке жататын, бірақ
толық ... емес ... ... ... және азшылық үлесіне
жататын жинақталған бағамдық айырмалар азшылық үлесіне жатады ... ... оның бір ... ... ... ... ... экономика болып табылмайтын
субъект қызметтің нәтижелері мен қаржылық ... ХҚЕС ІАS ... ... өзгеруінің әсері» 21-ге сәйкес басқа есептілік валютасына
ауыстыруға тиіс [12, б.115-123].
Қолданыстағы валютаның ауысуы ... ... ... ... ауысуы
болған күнгі бағам бойынша жаңа қолданыстағы валютаға қайта есептеу
жүргізіледі. Ақшалай емес ... ... ... ... ... ... ... тарихи құны бойынша көрсетіледі.
Шетелдік қызмет туралы қаржылық есептілігін қайта есептеу кезінде пайда
болатын, ХҚЕС (IAS) 21 ... ... ... ... ... сол ... шығарылғанға дейін пайдада немесе шығында
танылмауы тиіс.
Егер қолданыстағы валюта гиперинфляциялық жағдайда қолданылатын валюта
болып ... онда ... ... ... ХҚЕС (IAS) ... ... қаржы есептілігі» сәйкес қайта есептеледі.
Кесте 1
Ұйым қызметінің және қаржылық жағдайының нәтижелерін есептеу (ХҚЕС
(IAS) 21)
|қолданыстағы ... ... ... ... гиперинфляция |
|жағдайындағы валюта болып табылмайды |жағдайындағы валюта болып табылады ... ... | ... ... баланс |
|бойынша активтер | ... ... ... ... міндеттемелер | ... ... ... қайта |
|(салыстыруды қоса |баланс күнгі ... мен ... ... ... ... ... | |
| ... | | ... ... мен | ... ... туралы | ... ... жоқ ... ... бойынша | ... ... ... ... ... мен | ... сәйкес қаржылық есептілігінде |
|шығыстар | ... ... ... ... ... қоса | ... ... сомалар болып |
|алғанда) | ... |
| | ... ... ... ... ... жеке бабы ретінде | ... | ... ...... бар валюта бірліктері, активтер және ... ... ... ... ... алу немесе төлеу жөніндегі
міндеттемелер. Ақша қаражаттарына ... ... ... ... шоттардағы қалдықтар жатады. Ақшалай емес баптарға
(монетарлық емес баптар) жедел депозиттер мен ақша алулар үшін ... ... ... ... ... ... 2
Ақша баптарының жіктелуі
|монетарлық баптар | ... емес ... ... |ақшалай емес | ... ... ... ... | ... депозиттер немесе ... ... ... | ... және ... ... ... |клиенттер ... | ... ... ... кіші ... ... | |сертификаттары, мемлекеттік |
|кассаның ... ... да | ... ... жоғары өтімді бағалы|
|қолма-қол ... ... | ... ... | | | ... ... ... ... кезінде және жоғары пайыздық мөлшерлеме
орын алатын кезеңде ақшалар ... және ... ... ... ... ... ... сертификаттарына, мемлекеттік немесе
басқа жоғары өтімді бағалы қағаздарға салынады. Мұндай салымдар ... ... ... емес ... есепті күнге валюталардың бағам ... ... ... ... ... күнге валюталардың бағам айырмашылықтарының өзгерісі
|шетелдік валютадағы ақша| ... ... ... ... | | |
| ... | |
| ... | |
| ... | ... ... | ... ... ... |
|ақшалай емес баптар | | ... құн ... | | ... ... | ... құнды анықтау сәтінде|
|ақшалай емес баптар әділ| | ... ... | | ... құру ... ... ... туындаған ақша баптарының
баланстық құнының өзгерісі олар орын ... ... ... ... ... [13, ... ... айырмашылығының есебін ұйымдастыру
Нәтижесінде ақшалай баптың есептелген және баланстық құны арасында
айырмашылық пайда болатын бағамдық ауытқулар есеп ... ... ... ... ... Бағамдық ауытқулар девальвация немесе валютаның
құнсыздануы ... ... ... Олар ... ... жасауға
мүмкін болмаған (жақын арадағы шетелдік валютада активті сатып ... әсер ... ... ... ... шоты шетелдік
валютада жасалған жақын арадағы активті сатып алу кезінде туындауы мүмкін.
Кесте 4
Бағамдық ауытқулар орын алғанда қайта бағаланбайтындар
|Қайта ... ... ... мүлік (негізгі құралдар, ... ... емес ... ... |
| ... ... бар кәсіпорындарды қоса алғанда,|
| ... ... және ... (қатысушылар) |
| ... ... ... ... ... шетелдік валютадағы
операциялар оның номиналы бойынша есептеулер валютасында ... үшін әр ... ... ... ... ... бөлшекпен
жазу немесе есеп регистрлерінің екінші жиынтықтары.
Пайда болған бағам айырмашылығы шаруашылық субъектісінің қалауы бойынша
келесі ... ... ... ... ... ... ... |жағымды – табыстарды есепке | ... ... |алу ... | |
| ... – шығыстарды есепке | |
| |алу ... | |
| ... ... | |
| ... ... | |
| ... ... ... алу | |
| ... ... ала | ... |жинақталады | |
| ... - ... ... ... |
| ... (болашақ |дебиторлық және |
| ... ... ... алу ... ... |
| ... ... ала ...... |
| ... және ... ... ... |
| ... ... ... есептен шығаруына)|
| | ... |
| | |- ... ... | ... ... қалдырылған табыстар немесе шығыстар шоттарында есептелетін оң
және теріс бағам айырмашылықтарын бағам ... ... ... ... ... ... ... Бағам айырмашылығын апару әдісі
есеп саясатында көрсетілуі тиіс.
Бағам айырмашылықтарына мысалдар
1. тауарды ... ... ... ... ҰБ ... бойынша $20 000-на тауар
кірістелді ТД - $1 үшін 120 теңге, яғни 20 000 х 120 = 2 400 мың ... ... ... ... тиісті шот ... ... және ... әдістері
|тікелей апару әдісі ... ... |
| ... ... $1=121 ... ... бағам айырмашылығы: |
|20 000х(121-120) =20 000 теңгені құрайды. ... ... ... ... ... да ... ала ... |
|айырмашылықтарынан залалдар 20 000 |шығыстар ... ... ... шот 20 000 |20 000 |
| ... ... тиісті шот 20 000 |
| ... ж. ... ... 122 ... ... бойынша тауарға төлем жасалды |
|Дебет Төленуге тиісті шот 2 420 000|Дебет ... ... шот 2 420 ... ... бағам ... ... ... ... залалдар |айырмашылықтарынан залалдар ... |40 000 ... ... шот 2 440 000 ... Басқа да алдын ала төленген |
| ... 20 000 |
| ... ... шот 2 440 000 ... ... $2 000 –ға ... тиелді. Тиеу күніне ҰБ бағамы бойынша $1
үшін 120 теңге, яғни 2 000 х120 = 240 000 теңге:
Дебет Алынуға тиісті шот 240 ... ... ... ... ... ... 7
Тікелей апару әдісі мен жинақтау әдісі
|тікелей апару әдісі ... ... ... ҰБ ... $1 үшін 121 ... ... Бағам айырмашылығын |
|көрсетеміз 2 000 х (121 - 120) = 2 000 теңге: ... ... ... шот 2 000 ... ... ... шот 2 000 |
|Кредит Валюталық бағам ... ... да ... ... ... ... ... |2 000 |
| ... ж. $1 үшін 122 ... ... ... сатып алушыдан валюталық |
|шотқа келіп түсті: ... ... ... ... әдісі ... ... шот 244 000 ... ... шот 244 000 ... ... ... шот 242000 ... ... да ... қалдырылған |
|Кредит Валюталық бағам |табыстар 2 000 ... ... ... ... ... шот 242000 ... 2 000 ... Валюталық бағам |
| ... ... 4 000 ... ... тікелей апару әдісімен көрсетуге мысалдар
3. валюталық шотты қайта бағалау:
31.01.2007ж. валюталық шотта $1 500 болды. ҰБ бағамы $1 үшін ... ... айы ... ... шот бойынша операциялар жүргізілмеді,
02.02.07 бағам 123 теңгені құрады. 1 500 х ... 1 500 ... ... шот 1 ... Валюталық бағам айырмашылығынан табыстар 1 500
4. есеп беруге тиісті сома:
12.02.2007ж. 123 теңге бағамы бойынша ... үшін $300 ... ... ... ... іссапарларға берілген аванстар 36 900
Кредит Шетелдік валютадағы ақша ... ... 123 ... ... ... $280 ... аванстық есеп
бекітілді және $20 кассаға қайтарылды:
Дебет Кезең шығыстары (280*123) 34 ... ... ... ақша ... 2 ... ... берілген аванстар (300*123) 36 900
Кредит Валюталық бағам айырмашылығынан ... ... ... ... ... ... ... құжаттарын
тіркеу күні мен жарғылық капиталға нақты қаражат салу күніндегі бағамдар
арасында пайда болатын ... ... ... ... « ... ... кезіндегі бағам айырмашылығы» шотында «Қосылған
қапитал» ретінде көрініс табады.
5. жарғылық ... ... СП ... ... ... ... ... бағам 1$
121 теңге:
Дебет Капиталға салымдар бойынша құрылтайшылар берешегі 18 150 000
Кредит Салымдар мен пай 18 150 ... 122 ... ... ... ... $150,000 ... ... шот 18 300 ... ... ... ... ... ... Жарғылық капитал қалыптасуы кезіндегі бағам айырмашылығы
150 000
Отандық тәжірибеде ... мен ... ... ... үшін ... ... көрініс табады:
- бағам жоғарылауы кезінде - 6250 «Бағам айырмашылығынан табыс» ... ... ... ... –7430 ... айырмашылығынан шығыстар» шотының
дебетінде [14, б. 253-262].
Бір күннің нарық бағамы мен сол ... ... ... ... ... ... арасындағы айырмашылық бағам айырмашылығы болып табылмайды
және негізгі емес қызметтен басқа да табыстар және шығыстар ... ... ... ... мен шығыстар шетелдік валюта бухгалтерлік есепте
көрсетілетін валюта айырбастаудың нарықтық бағамы мен валюта сатып алынатын
және сатылатын бағам ... бір ... ... ... ... ... ... басқа елдің валютасына және керісінше).
Импорттық операциялар жүргізілген кезде, кедендік құжаттарды рәсімдеу
кезіндегі тауардың құны мен ... ... ... ... ... пайда болады, соның нәтижесінде кредиторлық және дебиторлық
қарыздар бойынша ... ... ... ... 100 000 АҚШ ... ... импорттық тауарлар
әкеліп, ақысын тауар жөнелткеннен ... ... ... ... ... күнгі доллардың бағамы 150 теңге. ... ... ...... ... ... 1 наурыз күні жасалған, ал ақысы 20 ... ... ... 3310, 4110 – 150 000 ... 3310, 4110
Кт 1030 – 185 000 теңге
Дт 7430
Кт 3310, 4110 – 35 000 ... ... ... ... кезде, курс айырмашылығ қызмет көрсетілген
күн мен ол үшін ... ақы ... ... ... ... ... ... құн бойынша есептеледі. Мысалы, ұйымға шетелдік компания
10 000 АҚШ доллары сомасына жарнамалық қызмет көрсеткен. ... ала ... 5 000 ... ... ал ... ... болғасын, толықтай есеп
айырысқан (30 сәуір). Алдын ала ақы төленген күні доллар бағамы 153 теңге,
толық есептескен күні 155 ... ... ... көрсеткен күні (25 сәуір) –
154,5 теңге.
Дт 3310, 4110
Кт 1030 – 765 000 тг(153*5000) 1 сәуір ... ала ... ... ... 3310, 4110 – ... тг (154,5*10 000) 25 сәуірде
Дт 3310, 4110
Кт 1030 – 775 000 (155*5000) 30 ... ... 3310, 4110 – 5 000 тг ... 000) ... ... ... мәміле) бойынша курс
айырмашылығы, экспортталған тауарды кедендік рәсімдеу күнгі ... ... ... ... ... кедендік рәсімдеу жасаған күнгі валюта
бағамының айырмасынан құралады. Мысалы, мекеме шетелдік компанияға бағасы
10 000АҚШ ... ... ... ... ал ... ... шетелдік
компания да сомасы 10 000 АҚШ доллары мөлшерінде тауар жеткізіп ... ... ... ... өткізген күнгі бағам 156 теңге,
экспортталған күні – 155 теңге.
Дт ... 4110 1330 – ... тг ... ... 1280, 2180 – ... тг ... ... 2180 3310, 4110 – 1 560 000 есепке алу
3310, 4110 6250 – 10 000 тг, курс ... ... ... валюталық қаржылар бойынша қарыздар туындаған
кезде, бағамның өзгеруінен кредиторлық қарызды ... ... ... ... ... болады. Курстық айырма қарыз пайда болған күннен
бастап, оны толық ... ... ... ... [15, б. ... айырмашылықты есептеудің негізгі шарты – курстық айырмашылық
қаржылық ... мен ... ... ... пайдалану
арқылы орындайтын кәсіпорындар, оларды тікелей алып, ... ... ... пайда болады.
2.3 Валюталық операцияларды жетілдіру
Қолданыстағы валютадан өзгеше ұсыну валютасын пайдалану. Шетелдік
қызмет — өз ... есеп ... ұйым ... ... ... ... ... валютада орналасқан немесе жүзеге асатын есеп беруші ұйымның
еншілес, қауымдасқан, бірлескен ұйымы ... ... ... ... ұйым.
Шетелдік қызметке таза инвестициялар — осы ... ... есеп ... ұйым ... шамасы.
Қаржылық есептілік ұсынылатын валюта ұсыну валютасы, базалық валюта
немесе есептілік валютасы деп ... ... ... ... ... ... есеп
беруші кәсіпорынның ұлттық валютасына қайта есептеу ... оның есеп ... ... қаржыландыруы мен қызмет етуіне байланысты. Осыдан келіп
шетелдік бөлімшелер келесідей топтарға бөлінеді:
1) шетелдік бөлімшелер есеп беруші ... ... ... ... шетелдік кәсіпорындар шығысқа ұшырайды, табыс алады, мүмкін ... ... ... ... валютадағы операцияларды қоса алғанда,
шетелдік валютада операциялар жүргізе алады. ... және ... ... ... ... ... аз ... немесе өзгеріс шетелдік
кәсіпорынға есеп беруші кәсіпорынның салатын таза ... ... ие ... ... және ... емес баптарға қарағанда) әсер
етеді.
Есеп беруші кәсіпорын қызметінің ажырамас ... ... ... ... ... есеп ... кәсіпорынның валютасына қайта
есептеледі. Экспорттық-импорттық операциялар әлі де ... ... ... ... ... бас ... аударылмаса,
онда бағалардың өзгеруі бас кәсіпорын орналасқан елде есепке алынады. Егер
қайта есептеу жүзеге асырылса:
- бапты тану ... ... ... құн ... ... ... сомалар алдымен ұлттық валютаға қайта есептеледі, ... ... ... ... қабілетінің өзгеруін ескере отырып
түзетіледі;
- валюта айырбастаудың ағымдағы бағамы бойынша, онда ... ... ... ... елдің бағалар деңгейінің өзгеруін ескере
отырып қайта бағаланады, кейін ... ... ... ... ... ... есептіліктеріндегі жекелеген баптар, операцияларды
есеп беруші кәсіпорынның өзі жүргізгендей етіп ... ... ... құны мен ... ... ... ... айырбастау бағамы бойынша ,
немесе актив әділ құн ... ... ... ... ... ... бойынша қйта есептеледі. Қорлардың құны сатып алу ... ... ... ... ... ... өткізу құны өткізудің таза құны
анықталған сәттегі бағам ... ... ... ... ... ... есеп ... кәсіпорын
валютасына қайта есептеу ... ... ... ... ... болады:
а) табыстар мен ... ... ... ... күнгі, ал
активтер мен міндеттемелерді есепті ... ... ... ... қайта
есептеу;
б) кезең басына ол бұрын есепке алынған ... ... ... ... ... таза инвестицияны қайта есептеу;
в) шетелдік кәсіпорынның меншікті ... ... да ... ... ... ... деп ... еншілес
кәсіпорны бар деп есептелік. Әр ... ... ... ... 31 ... бағам 1АҚШ дол. = 120 теңге. 2006ж. үшін орташа
бағам 121 теңге. Қарапайым акциялар шығару күніне бағам 123 теңге.
Бөлінбеген пайда үшін жыл ... ... ... 122 теңге. 2006ж.
үшін АҚШ долларындағы қаржылық есептілік теңгеге келесідей түрде ... ... мен зиян ... есеп
| |АҚШ ... ... ... |
| | ... | ... өткізуден кіріс |100 000 |121 |12 100 000 ... |(40 000) |121 |(4 840 000) ... ... | 60 000! | 7 260 000 ... ... пайда туралы есеп
| |АҚШ ... |
| ... |ау | |
| | ... | ... ... бөлінбеген пайда |200 000 |122 |24 400 000 ... ... ... таза ... |60 000 |121 |7 260 000 ... ... ... пайда |260 000 | |31 660 000 ... ... ... |АҚШ ... |айырбастау бағамы |теңге |
|Ақша қаражаттары |20 000 |120 |2 400 000 ... ... |100 000 |120 |12 000 ... |300 000 |120 |36 000 ... Барлығы : |420 000 | |50 400 ... және ... | | | ... ... |150 000 |120 |18 000 ... ... |10 000 |123 |1 230 000 ... пайда |260 000 ... ... |31 660 ... | ... ... | |
| | ... | ... ... ... |- | |(490 000) ... ... | ... | |
| | ... | |
| ... : |420 000 | |50 400 ... (IAS) 21 ... ... ... ашып көрсетіледі:
а) есепті кезең үшін таза пайдада немесе шығында ... ... ... есепті кезеңнің басы мен аяғында меншікті капиталдың құраушысы ретінде
танылған таза бағам айырмашылықтары, ... ... ... ... келісілген сомалары.
в) активтің баланстық құнына қосылатын, есепті кезең үшін ... ... ... ... ... ... ... жіктелім
өзгеруінің мәні; себебі; өзгерістің акционерлік капиталға әсері; егер
жіктелімдегі ... ... ... ... ... орын алса, әрбір
алдыңғы кезең үшін таза ... ... ... ... ... ... қайта есептеу нәтижесінде пайда болатын ... олар орын ... ... ... және ... ... ... есептілік валютасы ұйым қызметін жүзеге асыратын елдің ресми
валютасынан өзгеше ... ... ... ... ... ... керек [18, б.12-16].
Сонымен, Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... ... есептесу кезінде
төлемдік құжаттар бойынша шетелдік валюталарды қолдану және ... ... ... ... кезде міндетті түрде ҚР заң
актілері анықтаған ... мен ... ... іске ... ... ... есептілік стандарттары (ХҚЕС, ағыл. International
Financial Reporting Standards) – сыртқы ... ... ... ... ... үшін қажетті қаржылық есептілік жасау
ережелерін қамтитын құжаттар (стандарттар және ... ... ... 2001 ... ... ХҚЕС-ын халықаралық қаржылық
есептілік стандарттары бойынша Комитет (Board of ... ... ... (IASC ... оларды International
Accounting Standards (IAS) атауымен ... ... ... ... ... екі ... жүргізе алады.
Ол не операцияларды шетелдік валютамен жүргізе, не ... ... ... алады. Сонымен бірге өзінің қаржы есептілігінде ұйым деректерді
шетелдік ... ... ... ... ... ... ... «валюталық бағам
өзгерісінің әсері» деп аталады. ... 1995 жылы ... мен ... ... ... бері қолданылып келеді. Осы
Стандарттың мақсаты - ... ... ... және ... ... қаржы есептілігінде көрсету, сондай-ақ қаржы есептілігінің
көрсеткіштерін ұсыну валютасына қайта есептеу тәртібін ... ... ... құру үшін ... ... анықтау
қажет. Шетелдік валютадағы баптарды ... ... ... ... және ... есептеу нәтижесі (бағам айырмашылықтары) қаржылық
есептілікте көрсетіледі.
Шетелдік валютадағы операциялар есебі кезінде, ... ... ... ... ... ... ... қатысу әдісі арқылы
енгізілетін шетелдік бөлімшелердің қаржылық есептіліктерін ... ... ХҚЕС (IAS) 21 ... ... өзгерісінің әсері» қолданылады.
Шетелдік валютамен операциялар есептілік валютасында шетелдік валюта
сомасына ... ... күні ... валютасымен шетелдік валюта арасында
болған айырбастау бағамын қолдану жолымен көрсетілуі тиіс.
Есепті күнге:
- ... ... ... ... ... кезеңнің аяқталуы күнгі
бағамды қолдану арқылы көрсетілуі ... ... құн ... ... валютада берілетін ақшалай емес баптарды
операция болған күнгі ... ... ... ... ... ... ... валютада бекітілген, нақты нарықтық құн бойынша берілетін
ақшалай емес баптарды құнды анықтау сәтіндегі айырбастау ... ... ... жөн.
Нәтижесінде ақшалай баптың есептелген және баланстық құны арасында
айырмашылық пайда болатын бағамдық ... есеп ... ... табысты
немесе шығысты ұлғайтады. Бағамдық ауытқулар девальвация немесе валютаның
құнсыздануы нәтижесінде туындауы мүмкін. Олар ... ... ... ... ... арадағы шетелдік валютада активті сатып алу)
міндеттемелерге әсер етеді. Мұндай ... ... шоты ... ... ... ... ... сатып алу кезінде туындауы мүмкін.
Ақшалай баптарды қайта есептеу нәтижесінде пайда ... ... олар орын ... ... ... және ... ретінде
таныған жөн.
Балансты құру күніне бағамдық ауытқулардан туындаған ақша ... ... ... олар орын ... ... ... ... шығында
танылады
Егер есептілік валютасы ұйым қызметін жүзеге асыратын елдің ресми
валютасынан өзгеше ... ... ... ... ... көрсету керек.
Экспорттық-импорттық операциялар (бартерлік мәміле) бойынша ... ... ... ... ... ... бағам мен
айырбасқа алатын импорттық тауарды кедендік рәсімдеу жасаған күнгі валюта
бағамының айырмасынан құралады.
Несие түрінде алынған ... ... ... ... ... бағамның өзгеруінен кредиторлық қарызды қайта есептеу ... ... ... ... ... айырма қарыз пайда болған күннен
бастап, оны толық ... ... ... ... айырмашылықты есептеудің негізгі шарты – курстық айырмашылық
қаржылық операциялар мен міндеттемелердің шетелдік валютаны ... ... ... ... ... ... ... кезде ғана
ғана пайда болады.
Сонымен, Қазақстан Республикасының аймағында қолданылған ... ... ... ... ... ... ... құжаттар бойынша шетелдік валюталарды қолдану және ... ... ... ... ... ... түрде ҚР заң
актілері анықтаған шарттар мен таоаптарға сәйкес іске асырылуы тиіс
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. Қазақстан Республикасы Президенті ... ... ... Бір ... бір ... бір ... Жолдауы
2. Алибекова Б.А., Нурхалиева Д.М. Халықаралық қаржылық есеп ... ... ... есеп ... ... ... ... 2007, 87 б.
3. Орталық бухгалтерлер үйі – www.grossbuh.kz/information/list/id/23.htm
4. ҚР бухгалтерлік есепке алу және аудит жүйесін ... ... ... ... Ә. ... және ... есеп ... (Халықаралық
стандарт). Оқулық. –Алматы, 2006, 112б.
6. Алибекова Б.А. Бухгалтерлік есеп қағидалары: Оқулық –Астана:Сарыарқа
баспасы, 2012, 21-23б.
7. ... ... ... ... ... ... 2008
8. ХҚЕС (IAS) 21 «Валюталық бағам өзгерісінің әсері», 2005
9. ... Ә. ... ... ...... 2007, 331 б.
10. Алибекова Б.А. Бухгалтерлік есеп принциптері. ОӘК. –Астана: Л.Н.Гумилев
атындағы ЕҰУ – 2007, 237б
11. Әбдіманапов Ә. Қаржылық есеп: Оқулық ... 2007, 362-365 ... ... В. Р. ... ... ... ... пособие: РИОР,
2005, 115-123 стр.
13. Кеулімжаев К.К., ... З.Н. ... есеп - ... ... 2003,
186-194 б.
14. Кеулімжаев Қ.К, Әжібаева З.Н., Құдайбергенов Н.А. Бухгалтерлік есеп
принциптері. Оқу құралы. – ... ... 2003, 253-262 ... ... Е.О. ... ... ... құралы. – Алматы,
«Издательство LEM» ЖШС, 2009, 61-74 б.
16. "Ұлттық қаржылық есептілік стандартын ... ... ... Қаржы министрінің 2013 жылғы 31 қаңтардағы № 50
Бұйрығы. Қазақстан Республикасының ... ... 2013 жылы ... № 8328 ... ... ... еәзірлеу және ұсыну тұжырымдамасы – www.mf.minfin.kz
18. Валютные ... ... с ... ... и ... ... за 2011 г. 12-16 стр.

Пән: Бухгалтерлік іс
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 23 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Валюталық бағамдар өзгерісінің әсерінің есебі23 бет
Күн белсінділігін рекурренттік талдау әдісімен зерттеу нәтижелері11 бет
Ғарыштық сәулеленудің көмегімен атмосфераның жоғарғы қабаттарының қасиеттерін зерттеу8 бет
«Шымкент май» ақ еңбек ақы бойынша есеп айырысуды ұйымдастыру ерекшеліктері мен оны хқес -на сай жүргізу63 бет
Айырбас бағамының режимі және жиынтық сұраныс3 бет
Ақша нарығы және валюталық биржалар31 бет
Ақша нарығы мен валюталық биржалардың теориялық негіздері24 бет
Ақша нарығының және валюталық биржалардың ерекшеліктері 26 бет
Банктің валюталық операцияның негізгі есептері9 бет
Банктегі валюталық шоттағы ақша қаражаттары16 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь