Шешім қабылдаудағы шығындар классификациясы

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3

1 ШЫғыНДАР ТУРАЛЫ ЖАЛПЫ ТҮСІНІК ЖӘНЕ ОЛАРДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ АСПЕКТІЛЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5
1.1 Шығындар туралы жалпы түсінік және олардың классификациясы ... ... ... ...5
1.2 Шығын есебінің объектілері және шығындар классификациясының негізгі бағыттары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 9

2 ШЕШІМ ҚАБЫЛДАУДАҒЫ ШЫҒЫНДАР КЛАССИФИКАЦИЯСЫ ... ... ..12
2.1 Өнімнің (жұмыс, қызмет) өзіндік құнын, табысты анықтау және босалқыларды бағалау үшін өндірістік шығындардың жіктелуі ... ... ... ... ... ... .12
2.2 Шешімдер қабылдау және жоспарлаудағы шығындарды классификациялау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .18
2.3 Жауапкершілік орталықтарының өндірістік қызметті бақылау мен реттеу үшін шығындарды жіктеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 22

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...25

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .27
КІРІСПЕ

Өндірістік есепті ұйымдастыру шығын есебінің объектісі болып не саналатынына байланысты кәсіпорынның белгілі бір топтасуын қарастырады. Мүндайда: шығындарды түрі, пайда болған жерлері, жауапкершілік орталықтары мен шығынды көтерушілер бойынша есептеу болуы мүмкін. Түрлер бойынша шығын есебі. Бұл шығынды қорытынды бақылау үшін қажетті шарт, ол кәсіпорынға өндірістік өнімнің өзіндік құн құрылымын өзіндік құнның кейбір элементтерінің өндіріс шығындарының жалпы құнына проценттік ара қатынасын есептеуге, өзіндік құнды төмендету бойынша қолда бар резервтерді айқындауға мүмкіндік береді.
Өндіріске шығынды есептеу жүргізетін бағыт өндіріске арналған шығындар есебін мақсатты түрде дербес есептеуді талап ететін қызмет аумағы. Тауардың өзіндік құнын калькуляциялау, яғни шын мәнісінде қайсыбір қызмет адамының пайдаланылған ресурстарды бағалау қажет деп ойлайтынның бәрі де өндіріске жұмсалған шығысты есептеу бағыттарының мысалы болып табылады.
Шығындарды талдау олардың тиімділігін анықтауға, олардың шектен тыс болу-болмауын айқындауға, жұмыстың сапалық көрсеткіштерін тексеруге, бағаны дұрыс есептеуге, шығындарды реттеу мен бақылауға, өндірістің пайда мен тиімділігін жоспарлауға көмектеседі. Сондықтан шығын басқару есебінің негізгі объектілерінің бірі болып табылады.
Курстық жұмыстың тақырыбының өзектілігі – басқарушылық есеп - бұл идентификация, өлшеу, жинау, талдау, жіктеу және қандай да бір объектіні басқаруға қажетті ақпаратты тапсыру, яғни өнімнің (жұмыс, қызмет) өзіндік құнын калькуляциялау арқылы тиімді шешім қабылдау болғандықтан шығындар, олардың түрлерінің рөлі үлкен. Себебі қандай шығынды көбейту арқылы пайданы ұлғайтуға болатынын анықтау үшінде шығындар туралы анық, сенімді ақпарат керек.
Курстық жұмыстың мақсаты – кәсіпорын шығындарын терең зерттеу, яғни шығындардың жіктелуін, сондай-ақ қандай талаптар бойынша жіктелетінін, шығындардың топтастырылуын толық зерттеу.
Курстық жұмыстың мақсатына жету үшін келесідей міндеттер қойылған:
– шығындар туралы жалпы түсінік және олардың классификациясын;
– шығын есебінің объектілері және шығындар классификациясының негізгі бағыттарын қарастыру;
– өнімнің (жұмыс, қызмет) өзіндік құнын, табысты анықтау және босалқыларды бағалау үшін өндірістік шығындардың әдістері;
– шешімдер қабылдау және жоспарлаудағы шығындарды классификациялау;
– жауапкершілік орталықтарының өндірістік қызметті бақылау мен реттеу үшін шығындарды жіктеу нормалары.
Курстық жұмыстың тәжірибелік маңыздылығы. Кәспорынды дамытуда басқару шешімдерін дұрыс қабылдау үшін нақты мәліметтер маңызды рөл атқарады. Сондай-ақ, шығындарды барынша азайтып, пайданы көбейту
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

1. ҚР «Бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы» Заңы, 28.02.2007 ж.
2. Басқару есебі. Учебник. В.Л. Назарова, Д.А. Фурсов – Алматы: Экономика, 2005
3. Хорнгрен Ч.Т., Фостер Дж. Бухгалтерский учет: управленческий аспект. М., 2000г., 7-19б.
4. Басқару есебі. оқу құралы / А. К. Ержанов [и др.] ; ред. А. К. Ержанов. - Алматы : Экономика, 2009. - б.
5. Басқару есебі. Оқулық құралы/ К.Т. Тайгашинова, э.ғ. к., профессор. Аударған: М.Қ. Акишев. г. Алматы, 2011 ж.
6. Басқару есебі. Оқулық/ Төлегенов Э.Т., – Алматы, Экономика, 2006
7. управленческий учет . Хорнгрен Ч.Т., Форстер Дж., Ш.Датар., Питер,2007ж
8. Тереңдетілген басқарушылық есеп. Оқу құралы/ Тайгашинова К.Т., Жапбарханова М.С.. Алматы, Экономика, 2008ж.
9. Инттернет ресурс: Ашық энциклопедия, - kk.wikipedia.org/wiki/
10. Қазақстан Республикасының Электрондық үкіметі - http://egov.kz/wps/portal/
11. М.М. Мыңтаев, Ж.М. Мыззагелдиева, Нарық жағдайындағы кәсіпорын экономикасы: оқу құралы, - Алматы: Экономика, 2011.
12. Калькуляция и учет в общественном питании/ Галиева, В. Смолкина, А. Шаймарданова. - Астана : Фолиант, 2010г.
13. Калькуляция және есеп бойынша практикум/ Т. Стасевич, Қ. Байманова. - Астана : Фолиант баспасы, 2008ж
14. Басқарушы ө өндірістік есеп. Оқу құралы/ Ә. Д. Дәулетбеков, К.Т. Тайгашинов, Т.А. Тасмағанбетов. Алматы, Принт, 2000ж.
15. Друри К. Управленческий и производственный учет (перевод с анг.) М.:ЮНИТИ,2000г.
16. Друри К.введение в управленческий и производственный учет. М.: ЮНИТИ,2003г.
17. Карпова Т.П. управленческий учет: учебник - М.:ЮНИТИ,2003
18. Хорнгрен Ч.Т., Форстер Дж., Ш.Датар. управленческий учет, Питер,2007ж.
19. Радостовец В.К., Радостовец В.В., Шмидт О.И. Бухгалтерский учет на предприятии. Изд. 3, доп. и перераб. Алматы: Центраудит-Казахстан, 2002
        
        КІРІСПЕ
Өндірістік есепті ұйымдастыру шығын есебінің объектісі болып не
саналатынына байланысты кәсіпорынның белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... жауапкершілік орталықтары
мен шығынды көтерушілер бойынша есептеу болуы мүмкін. Түрлер бойынша ... Бұл ... ... ... үшін ... ... ол ... өнімнің өзіндік құн ... ... ... ... ... шығындарының жалпы құнына проценттік ара қатынасын
есептеуге, өзіндік құнды ... ... ... бар ... ... береді.
Өндіріске шығынды есептеу жүргізетін бағыт өндіріске арналған
шығындар ... ... ... дербес есептеуді талап ететін қызмет аумағы.
Тауардың өзіндік құнын калькуляциялау, яғни шын мәнісінде қайсыбір қызмет
адамының пайдаланылған ... ... ... деп ... бәрі ... жұмсалған шығысты есептеу бағыттарының мысалы болып табылады.
Шығындарды талдау олардың тиімділігін анықтауға, олардың ... ... ... ... ... көрсеткіштерін тексеруге, бағаны
дұрыс есептеуге, шығындарды реттеу мен бақылауға, ... ... ... ... ... ... шығын басқару есебінің
негізгі объектілерінің бірі болып табылады.
Курстық жұмыстың тақырыбының ...... есеп ... ... ... ... жіктеу және қандай да бір
объектіні басқаруға қажетті ... ... яғни ... ... ... ... калькуляциялау арқылы тиімді шешім қабылдау ... ... ... рөлі ... ... қандай шығынды көбейту
арқылы пайданы ұлғайтуға болатынын анықтау үшінде шығындар туралы анық,
сенімді ... ... ... ...... ... ... зерттеу, яғни
шығындардың жіктелуін, ... ... ... ... жіктелетінін,
шығындардың топтастырылуын толық зерттеу.
Курстық жұмыстың мақсатына жету үшін келесідей міндеттер қойылған:
– шығындар туралы жалпы түсінік және ... ... ... ... объектілері және шығындар классификациясының негізгі
бағыттарын қарастыру;
– өнімнің (жұмыс, қызмет) ... ... ... анықтау және
босалқыларды бағалау үшін өндірістік шығындардың әдістері;
– шешімдер қабылдау және жоспарлаудағы ... ... ... ... ... ... бақылау мен реттеу
үшін шығындарды жіктеу нормалары.
Курстық жұмыстың тәжірибелік маңыздылығы. Кәспорынды дамытуда ... ... ... үшін ... ... маңызды рөл атқарады.
Сондай-ақ, шығындарды барынша азайтып, пайданы көбейту үшін де ... ... ... ... Оның ... шығындардың реттелетіндігі,
өндіріске қатыстылығы, өнімнің өзіндік құнына енуіне байланыстылығы мен
өндіріс көлеміне және тағы ... ... ... ... түрлерінің нақты
сипаттамасы керек. Басшылық тарап ... ... ... ... да, ... баға ... да шығындардың маңызы зор.
Курстық жұмыстың құрылымы 5 сурет, 5 кесте, кіріспе, екі бөлімнен,
қорытындыдан және ... ... ... ... ... ... ТҮСІНІК ЖӘНЕ ОЛАРДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ АСПЕКТІЛЕРІ
1. Шығындар туралы жалпы түсінік және олардың классификациясы
Шығын дегеніміз – белгілі бір ... қол ... үшін ... ... ... өлшемі. Есептің бухгалтерлік жүйесі шығындарды
өлшеп, келесі жағдайлар үшін қолданылатын ақпаратты ұсынады:
1. Пайданы өлшеу және ТМҚ-ның өзіндік құнын ... ... ... қызмет ету көрсеткіштерін жоспарлау және өлшеу, сонымен
бірге адамдар мен үрдістерін іс-әрекетін бақылау үшін;
3. Ішкі ақпаратты пайдаланушылардың ... ... ... қабылдау үшін
қажет.
Басқару есебі ұйымның менеджерлері мен ... ... ... ... ... мен ... үшін ақпарат бере отырып, қызмет
етеді.
Өндірістік есеп ... ... ... ... үшін ... шығыстарды (өнімнің өзіндік құны) анықтау кіреді. ... ... ... ... шешу үшін ... ... және бұл
ақпаратты тіркеу мен жетіктеудің ыкпалды жүйесін құру қажет.
Бухгалтерлік ақпаратты жіктеудің ... ... бар, ... ... деп бөлу мүмкін емес, өйткені жіктеу сызбасы ... ... 1– ... жіктелуі.
|Классификация (жіктелу) белгілері |Шығындардың бөлінуі ... ... ... рөлі |Негізгі және қосымша |
|бойынша | ... ... ... |Бір ... және кешенді |
|Өндіріс көлеміне қатыстылығына байланысты|Айнымалы және тұрақты ... өнім ... ... ... |Тікелей және жанама ... ... ... | ... болу ... ... ... және біржолғы ... ... ... ... |Өндірістік және өндірістік емес|
|Шығын шығарудың мақсатқа ... ... және ... ... | ... ... ... бойынша |Жоспарланған және ... ... ... ... ... ... және ... |
Өндірістік шығындар дегеніміз – өнімдерді, ... ... ... ... дайындауға кеткен нақтылы және қоғамдық еңбек
шығындарының жиынтығы болып табылады. Өнім ... ... ... ... ... ... өзінің құрамы жағынан ... ... ... да, өнім ... рөлі мен ... ... ... тәсілі бойынша да біртекті (бірыңғай емес).
Шығындардың негізгі классификациясы Кесте 1 ... ...... ... ... ... шығындар: шикізат пен материалдар, қосалқы материалдар, өндіріс
жұмысшыларының ... ... ... үшін қажетті жанар-
жағармайлар мен басқадай ... ...... ... мен оған қызмет етуге, оны
басқаруға байланысты пайда болады. Олар: өндірістік бөлімшелердегі (цехтар,
учаскілер) әкімшілік –басқару ... ... ... ... ... ... арналған отын, өндірістік негізгі
құралдардың тозуы және ... ... ... және ... шығындар – өнімнің белгілі бір түрін өндіруге байланысты,
оның өзіндік құнына тура және ... ... ... (шикізат, аударымдар
(ақша аударулар). Жеке бөлімшеге жатқызылуы ... ... ... деп аталады (автомеханиктің еңбекақысы - автосервис бөлімшесінің
тікелей шығындары, автомобильді бояу цехында қолданылатын ... құны ... бояу ... ... ...... жеке ... өзіндік құнына тікелей
енгізілмейтін және жанама (шарты) түрде ... Жеке ... ... ... ... ... - субъектінің әрбір
бөлімшесінің жанама шығындары) деп аталады.
Бір элементті шығындарды сол ... ... ... ... ... ... ... жатады.
Кешенді шығындар – бірнеше элементтен тұратындар (қосымша шығындар,
аударымдар, ... ... мен ... бір ... ... ... ... шығындарға жалпы мөлшері шығарылатын ... ... ... ... ... ... ... жатады. Осыған
байланысты өнімдердің бірлігіне ... ... ... ... қалуы мүмкін. Айнымалы шығындарға жататындар: шикізаттар мен
матриалдар шығындары, технологиялық мақсаттар үшін отын мен ... ... ... және т.б.
Тұрақты шығындарға өндіріс көлемі өзгерсе де өзгермейтін немесе болар-
болмас өзгеретін (шартты-тұрақты шығындар) шығындар жатады. ... ... ... және ... ... ... болады.
Беліленген шығындардың өзіне тән сатылық сипаты болады, яғни ол
белгілі бір саты ... ... ... ... ... сай ... Мұндай кеңістік-релевантты диапозон деп аталады.
Релеванттық диапозон дегеніміз – белгіленген шығындар өзгермей бір
қалыпты ... ... ... жүргізу іскерлік белсенділік
деңгейіне байланысты олардың өзгерісіне тура ... ... ... ... өнімдердің жаңа түрлерін дайындауға және
меңгеруне, техникалық әдебиеттер мен ... ... ... шығындар
және т.б.
Өнімсіз шығындар өндірісті ... және ... ... ... шығындар жоспарланады, сондықтан олар жоспарланған деп
аталады. Ал, ... ... ... сондықтан да олар
жоспарланбаған деп аталады.
Сонымен бірге, шығындар ... ... ... және
калькуляция бабы бойынша топтастырылады.
Оңтайлы басқару шешімдерін қабылдау үшін ... ... ... кезеңдеріндегі шығыстарды білу қажет. Шығысдарды талдау
олардың тиімділігін анықтауға, олардың шектен тыс болу болмауын ... ... ... тексеруге, бағаны дұрыс есептеуге,
шығындарды реттеу мен ... ... ... мен ... көмектеседі. Сондықтан шығын басқару есебінің ... бірі ... ... уақыт бойы шығындарды "қазандық" деп аталатын тәсілмен анықтап
келді, ол кәсіпорынга өндірістің ... ... ... болу ... өнім ... ... шығындарды бақылау үшін қажетті
мәліметтерді ... ... ... 1887 ж. ... ... ... хабардар болуды арттыратын және оларды бақылауды күшейтуге мүмкіндік
беретін, шығын есебінің икемдірек жүйесін жасауды ... Оның ... ... және ... деп бөлу ... ... анықтады: шартты - тұрақты шығынды өзгерту өндірілген өнім ... ... ... ол ... шығын өндірістің көлемін
пропорционалды өсуіне немесе кемуіне тікелей ұлғаяды немесе азаяды. Осы
негізде ... және ... өнім ... және ... пайдасын
жоспарлауға байланысты шартты тұрақты және шартты өзгермелі шығын жолдауға
жол ... ... ... ... ... байланысты
кәсіпорынның өзіндік құнды толық және дәл аныктау міндетті емес, өзін-өзі
ақтамайтын ... ... ... ... ... келуде. Нақты
шығындарды мөлшерленгендігімен салыстыратын «стандарт-кост» жүйесінің
өмірге келуі бұл ... ... ... шықты.
Шыққан шығындар есебі әкімшілік шығыстарды ғана есептеп қана қоймай,
ақталмаған шығыстардың пайда болмауы үшін ... ... ... ... дами ... ... бұл жауапкершілік
орталықтарының тұжырымдамасы қалыптасуына әкелді, соған сәйкес шығындар
кәсіпорын ... ғана ... ... ... ... тағайындап,
жауапкершілік орталықтары бойынша әр тараптандырылды. Осылайша, шығындар
есебі өндірістің түпкілікті ... ... ... қана ... ... ... де бағытталды.
Басқару есебі жүйесін толық ... үшін ... ... ... білу және ... ...... іс-әрекет барысында (еңбек, өнім өндірісі
құралдары мен керек-жарақтарын ... ... ... ... ... ... ... еңбек, қаржылық және басқа ресурстардың
және баланста көрсетілетін болашақта ... ... ... бар кәсіпорын
активі ретінде көрсетілетін құн. Бұдан шығатыны, «шығындар» ... ... ... дегеннен кең екені білінеді өндіріске шыққан
шығындар - ... ... ... ... ... барысында
тұтынылған ресурстар бөлігі.
Көбіне экономикалык әдебиетте «шығыстар» мен «шығындар» ... ... жүр, ... ... ... ... бар.
Қаржылық есеп берудің халықаралық стандарттарына сәйкес шығысқа шеккен зиян
да шыққан шығын да кіреді. Қазақстан ... 2002 ... ... №542 «Қаржылық есепті ұсынуға арналған тұжырымдамалық
негіздерге» сәйкес шығыстарға ұйымның және т.б. ... ... ... ... кіреді. Активтердің азаюына немесе сенімді өлшенетін
міндетгемелердің ұлғаюына байланысты болашақ ... ... ... ... деп танылады.
Шығыстарды ұйымның кіріс алуына байланысты көтерген шығындарының бөлігі
деп түсіндіруге болады.
Есепті кезең ... орай ... екі ... ... есепті кезең;
Кейінге калдырылған.
Ағымдағы есепті кезең шығыстары ағымдағы есепті кезеңнін шаруашылық іс-
әрекетінің ... ... және осы ... ... мен шығыстары
туралы есепте танылады.
Есепті кезеңнің кірістерімен өзара байланысының ... ... ... ... осы ... ... ... кірістермен байланыстырылған
шығыстар (негізгі және ... емес ... ... ... кірісті алумен байланысты емес есепті кезеңнің осы
(ағымдағы) ... Осы ... ... ... алу ... ... мен ... туралы ссепте және ағымдағы есепті
кезенде танылады, ... Олар ... ... бары ... ... ... амортизациясы, кеңсе бөлмелерін жалға алу жөніндегі
шығыстар) ... ... бар ... негізделеді.
Кейінге қалдырылған шығыстар болашақта ықтимал кірістер алу мақсатымен
есепті ... ... ... ... ресурстарын қолдану жөніндегі
шаруашылық операцияларымен байланысты. Олар ұйым ... ... ... ресурстарында пайда болу мүмкіндігі белгілеріне
қарай кейінге ... ... ... ... ... ... ... болашақ кезең шығыстары.
Кәсіпорынның өндірістік ... ... - өнім ... оны ... ... алу. ... кәсіпорынның да, оның ... ... ... көрсеткіштердің жалпы жүйесінде басты орын құрамы
оны қалыптастыратын шығындармен белгіленетін ... ... ... ... - ... (жұмысты, көрсетілетін қызметті) өндіру ... ... ... ... ... ... ... басқару есебі кәсіпорынның негізгі
мақсатын орындауға бейімделген басқарудың белгілі бір ... ... осы және ... ... ... ... тұрады. Шығындар есебін
дұрыс ұйымдастыру үшін оларды ғылыми негізделген жіктеудің мәні зор.
1.2 Шығын есебінің объектілері және шығындар классификациясының негізгі
бағыттары
Өндіріс ... және ... ... ... өндіріс
шығындарын толық табу және өнімнің (жұмыс, ... жеке ... ... ... ... үшін шығындар есебінің және калькуляция объектілерін
дұрыс белгілеу ... ... ... – шығынның пайда болу ... ... ... орталығы болуы мүмкін.
Шығынның пайда болу орны – бұл ұйымның ... ... ... үшін өндіріс шығындарының есебін, өндіріс ресурстары шығындарын
басқаруды және олардың олардың қызметінің нәтижесін анықтауды ... ... ... ... ... ... болу
орнына өндірістер, цехтар, учаскілер, бөлімшелер, бригадалар және ... ... ... ... – бұл өндірістік операциялар мен ... ... ... ... еңбектің ұйымдастырылуымен
және шығыындардың бағыттылығымен ерекшеленетін бастапқы өндірістік ... ... ... Оған ... ... ... учаскілер,
бригадалар, азды-көпті біртекті функциялармен жабдықталған ... мен ... ... ... ... пен
еңбекті ұйымдастыру.
Көптеген шығын орталықтарының ... ... ... ... ... өнімдердің жаңа түрлерін дайындауда және оны
өндірісте жүзеге асыруда ақаулардың ... ... ... ... ... ... ... аналитикалық шоттарға апару – осы орталықтардың
шығындарын барынша дәл анықтауға және ... ... ... ... ... ... орталықтары – бұл жоспарлы, нормалы шығындарды
бақылауды, ... ... үшін ... және жеке жауапкершілікті,
өнімнің (жұмыс, қызмет) өзіндік құнын төмендетуге мүдделілікті қамтамасыз
ететін шаруашылық есеп ... және ... ... ... шығындарды топтастыру.
Егер менеджер тек қана бір құрылымдық бөлімшенің (цех, ... ... ... ... және оның ... нәтижесіне жауап
беретін болса, онда шығынның пайда болу орны ... ... ... ... ... ... ... табылады. Шығарылатын
өнім түрі мен технологиясына ... ... ... ... болуы
мүмкін: жеке түрлері немесе толық және ... ... ... ... шала ... ... ... топтары, аттас мүліктердің
сериялары немесе жеке ... ... ... ... құрылыстың қорытынды кезеңі, жұмыс пен қызметтің түрлері.
Бухгалтерлік есеп шоттарындағы ... ... ... ... құн ... ... ... бөлініуіне байланысты ұцмдастырылады.
Әрбір объекті үшін калькуляциялық бірлікті таңдап алу қажет.
Калькуляциялық ... ... ... ... ... ... дана
және т.б.) және шартты-натуралды бірліктер, коэфициенттің көмегімен ... ... ... ... және т.б.) ... 2 – ... есебінің бағыттары және жіктелуі.
|Есептің бағыттары ... ... ... ... ... ... құнын |Есепті мерзім шығындары және өнімнің өзіндік |
|анықтауға жұмсалған шығындар|құны |
| ... ... ... ... |
| ... және ... ... ... қабылдау бойынша |Шығын динамикасы ... ... ... |
| ... және ... кезең шығындары |
| ... және ... ... |
| ... ... |
| ... ... ... альтернативтік |
| ... ... ... ... ... |
| ... ... ... және ... |
| ... ... ... және реттеуді жүзеге|Реттелетін және реттелмейтін шығындар ... ... | |
| ... ... ... ... ... ұйымдастыру үшін олардың ғылыми негізделген
классификациясы үлкен роль атқарады.
Басқару есебінде шығындардың ... әр ... және ол ... ... шешу керектігіне байланысты болады.
Басқару есебінің негізгі міндеттеріне жататындар: өндірілген өнімнің
өзіндік құнының есебі және ... ... ... анықтау:
– басқару шешімдерін қабылдау және жоспарлау;
– жауапкершілік ... ... ... ... ... ... мәселелердің шешімі өзінің шығын классификациясына
сәйкес келеді.
Өндіріске жұмсалған шығындар ... ... және ... ... болатын варианттары.
Өндіріске шығынды есептеу жүргізетін бағыт – өндіріске арналған
шығындар ... ... ... дербес есептеуді талап ететін қызмет аумағы.
Тауардың өзіндік құнын калькуляциялау, яғни шын мәнісінде қайсыбір ... ... ... бағалау қажет деп ойлайтыннын бәрі де
өндіріске жұмсалған шығысты есептеу бағыттарынын мысалы болып ... ... ... екі ... іс-қимыл үшін өндірістік шығындар
туралы ақпаратты жинайды: жұмыс күшіне ... ... ... ... ... (немесе шығындар қарқыны бойынша, мысалы, өзгермелік және
тұрақты шығындар) сияқты белгілі бір категориялар бойынша жіктейді ... есеп ... ... ... ШЕШІМ ҚАБЫЛДАУДАҒЫ ШЫҒЫНДАР КЛАССИФИКАЦИЯСЫ
2.1 Өнімнің (жұмыс, қызмет) өзіндік құнын, табысты анықтау және
босалқыларды бағалау үшін өндірістік шығындардың жіктелуі
Басқару есебінде ... ... сан ... және ... ... шешу ... ... Басқару есебінің негізгі міндеттеріне
мыналар жатады:
• өндірілген өнімнің өзіндік кұнын есептеу, қорлар мен ... ... ... ... қабылдау мен жоспарлау;
жауапкершілік орталығының өндірістік қызметін бақылау мен реттеу.
Кез ... ... ...... дұрыс, тиімді негізделген
шешімдерді қабылдауға ... кез ... ... басшы мұның қандай
шығын мен пайда әкелетінін ... ... ... ... ... мәні де ... ... ете алатын шығындар бөлігін бөліп көрсетуде.
Өзіндік кұнды және ... ... ... үшін ... ... кіретін (входящие) және өтіп кеткен (истекшие);
- тікелей және жанама;
- ... мен ... ... ... ... ... және ... тыс (кезең
шығыстары);
- Бір элементті және кешенді.
Кіретін ... ... ... және ... ... ... табыс әкелуге тиіс. Олар ... ... ... ... ... өнім, тауар түрінде актив
ретінде көрсетіледі.
Өтіп кеткен (истекшие) шығындар - осы шақта кіріс алу үшін ... ... ... ... ... ... ... Оларға
өткізілген өнім өндірісіне шыққан шығын құрамында ... яғни ... ... ... айналды. Шығындарды кіретін және өтіп кеткен деп
дұрыс бөлу өндірілген өнімнің өзіндік құнын анықтау үшін, пайдамен ... ... ... активтерін бағалағанда маңызды мәнге ие
болады.
Мысалы, алып-сату үшін тауар өндірісіне ... ... егер ... ... және ... ... ... кіретін (входящий)
шығындар болып тіркеледі. Егер бұл тауарлар сатылса, онда бұл кіретін
шығындар ... ... ... ... ол ... өткізу нәтижесінде
болған шығындар сметасында көрсетіледі. Өтіп кеткен және кіретін ... ... ... ... ... ... ... терминінің синонимі, болып
табылады, ал өтіп ... ... - ... ... ұқсайды. Шығындар
– тауарды өткізу нәтижесінде шық-қан каражат, ал шығыстар – кірістер алуға
байланысты кәсіпорын ... ... ... 1. Өтіп ... және ... ... жеке ... өзіндік құнына жатқызу әдістеріне байланысты
жиындар тікелей және жанама ... ... ... ... ... ... ... жанама жолмен кәсіпорынның бөлу негізін
таңдауына байланысты ... ... ... жалпы өндірістік
шығыстарды, жабдықты ... мен ... ... шығыстар, басқару
шығыстарын және т.б. жатқызуға боладу. Жанама шығындардың ерекшелігі -
ауқымды негіз ... ... ... ... тұрақты болып қалатын,
өндіріс көлемінің белгілі бір аралығы).
Өнім бірлігіне шаққандағы тікелей ... ... іс ... ... ... емес және оны ондіріс тиімділігін еңбек өнімділігін
арттыру, жаңа ресурс және энергия ... ... ... ... ... Шығындар белгіленуіне байланысты негізгі және қосымша
болып бөлінеді.
Өнім ... ... ... ... ... ... табылады
(шикізат, негізгі материалдар, сатып алынатын жартылай өнімдер түріндегі
еңбек керек жарақтары; өндірістік ... ... ... ... ... жәпе т.б.) кез ... кәсіпорында олар
шығындардың маңызды бөлігін құрайды.
Қосымша (жанама) шығыстар өндірісті ... ... ... оны ... ... пайда болады. Қосымша шығыстар екі топқа
бөлінеді:
- қосымша (өндіірстік) шығыстар. ... ... олар ... 8310
"Қосымша шығыстар' шотында жинақталады;
- қосымша (өндірістік емес) ... - ... ... Бұл ... ... ... ... көрсетілген кызметті)" өткізу бойынша
шығыстар және 7210 "Әкімшілік шығыстар" ... ... ... ... ... ... ... майлайтын, ысқылайтын және жабдықты ... күту ... ... ... ... шығыстар жабдық пен транспорттық
құралдардың амортизациясына жабдыққа қызмет ... ... ... ... бар ... ... ... шығыстар (электр энергиясына, суға және т.б.); ... ... ... ... мен ... ... ... бойынша шығыстар мен тозу; жабдық жұмысына
байланысты тағы ... ... ... және олар 93 ... ... ... ескеріледі.
Өндірісті басқаруға шыққан шығыстар (кезең шығыстары) еңбекақыны және
өндірістік-диспетчерлік ақпаратгың және завод ... ... ... ... өтеу ... ... ... аударымдарын,
өндірісті дайындау мен ұйымдастыру амортизация, өндірістік ... ... ... ... ... ... үшін қолданылатын мүлікті,
ғимаратты, үйді ұстау мен жөндеу шығындарын; ... ... ... ... ... ... жэне кадр ... жұмсалған шығындар;
мүліктің тозуы мен өндірістік бөлімшелерді басқаруға кететін ... ... ... Бұл ... кәсіпорын аумағында пайда болады.
Қолданыстагы баптар номенклатурасы өндірісті дайындау міндетін
атқаруға, ұйымдастырушылық және ... ... ... ... асыруды топтастырады. Экономикалық мәні жағынан әр түрлі шығындарды
бүлайша біріктіру шығыстарды мөлшерлеуді, жосларлауды, ... ... ... ... ... мен есептеу жүйесін күру, өндірістік
емес шығындарға әсер ететін факторларды ашу үшін ... ... ... ... ... ал іште ... ... бойынша топтастыру
мақсатқа сәйкес болар еді.
Шығындарды жіктеудің таңдалған бағыты ... ... ... жайылдырма, бір шектен шығармауға (локализовать), мүмкіндіктерін
жасайды. Мысалы, техникалық басқару шығыстарына ... ... ... олардың еңбекақысы және әлеуметтік салық аударымдары,
амортизация техникалық қызмет ... үй мен ... ... мен ... ... ... ... ұстау; мүліктің тозуы мен оларды
қалпына келтіру шығыстары; өнертапқыштыққа техникалық жетілдіруге және т.б.
шыққан шығыстар жатқызылады. Бұл ... ... ... - ... ... ... ... жетілдіруге,
бөлуге болады; басқа бөлігінің жеке өндірістік бөлімшелерге қатысы бар және
өндірістік қосымша ... ... ... ... ... сияқты қосымша шығыстар басқару есебінде
басқару мақсаттарына байланысты қарастырылады.
Бір текті өнім шығаратын кейбір кәсіпорындарда, мысалы, ... ... ... ... ... барлық шығыстар тікелей
болады. Өңдеуші кәсіпорындарда (машина жасау, жеңіл, тамақ өнеркәсібінде
және т.б.) ... ... өте ... ... ... тікелей және
жанама деп бөлу өндірістің технологиялық ерекшеліктеріне байланысты.
Өндірістік және ... тыс ... ... ... кезең
шығындары). Мұндай жіктеу бухгалтерлік есептің халықаралық стандарттарына
жауап береді, соған сәйкес өндірілген өнім ... ... үшін тек ... ... ... тиіс,
Сондықтан шығындар басқару есебінде мыналарға жіктеледі:
• өндірістік (өнімнің өзіндік құнына кіретін);
• өндірістен тыс ... ... ... ... ... ... ... құнына кіретін шығындарға тек қана өндірістік шығындар
жатқызылады, яғни өткізілген сәтке дейінгі дайын өнім ... ... ... өндіріске байланысты: тікелей материалдық шығындар,
әлеуметтік салық аударымдарымен бірге есептелетін еңбекті өтеуге ... ... ... ... ... материал корларында, бітпеген өндіріс көлемінде
кәсіпорын қоймасындағы дайын өнім ... ... ... ... қорларды бағалағанда есептелмейді, жасалған есепті
кезендерінде есептен шығарылады. Өткізілмеген өнім мен ... ... ... ... ... Бұл ... ... баға саясатында
негізгі шешімдер қабылдауда өте маңызды. Бұларға өндірістік емес сипаттағы
шығындар: коммерциялық (өнімді өткізуге ... ... ... мен ... және әкімшілік шығыстары жатқызылады.
Сонымен қатар шығындар бір элементті және кешенді болып бөлінеді.
Өндіріске ... ... ... бір ... деп ... Бұл ... өнімнің (жұмыстың, көрсетілген кызметтің), өзіндік құнын құрайтын
шығындар ... ... ... ... ... ... ... өтеу шығындары; аударымдар (әлеуметтік салық), қосымша (өндірістік)
шығыстар. ... ... бұл ... ... ... ... шығындар бір элементті деп аталады.
Кешенді шығындар бірнеше экономикалык элементтерден тұрады. Іс жүзінде
барлық элементер ... ... ... ... үлгі болады. Мысалы,
жоғары дәрежелі автоматтандырылған кәсіпорындарда ... ... ... құн құрылымында 5% кұрайды. Әдетте, мұндай кәсіпорындарда
тікелей еңбекақы бөлінбейді, оны ... ... деп ... жеке
бапта өндірісті басқару мен қызмет ету ... ... ... қатар, өзгермелі шығындар – мөлшері өндіріс көлемінің өзгеруіне
тура сайма-сай (пропорциональды) өзгеретіндер (өндірстік жұмысшылардың
еңбекақысы, ... ... отын және т.б.) және осы ... ... сайма-сай бөлінеді.
Мысалы, егер өндіріс көлемі 10%-ке көбейсе, жалпы ... ... 10%-ке ... ... 2. ... келемі мен өзгермелі шыгындар сомасы арасындағы тәуелділік
Кесте 3 және сурет 2 көрініп тұрғандай, өзгермелі шығындар ... ... ... ... ... ... екі есе 100-ден
200 бірлікте дейін өссе қалпы ... ... ... 2000 ... ұлғаяды. Алайда өзгермелі шығындар өнім бірлігін есептегенде көлем
өзгергенде тұрақты болып қалады. Бірінші, екінші, ... ... ... ... және ... ... ... немесе
шартты-тұрақты деп саналады, өйткені олар қосарлы рөл атқарады, бірақ әр
түрлі көзқарас тұрғысынан.
Кесте 3 – ... ... өнім ... ... тәуелділігі
|Көлем |Бірлікке шаққандағы |Бірлікке шаққандағы жалпы ... ... ... теңге |өзгермелі шығындар ... |10 |1000 ... |10 |2000 ... |10 |3000 ... |10 |4000 ... ... – өнім өндірісі көлемінің өзгеруіне байланысты емес
дерлік (жылыту, өндістік бөлмеге жарық беру, ... ... ... шығындар және т.б.). Егер көлем 10%-ке ұлғайса ... ... ... тұрақты шығындар өзгермей қалады, бірақ бір бірлікке тұрақты
түседі.
Сурет 3. Тұрақты шығындар жалпы сомасы мен өндіріс ... ... ... ... ... ... ... шығындар, өзгеріссіз
қалатыны көрінеді. Егер өндіріс көлемі 10%-ке азайса, онда жалпы ... ... ... Егер өндіріс көлемі бір бірлікке тең болса, онда
тұрақты шығындар 300 теңгені құрайды, ... ... ... ... ... ... ... 4 – Тұрақты шығындардын өнім бірлігіне шаққанандағы реті (тәртібі)
|Көлем |Бірлікке шаққандағы ... ... ... ... ... ... теңге |тұрақты шығындар |
|1 |300 |300 |
|2 |150 |300 |
|5 |60 |300 ... |20 |300 ... |15 |300 ... |12 |300 ... |10 |300 ... ... ... тұрақты шығындарды сурет 4 пен кесте 4-тен
көруге болады.
Сурет 5. Өнім ... ... ... ... тәртібі
Өнім бірлігіне шакқандағы тұрақты шығындар өндіріс көлемінің ұлғаюына
қарай төмендейді.
Ағымдағы шығындар – жиі мерзімде болып ... ... ... ... ... (бір ...... демалысын, жөндеу жүргізу және т.б.
төлеуге арналғандар. Олар сметаны бекіткен ретпен тәртіппен және ... ... ... ... ...... өнімді дайындауға байланысты және оның өндірістік
өзіндік құнына ... өнім – өз ... да, ... да ... ... техникалық бақылау қабылдаған және
қоймаға тапсырылған дайын ... ... ... жаққа босатылған, өзі
өндірген жартылай ... ... ... ... ... жіберілген өнімнің өзіндік құны) құрайтын барлық шығындар.
Әкімшілік шығындар – жалпы басшылыққа, жалпы шаруашылық және әкімшілік
мақсаттағы шығыстарға байланысты.
Коммерциялық (өткізу бойынша ... ... ... ... ... ... - тиімді технология мен өндірісті ұйымдастыруға
белгіленген сападағы өнім өндірісіне шыққан шығындар.
Өндіргіш емес ... - ... ... мен
ұйымдастырудағы кемшіліктер салдарынан іркіліс шығындары болып табылады.
Реттелетін - егер ... ... ... ... әсер етіп немесе
реттей алса (өнім ... ... ... ... - ... ... - мезгіл шығыстары: жалпы және әкімшілік шығыстар, тауарды
өткізу бойынша шығыстар, сыйақы бойынша шығыстар (жанама шығындар).
2.2 ... ... және ... шығындарды классификациялау
Шешімдер қабылдау және жоспарлауда істің альтернативтік варианттарын
бағалау үшін классификацияның келесідей түрлері пайдаланылады:
Шығын динамикасы. Өндірістік қызмет ... ... ... ... ... – шешімдер қабылдау үшін өте ... ... ... ... келесідей көрсеткіштермен өлшенуі
мүмкін: өндірілген өнімдердің немесе сатылған тауарлардың санымен, еңбек
шығындарымен ... ... ... ... ... санымен, осы немесе басқа да ұйымдардың қызметін ... ... ... ... ... ... ... яғни
келешекке арналған шешімдерді қабылдауға қажетті ішкі ... ... ... ... ... Күтілетін шығыстар мен кірістер туралы
түрлі мәліметтер ұсынылуы тиіс. Бұл үшін мынадай шығындар бөліп көрсетеді:
a) өзгермелі, ... ... - ... ... ... ... байланысты;
b) бағалауда есепке қабылданатын және қабылданбайтын шығындар;
c) қайтарымсыз шығындар (өткен ... ... ... ... ... ... ... алмаған пайдасы);
e) жоспарланатын және жоспарланбайтын шығындар;
f) өсетін және ... ... мен ... ... өндіріс көлемі өзгергенде пайда болады, оның
көлеміне тура сайма-сай өзгереді. Олар ... ... ... өндірістік емес сипатта болады.
Өзгермелі өндірістік шығындар өнімнің өз құнын сипаттайды, өйткені
нарықты (тұтынушының) объектінің құны ... ... құны мен оны ... ... ... ... ... шығындар, еңбекті өтеу
ушін тікелей шығындар, қосалқы материалдар мен ... ... ... ... ... ... шығындарға үлгі болады.
Өндірістік емес шығындарға мыналар жатады:
• дайын өнімді тұтынушыға тиеу үшін буып-түю, орау шығыстары;
• сатып алушы ... ... ... оны тұрақты деп атайды. Бұл ... ... ... ... ... ... ... сатқаны үшін комиссиялық сыйақы. Бұл шығындар
тікелей сатылым көлеміне ... ... ... ... ... ... ... жабдықтардың амортизациясына және т.б.
Тұрақты шығындар уақыттың белгілі бір ... ... ... ... әр ... ... үшін өзгеріссіз қалады.
Жартылай өзгермелі шығындар. Бұған тұрақтылар да, өзгермелі ... де ... ... ... ... ... ... етуге жоспарланған (тұрақты) шығындардан
тұратын жартылай өзгермелілерден құралады, олар өндіріс көлеміне тікелей
тәуелділікте ... ... ... мен кез ... ... көлемінде
жүзеге асады.
Шынайы өмірде тек тұрақты немесе өзгермелі шығындарды кезіктіру,
сирек. Экономикалық құбылыстар және ... ... ... ... едәуір күрделі, сондықтан көптеген жағдайларда шығындар шартты-
өзгермелі (немесе шартты-тұрақты) да ... ... ... ... ... ... ... өзгеруді де шығындардың
өзгеруімен қоса жүргізіледі, бірақ ... ... ... ... ... іскерлік белсенділігінен шапшаң өсетін шығындар
прогрессивті шығындар деп аталады, ... ... ... 20% ... ... шьгғындарының өсуі - 40%
Қабылданатын (релевантты( және қабылданбайтын ... ... мен ... ... ... ... мен ... бұл шешім
қабылдауға әсер ететін келешектегі шығындар мен табыстар. ... ... ... жеке ... ... ... ... саяхат жасауды
таңдау алдында тұрса, онда бұл жағдайда қандай ... ... ... ... үшін ... ... және ... есепке алынбайтын шығынға жатады. Бірақ
Шығындарды өзгермелі және ... ... ... ... ... ... ... деңгейін өзгертуге байланысты
тәртібі жатады. Осындай бөлу негізінде шығындар, пайда мен өндіріс көлемі
арақатынасының ... ... ... өндіріс көлемі өндірістік
қуаттың көрсеткіші ретінде, яғни өндірістік ресурстардың бар көлеміндегі
өндірістің шекті ... ... ... қуатты төрт түрге
бөледі: теориялық (немесе ойдағыдай), тәжірибелік, қалыпта және нормативті.
Теориялық қуат – егер ... ... мен ... ... ... ... ... жасаса; бөлімше немесе тұтастай ұйым жете
алатын ең көп шамада өнш шығару; өндірістің ең мол ... ... үшін ... қуат – қалыпты жұмыстың іркілістерін (құрал-аспапты
ауыстыру, жөндеу қызмет көрсету үшін машиналардың іркілісі, ... ... ... ... ... Тәжірибелік қуат теориялық сияқты,
ұйымдарда сирек қолданылады, өйткені олар негізгі жабдыкты жөндеуде немесе
нарықтық жағдайды ... ... ғана ... косымша
жабдық. Осыдан кейін ұйым көбіне қалыпты куатқа бейімделеді.
Қалыпты қуат – күтілетін сатылым талаптарын қанағаттандыру үшін қажетті
өндірістік куаттың орташа жылдық ... Бұл шама ... ... ... ... қуат – ұйым ... алатын көлемі емес, шығаруы ықтимал өнім
көлемінің шынайы мөлшері. Сондай-ақ пайданы бағалағанда немесе өзіндік
құнды ... ... ... және алынбайтын шығындарды
ажыратады.
Шаруашылық кызметі процесінде әрбір ... ... ... ... ақша өсімін алу үшін өткізу көлемін ұлғайтуға ... ... ... бар түсімнің ең көп шамасын қамтамасыз ету ... ... ... ... мен ... ... бір тәртібін
қолдануы тиіс. Қысқа мерзімді шешімдер үшін шамасы қабылданатын ... ... мен ... ... ... маңызды болады,
сондықтан олар ... ... ... ... ... ... өсу ... туралы анық-түсінік береді. Қолма-қол
ақшаның өсу қозғалысын айқындайтын шығыстармен кірістер орынды (релевантты)
(есепке алынатын) деп аталады. Бір ... ... ... ... ... есебінде орынды ... деп ... ... ... ... емес ... ... (орынсыз).
Мысалы, кәсіпорын 30000 теңге ... ... ... ... бірі бұл ... ... өнімді 500 000 теңге
сатып алуға келісті, алайда кәсіпорынға мұндайда 350 000 ... ... ... ... тура келер еді. Мұндай тапсырысты қабілдаған жөн бе?
Кәсіпорынның екі ... ... ғана ... ... ... пе немесе қабылдау керек емес.
300 000 тецге сомасында материалдар алу бойынша өткен ... ... ... ... ... ... тандауға әсер етпейді, яғни орынды
(релевантты) емес және сондықтан шешім қабылдау ... ... ... ... 500 000 ... қосымша шығындар - 350 000 теңге,
яғни пайда 350 000 теңге, ал ... өз ... 300 ... 150 ... ... ... шығындар (өткен кезең шығындары) бұрын қабылданған шешім
нәтижесінде пайда болған, өткен ... ... ... ... ... кезде қайтарылмаитын шығыстар мен есепке алынбайтын шығыстар
түсінігін ... білу ... ... ... ... тек ... ... ғана болады.
Қаржылық есеп бухгалтері қайсыбір шығындарды "елестете" алмайды, өйткені ол
құжаттық негізделу ... ... ... ... ... болжанған, баламалы деп те атайды) шығындар –
бұлар шешім қабылдағанда алдын ала қарастыру ... ... ... болашақта болмауы да мүмкін. Мойынға жүктелген шығындар жайлы сөз
ресурстар шектелген жағдайда ғана болады, егер ресурстар ... ... ... ... ... ... ... жолы іс-қимылдың баламалы бағамының бірі
екіншісінен бас тартуды ... ... ... немесе құрбан етуге тура
келген мүмкіндікті сипаттайды.
Мысал, кәсіпорын үш ... бойы ... ... ... ... ... 5 млн ... тапсырыс дайындайды. Көтерме сатып алушы кәсіпорынға жаңа
айлық ... ... бұл 6 млн ... ... өзгермелі шығындар жасауга
әкеледі. Шарттың ең аз ... ... ... ... ... соң кәсіпорын бұрың алынатын 5 млн теңге ... ... яғни шын ... 5 млн ... зиян ... Бұл соманы кәсіпорын
шарт талаптарын талқылаған кезде ескеруге ... ... ... 11 ... (5+6) кем түсе ... ... 5 млн ... мойынға жүктелген
(болжанған) шығындар немесе кәсіпорынның пайдалана алмаған пайдасы).
Шығындардың бұл категориясы ресурстар ... ... ... ... ... - өндірістік куаттың толық іске қосылған
кезінде екенін есте ... ... Егер ... жете ... ... ... ... қалса, есептелінетін шығындар жайлы сөз болмас еді.
Жоспарланатын ...... ... лимиттеу және смета
негізінде белгілі бір өндіріс көлеміне есептелген шығындар. Олар ... ... ... ... шығындар – қосымша, жоспарлы өзіндік құн ... ... тыс ... яғни нақты шығындар. Олар өнімнің нақты
өзіндік құнына ғана әсер етеді.
Жаңа өткізу нарығын игеру көзделген. Өткізудін. ... ... ... ... ... ... ... өзгеріссіз калады. Өзгермелі шығындар
шамасы тауар бірлігі үшін 800 теңгені ... ... ... ... ... 5 – ... көрсеткіштері
|Көрсеткіштер ... ... ... айналымы) түскен түсім, мың теңге |500 ... ... дана |500 ... ... мың ... |1 ... шығындары, мың теңге, олардың ішінде |130 |
| ... ... ... |60 |
| ... ... ... |40 |
| ... шығындар |30 ... ... ... алу ... мың ... |75 ... ... - 30;
Жаңа сауда бөлмелері үшін жал төлемі - 20;
Іссапарлық шығыстар - 10;
Жиынтык ... ... – 20 ... 5).
Өсетін және шекті шығындар мен табыстар – өнімнің қосымша партиясын
дайындау мен сату ... ... ... косымша шығындар. Бұларға
тұрақты шығындар кіруі де, кірмеуі де ... Егер ... ... ... ... өзгерсе, онда олардың өсуі өсетін ... ... егер олар ... онда өсетін шығындар нөлге тең
болады. Бұл әдісті басқару ... ... да ... ... ... орталықтарының өндірістік қызметті бақылау мен реттеу
үшін шығындарды жіктеу
¥йымның өндірістік кызметі және оның ... ... ... ... ... ... (сегменттері) бухгалтерлік басқару
есбінің объектіci болып табылады.
Жауапкершілік орталығы - ... ... мен ... ... ... ... қаражаты, шығынды бақылайтын менеджер
басқаратын құрылымдық ... ... ... орталығының төрт түрі бар:
- шығын орталығы;
- кipic орталығы;
- пайда орталығы;
- инвестиция орталығы.
Шығын орталығы - өндірістік ресурстардың ... ... ... ... ... ... ... мақсатымен мөлшерлеу,
жоспарлау және өндipic шығындарды ... ... ... бөлімі.
Өнеркәсіптік өндіріс жағдайында шығын орталығы ретінде құрылымдық
бөлімшелерді бөлгенде мыналарды ескеру керек:
әpбip шығын орталығы - ... жеке ... ... оның ... кәсіпорынның барлық шығындарын жоспарлау мен
аныктауға кемектеседі;
орталық бip типті машиналар мен жұмыс орындарынан тұрады, бұл осы ... ... ... ... ... ... үшін біртекті сипаттағы
шығындарға себеп болады;
ipi шығын орталықтары ұсақтан құралуы мүмкін. Әдетте, ... ... ... ... ... жауапкершілік деңгейі де биік.
Шығындар орталығы екі бағытта жұмыс істей алады:
берілген ... ... ең, көп ... ... алу;
берілген нәтижеге жету үшін қажетті қаржыны ең аз шамаға жеткізу.
Алайда шығындар орталығы басшыларына өндіріс багасы мен ... ... ... ... ... ... - ... орталығы, мұнда менеджер кірістерді алу
үшін жауап ... 6ipaқ ... ушін ... ... ... көтерме
сауда бөлімі және т.с.с.) жауап бермейді, оның басшыларының, ic-әpeкeтi
алынған кipicтep негізінде бағаланады. Осы ... ... ... - ... ... ... қорытындылары шығарған
нәтижелерді кесімді ... ... - бұл да ... орталығы. Оның басшысы бip
уақытта өзінің бөлімшесінің кipicтepi үшін де, ... үшін де ... ... ... саны және күтілетін бүкіл мөлшері жөнінде
шешім қабылдайды. Іс-әрекетті бағалаудың ... - ... ... ... ... есебі жауапкершілік орталығғына кipep шығындардың ... ... ... шығындар және сегмент ic-әрекетінің қорытындылары
шығарда түпкілікті нәтижелер туралы ақпарат ұсынуға тиісті.
Инвестиция ...... ... ... ... ... ... мен кipіcтepін бақылап қана ... ... ... ... ... ... ... да қадағалайды. Басқаруда ең үлкен өкілеттіктері бар инвестиция
орталығының басшылары қабылданатын шешімдер үшін кәсіпорын әкiмшiліriнің
жекелеген жобалар ... ... ... ... ... орталықтары бойынша тіркелетін шығындар мен табыс
жауапкершілік ... ... ... және ... ... ... мен ... мақсатымен мынадай жіктеу
қолданылады:
реттелетін және реттелмейтін;
тиімді және тиімді ... ... ... және ... ауытқулар;
бақыланатын және бақыланбайтын.
Реттелетіндер - сомасы менеджер тарапынан болатын ықпалға байланысты,
жауапкершілік орталықтарында тіркелген шығындар. Жалпы кәсіпорын ... ... ... ... ... ... барлык шығындарға арер
ете алмайды. Егер атқарушы шығын деңгейін реттей немесе елеулі әсер ... онда бұл ... осы ... ... алатын болып белгіленеді.
Мысалы, кәсіпорын әкімшілігі өндірістік қорлар алуды ... ... ... және т.б. құқығы бар, өндірістік бөлім ... ... ... ... қызметкер елеулі ықпап ете алмайтын шығындар осы қызметкер
реттейтіндер болып белгіленеді. Көптеген шығындар толықтай жеке ... ... ... ... кім ... емес, кім шығын
деңгейіне әсер ете алатын жағдайда екендігінде.
Мысалы, өндіріс цехы ... ... ... жол ... Бұл шығындар
цех бастығы үшін реттелетін болып табыла ма? Жауап бір мазмүнда. Егер артык
жұмсау цехтағы еңбек ... ... ... бұзу ... ... бұл ... бақыланатын болып шыгады. Егер цехка келіп түскен
материалдардың төмен сапасына байланысты ... онда ... ... цех ... ... ... қарастырылады және
жауапкершілік жабдықтау бөлімі бастығына жүктеледі.
Тиімділер – ... өнім ... ... шығындар, өткізу
нәтижесінде табыс алынады.
Тиімсіздер – өнім ... ... ... табыс
алынбайтын щығындар. Бүлар - негізінде ақаудан, ірілістерден, материалдарды
бүлдіруден және т.б. болған шығындар.
Шығындарды мөлшер (норма) шегіндегі және ... ... ... бөлуді бөлімшенің жұмыс тиімділігін анықтау үшін агымдағы есепте нақты
болған шығындарды нормативтілермен жалғастыру ... ... және ... ... ... ... ... (сметалық)
шығындардан ауытқу деп аталады. Практикада реттелген ... ... ... ... ... ... кейде негізгі өндірістік жұмысшылардың
еңбегін де, жұмыс категориялары бойынша негізгі материалды да, сонымен
қатар әр ... ... ... ... ... ... жөн.
Бақыланатындарға кәсіпорында жұмыс ... ... ... ... Олар кұрамы бойынша реттелетіндерден ... ... ... бар және жеке ... ... мүмкін.
Бақыланбайтын шығыстар - кәсіпорын қызметкерлеріне байланысты емес
шығыстар. ... ... ... асыра бағалау, ... ... ... және т.б.
Қорытынды
Басқару есебі жүйесін толық түсіну үшін мынадай ... ... білу және ... ...... ... барысында (еңбек, өнім өндірісі
құралдары мен ... ... ... ... ... көрсетуге
алынған) тұтынылған материалдық еңбек, қаржылық және басқа ресурстардың
және баланста көрсетілетін ... ... ... ... бар кәсіпорын
активі ретінде көрсетілетін құн. Бұдан шығатыны, ... ... ... шығындар» дегеннен кең екені білінеді өндіріске шыққан
шығындар - өнімді (жұмысты, көрсетілген ... ... ... ... ... ... ... шығындарды өлшеп,
келесі жағдайлар үшін қолданылатын ақпаратты ұсынады:
1. Пайданы өлшеу және ТМҚ-ның өзіндік құнын бағалау үшін;
2. ... ... ету ... ... және ... сонымен
бірге адамдар мен үрдістерін іс-әрекетін бақылау үшін;
3. Ішкі ақпаратты пайдаланушылардың ... ... ... қабылдау
үшін қажет.
Ал, өндірістік шығындар дегеніміз – өнімдерді, тауарларды (атқарылған
жұмыс, көрсетілген қызмет) дайындауға кеткен ... және ... ... ... ... ... есеп ... шығындардың аналитикалық калькуляциялық
есебі өзінідк құн баптары бойынша шығындарды ... ... ... ... ... ... бағыт – өндіріске арналған
шығындар есебін мақсатты ... ... ... ... ... ... ... өзіндік құнын калькуляциялау, яғни шын мәнісінде ... ... ... ... ... ... деп ... бәрі де
өндіріске жұмсалған шығысты есептеу бағыттарынын ... ... ... ... ... екі ... іс-қимыл үшін өндірістік шығындар
туралы ақпаратты жинайды: жұмыс күшіне шыққан шығындар, материалдар ... ... ... шығындар қарқыны бойынша, мысалы, өзгермелік және
тұрақты шығындар) ... ... бір ... ... ... және
оларды есеп бағыттары бойынша бөледі.
Кез келген шығындарды жіктеу – басшыға дұрыс, тиімді ... ... ... кез ... ... ... мұның қандай
шығын мен пайда әкелетінін білуге міндетті. Сондықтан ... ... мәні де ... ... ете ... шығындар бөлігін бөліп көрсетуде.
Өзіндік кұнды және алынған пайданы ... үшін ... ... ... ... және өтіп ... ... тікелей және жанама;
- негізгілер мен қосымшалар;
- өнімнің өзіндік құнына кіретін және ... тыс ... Бір ... және ... ... және жоспарлауда істің альтернативтік варианттарын
бағалау үшін классификацияның келесідей түрлері пайдаланылады:
Бухгалтерлік басқару есебінің мақсаты ... ... ... арналған шешімдерді қабылдауға қажетті ішкі пайдаланушылар ... ... ... ... ... шығыстар мен кірістер туралы
түрлі мәліметтер ұсынылуы тиіс. Бұл үшін мынадай шығындар бөліп көрсетеді:
g) өзгермелі, ... ... - ... (сату) көлемінің
өзгеру әсеріне байланысты;
h) бағалауда есепке ... және ... ... ... ... ... кезең шығындары);
j) жүктелген шығындар (немесе кәсіпорынның пайдалана алмаған пайдасы);
k) жоспарланатын және жоспарланбайтын шығындар;
l) өсетін және шекті шығындар мен ... және ... ... мен табыстар – өнімнің қосымша партиясын
дайындау мен сату нәтижесінде пайда ... ... ... ... ... ... де, кірмеуі де мүмкін. Егер тұрақты шығындар
қабылданған ... ... ... онда олардың өсуі өсетін шығындар
ретінде қарастырылады, егер олар ... онда ... ... нөлге тең
болады. Бұл әдісті басқару есебінде табыстарға да қолдануға болады.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. ҚР ... есеп және ... ... ... Заңы, 28.02.2007
ж.
2. Басқару есебі. Учебник. В.Л. Назарова, Д.А. Фурсов – Алматы: Экономика,
2005
3. Хорнгрен Ч.Т., ... Дж. ... ... ... аспект.
М., 2000г., 7-19б.
4. Басқару есебі. оқу құралы / А. К. Ержанов [и др.] ; ред. А. К. ... ... : ... 2009. - ... Басқару есебі. Оқулық құралы/ К.Т. Тайгашинова, э.ғ. к., профессор.
Аударған: М.Қ. Акишев. г. ... 2011 ... ... ... ... ... Э.Т., – Алматы, Экономика, 2006
7. управленческий учет . Хорнгрен Ч.Т., Форстер Дж., Ш.Датар., Питер,2007ж
8. Тереңдетілген басқарушылық есеп. Оқу ... ... ... М.С.. ... ... ... Инттернет ресурс: Ашық энциклопедия, - kk.wikipedia.org/wiki/
10. ... ... ... М.М. Мыңтаев, Ж.М. Мыззагелдиева, Нарық ... ... оқу ... - ... Экономика, 2011.
12. Калькуляция и учет в общественном питании/ Галиева, В. ... ... - ... : ... 2010г.
13. Калькуляция және есеп бойынша практикум/ Т. Стасевич, Қ. Байманова. -
Астана : ... ... ... ... ө ... ... Оқу ... Ә. Д. Дәулетбеков, К.Т.
Тайгашинов, Т.А. Тасмағанбетов. ... ... ... ... К. ... и производственный учет (перевод с анг.)
М.:ЮНИТИ,2000г.
16. Друри ... в ... и ... ... М.:
ЮНИТИ,2003г.
17. Карпова Т.П. управленческий учет: учебник - М.:ЮНИТИ,2003
18. Хорнгрен Ч.Т., Форстер Дж., Ш.Датар. управленческий учет, ... ... В.К., ... В.В., ... О.И. ... учет ... Изд. 3, доп. и перераб. Алматы: Центраудит-Казахстан, 2002
-----------------------
Шығындар
Өтіп кеткен
Кіретін
Ағымдағы есепті ... ... мен ... ... ... ретінде
тіркеледі
Баланста актив ретінде тіркеледі және келесі есепті ... ... ... ... шығыстар тобына көшеді

Пән: Бухгалтерлік іс
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 24 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 000 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Абай шығармаларындағы назирагөйлік дәстүрдің зерттелу жайы8 бет
"қабылданған шешімді орындаудағы ұйымның функциясы"6 бет
"Қазандықтардың арматурасы. қазандық агрегат арматурасының классификациясы"3 бет
"қауіпті жүктер. олардың классификациясы"4 бет
OLAP ТЕХНОЛОГИЯСЫН ШЕШІМ ҚАБЫЛДАУДЫ ҚОЛДАУ ЖҮЙЕЛЕРІНДЕ ҚОЛДАНУ4 бет
«Есте сақтау құрылғыларының классификациясы.динамикалық жад контроллері»5 бет
Ілияс Есенберлиннің «Көшпенділер» трилогиясы: Тарихи шындық және көркемдік шешім37 бет
Адаптациялардың классификациясы9 бет
Азаматтық іс жүргізудің сот шешімін шығармай аяқталуы24 бет
Азот тыңайтқышы және оның классификациясы8 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь