Ғани Мұратбаев

Ресми деректерге жүгiнсек, Ғани 1902 жылы Қызылорда облысының Қазалы ауданында дүниеге келген. Ол дүниеге келген Үшкөпiр ауылы Қазалыдан жүздеген шақырым қашықта жатқан Қарақұм құмдауыты жақта орналасқан екен.Қазір ауыл өз есімімен аталады. Ғанидың әкесі Мұратбай ескіше оқыған, парасаты мол, орташа ауқатты кісі екен. Мұратбай халық жадында қара қылды қақ жарған әдiл, әлсiздерге болысып жүретiн жан ретiнде қалған екен. Тiптi бiр жолы бұлар тұратын ауылда болыс сайлауы өткенде сайлаушылар дауыстарын Ғанидың әкесi Мұратбайға берген кезi де болыпты. Бiрақ, болыс болатындай Мұратбай бай болмаған, қарапайым ғана қоңыртөбел тiршiлiк кешкен. Аз ғана уақыт болыс бола жүрiп шендiлер мен шекпендiлерге бас ие қоймағаны үшiн абақтыға да жабылған екен. Ол жақтан оралған соң да бұрынғыша әлсiздерге болысып, өмiрiнiң соңына дейiн кедейлердiң сөзiн сөйлеп өтiптi. Ендеше, осындай әкеден Ғанидай ұлдың тууы заңды да едi. Кеңес өкіметі кезінде саясатқа сәйкес Ғанидың шыққан тегі жай шаруа деп жазылыпты. Бұлай деп жариялауға себеп, Мұратбай қайтыс болғанда Ғани не бары 4 жасар бала еді. Ол ер жеткенше әкеден қалған азды көпті дүние-мал таусылып, көзге көрінерлік асырып-артылған ешнәрсе бола қоймаған. Сондықтан да Ғани тек ғана күн көретін дәрежеде өскен. Асыраушысынан айрылған анасы қазақтың әмеңгерлiк салтымен тұрмысқа шығудан бас тартып, кiшкентай ұлы мен қызын алып, Қазалыға кетедi. Ұлын көзi ашық, бiлiмдi етiп өсiру үшiн бiр көпеске жалданып, жұмыс iстейдi. Анасы Бәтима баласының зеректігін ескеріп, Ғаниды 9 жасында Қазалы қаласындағы орыс-қазақ (орыс-түзем), осы күнгі Горький атындағы №16 аралас мектепке оқуға береді. 1916 жылғы патшаға қарсы көтерiлiс бүкiл қазақ даласын шарпыды. Сол тұста тырысқақ деген ауру шығып, анасы сол дерттен көз жұмады. Яғни, Ғани 14 жасында таза жетiм болып қалады. Бiреудiң жыртық киiмiн киiп, бiр үзiм нанға зар болып жүрсе де ол оқуын жалғастыра бередi. Мектепті үздік бітірген соң орысша сауаттанған Ғани 1914-1917 жылдары Қазалыдағы орыс бастауыш училищесінде оқып, ақпан-қазан төңкерісіне байланысты түрлі саяси жұмыстарға қатысты. Осындай жағдайына қарамай ол Ташкентке педагогикалық училищеге оқуға кетедi, оқи жүрiп жұмыс iстейдi. Оның көп бiлетiндiгi, бiлiмдiлiгi, бауырмалдығы, әдiлдiгi ондағы мұғалiмдердi де, курстастарын да қайран қалдырса керек. Қазiр «ХХI ғасыр көшбасшысы» деген теңеу жиi айтылады, алайда, олардың бiрi де Ғани секiлдi тауқымет тартып, ол шыққан биiктерге шыға қойған жоқ. Осы өлшеммен алғанда, Ғани «ХХ ғасыр жастарының көшбасшысы» деуге әбден лайық тұлға. Ғани Орталық Азия мен Қазақстан жастар қозғалысын ұйымдастырушылардың бірі, БЛКЖО мен Комунистік Жастар Интернационалының қайраткері. Қазалыдағы орыс-қазақ мектебін, жоғары бастауыш училщесін (1910-1918), Ташкенттегі орта білім беретін қазақ-қырғыз педагогикалық училищесі жанындағы ауылдық мектептер үшін нұсқаушы-лекторлар курсын жіне өз білімін жетілдіру мақсатанда Финкельштейн атындағы кешкі орта мектепте оқиды (1919-1920), Ташкенттегі мемлекеттік үлгі-тәжірибелік мектебін және Орта Азия мемлекеттік университетінің қоғамдық ғылымдар факултетін (1920-1921) бітірген.
        
        Loading ...
Бүгiнде қазақ жерiнде, өзгесiн айтпағанда Оңтүстiктiң өзiнде Ғани Мұратбаев есiмiмен аталатын көшелер, мектептер мен ауылдар жеткiлiктi. Алайда, мектеп оқулықтарында Ғани ... ... ... ... ... ... ... арасында оның кiм болғанын бiлетiндер аз және ол туралы бiлуге талпынатындар да ... кем. ... Ғани ... кiм? Ғани ... ... ... оның ... мен Орта Азия жастарының жалынды жетекшiсi, Шығыс жастарының белсендi ұйымдастырушысы болғандығы тiлге тиек етiледi. Ғанидың өзге ... ... ... ... ... ... балалар үйiне орналастырудағы еңбегiнiң өзi не тұрады?!
Ресми деректерге жүгiнсек, Ғани 1902 жылы Қызылорда ... ... ... ... ... Ол ... ... Үшкөпiр ауылы Қазалыдан жүздеген шақырым қашықта жатқан Қарақұм құмдауыты жақта орналасқан екен.Қазір ауыл өз есімімен аталады. Ғанидың әкесі Мұратбай ... ... ... мол, орташа ауқатты кісі екен. Мұратбай халық жадында қара қылды қақ ... әдiл, ... ... ... жан ретiнде қалған екен. Тiптi бiр жолы бұлар тұратын ауылда болыс сайлауы өткенде сайлаушылар дауыстарын Ғанидың ... ... ... кезi де ... ... ... ... Мұратбай бай болмаған, қарапайым ғана қоңыртөбел тiршiлiк кешкен. Аз ғана уақыт болыс бола жүрiп шендiлер мен шекпендiлерге бас ие ... үшiн ... да ... ... Ол ... ... соң да ... әлсiздерге болысып, өмiрiнiң соңына дейiн кедейлердiң сөзiн сөйлеп өтiптi. Ендеше, осындай әкеден Ғанидай ұлдың тууы заңды да едi. Кеңес ... ... ... ... Ғанидың шыққан тегі жай шаруа деп жазылыпты. Бұлай деп жариялауға себеп, Мұратбай қайтыс болғанда Ғани не бары 4 ... бала еді. Ол ер ... ... ... азды ... ... таусылып, көзге көрінерлік асырып-артылған ешнәрсе бола қоймаған. Сондықтан да Ғани тек ғана күн ... ... ... ... ... анасы қазақтың әмеңгерлiк салтымен тұрмысқа шығудан бас тартып, кiшкентай ұлы мен ... ... ... ... Ұлын көзi ... ... етiп өсiру үшiн бiр көпеске жалданып, жұмыс iстейдi. Анасы Бәтима ... ... ... ... 9 ... ... ... орыс-қазақ (орыс-түзем), осы күнгі Горький атындағы №16 аралас мектепке оқуға береді. 1916 ... ... ... ... ... ... ... шарпыды. Сол тұста тырысқақ деген ауру шығып, анасы сол ... көз ... ... Ғани 14 ... таза ... ... қалады. Бiреудiң жыртық киiмiн киiп, бiр үзiм нанға зар ... ... де ол ... ... бередi. Мектепті үздік бітірген соң орысша сауаттанған Ғани 1914-1917 жылдары Қазалыдағы орыс ... ... ... ... ... байланысты түрлі саяси жұмыстарға қатысты. Осындай жағдайына қарамай ол Ташкентке педагогикалық училищеге оқуға кетедi, оқи жүрiп ... ... Оның көп ... ... ... ... ... мұғалiмдердi де, курстастарын да қайран қалдырса керек. Қазiр деген ... жиi ... ... ... бiрi де Ғани ... ... ... ол шыққан биiктерге шыға қойған жоқ. Осы өлшеммен алғанда, Ғани деуге әбден лайық ... Ғани ... Азия мен ... ... ... ... бірі, БЛКЖО мен Комунистік Жастар Интернационалының қайраткері. Қазалыдағы орыс-қазақ мектебін, ... ... ... ... Ташкенттегі орта білім беретін қазақ-қырғыз педагогикалық училищесі жанындағы ауылдық мектептер үшін нұсқаушы-лекторлар ... жіне өз ... ... ... ... атындағы кешкі орта мектепте оқиды (1919-1920), Ташкенттегі мемлекеттік үлгі-тәжірибелік мектебін және Орта Азия мемлекеттік университетінің қоғамдық ғылымдар ... ... ... 1919 жылы Коммунистік Жастар ұйымына мүше болып қабылданып, Училище комсомолдары Ғаниды комсомол ұйымының хатшысы етіп ... ... жыл ... , ... ... ... істеді.Жетісу аймағының педагогикалық курсында сабақ беру мақсатында Верный қаласына жіберілді, нәтижесінде Жетісу облысында мұғалімдер даярлайтын курстар ұйымдастырды. Жетісу ... және ... ... Верный қалалары комсомол ұйымдарының негізін қалауға атсалысты. ... ... ... ... ... атқарумен қатар Ғани Ташкенттегі жетім балаларды интернатқа, балалар үйіне орналастыруға белсене кірісіп, олар үшін ... №14 ... ... ... Бір ... айтқанда Комсомол ұйымы жұмысының жандануына Қазалының өз түлегі, шығыс жастарының жалынды ... ... - Ғани ... ықпалы зор. 1920 жылы Түркістан комсомолының 3-съезінде ОК ... ... ... ... бюросын басқарды. 1921-1924 жылдар аралығында ол Өзбекстан, Тәжiкстан, Түркiменстан мен ... ... ... ... Қазақстанның оңтүстiк облыстарының комсомол ұйымдарын бiрiктiрген Түркiменстан Комсомол орталық комитетiнiң бiрiншi хатшысы қызметiн атқарады. Олардың қатарында Орта Азия ... ... ... ... шаруа жастары, жалшылары мен жұмысшылары бар едi. Ғани осылардың бәрiнiң басын қосты. Осы ауыл жастарының сауатын ашу үшiн ... үш ... ... ... курс ... адамның бiрi де осы Ғани Мұратбаев болатын. Айта ... ... ... ... ... ... Ғани Мұратбаев 1921 жылы комсомол жиындарының бiрiнде жастар газетiн шығару туралы ойын айтады. ... ... ... ... ... едi. Ал, оның тұңғыш редакторы Ғани Мұратбаевтың өзi ... Сол ... ... да жастар ұйымдарының жұмысына қатысты мақалалары шығып жатты. Мақалаларының бiрiнде ол деген екен. Ғанидың айтқаны айдай ... ... өзi сол ... ... ... жiгiттiң сөзiнiң дұрыс екенiн дәлелдеп бердi. Сол кездiң өзiнде комсомол ұйымына мүше жастардың бес ... ғана орта ... ... 25 пайызы мүлде хат танымайтын. Сондықтан, 20 жастағы жiгiт замандастарының көзiн ашу үшiн оларды бiлiмге тартып, мектеп салуға, баспа-ағарту iсiн ... ... ... ... ашуға, тiптi жастар бiреуге жалданып жұмыс iстесе де жалданушы мен жұмыс берушiнiң арасында келiсiм-шарт түзуге барынша күш салды. Ендеше, Ғани ... ... бiр ... бұрынғы мәселелер бүгiнгi жастар ұйымдары үшiн әлi де өзектi ... ... ... ... Қазақстан комсомолының құрылуын жариялаған 1 өлкелік съезді (1921 жылы 7-13 шілде) ... ... ... ... 194 ... ... Осы жылы Ғани этнограф, музыка зерттеушісі А. В. Затаевичпен танысады. Затаевич ... ... , , , ... ... ... А. В. Затаевичтің атты кітабында әндерді ауызша орындағандар қатарында Ғанидыңда есімі бар. 1921 жылы 27 тамызда Түркістан ... ... Ғани ... комсомолы орталық комитетінің жауапты хатшысы болып сайланады. Сол ... Ғани ... ... комитеті жатақханасының №18 бөлмесінде тұрады. газетінің редакциясы осы бөлме болды. Газеттің адресі: Ташкент ... ... ... ... комитетінің жатақханасы, 18-ші болме - деп көрсетілген. 1922-1924 жылдары РКЖО - ның ... ... ... Жастар одағы ОК-нің мүшесі, Комунистік Жастар одағы ОК Орта Азия Бюросының алғашқы төрағасы болып сайланды. V-съезіне 317делегат қатысты.Съезд жастарға ... ... ... ... ... ... шешім қабылдады, шаруа жастарының мектебін ашуды ұйымдастыру ... ... ... және ... ... ... 1922ж. Ғани 1 жыл ... Орта Азияны түгел аралап шықты. 1923 жылы Ғани ... ... ... 23 ... күні өтіп жатқан жастар конференциясына қатысып, сөз сөйледі. Комсомол жастар мен оқушылардың бұқара халық арасында сауатсыздықты жою, ... ашу, ... ... қамқорлыққа алу мақсатында жүргізетін жұмыстарының мәнісін түсіндірді. 1924-1925 ж.ж ... ... ... ... одағы ОК-нің бюро мүшесі, Комунистік Жастар Интернационалы атқару комитетінің Шығыс ... ... ... ... ... ... болды. Ол Комунистік Жастар Интернационалының 3-4 конгрестерінің, Коминтерннің 4- конгресінің делегаты болып сайланды. Ғани Қазалыға келіп, 1924ж. Тамыз ... ... ... ... Асқынған өкпе ауруынан қайтыс болып, Мәскеудегі қорымында 20 бөлігінде жерленген. Ғанидың қазасы тек онымен бірге жүрген, бірге істеген ... мен ... ... ғана ... ... Қазақстан мен Орта Азия жастары үшін де орны ... ... ... Рас, Ғани Орта ... ... өкiметiн құруға, коммунистiк партияның идеяларын жүзеге асыруға, комсомол жастардың ұйымдарын құруға атсалысты. Грузия қазiр коммунистiк партияға адал ... ... ... Алайда, Ғаниды коммунистiк партияның идеясын жүзеге асырғаны үшiн әсте ... ... Ол өз ... ... да ... ұлы бола ... КСРО тарап, комсомол ұйымдары жұмысын тоқтатқан кешегi тоқсаныншы жылдарға дейiн Ғани Мұратбаев Қазақстан ғана ... ... Орта Азия ... ... үшiн ... ... келдi.1978жылы бейіт басына Қазақстан Жастар Одағы ескерткіш орнатты. Алайда, кезінде осынша құрметке ... ... ... ... ... ... ... өкінішті. Бұрынғы Одақ тарап, балапан басына, тұрымтай тұсына кеткен заманда, енді жат жерде жатқан бауырымызға өзіміз қамқор болмасақ, ... ... ... ... ... ... қазақтың өзге де зиялылары сияқты туған жерге әкеліп қайта жерлейтін мерзімі жетті. Хорезм Республикасының Еңбек ... Ту ... ... Ғани ... Қазалы қаласында тарихи мемориалдық мұражайы ашылды. Ғани туралы кезiнде Мағжан Жұмабаев, Iлияс Жансүгiров, Тұманбай ... ... ... өлең ... Ол туралы дейтiн көркем фильм түсiрiлдi. Алайда, өкiнiштiсi сол, ... ... ... ... көп ... ... Ғанидың өмірі мен қызметін зерттеу 1962 жылдан басталды. 1967 ж. ... ... мен ... ... М. Горький атындағы қалалық кітапханада мүйіш ұйымдастырылды. Бұл игілікті істі бастағандар зерттеуші-журналист Сейілхан Асқаров, Қазала ССР-інің ... ... ... мұғалімі Мықтыбай Жанзақов, Сейілхан Толегенов, қалалық кітапхананың сол кездегі меңгерушісі Жәкеш Төлегенова болатын. Ғани мұражайын ұйымдастыруға аудандық Кеңес атқару ... сол ... ... ... ... ... Теңел Оңдасынұлы Жұмабаевтың жанашырлық пен қамқорлық жасағанын айтқан орынды. Осындай әзірлік жұмыстарының нәтижесінде Қазақ ССР Мәдениет Министрлігінің 1968жылғы 30 ... және ... ... ... осы ... 9 маусымдағы №7 бұйрығына сәйкес 1968 ж. 7 қарашада Қазалы ... Ғани ... ... ... ... ... ашылды. Мұражай қазалыда алғаш Кеңес өкіметі орнағанда ... ... ... ... ... ... үйге орналастырылды. Осы уақыттан бері мұражай жас ұрпақты Ғани рухында ... оның ... ... мен ... ... ... атсалысып келеді. Ғани қайтыс болғаннан кейiн отыз-қырық жыл бедерiнде оның Мәскеудегi ... көп адам ат ... бұра ... ... ... оның ... ... қай тұсында жатқаны да ұмытыла бастағандай едi. Құдай сәтiн салғанда, алпысыншы жылдарда қазақ мәдениетiнiң жанашыры Өзбекәлi Жәнiбеков Қазақстан комсомолының ... ... Келе сала ... ... ... жастардың санасына орнықтыру мәселесiмен айналысты. Осының алдында Оңтүстiк ... ... ... ... бiрiншi хатшысы болған Өзағаңның бастамасымен Шымкентте Ғаниға ескерткiштi қандай қиындықпен орнатқандарын Қалаубек аға Тұрсынқұлов талай жазды. ... ... Алаш ... ... ... ... облыстық комсомол комитетiнiң оқу орындары жөнiндегi хатшысы қарымды қаламгер Қалаубек Тұрсынқұлов болса, Ғанидың маңдайына шаң ... бе, ... ... ... ... ... жасалған ескерткiш Шымкенттiң қақ ортасына табан тiрейдi. Жалпы, комсомолдың Орталық Комитетiнде жазушылар ... ... ... ... хатшы, Шерхан Мұртаза, Сейдахмет Бердiқұл бюро мүшесi болған жылдарда Ғанидың атын ... ... ... мән ... ... бiрiншi хатшылыққа сайланысымен Сейiлхан Асқаровқа Ғани қабiрiн ... ... Екi ... ... ат ... ... ... Ваганьков зиратындағы 20-учаскеде жерленгенiн анықтайды. Өзағаң дереу Мәскеудегi зауытқа зират басына қоятын ескерткiш жасатуға тапсырыс бергiзедi. Өзi басқа ... ... бара ... бұл iстi ... қызметтi қабылдап алған Закаш Камалиденовке аманаттаған.1972 жылдың жазында Ғани қабiрi басындағы ескерткiштiң ашылу рәсiмiне сол ... ... ... ... бiрiншi хатшысы Е.М.Тяжельников қатысып, сөз сөйлеген. Ғанидың зайыбы, бiрқатар ардагерлер, ... ... ... ... барған. Жүрек толқытатын осы бiр сәттiң де кинохроникаға түсiрiлiп алынғаны қуантады. 1988 жылғы қараша айында Мәскеуден хабар жеттi. . Көп ... ... даңқ ... ... ... Өтешов пен Қызылорда облыстық комсомол комитетiнiң нұсқаушысы Үрипа Кiшкенбаева Мәскеуге аттанды. ... рас ... ... бiр ... жұлып әкетiптi. Гранит тасты әрi қозғап, берi қозғап, өңгере алмапты. Еркiн мен Үрипа Алматыдан ала шыққан апортты әркiмге үлестiрiп жүрiп, сол жолы ... ... ... ... әктеп, сырлап қайтады.
1992 жылы Ғани Мұратбаевтың 90 жылдық мерейтойы қарсаңында газетінің ... ... ... ... ... мүшелері кеуделеріне Ғани бейнесі бар белгі тағып жүрсе,- деген ұсыныс айтылған. Сол кезде Бақытжан әже соны ... ... еді. Ол ұлы ... 90 ... тойына баруға дайындалды. Бірақ тағдыр оған жазбады.Бар - жоғы 1-2 ай ... ауыр дерт алып ... 90 ... құрметіне мұражай екінші рет қайта өңделіп, қосымша құрылыстар салынып, кинозал, қор сақтау бөлмесі, бу қазаны іске ... ... ... ... ... ... Мұражай ашылғалы: Хайруллаев Жәрмедет, Тәжімбетов Балтабай, Тайпақова Қатира, Сәңкібаева Шолпан, Нысанов Жолдасбек, Сәтов Ермек, Орынбасова Бағдат, Оспанов Әдісаттар, Сабырбаева Дана, ... ... ... ... - Сәрсенов Ғани директор болды. Бұлардың әрқайсысы басшылық жасаған кездерде мұражайды жаңа экспонаттармен толықтыруға, ... ... ... мәні зор түрлі тақырыптағы кештер мен кездесулер өткізуге күш салды. Мұражай қызметкерлері соңғы жылдары Ғани өмірімен бірге аудан ... ... ... ... ... ... белсенді жетілдіруде. М. Горький атындағы аралас мектепте Ғанидың өзі ... ... әлі ... оның ... сақтаулы. Биыл Ғани Мұратбаевтың 110жылдығын аудан көлемінде ғана емес Республика көлемінде аталып өтеріне сенемін. Осыған орай ... ... ... ... оның ... ... кітапхана бұрышы Ғани Мұратбаевты кеңінен таныту мақсатында, жастарға үлгі ... ... ... зор іс-шаралар жүргізілуде. Мұның бәрі Ғаниды мәңгі есте сақтаудың, оның рухын ... ... ... ... ...

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 000 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ахмет Байтұрсынұлы - ғалым, ағартушы, қоғам қайраткері6 бет
Баймырзаұлы Балуан Шолақ 7 бет
Күрделі аталымдардың ғылыми негіздері мен басты ұстанымдары7 бет
Кәсіпкерлік туристік фирма жоспары32 бет
Кәсіпорында қаржылық есеп берудің есебі40 бет
Шахмет Хұсайынов драматургиясындағы тарихи-ғұмырнамалық пьесалар180 бет
Қазақстан Республикасында құқықтық мемлекеттің құрылуы6 бет
Қырғызстандағы қазақтар6 бет
Кант классикалық неміс философиясының негізін салушы18 бет
Юпитер жөнінде жалпы мәліметтер9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь