XVI – XVII ғасырлардағы осман империясы

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ 3

1. XVI . XVII ҒАСЫРЛАРДАҒЫ ОСМАН ИМПЕРИЯСЫ.
1.1 Осман империясының әлемдік державаға айналуы. 4
1.2 Арабтармен күрес. 4
1.3 Антифеодалдық қозғалыстар. 5
1.4 XVI ғасырдағы Түркия мен Еуропа державалары. 1535 жылғы капитуляция. 6
1.5 XVI ғасырдағы Түркия мен Ресей. 7
1.6 XVII ғасырдың бірінші жартысындағы көтерілістер. 8
1.7 XVII ғасырдың екінші жартысындағы Түркияның соғыстары. 8
1.8 XVI . XVII ғасырлардағы Осман империясының қол астындағы Араб елдері. 9
1.9 Түрік мәдениеті. 10

ҚОРЫТЫНДЫ 12

ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР 15
КІРІСПЕ
Осман империясы Оттоман империясы – Түркияны сұлтандар билеген тұстағы мемлекет (1299 - 1922). Осман империясы тарихта ең ұзақ өмір сүрген империялардың бірі болып саналады. 1219 – 1221 жылдардағы Орталық Азиядан батысқа қарай шабуыл жасаған түркі тайпалары ішінде қайы тайпасының көсемі Ертоғрұл Кіші Азияда өз билігіндегі аумақты Византия жерлерін жаулап алу есебінен кеңейте түседі. 1281 ж. Ертоғрұл өлгеннен кейін, оның баласы Осман I сұлтан билігіндегі әмірлікті өз есімімен атап, Осман әулетінің негізін салды.
Осман империясы 14 ғасырдың 20 жылдарында Османның баласы Орханның тұсында қалыптаса бастады. Ол 1326 ж. Кіші Азияның солтүстік батысындағы аса ірі Бурса қаласын басып алып, астана етті. Орхан сұлтан көп ұзамай Никомедияны, Вифинияны, Мизияны, Ионияны жаулап алды.
Сөйтіп 14 ғасырда Еуропаға жақындады. 1389 ж. Баязид I әскері Балқан түбегіндегі елдерді бағындырды. 1453 ж. Мехмед II Фатих сұлтан кезінде Константинополь қаласы алынды. Константинополь қаласының аты өзгертіліп (Стамбұл), Осман империясының астанасына айналды. Константинопольді жаулап алу Осман сұлтандарының мәртебесін көтеріп, империялық құрылымға жол ашты.
Арада 25 жыл өткеннен кейін бүкіл Балқан түбегінен Дунайға дейін Осман империясына қарады. Молдавия мен Валахияға өз ықпалын жүргізді. 1514 – 1515 ж. Армения мен Күрдістан, солтүстік Месопотамия, Сирия, Палестина, Египет, Хиджаз, 1519 ж. Алжирдің бір бөлігі империя құрамына қосылды.
Хиджаз аймағындағы Мекке мен Мәдине қаласына ие болған кейін Селим I барлық мұсылман қауымының дін басшысына айналды. 1521 ж. Белград қаласы алынды, 1526 ж. біріккен Чехия – Венгрия жасақтары талқандалды.
1553 ж. Грузияның батыс бөлігін, 1574 ж. Кипр мен Тунис, кейін Алжир мен Триполи Осман империясының құрамына күшпен кіргізілді. Сондай – ақ 1669 ж. Критті, Подолияны, 1672 ж. Украинаның бір бөлігін басып алды.
Осман империясының 16 – 17 ғасырларда гүлдену дәуірін бастан кешірді. Осман империясының қуатының артуы Сүлеймен I Кануни сұлтанның атымен байланысты болды. Осман империясының жеңістері Еуропа мен Кіші Азияда жаңа өзгерістерді әкелді. Түркі тайпалары жергілікті отырықшы халықпен араласып, византиялық өркениетті тәртіпке бой ұрды. Осы үрдісте Бурса, Эдирне, Стамбұл сияқты негізгі әкімшілік мәдени, сауда және кәсіптік орттар негізгі рөл атақарды. Осман империясының билеушілері рухани бірліктің негізі ретінде исламға ерекше назар аударды. Оңтүстік шығыс Еуропа халықтарын исламдандыру ісін жүзеге асырды. Халық саны өсті, сыртқы және ішкі сауда жанданды. Мәдениеттің әр саласында, әдебиетте, сәулет және бейнелеу өнерінде өрлеу байқалды.
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
1. C.Ә. Тортаев Орта ғасырлардағы Азия және Африка тарихы. Алматы 2009 ж.
2. Васильев Л.C. История Востока: В 2 Т. Т. 1 – М.: Высшая школа, 1998. – 283 – 297 бб.
3. История Востока. Т. III. – M.: Восточная литература РАН, 1999. – 67 – 98 б.
4. Босворт К.Э. История стран зарубежного Востока в средние века. – M., 1970.
5. Cтэнли Лэн – Пуль. Мусульманские династии. – М.Т.Б., 1996.
6. Иванов Н.А. Османское завоевание арабских стран (1516 - 1574). – М.: Наука, 1984.
        
        МАЗМҰНЫ | |
| | ... |3 |
| | ... XVI – XVII ... ... ... | ... ... ... ... ... ... |4 ... ... ... |4 ... ... қозғалыстар. |5 ... XVI ... ... мен ... ... 1535 ... |6 ... | ... XVI ... ... мен ... |7 ... XVII ... ... ... ... |8 ... XVII ... екінші жартысындағы Түркияның соғыстары. |8 |
|1.8 XVI – XVII ... ... ... қол ... Араб |9 ... | ... Түрік мәдениеті. |10 |
| | ... |12 |
| | ... ... |15 ... империясы Оттоман империясы – Түркияны сұлтандар билеген тұстағы
мемлекет (1299 - 1922). ... ... ... ең ұзақ өмір ... бірі ... ... 1219 – 1221 ... Орталық Азиядан
батысқа қарай шабуыл жасаған түркі тайпалары ішінде қайы тайпасының көсемі
Ертоғрұл Кіші Азияда өз билігіндегі аумақты ... ... ... ... ... ... 1281 ж. ... өлгеннен кейін, оның баласы Осман
I сұлтан билігіндегі әмірлікті өз есімімен атап, Осман ... ... ... 14 ... 20 ... Османның баласы Орханның
тұсында қалыптаса ... Ол 1326 ж. Кіші ... ... ... ірі ... ... ... алып, астана етті. Орхан сұлтан көп ... ... ... Ионияны жаулап алды.
Сөйтіп 14 ғасырда Еуропаға жақындады. 1389 ж. Баязид I әскері Балқан
түбегіндегі елдерді бағындырды. 1453 ж. ... II ... ... ... ... ... Константинополь қаласының аты өзгертіліп
(Стамбұл), Осман империясының астанасына айналды. Константинопольді жаулап
алу ... ... ... ... империялық құрылымға жол ашты.
Арада 25 жыл өткеннен кейін ... ... ... ... ... ... қарады. Молдавия мен Валахияға өз ықпалын жүргізді. 1514 – 1515
ж. Армения мен Күрдістан, солтүстік Месопотамия, ... ... ... 1519 ж. ... бір ... ... құрамына қосылды.
Хиджаз аймағындағы Мекке мен Мәдине қаласына ие болған кейін Селим I
барлық мұсылман ... дін ... ... 1521 ж. ... ... 1526 ж. біріккен Чехия – Венгрия жасақтары талқандалды.
1553 ж. Грузияның батыс бөлігін, 1574 ж. Кипр мен Тунис, ... ... ... Осман империясының құрамына күшпен кіргізілді. Сондай – ақ 1669
ж. Критті, Подолияны, 1672 ж. ... бір ... ... ... империясының 16 – 17 ғасырларда гүлдену дәуірін бастан кешірді.
Осман империясының қуатының артуы ... I ... ... ... ... ... ... жеңістері Еуропа мен Кіші Азияда жаңа
өзгерістерді әкелді. Түркі тайпалары жергілікті отырықшы ... ... ... тәртіпке бой ұрды. Осы үрдісте ... ... ... ... ... мәдени, сауда және кәсіптік орттар негізгі
рөл атақарды. Осман империясының билеушілері ... ... ... ... ... ... ... Оңтүстік шығыс Еуропа ... ісін ... ... ... саны өсті, сыртқы және ішкі сауда
жанданды. ... әр ... ... сәулет және бейнелеу
өнерінде өрлеу байқалды.
1. XVI – XVII ҒАСЫРЛАРДАҒЫ ОСМАН ИМПЕРИЯСЫ.
1.1 Осман ... ... ... ... ... ... ... империясы өзінің қол астына Балқан
түбегін түгелдей дерлік бағындырды. Енді ... ... 1501 ... ... Ақ ... ... орнында құрылған Сефевилер
мемлекетімен күресе бастады. ... ... 1514 ж. ... ... Шалдырған
жазығында (Маку қаласының маңында) болды. Осман ... ... ... ... басып алды. Сұлтан Селим I Исмаил Шахтың қазынасын, бала –
шағасын Стамбулға алып кетті. Сондай – ақ ... 700 ұста – ... да ... ... жылғы бітім шарты ... ... ... ... ... Ирактың Мосул қаласына дейінгі ... ... ... ... ... ... көп жері және ... сефевилер
мемлекеті құрамында қалды. Түркия мен сефевилер мемлекеті ... үшін ... 1555 ... дейін толастамады. Бұл күрес суннит
түріктердің шиит қызыл бастарға қарсы күресі ретінде ... ... ... XVI ... ... араб ... басып алды. Ең алдымен
/1516 – 1517 ж.ж./ ... I ... ... ... ... Ливан
мен Палестина бар Сирия және Египет айырылды. Түрік үстемдігіне дейін онда
мамлюктердің ...... ... ... құрды, оны мамлюк сұлтаны
басқаратын. ... ... Каир ... – 1517 жылдары түрік сұлтаны I Селимның әскері ... мен ... ... Түрік армиясы оқ – дәрімен атылатын қару – жарақпен қаруланған
еді. Мамлюктер қылыш, найза, ... ғана ... ... ... ... шыдай алмай, кейін қарай жосылған ... ... ... ... Сирияның астанасына жақындай бергенде жергілікті халық
мамлюктерге қарсы көтеріліске шықты. Түрік ... I – ... ... түрде келіп кірді. Ал Палестина қалалары түріктерге қарсылықсыз
– ақ беріліп отырды. Тек ... ... ... ... ... Кансу Гураның орнын басқан мамлюктердің жаңа ... ... ... ... бұйрық берді. Ол Венециядан 80 зеңбірек
сатып алып, Каирдың шет жағасына ... ... ... іске
асыратын мамандар болмағандықтан пайдалана алмады.
1517 жылдың басында I – Селим бастаған ... ... ... ... ... – бейді Египет бедуиндері Селимге ұстап берді. Ол ... ... ... ... ... Хиджазды / Батыс Аравия / ... ... үшін бұл ең ... ел” ... ... Жыл ... Мекке мен
Мединаға Шығыстың көптеген елдерінен миллиондаған адамдар қаржылыққа барып
тұрды. Бұл ел егінді Египеттен алып ... I – ... ... ... Меккедегі Кааба храмының кілтін алды. Енді ол өз ... ... ... ... ... ... ... алды.
XVI – ғасырда түрік мемлекетінің әскери – ... ... ... ең ... ... ... ... империясындағы қалыптасқан
әлеуметтік тәртіптер I – Сүлеймен сұлтанның /1520 – 1566/ ... ... ... ... I – ... Кануни деген атақ алған. Ол “заң
шығарғыш” деген сөз. Заң жинағы “Канун - намэ” деп аталды. Бұл заң ... ... ... кете ... ... яғни шаруалар жерге
түпкілікті бекітілді. Кедейленген шаруалардың қалаға кетіп, қолөнерімен,
тағы басқа ... ... ... ... Әрине, бұл шара қала мен оның
экономикасының дамуына зиян келтірді.
Сүлейменнің заңдары орталық өкіметті нығайтуға бағытталды. Енді ... бөлу ... ... ... ... өз ... көшті. Заң
бойынша янычарлар саны 20 мыңға жетті. Янычарлар ортаға / ротаға/ бөлінді.
Олардың қару – ... ... 300 ... 200 кемелік флот ұстауға
мүмкіндігі болды.
Түрік қоғамы ... 4 ... ... 1) ... ... (үлемдер); 2) әскери феодалдар; 3) көпестер мен қала ... ... ... - ... Қала ... мен ... ... болды.
1.3 Антифеодалдық қозғалыстар.
XVI ғасырдың басында Кіші Азияның шығысында шаруалар көтерілісі болды.
Оның ... өзін Шах – құлы деп / ... ... / ... Сөйтіп, ол өзін
шииттік бағытты жақтаушы екенін білдірді. Оны сунниттік ... ... құлы деп ... ... ... ... ... қаласының
оңтүстігінде талқандады. Аман қалған көтерілісшілер Әзербайжанға қашты.
Шаруалардың жаңа көтерілістері Токата мен ... ... ... Оны ... ... ... басқарды, ал ол өлген соң Жәлел басқарды. 1519
жылы оның отрядтары Анкара маңында талқандалды. 1525 жылы Баба – ... ... ... ... ... ... ... 1526 жылы Малатья ауданында көтеріліс болды. Көтерілсті шиит
бағытын ... ... ... Ол ... те жеңіліске ұшырады.
Осман империясының сыртқы саясаты бай Закавказье ... ... ... түрік – османдардың бұл арманын жүзеге асыруға Сефевилер
кедергі келтірді. 1525 жылы Турция Алжирды басып ... 1524 ... ... ... ... ... ... соғыс жүргізді. Ол соғыс
Венгрияны жаулап алумен аяқталды. ... ... 1526 жылы ... ... ... ... ... чех әскерлерін талқандап, түріктер Буда
және Пешті алды. Трансильван воеводасы Иоанн Запольені ... ... ... да, оны ... ... деп ... жылы ... Венаны біраз уақыт қоршап, ала алмай кейін қайтты.
1547 жылғы келісім ... ... ... мен ... ... ... / Румынияның солтүстігі / ... ... ... ... әрекеттерін Түркия 1533 – 1538, 1547 – 1555, 1578 –
1588 жылдары жалғастырды. ... ... мен ... ... 1555 ж. ... ... бітім шарты бойынша Батыс Армения /
Ван көлінің бассейні /, Батыс Грузия ... ... ... Ал ... мен ... ... – Иран мемлекетінің қол астына кірді. Түріктер
Арменияны күрдтердің билеп – төстеуіне берді.
Арменияның үстем таптары ... ... ... ... ... әсіресе Венеция көпестеріне артты. Әрине, Венеция тек армяндардың
бостандығы туралы емес, өзінің ... ... ... ... үшін, әсіресе 1578 - 1588 жылдардағы иран – түрік соғысы өте ауыр
болды. Түріктер Грузияға басып кірді, Тбилисиді ... ... ... ... ... ... талқандады. Ганжа мен Ширванды басып ... ... ... ж. ... пен ... ... да қол ... қаратты. 1578
жылы Қырым татарларының көмегімен Шемаха, Баку қалаларын, келесі – 1579
жылы – ... ... ... жылы ... басып алынған жерлерін Гурджистан ... Ал ... ... ... ... бай – ... мал ... аман қалды. 1595 ж. Гурджистанда ең ... адам ... Бұл ... бойынша жыл сайын түрік қазынасына 9,5 млн. ... ... ақша ... ... ... 1590 жылғы иранмен жасалған
бітім бойынша Бүкіл Закавказье Түркияның қол ... ... XVI ... Түркия мен Еуропа державалары. 1535 жылғы капитуляция.
Австрия мен Испанияны билеп отырған Габсбургтер әулетімен ... ... ... ... ... ... мен ... Солтүстік Италиядан қуып шығу үшін күресті. Франция Жер Орта
теңізіне өту үшін, Турция Венеция мен ... ... үшін ... Ал бұл
екеуі Габсбургтер империясы мен оның ... Рим ... ... ... ... ... өте көп жеңілдіктер жасады.
1535 жылғы франко – түрік келісімі “бірінші капитуляция” деген ... ... ... ... ... ... Түркия тарапынан бұрын
Венеция пен Генуяға жасалған болатын. Бірақ француз көпестеріне берілген
артықшылықтар бара – бара ... ... ... Бұл ... ... ақы ... жоқ, бірақ қашан тоқтатам десе өз еркі ... ... ... қылмыстық жаза қолданатын тәртіп бұзғандағы үшін сотқа
тек өз елінде ғана тартылатын болды, яғни түрік соттары француз ... ... ... ... өзінің Левант сауда компаниясын ұйымдастыруға Түркиядан
рұқсат алды. Бұл компания шығыс елдеріне ... ... ... алып ... керек еді. Осы кезден бастап Франция мен Англия ... ... ... ... ... Кейін бұл екі мемлекет Осман империясындағы
экономикалық және саяси үстемдік үшін ... ... ... ... Түркияның Англиямен, Франциямен келісімдері ... екі ... ... ... ... етті, елдің экономикалық
жағдайын нашарлатты.
1.5 XVI ғасырдағы Түркия мен ... ... ... ең ... ... XV ... аяғында
Түркияның қалауы бойынша орнатылды. Ресейге жіберілген ең бірінші ... ...... ... ұстап алып жібермей қойған болатын. 1497
жылы Түркияға М. Плещеев ... орыс ... ... Ол ... ... Азов пен Кафа / Феодосия/ ... Қара ... ... ... туралы мәселе қойды.
Екі жылдан соң Түркияға тағы бір ... ... ... ... өмір ... ... ... орыс көпестерінің саудасына ыңғайлы
жағдай туғызуға уәде ... Ол ... ... да, ... де ешқандай саяси
немесе аумақтық мәселелер көтерген жоқ. Бұл мәселелер XVI ғасырдың басынан
орын ала ... 1514 жылы ... ... сауда мәселелерімен қатар
Мәскеуде тұтқында отырған Қырым Ханы Абдуллатифты қайтаруды талап етті. Бұл
талап орындалмаған соң ... ... ... ... ... ... ... қазақтарының басқыншылығы, олардың Түркия шекарасына жақын жерге
қоныстануы, қамалдар тұрғызуы, орыстардың түркі тілдес Астраханб, ... ... ... ... ... ... ... / 1557/ - осының бәрі
1569 жылғы I – орыс – түрік соғысының себебі болды.
Түріктің 60 ... ... 1569 ж. ... / ... – тамыз / Астраханьға
/ 15 қыркүйек / ... ... ... ... қайтаруға мәжбүр болды.
Кавказдағы түркі тілдес халықтар бірауыздылық танытпады, түріктерге көмек,
қолдау көрсетпеді. Бұл кезде ... ... есі ... жатқан орыстарды
түріктердің жеңуіне, әрине, болатын еді. IV Иван түріктердің Астраханьнан
кейін ... ...... ... ... ... елшілер жіберді.
Түріктер Астраханьның Ресейге қосылғандығын мойындауға мәжбүр болды. Бірақ
Астрахань арқылы мұсылмандардың қажылыққа ... ... жол ... ... ... жоюды, Солтүстік Кавказға орыстардың
жақындамауына талап етті.
1569 жылғы ... ... ... Қырым ханы Дәулет – ... Ол ... ... шабуыл жасауынан қорқып, сұлтанның
Астрахань түбінде қыстау ... ... ... орындамай, әскерін алып
кеткен болатын. Дәулеткерей өз кінәсін жуып – шаю үшін 1571 жылы ... ... ... ... өтіп ... ... 1572 жылы Қырым ханының
орыстардан тас – талқаны шығуы түріктерді онан әрі ... ... ... Австрия мен Түркия арасындағы Венгрия үшін қақтығыс бейбіт
бітім шартымен аяқталды. Австрия ... ... ... алып ... ... жыл ... 30 мың ... салықты сыйлық ретінде төлеп тұратын болды.
Австрия сондай – ақ Валахия, Молдавия, Трансильванияның Түркияға вассалдық
тәуелсіздігін мойындады. 1570 – 1573 – ... ... Кипр ... ... ... ... басында Түркия Кипрдің басым ... ... ... ... ... ... ... саудада үлкен
маңызы бар Кипрдің тәуелсіздігін ... қалу үшін ... ... ... тағы ... ... Түркияға қарсы одаққа бірікті.
Шешуші шайқас 1571 ... 7 ... ... ... / Патраикос
шығанағында / болды. Одақтастар жағынан 207 галера, 6 ... ... ... ... II – ... ... Хуан Австрийский басқарса, түріктердің
210 галерасы мен 66 галиотын Али – Паша ... ... ... флоты
бұл шайқаста талқандалды: 224 кемесінен айырылды. Оның 117 – ін ... ... ... 15 ... ... ... бұл шайқас соғыс
барысына әсер ете алмады. Одақтастар арасындағы алауыздықты түріктер ... ... Олар тез жаңа флот ... ... табысты аяқтап шықты.
1573 жылғы бейбіт бітімі бойынша Венеция Кипрді Түркияға ... ... ... ... ... соғыстар Түркияны айтарлықтай әлсіретіп
тастады.
XVI ... ... ... ... ... алуы аяқталды. Олжаның
түсуі тоқтағаннан кейін сұлтан қазынасының табысы кеміп ... ... ... ... Әскери – феодалдар әскердегі қызметі үшін алған
иеліктерін өзінің жеке ... ... ... Олардың көпшілігі
жорыққа қатысудан жалтарды. Армияның саны ... ... XVI ... Осман империясының құлдырауы бастады.
1.6 XVII ғасырдың бірінші жартысындағы көтерілістер.
1595 жылы көтеріліс Ирактың ... мен ... ... ... ... еді. ... Урфа ... шыққан ағайынды
Абдалхалим мен Дели – Хасан басқарды. Көтерілісшілер 1600 жылы Кайсери
маңында ... ... ... 1601 жылы ... ... Қара – Язшы деп ... ... Абдалхалим тауға барып паналап, 1602
жылы сонда өлді. Көтерілісшілерді Дели – Хасан басқарды. Ол 30 мың ... ... ... ... Дели – ... Боснияға патша етіп қоямын деп
алдады. 1605 жылы ... – Дели ... ... ... 1610 жылы
Әзербайжан мен Сирияда шиіт туының астындағы көтеріліс болып, ... XVII ... ... жартысындағы Түркияның соғыстары.
Түркияның XVII ғасырдың ... ... Иран шахы I – ... қалды. Ол 1606 – 1607 жылдары түріктерден Баку, Дербент, Шамаха,
Ганжа, Ереванды алып ... 1613 ... ... ... Түркия Иранға
Әзербайжанды, Шығыс Грузияны, Солтүстік Арменияны, Луристанды / Батыс Иран
/, Күрдістанның біраз бөлігін беруге ... ... 1622 жылы ... ... ... ... /, Бағдад патшалықтары империядан ... ... жылы ... оның ... ... ... Иран басып алды. Бірақ 1639
жылы түріктер ауыр шайқастан соң Иракты ... ... ... 1639 ... ... ... ... Түркия Иранға Әзербайжанды, Шығыс Грузияны,
Солтүстік Арменияны, Луристанды / Батыс Иран /, Күрдістанның біраз бөлігін
беруге мәжбүр болды. 1622 жылы ... / ... ... ... /, ... ... ... шықты. 1623 жылы Иракты, оның ... ... Иран ... алды. Бірақ 1639 жылы түріктер ауыр шайқастан
соң Иракты өздеріне ... ... 1639 ... Иранмен жасалған бітім
бойынша Түркия Батыс Грузиямен Батыс Арменияға, Күрдістанның ... ... ... жылы ... ... соғысып, Цецора маңында жеңіске жетті. Ал
1621 жылы түріктер Украинаға басып ... ... ... ... ... Бірақ Польша пен Украинаға шабуылын тоқтатқан жоқ.
Түркияның Польшамен бітімдерінде / 1621, 1630, 1640/ ... ... ... орын алып ... ... ... ... Дон
казактарымен бірлесіп Қара теңіздегі қарақшылығын, түрік қалаларын / Синоп,
Трапезунд және басқа/ ... ... ... ... Бұл ... соң ... Украинаға бірнеше рет соққы жауап берді. ... ... ... ... соң ... соғыс ашты. Бірақ көп ұзамай
орыстар бұл соғысты тоқтатып, қаруын Польшаға қарай бұрды.
1637 жылы ... ... ... ... ... ... ... қоныс
тепті. 1642 жылы орыстардың казак басқыншыларын ... ... ... XVII ғасырдың екінші жартысына қарай Түркия құрлықта
250 мыңдық, теңізде 50 ... ... ... XVI – XVII ... Осман империясының қол астындағы Араб елдері.
XVI – XVII – ғасырларда Осман империясының қол астындағы араб елдері
өзінің ... үшін ... ... ... ... эмир II – Фахреддин басқарды. Алғашқы
кезде ол ... ... ... ... ... және толық жинап беріп
отырды. Сұлтанның сенімі мен ... ие ... ... ... ... – бірте кеңейте берді. Оның жалдамалы отряды болды. Бұл ... ... ... еді. ... ... 40 мың ... ... жерінің көлемі кеңіген сайын Фахреддиннің қазынасы байып, қуаты
арта түсті. ...... ... өз ... шет – ... ... бастады. Мысалы, Флоренциямен сауда келісімін жасады. Мұндай өзін -
өзі билейтін тәуелсіз мемлекетінің құрыла бастауы түріктерге ... ... ... ... етіп ... үкіметі Ахмед Хафизді тағайындады.
Фахреддин әскері жаңа патшаға қарсы тұрды. 1618 жылы ливандықтардың ... ... ... ... дейінгі аралықтағы түрік билігін жойды. 5
жылдан соң Дамаск патшасының әскері ... ... ... кейін
Палестинаны Ливанға қосып алды. Бірақ, 1633 ж. түріктер ақыры Фахреддинді
жеңіп, оның өзін тұтқынға алып, ... ... ... ... толық
қалпына келтірілді.
Жоғарыда айтылды: I – Селим / 1515 – 1520 / сұлтанның тұсында, дәлірек
айтсақ – 1517 жылы Египет ... ... қол ... кірді деп. 2 – 3
жылдан кейін мұнда түріктер билігіне ... бас ... ... ... басу үшін ... сұлтаны Сүлейман Эль – Кануни 1525 жылы
өзінің жақын досы ...... ... ... Ол келе салып әскер
күшімен қатаң тәртіп орнатты. Египеттіктер үшін “Кануннамэ - ... ... ... жасалды. Ол заңдар ... ... ... міндеткерлігін анықтады. Египетті 1 – 3 жыл аралығында ... ... ... ... ... ... Ол патшаның
қолшоқпары янычарлар мен мамлюктерден құрылған ұлан болды.
Каир патшасының ең басты міндеті – Стамбулдағы ... ... ... ... ... уақтылы жіберіп отыру болды. Жердің
бәрі мемлекеттің меншігі болып табылды. ... ...... Сұлтанның египеттегі өкілі – пашадан жер алып, пайдаланып ... деп ... ... ... – қол ... салық жинап, патшаға тапсырып отыру болды. Мультазимдер өздері
емес, деревня старосталары арқылы жинады. Салық тек ақшалай ... ... ... ... ... 600 мың ... ... керек болды. Салық уақтылы
жиналмаса патша мультазимді ... ... ... болды. Мультазимнің
иеліктері мұра ретінде беріле алатын болды.
Түрік үкіметі салық жинауға ... ... бөле ... шаруашылықты
жетілдіруге мән бермеді. Түрік рыноктарында тек шет ... ... ... Осының бәрі Осман империясының XVI ғасырдың аяғында құлдырай
бастауына себеп болды.
1.9 ... ... – XVII ... ... ... ... ... айтарлықтай
дамыды. Ғылым саласында ауыз толтырарлық жетістіктер ... ... және ... ... ... ... ... ие болды.
Шығыстың көптеген халықтарындағыдай, түріктерде де өлең, аңыз –
ертектер, дастандар кең ... ... ... мен ... меддахтар
айтатын. Түрік поэззиясының атасы Али – Ашық – ... (1522 жылы ... ... Оның ... ... ... еңбегі өлең – ... Ол ... ... ... ... бір тарауы 7
планета, 7 металл, 7 күш ... (жер, ... ... жан, сана, сүю,
құдай) баяндайды. Олар бір – біріне ... ... ... ... ... ... ең көрнекті өкілінің бірі Махмуд Абдулбахы ... жыды өлді / ... Оны ... ... ... ... деп ... XVII
ғасырдың басында поэзияның жаңа саласы / жанр / өте ... ... ... ... Оның ... өкілдері Вейси / 1628 жылы өлді / мен Нефи / 1635
жылы өлді / ... ... ... ... ... Нефи ... оқтары” /
“Стрелы судьбы” / деген және ... ... ... ... мен ... ... ауыр ... – экономикалық жағдайын
сықақпен күлкі – мазақ етті. Байрам патша деген уәзірді ... ... үшін ... ... IV – ... ... ... тұншықтырып
өлтірді.
Тарихнама айтарлықтай дамып, жетілді. Тарихи еңбектердің негізгі
саласы жылнамалар (хроника) болды. Көрнекті жылнамашының бірі Қажы – ... 1658 жылы ... / ... ... ... / “әр ... ... / деген
еңбегінде ол 1591 – 1654 жылдары түрік тарихындағы уақиғаларды баяндайды.
Тарихтың ащы ... ... ... ... ... ... өмірге келді. Бұл бағытта ең бірінші көзге түскен
тарихшы – ойшыл Көшібай болды. Ол өз ... ... IV ... ... ... соң ... ... көрсеткен, баяндаған.
Тарихи – географиялық шығармалардың ішінде, әсіресе Эвлий Челебидің /
1611 – 1679 / “Саяхат - намэ” ... ... ... зор ... саласында біраз жетістіктер болды. Ірі феодал-мырзалар үй
жайларын, сарайларын ... ... ... де ... етіп салуға тырысты.
Әсіресе көрікті мешіттер салуға көп көңіл бөлінді.
XVI ғасырдың көрнекті түрік ... бірі ... ... Ол 80 ... жуық ... ... Ең бастылары Стамбулдағы “Сүлеймение”, Эдирнедегі
“Селимейе”. Бұл мешіттерде адамдардың, жануарлардың суреті жоқ. ... ...... өте ... салынған. Өсімдіктер суретімен қатар
мешіттердің безендірулерінде құран сөздері де пайдаланылған.
ҚОРЫТЫНДЫ
XVI ғасырдың қарсаңында Осман ... ... қол ... Балқан
түбегін түгелдей дерлік бағындырды.
Түріктер XVI ғасырда көптеген араб елдерін басып алды. Ең ... – 1517 ж.ж./ ... I ... ... ... құрамында Ливан
мен Палестина бар Сирия және Египет айырылды. Түрік үстемдігіне дейін ... ...... ... ... ... оны ... сұлтаны
басқаратын. Мамлюктер астанасы Каир болды.
XVI ғасырдың басында Кіші Азияның шығысында шаруалар көтерілісі болды.
Оның көсемі өзін Шах – құлы деп / ... ... / ... ... ол ... ... жақтаушы екенін білдірді. Оны сунниттік бағыттағы түріктер
Шайтан құлы деп атады. ... ... ... ... қаласының
оңтүстігінде талқандады. Аман қалған көтерілісшілер Әзербайжанға қашты.
Шаруалардың жаңа көтерілістері Токата мен Амасья ... ... Оны ... ... ... ... ал ол ... соң Жәлел басқарды. 1519
жылы оның отрядтары Анкара маңында талқандалды. 1525 жылы Баба – ... ... ... ... Сивас қаласының маңында
талқандалды. 1526 жылы Малатья ... ... ... ... ... ұстанушы Календершах басқарды. Ол көтеріліс те жеңіліске ұшырады.
Австрия мен ... ... ... ... ... жүргізілген
күрес Түркияны Франциямен одақтасуға итермеледі. Франция мен ... ... ... қуып шығу үшін ... ... Жер Орта
теңізіне өту үшін, Турция Венеция мен ... ... үшін ... Ал ... ... ... мен оның ... Рим папасының қолдауына
сүйенді. Түркия француз көпестеріне өте көп жеңілдіктер ... ... ...... келісімі “бірінші капитуляция” деген атпен
әлемге әйгілі болды. ... ... ... ... тарапынан бұрын
Венеция пен Генуяға жасалған болатын. ... ... ... ... бара – бара ... ұлтына тарады. Бұл артықшылықтар үшін
Түркия ақы алған жоқ, бірақ қашан ... десе өз еркі ... ... ... ... жаза ... ... бұзғандағы үшін сотқа
тек өз елінде ғана тартылатын болды, яғни түрік соттары француз көпестерін
жазалай алмайтын болды.
XVI ғасырдағы ... мен ... ... ең ... байланыстар XV
ғасырдың аяғында Түркияның қалауы бойынша орнатылды. Ресейге жіберілген ең
бірінші Түрік ... ...... ... ... алып жібермей қойған
болатын. 1497 жылы Түркияға М. Плещеев ... орыс ... ... ... ... алдына Азов пен Кафа / Феодосия/ қалаларынан Қара теңізге
шығатын сауда жолдары туралы мәселе ... ... соң ... тағы бір елшілік аттанды. ... ... өмір ... Түрік жерлерінде орыс көпестерінің саудасына ыңғайлы
жағдай туғызуға уәде ... Ол ... ... да, ... де ... ... ... мәселелер көтерген жоқ. Бұл мәселелер XVI ғасырдың ... ала ... 1514 жылы ... сұлтаны сауда мәселелерімен қатар
Мәскеуде тұтқында ... ... Ханы ... ... талап етті. Бұл
талап орындалмаған соң түріктер ... ... ... Семен
Мальцевті тұтқынға алды.
Орыс қазақтарының басқыншылығы, олардың Түркия шекарасына жақын жерге
қоныстануы, ... ... ... түркі тілдес Астраханб, Қазан
хандықтарын басып алуы, Қабарда халқын езгіге салуы / 1557/ - ... ... ... I – орыс – ... ... ... болды.
1595 жылы көтеріліс Ирактың солтүстігі мен Сирияда болды. ... ... еді. ... Урфа ... ... ағайынды
Абдалхалим мен Дели – Хасан басқарды.
Түркияның XVII ... ... ... Иран шахы I – ... қалды. Ол 1606 – 1607 жылдары түріктерден Баку, Дербент, ... ... алып ... 1613 ... ... бойынша Түркия Иранға
Әзербайжанды, Шығыс Грузияны, Солтүстік Арменияны, Луристанды / ... ... ... біраз бөлігін беруге мәжбүр болды. 1622 жылы Эрзерум /
Солтүстік Шығыс ... /, ... ... ... ... шықты.
1623 жылы Иракты, оның астанасы Бағдатпен қоса, Иран басып алды. Бірақ 1639
жылы түріктер ауыр шайқастан соң Иракты ... ... ... 1639 ... ... бітім бойынша Түркия Иранға Әзербайжанды, Шығыс Грузияны,
Солтүстік Арменияны, Луристанды / ... Иран /, ... ... ... мәжбүр болды. 1622 жылы Эрзерум / Солтүстік Шығыс Түркия /, Бағдад
патшалықтары империядан бөлініп ... 1623 жылы ... оның ... ... Иран ... алды. Бірақ 1639 жылы түріктер ауыр ... ... ... ... алды. 1639 жылғы ... ... ... ... ... ... Батыс Арменияға, Күрдістанның біраз бөлігіне
ие болды.
XVI – XVII – ғасырларда Осман империясының қол астындағы араб ... ... үшін ... ғасырдың аяғында Ливанды эмир II – ... ... ... ол ... қазынасына тиісті салықты уақтылы және толық жинап беріп
отырды. Сұлтанның сенімі мен қолдауына ие болған ... ... ... – бірте кеңейте берді. Оның жалдамалы отряды болды. Бұл отряд қарулы
күштердің негізі еді. Олардың құрамында 40 мың ... ... ... ... ... ... ... қазынасы байып, қуаты
арта түсті. Бірте – бірте Фахреддин өз ... шет – ... ... бастады. Мысалы, Флоренциямен сауда келісімін жасады. Мұндай өзін ... ... ... ... ... ... ... ұнамады. 1609
жылы Дамасктің патшасы етіп ... ... ... ... ... әскері жаңа патшаға қарсы тұрды. 1618 жылы ливандықтардың 100
мыңдық әскері Антиохиядан Сафадқа дейінгі аралықтағы ... ... ... ... соң ... ... әскері жеңілді. Фахреддин ... ... ... ... ... ... 1633 ж. түріктер ақыры Фахреддинді
жеңіп, оның өзін тұтқынға алып, өлтірді. ... ... ... ... ... – XVII ... Түркияда мәдениеттің кейбір салалары айтарлықтай
дамыды. Ғылым саласында ауыз толтырарлық ... ... ... және ... өнері (архитектура) едәуір табыстарға ие болды.
Шығыстың көптеген ... ... де ... аңыз ... дастандар кең тарады. Оларды көшелер мен алаңдарда меддахтар
айтатын. Түрік поэззиясының атасы Али – Ашық – ... (1522 жылы ... ... Оның ... ... ... еңбегі өлең – сөзбен
жазылған. Ол философиялық мәселелерге арналған. ... бір ... ... 7 ... 7 күш ... (жер, ... адам, жан, сана, сүю,
құдай) баяндайды. Олар бір – біріне пайдалы ықпал етеді делінген.
XVI ғасырдағы ... ең ... ... бірі ... ... ... жыды өлді / ... Оны халық түрік лирикасының сұлтаны деп атады. XVII
ғасырдың басында поэзияның жаңа ... / жанр / өте ... ... ... ... Оның ... ... Вейси / 1628 жылы өлді / мен Нефи / ... өлді / ... ... ... ... ... Нефи ... оқтары” /
“Стрелы судьбы” / деген және басқа шығармаларында ... ... мен ... елдің ауыр әлеуметтік – экономикалық жағдайын
сықақпен күлкі – мазақ етті. Байрам патша деген ... ... ... үшін ... сұлтан IV – Мұраттың ... ... ... ... C.Ә. Тортаев Орта ғасырлардағы Азия және Африка тарихы. Алматы 2009 ... ... Л.C. ... ... В 2 Т. Т. 1 – М.: ... ... 1998. ... – 297 бб.
3. История Востока. Т. III. – M.: Восточная ... РАН, 1999. – 67 ... ... ... К.Э. История стран зарубежного Востока в средние века. – M.,
1970.
5. Cтэнли Лэн – Пуль. Мусульманские династии. – М.Т.Б., ... ... Н.А. ... ... ... ... (1516 - 1574). – М.:
Наука, 1984.

Пән: Жалпы тарих
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 12 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Молдовия20 бет
IX-XII ғасырлардағы қазақ отбасы тәрбиесінің қалыптасуы мен дамуы53 бет
X-XII ғасырлардағы Қазақстан халықтары мен тайпаларының мәдениеті43 бет
Ақтамберді жырау33 бет
Ежелгі жәдігерліктер мен жыраулар поэзиясының поэтикалық үндестіктері5 бет
Ертедегі және орта ғасырлардағы Қазақстан тарихнамасы25 бет
Көшпенділердің материалдық, рухани мәдениеті15 бет
Орта ғасыр саяхатшылары Христофер Колумб11 бет
Орта ғасырлардағы венгрия9 бет
Орта ғасырлардағы музыка өнері. Хандық дәуір музыкасы8 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь