Вебердің социологиясы және «веберлік қайта жаңғыруы»

Мазмұны

I Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3
II Негізгі бөлім ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .4.13
а) М. Вебердің әлеуметтік көзқарастары
ә) «Идеалдық типтер» теориясы
б) М. Вебердің қазіргі уақыттағы маңызы
III Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .14
IV Қолданылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 15
КІРІСПЕ

Әлеуметтанудың классикалық негізін салушылардың ірі өкілінің бірі, әрі өте беделдісі – Эмиль Дюркгейм. Қазіргі әлеуметтану көбіне Э.Дюркгеймнің классикалық мұрасына сүйенеді. Өзінің әлеуметтануында ол әлеуметтік таным процесінің әдістемесіне көп көңіл аударды. Ал, бұл методология «социализм» деп аталады. Социализмнің мәні мен мазмұны әлеуметтілікте. Тек әлеуметтілік арқылы зерттеу, басқаша айтқанда, қандай да бір әлеуметтік құбылысты, процессті алмайық, олардың бәрі әлеуметтік ортамен байланыста өмір сүреді. Қоғам – ерекше құбылыс, оны табиғатпен, психикамен шатастырып, алмастыруға болмайды. Әлеуметтанудың методологиясы (яғни, әдістемелері) жаратылыстану ғылымдарына ұқсас болуы қажет, әлеуметтану өз алдына ғылымға айналуы үшін оған белгілі бір жағдайлар қажет, осылардың ішінде оның тек қана өзі зерттейтін, өзіне ғана тән пәні мен таным әдістемелері болуы керек. Э. Дюркгеймнің пікірінше, әлеуметтану әлеуметтік нақты мәні бар, оған ғана тиісті қатынастарды, олардың сапаларын терең зерттеуі керек.
Қолданылған әдебиеттер

1. Социология. Оқулық. – Алматы, 2002
2. Радугин А.А., Радугин К.А. Социология. Москва.2002
3. Қарабаев Ш.Қ. Әлеуметтану негіздері. Алматы.2007
4. Кравченко А.И. Социология. Академия, 2002
5. Электронды ресурстар.
        
        Мазмұны
I Кіріспе..........................................................................................3
II Негізгі бөлім .............................................................................4-13
а) М. Вебердің әлеуметтік көзқарастары
ә) теориясы
б) М. Вебердің қазіргі уақыттағы маңызы
III ... ... ... ... ... ... ... ірі өкілінің бірі, әрі өте беделдісі - Эмиль Дюркгейм. Қазіргі әлеуметтану көбіне Э.Дюркгеймнің классикалық ... ... ... ... ол ... ... процесінің әдістемесіне көп көңіл аударды. Ал, бұл методология деп ... ... мәні мен ... әлеуметтілікте. Тек әлеуметтілік арқылы зерттеу, басқаша айтқанда, қандай да бір әлеуметтік құбылысты, процессті алмайық, олардың бәрі әлеуметтік ... ... өмір ... ... - ерекше құбылыс, оны табиғатпен, психикамен шатастырып, алмастыруға ... ... ... ... әдістемелері) жаратылыстану ғылымдарына ұқсас болуы қажет, әлеуметтану өз алдына ғылымға ... үшін оған ... бір ... ... ... ... оның тек қана өзі ... өзіне ғана тән пәні мен таным әдістемелері болуы керек. Э. Дюркгеймнің пікірінше, әлеуметтану әлеуметтік ... мәні бар, оған ғана ... ... ... ... ... ... керек.
М. Вебердің пікірінше, әлеуметтану қоғамның әлеуметтік ... ... ... ... адамның санасына, ойлауына байланысты) жақтарын, нақтылы айтсақ, адамның іс-әрекетінде, қызметінде оныңң ... ... ... т.б. әр ... ... отыруы керек. Осыған қосымша, әлеуметтану оны объективтілік пен пен эмпирикалық жағынан бақылап, тексеру жақтарын жоққа ... ... Оның ... ... - ... ... қимылының мәнін, мағынасын терең түсіну, ұғыну болып табылады. Осыларды еске ала отырып, қоғамның даму заңдарының себебін ашуға болады. ... ... ... (Max Weber) (1864 - 1920) - аса көрнекті неміс ... ... ... және ... ... заңгердің отбасында дүниеге келген. Протестантизм мен саяси либерализм ... ... ... ... ... ... және Берлин университеттерінде білім нәрін сусындады. Оның бастапқы ғылыми зерттеулерінің тақырыбы орта ғасырлар мен антика дәуіріндегі қоғамдардың шаруашылық ... ... 1891 - 1897 ... ол ... ... университеттерінде құқық және саяси экономия профессоры болды. ... бір ... ... ... және публицистикалық қызметпен айналысты. Алайда оның оқытушылық және зерттеу жұмысы сырқаттану салдарынан үзіліп қалды.
1904 жылы М.Вебер Вернер ... ... ... ... ... және ... ... мұрағаты" атты неміс социологиялық журналының редакторы болады, онда оның ең маңызды шығармалары жарияланады. 1907 жылдан бастап мұра ... ... ... ғылымға ден қояды. Бірнеше жыл бойы неміс социологтар қауымдастығымен белсенді қарым-қатынаста ... ... ... ... ие болды. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталысымен мемлекеттік қызметке кіреді. 1919 жылдан бастап ... ... ... ... ... Ойлағанының бәрін жүзеге асырып үлгермей, 1920 жылы Вебер қайтыс болды. Өлгеннен кейін оның социологиялық зерттеулері қорытындыланған ... ... ... және қоғам" және сонымен бірге методология, мәдени-тарихи және ... ... ... дін, саясат, музыка социологиясы және т.б. бойынша ... ... ... ... пайымдауының айқындаушы методологиялық принципі жүйелі антинатурализм болып ... Бұл ... оның ... ХІХ - ХХ ... аралығында бірнеше атақты философтар ұстанған гуманитарлық және жаратылыстану ғылымы білімдерін - "мәдениет туралы ғылым" және ... ... ... деп ара ... ашатын тұжырымдамамен байланысты. Бұл тезистегі адам өмірінің шындығын ... ... ... объектілерді зерттеу барысында қолданылатын ғылыми әдістерге сүйенуге ... ... ... ... Адам - ... тірі жан, ... да ... өзі, Вебердің пікірінше, оның барлық істеген ісінің сапалы құрамына кірмеуі ... ... ... ... және ... ... сараптап зерттеушінің бұл жәйттен ауытқуға құқы жоқ. Осыған ... ... ... оның ... кең ... көптеген социология тәсілдеріне қарама-қарсы түрде, оны жаратылыстану ғылымдарының логикасы бойынша жасауға бейім болмады. Оның түсінігінде социология гуманитарлық білімнің бір ... ... ... Алайда сонымен бірге ғылымдағы мәдениет туралы ортақ мәні бар, ... ... бас ... Вебердің көңіліне қонбады. Мысалы, ол өзінің кейбір әріптестерінің психологизмге бет бұруын сынап, субъективті мағына мен ... ... ... ... әсерін зерттеуге ерекше көңіл бөлді.
Әлеуметтік шындық пен социологиялық танымның ерекшелігін сараптай отырып, Вебер адам қоғамы туралы ... ... ... бірі - жете ... ... тиіс деген қорытынды жасайды. Вебер адамдар өз әрекеттеріне қандай мағына берсе, социология соны ... ... тиіс ... ... Сол үшін ... ... енгізілді. Ол неміс тілінен сөзбе-сөз "ұғыну" деп аударылады. Вебердің социологиялық әдісінде кәдімгідей автономды маңызға ие болып отыр.
Сонымен бірге социология мейлінше ... ... ... ... ... ... болғанымен, өзін әрбір жеке алынған индивидтің дәлелін анықтауға арнай алмайды. Бұл ... әр ... және бір ... ... ... біз олардың қандай да бір қисынды бейнелеуін немесе белгілі бір типологияны ... ... ... ... ... ... пікірінше оның қажеті де жоқ: өйткені адамдардың барлығының ортақ табиғи болмысы бар, ... ... ... ... ... ... ... типологиясын ғана жасау қажет.
Ұғыну тұжырымдамасының мәні мынада: адамдар өздерінің нанымдары бойынша қандай мақсатқа қызмет ететіндігін және өздерінің іс-әрекеттеріне қандай ... ... көру үшін өзін ... ... қою. Мысалы, егер социологтар адамдардың қолдарын бір сілтеуінің әлеуметтік себебін анықтағысы келсе, олар тап осындай жағдайда басқа адамдар неліктен қол ... ... ... ... және жоғары (солға-оңға) сілтеуіне қандай дәлелдер түрткі болғандығын шешіп алуы ... Осы ... ... ... сіз ... ... онда бұл жәйт ... түрлі категорияларға жататын әрекет етуші топтардың бір категорияға жатқызылатыны сияқты үлкен адасу көзіне айналуы мүмкін. Адам қылықтарының мәнін зерттеу - ... ... ... әр ... ... ... түсінуге тырысқан күнделікті талпыныстарымыз болып шығады.
Вебер социологиясының тағы бір ... ... өзі ... ... типтер тұжырымдамасы болып табылады. Сан алуан деректік тарихи материалдың зерттеушіге бағыт пен өзара байланыстылықты табуға көмек ... ... ... ... ... ... саналы түрде жетілген типтер ұғымын өмірге әкелуіне себеп болды. Ғалым бұған балама ... ... ... ... ... қандай да бір сипаты бар жетілген-типтік үлгіге бастапқы ... ... ... ... ... ... деп ... танымдағы ортақ нәрсені логикалық бөлшектеу мен объективизмді ұстанушылармен пікір таласқа түсе отырып, Вебер дәлме-дәл ... ... ... ... ... ... және ... туралы ғылым ұғымдарының қажетінше жетілген-типтік табиғаты болады деп тұжырымдады. Жетілген типтер ортақ, түр қасиетін білдіретін қарапайым ұғымдардан, ең алдымен ... ... ... ... ... олар өмірдегі бір нәрсені мадақтап, сол арқылы белгілі бір процестер мен ... ... ой ... ... ... бір жағынан шындықтың іс жүзіндегі сан алуандығын жеңілдетеді. Мұның себебі, олардың тікелей бақыланып отырған шындықтың элементтерін сараптауға ... ... ... ... мен ... ... ... мұратты ойша сәйкестендіруге келіп тіреледі. Вебердің өзі жазғандай, "бұл ойша бейне, тарихи өмірдің белгілі бір байланыстары мен процестерін қандай да бір ішкі ... ... ойша ... ... ... пікірінше бір тарихи деректерді қарастыру барысында түрлі жетілген типтер қалыптасуы мүмкін. ... да ... ... мақсатына, оның "көзқарасына" ойша жобасын құруға қажетті байланыстар мен элементтердің сұрыпталуына қарай. Жетілген-типтік жобаның дұрыстығының бірден-бір өлшемі оның ішкі ... ... ... ... ... ... оқиғалар мен процестер деңгейінде жетілген типтер іс жүзінде ешқашан анықталмайтындығын бірнеше рет көрсетті. Бұл жағынан олар жаратылыстануда ... ... ... ... ... көбінесе эмпирикадан тыс пайда болды. Вебер, идеалды типтердің тұрақты ... ... мәні ... баса ... Атап ... ол ... ... қажетті қоғамдық өмірдің зерттеліп отырған қырларының көрнекі бейнесін алуға мүмкіндік береді. Мысалы, олардың көмегінсіз христиандықтың тұтас идеясын келтіру қиынға соғар еді, ... оның сан ... ... ... жетілген-типтік ұғымдар мен құрылымдар, Вебердің ойынша, мәдениет туралы ғылым методологиясының ... ... ... ... ... тарихи шындықтағы ерекшелікті көре білуге жол ашады. Бұл әдістің тиімділігінің дұрыстығын Вебердің өзі жасаған "протестанттық этика", "капитализм ... ... т.б. ... мен тұжырымдамалары растайтындығын атап өту қажет.
Вебер социологиясының басты ұғымдарының бірі әлеуметтік іс-әрекет болып табылады. Ғалымның өзі оған ... ... ... ... деп біз ... және ... сипатына, араласпауға немесе шыдай білуге саятындығына қарамастан) әрекет етуші индивид немесе индивидтер ... ... ... ... ... ... атаймыз. "Әлеуметтік" деп біз әрекет етуші тұлғаның немесе тұлғалардың шамалауы бойынша өзге ... ... ... ... ... іс-әрекетті атаймыз.
Алайда адамдардың іс-әрекеті мен қылықтарын көптеген басқа ғылымдар атап айтқанда тарих пен психология зерттейді. Таза ... ... ... ерекшелігі неде? Ең алдымен, социология адамдардың жалпы іс-әрекетінің қандай да бір жетілген жағдайдағы күйін зерттейді. Оған қоса оның басқа адамдарға ... ... бір ... ие болу ... де ... Мән ... ... пен құрал арақатынасынан келіп шығады. Мұндай арақатынастың түрлі нұсқаларын зерттеу Вебердің әлеуметтік іс-әрекеттердің жетілген типологиясын жасауына алып келді.
Әңгіме адам ... іске ... кез ... ... мен ... осы ... эталондар арқылы "өлшене" алатынын, яғни жақындаудың жоғарғы және төмен деңгейде төрт жетілген типтердің біріне жатқызылуы мүмкін.
Мақсатқа сай ... ... - ... ең ... ... ұтымды түрі, алға қойылған мақсаттың айқындылығымен сипатталады, оның үстіне дәл осы ... ... ... ететін ұтымды ойластырылған құралдар да осыған кіреді. Меженің ұтымдылығына екі ұдайылық түрде көз жеткізуге болады: біріншіден, оның жеке мән-мағынасы ... ... ... ... ... ... сыйымдылығы тұрғысынан (яғни, мақсаттың лайықтылығымен). Нақты іс-әрекет ретінде (яғни, басқа адамдар тарапынан белгілі бір үмітке бағытталған) ол бір ... ... ... ... ... әрекет етуші субъектінің ұтымды есебін, ал екінші жағынан олардың іс-әрекетін алға қойылған мақсатқа жету үшін қолдануды көрсетеді. Бұл ... ... үлгі ең ... ... ... ... бұл ... ауытқу деңгейін анықтау арқылы ғана түсінуге болатындығын атап өту қажет. Кейбір жағдайларда мұндай ауытқулар онша пәрменді ... онда біз ... ... ... "мақсатқа сай ұтымды дерлік" деп айта аламыз. Егер де ауытқулар біршама үлкен болса, онда ол іс жүзінде бізді әлеуметтік іс-әрекеттің ... ... ... ... сай ... ... - әлеуметтік іс-әрекеттің жетілген типі, ол құндылықтың толықтығына сенуге негізделген қылықтарды жүзеге асыруды білдіреді, яғни бұл жерде мақсат ретінде ... өзі ... ... сай ... ... ... ойынша, белгілі бір талаптарға бағындырылған, ал оларды ұстанып отыруды индивид өзінің борышы деп есептейді. Егер ол осы ... ... ... етсе - ... егер ... есеп оның жеке өзі үшін ... ... теріс салдарларының үлкен ықтималдылығы болса - бұл ... сай ... ... ... сай ... ... классикалық мысалы: суға батып бара жатқан кеменің капитаны өзінің ... ... ... тұрса да кемеден ең соңынан кетеді. Іс-әрекеттің мұндай бағыттылығының саналылығы ... ... ... ... және т.б. құндылықтар туралы белгілі бір көзқарастарға жатқызылуы өзі саналылық, рационалдылықты білдіреді. Егер де сонымен бірге осындай ... ... ... дәйектілікпен, демек мақсаттылықпен кезігетін болсақ, онда мысалы жан азабына қарағанда, құндылыққа сай ұтымды ... ... ... ... ... туралы айта аламыз. Сонымен қатар, индивид бағытталатын құндылықтар абсолюттендірілгендіктен, "құндылыққа сай ұтымды "іс-қимылда мақсатқа сай ... ... ... қандай да бір иррационалдық болады. Вебердің пікірінше "таза құндылыққа сай ұтымды" түрде әрекет ететін адам ... ... ... ... ... ... сәйкес әрекет етеді және борыш, қадір-қасиет, сұлулық, діни ұстаным, қандай да бір... "істің" маңыздылығы мен басымдығы ... ... іске ... ... сай ... ... ... етуші адам өзіне берілген нәрсе деп есептейтін "талаптарға" ... ... ... ... ... ... іс-әрекет - дәстүрді ұстану негізінде қалыптасатын іс-әрекет, яғни мәдениетте қалыптасып, қосталған, сондықтан да іс жүзінде ұтымды ойластыруға және ... ... ... ... да бір ... ... Мұндай іс-әрекет көбінесе таза автоматты түрде, қалыптасқан таптауырындар бойынша жүзеге асады, ол өткен ұрпақ пен өзінің жеке тәжірибесінің ... ... ... ... ... бағытталу талпынысымен сипатталады. Дәстүрлі іс-әрекеттер жаңа мүмкіншіліктерге (мүмкін дәл сол себепті болар) бағыт ашуды білдірмейді, бірақ дәл соның өзі индивидтер іске ... ... ... ... ... ... дәстүрлі әрекеттерді (көптеген нұсқаларда көрініс табатын) орындауға бейімділігі белгілі бір деңгейде қоғамның өмір сүруінің ... мен оның ... ... ... ... болады. Вебердің көрсетуі бойынша, "...таза дәстүрлік әрекет... "саналы" бағытталған іс қимыл деп аталатынның шекарасында, тіпті көбінесе оның шегінен шыққан күйде ... ... сай ... - ... ... түрлерінің ішіндегі ең аз ойластырылғаны. Оның басты сипаттамасы - қорқыныш, өшпенділік, ашу, құмарлықтың және т.б. өршуі сияқты белгілі бір эмоционалды күй ... ... Жан ... сай іс-әрекеттің "мәні" алдымен пайда болған эмоционалды шиеленісті тез арада басуында, бәсеңдетуінде. Бұл ... ол ... сай ... ... ... ... ... бұл жерде біз жоғарыда көргеніміздей қандай да бір "сыртқы" мақсатқа жетуді көздемейтін және ... ... ... асуынан көретін құндылыққа сай ұтымды іс-әрекетпен ұқсастық ... ... ... ... егер тез арада өзінің өш алуға, ләззатқа, берілгендікке, масайраған пайымдауға қажеттілігін ... ... ... ... арсыз не нәзік болса да кез келген басқа жан азабын ... үшін ... ... ... ... екі ... түрі тура мағынасында толығымен әлеуметтік еместігі айдай анық - қалай дегенмен де бұл сөздің ... ... ... Шынымен де, дәстүрлі және әсіресе әрекеттің азапты түрі көбінесе жануарларға тән ... ... ... ... ... ... - ... - басым деңгейде шарттыға, ал екіншісі - ... - ... ... ... ... Олар ... іс-әрекеттің екіншісі және әсіресе бірінші түрімен салыстырғанда неғұрлым аз деңгейде ақыл-ойдың ... ... ... ... ... әлеуметтік іс-әрекеттің жетілген түрлері типологиясы Вебер социологиясының негізгі идеяларының бірі - әлеуметтік өмірді жүйелі түрде ұтымды ету идеясымен біршама тығыз ... ... ... ... күшею идеясы қандай да бір қоғамның тарихи дамуына ... ... ... ... ... өтіп отырады. Ол рационализация - тарихи процестің өзінің басты үрдістерінің бірі екендігіне нық ... ... ... ... ... барлық ықтимал түрлерінің жалпы көлеміндегі мақсатқа сай ұтымды іс-әрекеттер үлесінің көбеюі мен жалпы қоғам құрылымы ... оның ... ... ... ... Бұл шаруашылықты жүргізу әдісі ұтымды етілгенін, басқару, ойлау ... ... ... ... Және ... ... ... пікірінше, ұтымдылық принципінің ең "таза" іске асуымен - яғни, ... ... ... ... орасан зор күшеюімен қоса жүреді. Вебердің ұғымындағы формальді ... - ең ... ... есеп пен ... ... ... есептелуі. Осы тектес басым идея пайда болған қоғамның бұл түрін қазіргі заман социологтары индустриалды деп атайды. (Оны ... ... ... ... ... ... Конт бұл терминді белсенді түрде қолданған). Бұрын өмір сүрген қоғам түрлерінің ... ... ... артынан - қазіргі заман социологтарының басым бөлігі) дәстүрлі деп атады. Дәстүрлі қоғамдардың маңызды белгісі - оның мүшелерінің көпшілігінің әлеуметтік іс-әрекеттерінде ... ... ... және ... ... ... іс-әрекеттің дәстүрлі түріне неғұрлым жақын әрекеттердің басым болуы.
Формальді-ұтымды - ... ... мен ... ... оның ... ... деңгейде өзінің сандық сипаттамаларымен тамамдалатын кез келген құбылысқа, процеске, іс-әрекетке қатысты қолдануға ... ... ... даму ... ... өзі ... ... формальді-ұтымды бастаудың өсу үрдісі мен әлеуметтік әрекеттегі мақсатқа сай ұтымды түрдің басқаларға қарағанда неғұрлым басым түсуімен сипатталады. Бұл ... бір ... ... ... ... мен ... ... шешім қабылдауындағы ақыл-ой рөлінің өскендігін білдіретіндігі түсінікті.
Формальді ... ... ... қоғам - норма ретінде тек қана пайда табу ұмтылысы ғана емес, ұтымды ... ... ... ... ... қоғамның барлық мүшелері, ұтымды және ортақ пайда үшін бәрін - материалдық ресурстарды, технологияны, ақшаны пайдалану ... ... ... ... ... ... ... болып есептеле алмайды, себебі бұл ақшаны саналы түрде жұмсау емес.
Процесс, тарихи үрдіс ретіндегі ұтымды ету, ... ... ... ... ... ... - фабрикалық өндірісті бюрократиялық құралдармен ұйымдастыру және ... ... ... ... ... ... дін саласында - интеллектуалдар арқылы діни тұжырымадамалардың дамуы, біртіндеп сиқыршылықтың жойылуы және жеке ... ... ... ... ... - ... орнықтырылған заң шығару мен әмбебап заңдар негізіндегі ... ... ... ... ... сот жағдайының эрозиясы; саясатта - харизмалық лидерлікті тұрақты ... ... ... ... мен ... ... нормаларының құлдырауы; моральдік мінез-құлықта - тәртіп пен ... баса ... ... ... - жеке-дара инноватор рөлінің біртіндеп төмендеуі және зерттеу командаларының, шоғырланланған эксперименттердің және ... ... ... ... саясаттың дамуы; қоғамды тұтас алғанда - басқарудың бюрократиялық әдістерінің, мемлекеттік бақылау мен әкімшіліктің кең таралуы.
Сонымен, ұтымды ету ұғымы Вебердің капиталистік ... ... ... бір ... ... Ол капиталистік қоғамды, діни мағына мен моральдік құндылықтардан жұрдай болған индивидтің мемлекеттік қадағалау мен бюрократиялық ... ... ... сайын өсіп отыратын, өзіндік "темір тор" ретінде қарастырды. Маркстік оқшаулану ұғымы секілді, ұтымды ету ... ... ... ... бөлініп, оның фабрикадағы, мектептегі және мемлекеттегі құқықтық саяси және экономикалық реттеуге бағынуын білдіреді. Сөйтіп, Вебер ұтымды етуді ... ... ... ... ... үрдісі ретінде көрсетті. Ұтымды ету - адамдар қатынастарының ... ... мен ... ... ... ... ... есептің жетекші рөлі тек қана еңбек процесі мен фабрикалық тәртіптен көрінеді десе, Вебер ұтымды етуді ... ... ... - ... дін, экономикалық ұйым, университеттік басқару, лабораториядан және тіпті ноталық жазбалардан тапты.
Веберді әрдайым қызықтырған және өз еңбектерінде қайта-қайта оралып отырған ... бірі - бір ... ... ... себептері және де үстемдік-бағыну әлеуметтік қатынастарының жүзеге асырылу механизмдері. Вебер билік пен үстемдікті бөліп ... атап өту ... Ол ... ... ... ... және әрқашан оның қасиеттеріне ие болмайды деп есептейді. ... ... ... - ең ... ... іске ... процесі. Сонымен бірге үстемдік бір адамдар (билік құзыры барлар) беретін бұйрықтар өзге ... ... бұл ... іске ... ... белгілі бір ықтималдығын білдіреді.
Мынадай заңды сұрақ туады: адамдар арасында үстемдік-бағыну қатынастары қандай жағдайларда орнығады? Бұл қатынастар Вебердің пікірінше екі жақты ... ... ... яғни ... ... ... - ... бұйрық міндетті түрде орындалатындығына үміт ету; басқарылатындар жағынан - басқарушының ... ... ... құқығы бар екендігіне сену; мұндай құқыққа көзі ... ... ... бұйрықты орындауын болады. Басқаша айтқанда легитимді, яғни, заңды үстемдік билік ету ... ғана ... ... ол оның ... ... ... етеді. Адамдар оны заңды деп бағалағанда ғана билік үстемдікке айналады.
Басқарушының ... ... ... заңдылықтың үш идеологиялық негізі бар: дәстүрлі, харизмалық және заңды-ұтымды. Осыған сәйкес Вебер ... үш ... ... ... оның әрқайсысын идеологиялық негізі бойынша атайды.
Заңды-ұтымды үстемдік ... ... ... ... ... белгілі дәрежеде, жеке мүдделерді қанағаттандыру болып табылады. Оның үстіне олар белгілі адамдарға емес, солардың ... ... және ... ... ... жалпы қабылданған заңдарға, ережелерге бағынады. Заңды-ұтымды үстемдік "дұрыс" жария рәсімдерінің көмегімен ... ... ... бағынуды білдіреді. Осыдан ұтымды қоғамның ажырамас бөлігі ретінде заңды-ұтымды қоғамдағы бюрократияның аса зор маңызы және ... ... оған ... зор ... бөлу келіп шығады.
"Бюрократия" ұғымының кем дегенде екі мәні бар: 1) ... ... бір ... және 2) ... бұл процесін жүзеге асырып отыратын ерекше әлеуметтік топ. Вебер кез келген бюрократиялық ұйымның басты сипаттық ерекшелігі ретінде тағы да ... ... ... ... ... ... капитализмнің көрінісі ретінде қарастыру керек; сондықтан да бюрократиялық ұйымда өз жұмысында ғылыми әдістерді қолданатын және арнайы дайындықтан өткен техникалық ... ... рөл ... тиіс.
Бюрократиялық ұйым бірқатар маңызды ерекшеліктерімен сипатталады, оның ішінде Вебер мыналарды бөліп көрсетеді. Аппарат қызметкерлерінің арасында міндеттерді нақты бөлудің арқасында ... қол ... бұл ... ... ... ... және тар салалы мамандарды пайдалануға мүмкіндік береді. Жоғары тұрған лауазымды шенеуніктің төмендегілердің қызметін қадағалауға жол ашатын биліктің ... ... ... алуы. Басқару қызметінің біркелкілігін қамтамасыз ететін ережелер жүйесінің формальді орнығуы мен нақты белгіленуі және жеке жағдайларға ортақ ... ... ... ... ... және қатынастардың эмоционалды бейтараптығы: әрбір қызметкер ерекше қайталанбас ... ... ... ... бір ... ... билікті формальді сақтаушы, өзі атқарып отырған лауазымның өкілі іспетті көрінеді.
Дәстүрлі үстемдік, көпшілік ... ... ... мен ... және олар ... ... ... төтенше құзырының заңдылығына әдеттегідей, көбінесе жете ойластырылмаған күйде сену. Дәстүрлі билік жолын ұстанушы әдет-ғұрып пен ежелгі ... іске ... ... ... ... бұл ... шеңберінде билік ету құқығы көбінесе мұрагерлік сипаты болады. Таза күйінде алғанда бұл патриархалды билік. "Патриархат" ... ... ... ер ... әйелдерге үстемдік етуін сипаттауда қолданылады. Сонымен бірге ол қоғамдардың әр түрінен көрініс таба алады. Бұл ұғым, ... ... жас ... қоса ... ... жас ... үлкен ер адам үстемдік ететін үй шаруашылығының белгілі бір ... де ... ... ... да ... мен оның ... аппараты араларындағы қатынасты дәстүрлі түр барысында үй иесі мен құлдар, сондай-ақ оған тәуелді туысқандары арасындағы ... ... ... ... олардың тұлғалық сипаты мен нақты эмоционалдық мәнері болады және жеке басының адалдығына ... ... ... дәстүрлі үстемдіктің ең кең тараған түрінің бірі патримониализм. Патримониалды жүйелерде әкімшілік пен ... күш ... ... жеке ... ... ... лидердің бойында болатын ерекше қасиеттерге негізделеді. "Харизма" терминінің өзін ... сөз грек ... - ... ... игілік) социологиялық тұжырымдамалық аппаратқа неміс теологы Э.Трельч енгізді. Үстемдіктің мұндай түрі кезінде бұйрықтар өз ... ... ... ... оның жақтаушылары мен ізбасарлары сенгенде ғана орындалады. Харизмалық үстемдік әміршінің өте ерекше, мүмкін, тіпті сиқырлы қабілеттеріне негізделеді. Оның ... ... ... оның ... ... мен оған ... ... шындығында өздері ойлап табатындығы онша маңызды емес. Бұл жерде тектілік, оған байланысты ... ... да бір ... ... ... тек қана ... жеке қасиеттері басты рөль атқарады. Харизманың болуы тікелей, тура ... ... ... ... ... ... көптеген пайғамбарлар (әлемдік діндердің негізін салушылармен қоса), қолбасшылар мен аса ... ... ... ... ... ... ... болғаннан кейін оның ізбасарлары харизмалық нанымды таратады немесе оны ... ... ... не заңды-ұтымды формаға айналдырады. Сондықтан харизмалық биліктің өзі тұрақсыз және уақытша сипатта болады.
Макс Вебер шын мәнінде салыстырмалы дін ... ... ... ... ... ... ... ағылшын социологтарының басым көпшілігі, сонымен бірге Дюркгейм, Леви-Брюль, Тайлор және Фрезер сияқты аса көрнекті ... ... ... ... ... ... түрде зерттеумен айналысқан жоқ және діндер генезисі мәселесін қарастыру діни сала құрылымын сол күйінде ұғынуға қажетті шарт деп ... ... ... ... ... ... діннің мәні туралы мәселені де көтерген жоқ. Ол үшін, социолог ретінде діни топтар ... ... және ... ... ... ... тиімдірек болды. Шын мәнінде, Веберді дін адамдардың әлеуметтік іс-әрекеті дәлелінің ерекше, сондай-ақ аса маңызды түрі ретінде қызықтырды. Сондықтан да социология ... ... ... ... және шығу көздері туралы мәселеге соқпай, діни көзқарастардың дәлелді ... ... ... қоғамдық өмірге тигізетін әсерін анықтауға шоғырлануы тиіс.
Вебер дінге үлкен мән беріп, оны дербес әлеуметтік құрылым ретінде өмір сүретін және ... ... ... ... ... ... ... қалайтын әлеуметтік-мәдени институт деп есептеді. Діннің басты рөлін Вебер оның құндылықты ... ... ... бола ... ... ... ... ол әлеуметтік іс-әрекетке мән-мағына берудің маңызды тәсілі ретінде көрініс табады, оның маңызы мен мақсатына себепші болады. Діни тұжырымдардың ... адам ... ... ... ... ... мәні бар ... мәні жоқ деп жіктейді. Дін әлем бейнесін, нормалар мен ... ... ... ... ... индивид өзінің іс-әрекетін бағыттайды. Осылайша реттеу қағидалары мен нұсқаулар кешені пайда болып, этикалық принциптер қалыптасады.
Дін социологиясына арналған өзінің алғашқы ... оның ... ... ... және ... ... атты ... еңбегінде Вебер басты назарды капиталистік қоғам мен оның дүниетанымдық негіздерінің, мысалы, ұтымдылық принципінің қалыптасуында, протестантизмнің ... мен ... ... діни этиканың рөлі қандай болғандығына аударды. Дәлірек ... бұл ... ... түрі мен діни - ... ... арасындағы өзара байланысты анықтауға қызығушылықты білдіреді. Ғалымның бұл ... ... ... ... ... ... қарсы бағытталған болатын. Алайда Вебер өзінің кейінгі еңбектерінде діни және ... ... ... ... ... ... ... отырып, сонымен бірге әуел бастан субъективті ойластырылған мән мен топтық дәлелдермен ... сала ... ... көмегімен әлеуметтік әрекет категориясының мазмұнын ашуға тырысады.
Вебер адамның әлемге көзқарасындағы діни фактордың ... ... ... ... бөлді. Бұл көзқарасты ғалым әр түрлі діндер жіктелімінің негізіне алды. Бір нанымдар пассивті өмірлік позицияны (мысалы, буддизм) бекітсе, басқалары адамды өзін ... ... ... құруға және белсенді түрде игеруге бағыттайды (мұның жарқын мысалы - ... ... ... ... ... ... ... бейімделген жағдайда ғана қабылдайды: бұл ислам мен христиандықтың көптеген түрлеріне тән. Қорытып ... бұл ... ... ... ... ... қабылдамайтын діндердің әлеуметтік бағыттылығы төмен деңгейде, ал қабылдайтын діндердікі тиісінше ... ... ... Макс ... ... мұрасының ең маңызды бөлігі екендігін атап өту қажет, өйткені ол діннің өзін жалпы ... ... ... ... өзіндік бір үлгісі ретінде қарастыруға бейім болды.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қорыта келгенде, М. ... ... ... зерттеді. Ол топтарды ең алдымен беделіне, мәртебесіне, қадіріне (престиж) және жай-күйіне, жағдай-тұрмысына қарай бөлді, олардың арасындағы дау-дамай, ... ... ... ... Ол шенеуніктік - бюрократтық ақпараттың билікті пайдаланып, ... көп ... ... ... атап ... Ол ... ... Маркстің пролетариат диктатурасы туралы ілімін өткір сынға алды. Вебердің бұл пікірлері де көпшіліктің көңілінен шықты.
М. Вебер ... ... ... да ... үлес ... ... әлеуметтік іс-әрекет тұжырымдамасына сүйене отырып, ол саяси билікті үш ... ... 1) ... 2) ... 3) ... ... ... ету - яғни соқыр сезіммен көсемге ... ... ... - ... мен ... негізделген; ал бюрократтық деп - ресми қызметтегі адамдардың, азаматтардың мүддесіне ... ... өз ... ... түрде атқаратын үстем ету формасы. Осыдан барып ... ... ұғым ... ... ... - істің мәніне немқұрайлы формальды қарау, істі көпке созу. Екінші жағынан, мұның өзі ... ... ... мен адамгершілік қасиеттердің төмендігін, қызмет тәжірибесінің кемдігін дәлелдейді.
Қолданылған әдебиеттер
* Социология. Оқулық. - Алматы, 2002
* ... А.А., ... К.А. ... ... ... Ш.Қ. Әлеуметтану негіздері. Алматы.2007
* Кравченко А.И. Социология. Академия, 2002
* Электронды ресурстар.

Пән: Социология, Демография
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 12 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
М. Вебердің әлеуметтанудағы көзқарастары6 бет
Макс Вебердің өмірбаяны12 бет
Э. Дюркгейм10 бет
Әлеуметтік стратификация9 бет
Буржуазиялық дәуірдегі психологиялық ілімнің дамуы5 бет
Социология ( оқу құралы )501 бет
Эмиль Дюркгейм8 бет
Әлеуметтану ғылымның негізгі тарихи даму кезеңдері8 бет
Білім беру социологиясы14 бет
БАСҚАРУ СОЦИОЛОГИЯСЫ7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь