Аллельді емес гендердің өзара әрекеттесуі

Жоспар

1. Аллельді емес гендердің өзара әрекеттесуі кезіндегі тұқым қуалау.
2. Комплементарлылық
3. Эпистаз
4. Полимерия
5. Плейотропия
6. Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер
Гендердің өзара әрекеттесуінің екі түрі бар.
1. Аллельді гендердің өзара әрекеттесуі.
2. Аллальді емес гендердің өзара әрекеттесуі.
Ген тұқымқуалаупылықтың құрылымдық және функциялық бірліктері болып табылады. Жоғарыда келтірілген мысалдарда гендер, шынында да, жеке бірліктер сияқты әрекет етеді, яғни олардың әрқайсысы белгілі бір белгінің дамуын басқаларға тәуелсіз анықтайды. Сондықтан мынадай түсінік қалыптасуы мүмкін:
генотип — гендердің механикалық жиынтығы, ал
фенотип —жекелеген белгілердің мозаикасы.
Іс жүзінде олай емес. Барлық биохимиялық және физиологиялық процестері нақты үйлескен және өзара байланысқан жеке клетка да, организм де біртұтас жүйе болып табылуының басты себебі — генотип — өзара әрекеттесетін гендер жүйесінің болуы.
Бір немесе әр түрлі хромосомалардың әр түрлі локустарында орналасқан аллельді, сондай-ақ аллельді емес гендер өзара әрекеттеседі.
Пайданылған әдебиеттер
1. Жалпы биология В. Захаров, С Мамонтов, И. Сонин, Ә. Қисымова.
2. Вент Ф. В мире растений. М., «Мир», 1972.
3. В е р з и л и н Н. М. Основы методики преподавания ботаники. М., изд. АПН РСФСР, 1955.
5. Доброхотова К., Чудинов В. Лекарственные растения. Алма-Ата, «Казахстан», 1965.
6. Ивченко С. Занимательно о ботанике. М., «Молодая гвардия», 1969.
7. Имшенецкая Л. И. Мир растений. М., Учпедгиз, 1957.
8. Қажымұратов М. Қазақстанда кездесетін пайдалы өсімдіктер. Алматы, «Қайнар», 1975.
9. Қожабеков М. Дәрілік өсімдіктер. Алматы, «Қазақстан», 1975.
10. А л е ш к о Е. Н. Хрестоматия по ботанике. М., Учпедгиз, 1962.
        
        Жоспар
* Аллельді емес гендердің өзара әрекеттесуі кезіндегі тұқым қуалау.
* Комплементарлылық
* Эпистаз
* Полимерия
* Плейотропия
* Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер
Гендердің өзара ... екі түрі ... ... ... ... ... ... емес гендердің өзара әрекеттесуі.
Ген тұқымқуалаупылықтың құрылымдық және функциялық бірліктері болып табылады. Жоғарыда келтірілген мысалдарда гендер, шынында да, жеке ... ... ... ... яғни ... ... ... бір белгінің дамуын басқаларға тәуелсіз анықтайды. Сондықтан мынадай түсінік қалыптасуы мүмкін:
генотип -- гендердің механикалық ... ал ... -- ... белгілердің мозаикасы.
Іс жүзінде олай емес. Барлық биохимиялық және физиологиялық процестері нақты үйлескен және өзара байланысқан жеке клетка да, организм де ... жүйе ... ... басты себебі -- генотип -- өзара әрекеттесетін гендер жүйесінің болуы.
Бір немесе әр түрлі ... әр ... ... ... аллельді, сондай-ақ аллельді емес гендер өзара әрекеттеседі.,
Аллельді емес гендердің өзара әрекеттесуі
Гендер белгілі бір аллельді емес гендердің көріну сипатына немесе бұл ... ... ... мүмкіндігіне әсер ететіндігіне көптеген мысалдар келтіруге болады. Гендердің екі жұбының өзара ... ... ... ... тұқымдарындағы айдарының тұқым қуалауы. Бұл гендердің әр түрлі үйлесімдерінің нәтижесінде айдардың төрт варианты ... ... ... ... ... ... ... алғашқы формасы -- пропигменттің синтезін анықтайтын А гені бар. Ал В гені ... ... ... бұл ... ... ... ... түзіледі. ааВВ және ААbb генотиптері бар жүпар иісті асбұршақтың гүлдерінің түсі ақ болады: бірінші жағдайда фермент бар, бірақ пропигмент жоқ, ... ... ... ... емес ... ... өзара толықтыруы немесе бір ген, оған аллельді емес өзге геннің көрінуін болдырмау (басуы) сияқты, аллельді емес гендердің өзара ... ... ... ... қатысты болып келеді. Дегенмен организмдердің көптеген қасиеттері -- ... ... мен ... тауықтардың жұмыртқа салғыштығы, сүттің майлылығы мен оның мөлшері, өсімдіктер құрамында витаминдердің мөлшері және т.б. альтернативті болып табылмайды. Мұндай белгілер ... деп ... Олар тек бір ... ... ... әсер ... ... емес гендермен анықталады. Генотипте қандай да бір белгіні анықтайтын доминантты гендер неғұрлым көп болса, соғұрлым мұндай белгі ... ... ... ... қызыл түсі екі генмен анықталады: А және А2. Бұл жердегі аллельді емес гендер бір ғана әріппен А(а) ... ... олар тек қана бір ... ... ... А1 А2 А3 генотипінде дәндердің түсі қанық болады, ал а1 а1 а2 а2 ... ... ... түсі ақ ... ... ... ... санына байланысты, қою қызыл мен ақ түстердің арасындағы ... ... ... ...
Адам терісіндегі пигменттің мөлшері де бір бағытта әрекет ететін доминатты аллельді емес гендердің ... ... ... ... түрі ... ... мен өсімдіктердің шаруашылыққа бағалы көптеген белгілері түқым ... ... ... ... ... ... ... мен жүгері сабағының үзындығы, жануарлардың өсімталдығы және т.б.
Сонымен, көптеген белгілер гендердің полимерлік, яғни бір бағытта әрекет ететін бірнеше жүптарының өзара ... ... ... ... ... бірнеше белгілер мен қасиеттердің дамуын анықтайтын жағдайлар да кездеседі. Мұндай құбылыс плеиотропия (грекше рlеіоn -- ... көп, ... -- ... деп ... ... ... ... және тізе буынының кемістігін бір уақытта анықтайтын ген бар. Тышқандарда барлық сүйектердің дамуының жетімсіздігіне әкелетін мутантты ген ... және т.б. ... ... ... осы гендер әсерінің онтогенезде ерте білінуінде жатыр.
Сонымен, "белгінің дамуын ген анықтайды" деп шартты түрде айтылады, өйткені геннің әрекеті ... ... -- ... ортаға -- байланысты болады.
Гендердің комплементарлы ... ... ... ... деп- өз ... жеке келгенде әсері байқалмайтын, ал егер генотипте гомозиготалы немесе гетерозиготалы жағдайда басқа біреуімен қатар келсе жаңа бір белгінің дамуына ықпал ... ... ... ... гендер бірін-бірі толықтырады және жаңа белгінің дамуын қамтамасыз етеді. Өз алдына жеке ... ... ... ... ... Гендердің комплементарлы әсері алғашқы рет хош иісті жұпар бұршақта (Lathiris odoratus) зерттелген. Жұпар гүлдердің ақ гүлдері бар екі сортын будандастырғанда Ғ1 ... ... түсі ... ... шығады. Ғ1 өсімдіктерінің өздігімен тозаңдануынан алынған Ғ2 ұрпағы 9 қызыл : 7 ақ гүлділер қатынасына ажырайды. Бұл жағдайда ... ... ... екі ... доминантты гендер (С мен Р) бірігп анықтайды. Ата-аналық формалардың генотиптерін ССрр және ссРР деп ... ... ... және Р ... ... белгіге (гүлдің түсіне) ешқандай әсер етпейді және сондықтан да ата-аналарының екуінің де гүдері ақ ... ... Ал ... ... ... (Ғ1) ... екі ... де болуына (С сР р) байланысты, олардың ... ... ... ... қызыл түсі дамиды. Ғ2 - гі барлық өсімдіктердің 9/16 бөлігі қызыл гүлді ... ... С-Р-) ; ... ... будандастыруларда байқалатын фенотиптік үш класқа жататын ұрпақтар бұл жағдайда өсімдіктердің ақ гүлді бір ғана типіне бірігеді (3/16 С-рр+3/16 ссР-+1/16 ссрр=7/16). Ғ2 - де ... ... 9:7 ... болып екі фенотиптік класқа ажырау әдеттегі Мендельдік 9:3:3:1 қатынасының өзгерген түрі. Мұнда аллельді емес екі ... ... және ... ... фенотиптік көріністі өз беттерімен жеке-жеке келгенде анықтай алмайды. Сондықтан генотиптері С-рр, ссР- және ссрр болып келетін өсімдіктердің ... ақ ... ... және ... ... ... бойынша 9:7 қатынасындай болып ажырайтындығы байұалады. Комплементарлы гендердің өзара әрекеттесуінің тағы бір ... - ... 9:3:4 ... ... қарастырамыз. Бұл құбылыс аллельді емес екі доминантты геннің біреуінің көріну мүмкіндігінің бар, ал ... оның ... ... ... ... ... ... Ғ2 -де ажыраудың сипаты өзгереді. Мысал ретінде тышқандармен ... ... ... ... ... тышқандарыдң сұр түсін агути деп атайды. Жабайы типтің түсі бойаудың дамуын анықтайтын ген мен пигменттің жүнінің ұзына бойына таралуына ... ... ... ... ... түсі ... әр қылшығының бойында сары пигмент сақиналары, ал ең ... қара ... ... Пигменттің осылайша орналасуы жабайы кемірушілерге тән агутитүсін береді. Қара тышқандарда пигменттердің араласып орналасуы болмайды сондықтан түсі ... ... ... ... қабығы қызыл болып келетін ақ тышқандарда, яғни альбиностарда ешқандай пигмент ... ... ... ... ... (ссАА) будандастырғанда Ғ1 гибридтерінің бәрінің түсі сұр болып шықты. Ғ1 - дің ... ... сұр ... түсті тышқандар бір-бірімен өзара будандастырылса, Ғ2 - де үш ... ... ... 9:3:4 ... ... ... ... тышқандар терісінің түсін анықтайтын геннің рецессивті аллельдері мен пигменттің таралуын анқытайтын геннің доминантты аллельдері бойынша гомозиготалы (ссАА), ал қара ... ... түсі ... ... аллельдермен, пигменттердің таралуы генінің рецессивті аллеьдері бойынша гомозиготалы (ССаа). Осындай шағылыстырудың Ғ1 ... ... екі ... ... ... ... нәтижесінде агути типі түс дамып қалыптасады. Осындай түс Ғ2 ... ... С-А- ... ... 9/16 бөлігіне тән Ғ1 - де генотипі С-аа тышқандар қара, ал қалғандары (ссА- және ссаа) пигменттің түзілуін ... ... С гені ... ақ болып шығады. Яғни, Ғ2-гі барлық дарабастардың 9/16 бөлігі (генотптері С-А-) ... ... тән сұр ... 3/16 бөлігі (генотптері ссА-) және 1/16 бөлігінің (генотипі ссаа) фенотиптері ұқсас, яғни ... ... ... ... ... жұмыстар нәтижесінде көптеген мутациялар - соның ішінде тышқандардың қара түсті формалары және ақ ... ... ... ... әр ... а ... ... рецессивті гомозиготалар, терісінің түсі ақ, көздері қызғылт болады. ... С гені өз ... ... түсінің қара болуын анықтайтын болса екінші доминантты ген А өз бетінші ешқандай бояудың түсін анықтай ... ал оның ... ... а ... ақ ... ... Егер ... емес екі доминантты гендер бір генотипте болса (С-А-) агутиге тән жүннің сұр түсі дамиды. ... ... ... ... ... геннің толық басып тежеуін, оның көрінуіне мүмкіндік бермеуін эпистаз деп атайды. ... ... ... басып тастайтын гендерді супрессор (S) немесе ингибитор (I) деп атайды. Ондай гендер тірі организмдердің бәрінде кездеседі. Белгінің көрінуіне мүмкіндік ... ... - ... ... деп, ал ... басылып тасталынатын гендер гипостаздық гендер деп атлынады. Эпистаздық гендер рецессивті де, сол сияқты доминантты да болуы мүмкін. ... ... ... ... және ... ... бөлінеді. Егер бір геннің рецессивті аллелі гомозиготалы күйінде ... ... ... ... ... ... көрінуіне мүмкіндік бермесе (аа>В, аа>вв), гендердің осындай әрекеттесуін рецессивті эпистаз деп атайды. Жоғарыда гендердің өзара ... ... ... келтірілген 9:3:4 ажырауын рецессивті эпистаз ретінде де қарастыруға ... Ол ... ... сұр, қара және ақ түстерінің қалайша тұқым қуалайтындығы айтылған. Мұнда бір ... ... ... ... ... (сс) ... доминанты геннің (А-) көрінуіне және осы геннің рецессивті гомозиготасының (аа) ... ... ... яғни ... жасайды. Бұл мысалда генотиптері ссА- және ссаа тышқандардың ақ түсті болатын ... с гені ... ... пигмент түзілуін тежейді, сөйтіп А генінің көрінуіне мүмкіндік бермейді. Жоғарыда айтылған сыңар рецесвиті эпистаздан басқа, тағыда әр геннің ... ... ... жағдайда, бір мезгілде әр жеке геннің доминанты аллельдерін реципрокты түрде ... ... яғни ... ал, ... ... ... екі тежеуші рецессивті гендердің өзара әрекеттесуін қос рецессивті эпистаз деп атайды. Бұл жағдайда дигибридті будандастыру кезінде ... ... ... ... ... ... жолмен әрекеттесуіндегідей 9:7 болады. Доминанты эпистаз деп доминанты бір ... ... оған ... емес ... бір ... геннің басып тежеуін айтады. Тауық қауырсындары түсінің кейбір тұқым қуалауы доминанттық эпистазға жақсы мысал бола алады. ... - ... емес ... ... ... тағы бір ... ... гендер бірігіп бір ғана белгіні анықтайтындықтан,оларды біркелкі әрәптермен белгілейді, ал ... ... ... ... ... ... құрамына екі жұп доминанты гендер енетін зиготаны - ... - ... ал сол ... ... ... ... ... деп белгілейді. Полимерияға мысал ретінде жұмыршақ (тұмар шөп) жемісі (бұршаққын) пішінінің тұқым ... ... ... Бұл бұршаққындар үшбұрышты немесе сопақша болады. Сопақша бұршаққындар аллельді емес екі ... ... ... ... ғана ... ... ... Доминанты аллельдердің (А1 және А2) екеуі тіпті олардың біреуінің ғана генотпте болуы бұршаққынның үшбұрышты пішінің дамуын қамтамасыз етеді. Сондықтан ... ... ... ... ... ... А1А1А2А2өсімдіктерін сопақша бұршаққынның пайда болуын анықтайтын генотипі а1а1а2а2 өсімдіктерімен будандастырса, Ғ2 - де үшбұрышты және сопақша бұршаққындар 15:1 қатынасында түзіледі (15/16 А1--- және --А2- : 1/16 ... Бұл ... әр ... ... екі ... ... ... А1 жәнеА2бірдей белгінің - бұршаққынның үшбұрышты формаларының дамуын анықтайды. Осындай ұқсас фенотиптік көрініс беретін аллельді емес гендер бір ... ... деп ... 15:1 ... ... ажырау біріңғай әсер ететін екі геннің (А1 А2) болатындығымен түсіндіріледі. Сонда барлық генотиптер: А1 -А2- , ... , ... ... фенотиптік сипатта - үшбұрышты бұршаққынды болады. Плолимерлі гендердің мұндай әрекетін кумулятивтік емес полимерия деп ... ... ... да ... ... ... (қалыптасуына) бірігіп әсер ететін аллельді емес гендерді полимерлі гендер деп атайды, ал ондай гендердің өзара әрекеттесуін полимерия деп атайды.полимерия ... ... ... әсер етеді. Ондай белгілерге фенотиптік кластарға дәл бөліп жіктеуге ... тек ... ... ... ... ғана баға ... ... белгілер (биіктік, масса, өсу жылдамдығы, өсімталдығы т.б.) жатады. Доминантты полимерлі гендер жинақталғанда оларың көрінулері де ... ... ... ... ... нәтиже көрсетеді, сондықтан әәрекеттесудің бұл типін кумулятивтік полимерия деп атайды. 1908 жылы Швед генетигі Г.Нильсон-Эле бидай дәні эндосперімінің ... ... ... әсер етеін гендер тізбегін сипаттады. Сонда дән бояуының қоюлана түсуі гибридті будандастыру кезіндегі әртүрлі гендердің доминантты аллельдерінің санына пропорционалды ... ... Ғ2-де ... А1А1А2А2 А3А3 болып келген дәндердің қою қызыл түсінен бастап мүлдем бояуы жоқ а1а1а2а2 а3а3 - ке дейінгі аралықтардың ... да ... ... ... ... ... осы екі шеткі типтердің ортасында 1:6:15:20:15:6:1=64 ара қатынасындай аралық варианттардың ... ... ... белгілердің көпшілігі кумулятивті полимерия принципі арқылы тұқым қуалайды. Мұндай белгілердің ... ... ... ... ... ... - сандық белгілердің генетикасы шұғылданады. Полимерлі гендер принциптері бойынша ... ... тағы бір ... ретінде адам терісі түсінің ақтан (альбинос) қараға дейінгі аралықта ... айта ... жөн. Егер негр мен ақ ... адам ... олардан туатын баланың түсі аралық сипат алады, яғни мулат туады. Ал мулаттар некелессе олардан ... ... ... түсі ақ пен ... ... ... ... Ақ және қара нәсілді адамдардың терілерінде пигмент түзілуіндегі айырмашылық үш ... төрт ... ... гендердің әрекетіне байланысты деген ұғым бар. Гендердің өзара әрекеттесуінің әртүрлі типтерінің ... ... атап өту ... ... ... ... ... фенотип бойынша ажыраудың кейбір типтері берілген, әрі олардың барлығы да доминантты және ... ... ... ... . ... жеке дамуы барысында кейбір гендердің бір немесе бірнеше белгілердің дамуына әсерін тигізуі анықталған. Табиғатта кең ... бұл ... ... ... ... деп аталынады. Плейотропияға мысалдар келтірейік: сабақтары қызыл өсімдіктердің гүлдері қызыл, ал сабақтары көк өсімдіктердің гүлдері көбінесе ақ ... ... ... ... ... ... бір ғана ген, оның ... белгілерінің - гүлінің қызыл түсін, жапырағының екә жағының да боялуының, тұқым ... ... ... ... ... ... анықтайды. Дрозофиланың ақ көзділігін анқытайтын рецессивтік ген, оның кейбір ішкі органдарының пішініне, өсімталдығының ... , өмір сүру ... ... т.б. ... ... ... ... әсер етеін плеотропты гендер, көбінесе дарабастардың тіршілік қабілетіне де әсер етеді және көпшілік жағдайда оны төмендетеді. Бұрын біз қаракөл ... ... ... тұқым қуалауын мысалға келтірген болатынбыз. Қарасұр түлклілердің тұқым қуалауыны жасалған генетикалық талдаулардың нәтижесінде ... ... ... түсті болуы, тек гетерозиготада болатын доминантты ген арқылы болатындығын көрсетті, себебі оның рецессивті летальды әсерлері болады. Бұл жағдайда түсті ... ... ... ... ... ... дарабастардың тіршілік қаблетіне қарағанда рцессивті болып келеді. Организмнің қаблетін күшейтетін плейотропты гендер жалпы сирек кездеседі. Плейотропты құбылыстарда белгілердің толық ... ... ... Егер ген ... пайдалы да, зиянды да белгілердің бір мезгілде түзілуін қамтамасыз ететін болса, онда ол организмнің құнды белгілерін ... ... ... жұмысын қыйындата түседі.
ҚОРЫТЫНДЫ
Мендель тәжірибелерінде көрсетілгендей, аллельді емес гендер бір-бірінен толық тәуелсіз болу үшін олар әр ... ... ... керек. Сонда ғана олар мейоз кезінде тәуелсіз ажырай алады. Бірақ кез келген ... ... ... саны хромосомалардың санынан артық болады.
Жануарлардың салмағы мен бойы, ... ... ... сүттің майлалағы,т.б белгілер сандық белгілер деп аталады. Олар тек бір белгіге немесе қасиетке әсер ететін аллельді емес гендермен анықталады.
Белгігі бір ... алып ... ... ... ... ... пайда болуы аллеьді емес гендерге байланысты. Аллельді емес гендер тек бір генде бір немесе бірнеше белгілердің пайда болуымен ерекшеленеді. Бір ... ... бір ... толықтырып тұрады.
Пайданылған әдебиеттер
* Жалпы биология В. Захаров, С Мамонтов, И. Сонин, Ә. Қисымова.
* Вент Ф. В мире ... М., , ... В е р з и л и н Н. М. ... ... ... ... М., изд. АПН ... 1955.
* Доброхотова К., Чудинов В. Лекарственные растения. Алма-Ата, , 1965.
* Ивченко С. Занимательно о ботанике. М., , 1969.
* ... Л. И. Мир ... М., ... ... Қажымұратов М. Қазақстанда кездесетін пайдалы өсімдіктер. Алматы, , 1975.
* Қожабеков М. Дәрілік өсімдіктер. Алматы, , 1975.
* А л е ш к о Е. Н. ... по ... М., ... 1962.

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Аллельді емес гендердің өзара әрекеттерсуі.4 бет
XXI ғасыр басындағы Қазақстан-АҚШ өзара ынтымақтастығына энергетикалық әлеуеттің ықпалы және мәні107 бет
«Экологиялық – құқықтық реттеудің түсінігі, мәні. Қоғам мен табиғаттың өзара байланысы.»32 бет
Азаматтық құқық субъектілерінің азаматтық құқықпен өзара байланысы28 бет
Азаматтық құқықтық қатынастардағы субъектілердің алатын орны мен өзара байланысы107 бет
Азия мен Қазақстан халықтары әдебиеттерінің өзара жақындастығының49 бет
Азиядағы өзара іс-қимыл мен ынтымақтастық төңірегіндегі мәселелер8 бет
Аллельді гендер7 бет
Аллельдік гендер түсініктеме, және олардың маңызы4 бет
Ашық жүйелердің өзара байланысының эталондық моделі6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь