Радиациялық жағдайдың қоршаған орта мен адамзатқа әсері

Жоспар

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3 бет

1. Радиациялық қауіпсіздік туралы жалпы түсініктер ... ... ... ... ... ... ... ... ..4 бет
1.1. Радиация және олардың түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .4.5 бет

2. Адам организміне радиацияның әсер етуі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..6.8 бет
2. 1. Радиациялық қабылдау кезіндегі клиникалық эффектілер...8.10 бет

3. Радиациялық қауіпсіздіктің қалыптасуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 11.12 бет
3.1. Радиоактивті заттардан қорғану ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..12.13 бет

4. Радиоактивтік заттардың өсімдіктерге әсері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 14 бет
4.1. Радиацияның жасанды көздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 14.18 бет

5. Ядролық жарылыс кезіндегі жергілікті жердің радиоактивті зақымдануы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 19.22 бет

6. Семей полигоны және сынақ алаңының зардабы ... ... ... ... ... ... ... ...23.26 бет

7. Байқоңыр қаласындағы ракетаның құлауы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..27 бет

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..28 бет

Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 29 бет
Қазіргі тарихи кезеңде цивилизацияның дамуында радиацияның рөлі өте зор. Радиоактивтіліктің арқасында медицина саласында, өндірістің әр түрлі салаларында, энергетика саласында едәуір жетістіктерге қол жетті.
Бірақ бұнымен қоса радиоактивті элементтердің қасиеті жағынан негативті байқалулары айқын байқала бастады, радиациялық сәулеленудің организмге әсер етуі және т. б. Мұндай фактілер көпшілік көңілінен байқаусыз қалмады. Адам организміне және қоршаған ортаға радиацияның әсер етуі көп анықтала бастаған сайын адамзат тіршілігінің әртүрлі салаларына радиация қаншалықты үлкен рөл атқаруы керек екендігі туралы қарама-қарсы көзқарастар қалыптаса бастады.
Радиоактивтілікті біздің өміріміздің бір бөлігі деп қарастыруымыз керек, бірақ радиациялық сәулеленуге байланысты заңдылықтар үрдістерін білмей жағдайды нақты бағалау мүмкін емес.
Бұл үшін радиациялық мәселелермен айналысатын арнайы халықаралық ұйымдар құрылды, олардың ішінде 1920 жылдың соңында құрылған Радиациядан қорғану бойынша Халықаралық комиссия (РҚХК), сонымен бірге БҰҰ тұрғысынан 1955 жылы құрылған Атом радиациясының әсер етуі бойынша ғылыми комитет (АРӘҒК).
Радиациялық қауіпсіздік радиоактивті заттармен және басқа да иондаушы сәулеленулермен жұмыс істеген кездегі техникалық қауіпсіздіктің және өндірістік санитарияның жеке тарауы болып табылады. Радиациялық қауіпсіздіктің қарқынды дамуы ХХ ғасырдың екінші жартысында, сол уақытта ішкі ядролық энергияны бірінші рет қолдануға байланысты басталды. Тіршіліктің және экологияның әр түрлі аспектілері болып табылатын ғылымдардың ішінде радиациялық қауіпсіздіктің зерттеу аймақтары маңызды орын алады.
Пайдаланылған әдебиеттер

1. Н. Ә. Назарбаев «Бейбітшілік кіндігі» Астана, «Елорда», 2001
2. «Радиация және өмір» З. Ж. Асқарова, Алматы, 2000.
3. www. adamzat. kz
4. Оспанова Г. С. , Бозшатаева Г. Т. Экология «Алматы» 2009
5. Төлеубаев Б. Ә. Радиациялық экология жайлы қысқаша таным «Павлодар 2008»
6. Ж. Ж. Жатқанбаев Экология негіздері «Алматы» 2003
        
        Жоспар
Кіріспе.....................................................................
..........................................3 бет
1. Радиациялық қауіпсіздік туралы жалпы
түсініктер..................................4 бет
1.1. Радиация және олардың
түрлері.................................................4-5 ... Адам ... ... ... ... 1. Радиациялық қабылдау кезіндегі клиникалық эффектілер...8-10 бет
3. Радиациялық қауіпсіздіктің
қалыптасуы............................................11-12 бет
3.1. Радиоактивті заттардан
қорғану..............................................12-13 бет
4. Радиоактивтік заттардың өсімдіктерге
әсері............................................14 ... ... ... ... ... жарылыс кезіндегі жергілікті жердің радиоактивті
зақымдануы..................................................................
..............................19-22 бет
6. Семей полигоны және сынақ алаңының
зардабы...............................23-26 бет
7. Байқоңыр қаласындағы ... ... ... ... тарихи кезеңде цивилизацияның дамуында радиацияның рөлі өте
зор. Радиоактивтіліктің арқасында медицина саласында, өндірістің әр ... ... ... ... жетістіктерге қол жетті.
Бірақ бұнымен қоса радиоактивті элементтердің ... ... ... айқын байқала бастады, радиациялық ... әсер етуі және т. б. ... ... ... ... ... Адам организміне және қоршаған ортаға радиацияның ... көп ... ... ... адамзат тіршілігінің әртүрлі салаларына
радиация қаншалықты үлкен рөл атқаруы керек екендігі туралы қарама-қарсы
көзқарастар ... ... ... өміріміздің бір бөлігі деп қарастыруымыз
керек, ... ... ... ... ... ... жағдайды нақты бағалау мүмкін емес.
Бұл үшін радиациялық мәселелермен айналысатын арнайы ... ... ... ... 1920 жылдың соңында құрылған Радиациядан
қорғану ... ... ... ... ... ... БҰҰ тұрғысынан
1955 жылы құрылған Атом радиациясының әсер етуі бойынша ғылыми ... ... ... ... және басқа да иондаушы
сәулеленулермен жұмыс істеген кездегі техникалық қауіпсіздіктің және
өндірістік ... жеке ... ... ... Радиациялық
қауіпсіздіктің қарқынды дамуы ХХ ғасырдың екінші жартысында, сол ... ... ... ... рет қолдануға ... ... және ... әр ... ... ... ... ішінде радиациялық қауіпсіздіктің зерттеу аймақтары маңызды
орын алады.
1. Радиациялық қауіпсіздік туралы жалпы түсініктер
Радиоактивті құбылыстарды 113 жыл ... ... 1896 жылы ... Анри Беккерель фотографиялық пластинкаларды басып шығарғаннан кейін,
құрамында уран бар минерал сынығымен ұзақ уақыт жанасқанда сәулелену ... ... ... ... Кейіннен бұл құбылыспен Мария Кюри
(«радиоактивтілік» терминінің авторы) және оның жұбайы Пьер Кюри ... жылы олар ... ... уран ... ... ... оларды жас оқымыстылар полоний және радий деп атады. Өкінішке орай
радиациямен кәсіби айналысатын адамдар ... ... жиі ... ... ... ... және тіпті өмірлерін де қауіпке
тікті. Бұған қарамастан зерттеулер жүргізіле берді, ... ... ... ... құрылымының ерекшеліктерімен және
қасиеттерімен едәуір ... ... ... өту ... туралы
өте нақты мәліметтерге ие болды.
Адамдарға енетін радиацияның ... ... тірі ... яғни адам
организміне биологиялық әсер етуі сәулеленумен туындайды. Зақымдайтын әсер
сәулелену мөлшерінің мәніне және осы алған ... ... ... ... және ... ... ... тілінде радиус-сәуле деген сөз. Радиацияға ... ... ... ... ... ... заттарының сәуле
шығаруы және жасанды радиоактивті изотоптар жатады.
Галактикалық ғарыш сәулелерінің құрамында протон ағымдары (85%), альфа-
бөлшегі, яғни гелий (13-14%), электрондар және ... - ... бар. ... бөлшектерінде энергия өте жоғары. Жердің радиациялық белдеуі сыртқы
және ішкі зоналардан тұрады. Ішкі зонасында 40 Мэвтен астам ... ... ... Бұл ... ... қабатынан өткеннен соң Жер
бетінде байқалады.
Күннің ғарыштық сәулелерінің құрамында протондар және альфа- бөлшегі
бар.
Ғарыштық сәулелері және ... ... ... ... ... радиациялық фон құрады. Табиғи радиациялық фон ... ... тірі ... ... ... және ... тигізеді. Оны зерттейтін ғылым саласын гелиобиология дейді.
Жердің табиғи радиоактивтік заттарының сәуле ... ... ... байланысты болмайды. Әр түрлі элементтердің табиғи 50 радиоактивті
изотобы бар. Көпшілік ... тек ... ғана ... ... ... ... ... жоқ, олар түгелдей радиоактивті,
мысалы, уран, торий, радий, полоний және т. б. Бұлардың ... ... ... ... - ... және ... ... сәулеленеді.
Изотоптар деп бірдей қасиеттерімен, бірақ атомдық салмақтары әр түрлі
химиялық элементтерді ... ... – изос – ... тең; ...... уран 235 және уран 238 – изотоптар.
Изотоптар ядрода нейтрондар ... әр ... ... ... ... бар ... ... пратондардың саны бірдей.
Атомның және атом ядросысының ... ... ... ядролық
құбылыстар заңын ашып, ядролық реакцияларды жүргізіп, ... ... ... ... ... ... ... зерттеу атом ядросының таусылмас энергия
бұлағы екенін көрсетті. Бұл энергия ... ... ... ... ... ... ... 1942 жылдың желтоқсан айының 2 күні өту ... ... бар ... ... ... Бұл күні ... ... Энрико
Ферми жасап шығарған бірінші ядролық реактор өзінің жұ-мысын бастады. Осы
күннен атом энергиясын ... және ... ... практикалық
қолдану басталды.
Ядролық реакторды қолдану арқылы кез келген химиялық элементтің және
Жер ... жоқ ... ... ... ... болды.
Жасанды радиоактивтік изотоп биологияда және ... жиі ... Оны ... ... изотоптық тәсіл (изотопный метод) және
таңбаланған атомдар тәсілі (метод меченых ... деп ... Адам ... радиацияның әсер етуі
1200м биіктіктегі табиғи радиациялық фон жер радиациясына қарағанда
1,5 - 2 есе ... ... ... есебінен (АЭС, уранды
кеніштер,радиоактивті қалдықтар көмілген жерлер және т. б. ) ... ... ... фоны ... ... ... Мұндай жиынтық мөлшер
адам өміріне қауіпсіз.
Бірақ дүниежүзіндегі атомдық энергияның қарқынды дамуы ... ... ... туғызды. АЭС апаты ... ... ... улануы болады. Жергілікті жерлерде ... ... ... ... болған реактивті бұлттардан радиоактивті
бөлшектердің жерге түсуінен пайда болады, ол жел ... ... ... ... ... ... мен сәулелену мөлшерінің
адамға белгілі бір уақытта ... ... ... – бұл ... жарылыс кезіндегі гамма-сәулелер мен
нейтрондардың жіберетін ағыны. Барлық тірі мақұлыққа (оның ішінде адамға
да) ... ... ... әсер етуі ... ... ... мен ... иондалуынан тұрады, ол оның тіршілік функциялары
мен жеке мүшелерінің бұзылуына алып ... ... ... ... ... таралуына алып келеді.
Радиологиялық қауіпсіздік бойынша Халықаралық комиссияның ... ... 35 бэр ... ... ... асатын мөлшерлер
қауіпті болып табылады. Егерде сәулеленудің 4 тәуліктегі ... 50 ... 10-30 ... – 100рад бір жылда – 300 рад болса адамдардың өміріне
қауіп төндірмейді.
Есте сақтау керек! Енетін радиациядан іс жүзінде ... ... және ... ... ... (укрития) толық қорғайды, ал
ашық және қалқаланған жерлер бұл әсер етулерді азайтады.
Қалыңдығы 2 - 8 см ... 10см ... 14см ... 30см ағаш ... екі есе ... ... ядролық бұлттардың жарылысынан атмосфералық жер
қыртысына, ауа кеңістігінде, тұрғылықты жерде радиоактивті ... ... ... зақымдану қауіпсіздігі тұрғылықты жерде
радиоактивті зақымданған ауада ұзақ уақыт – күндер, ... ... ... ... ... жердің радиоактивті зақымдануы жарылыстың түріне
байланысты. Жерде болған жарылыс қауіпсіздеу. Бұл ... ... ... Ол
топырақ бөлшегінің салдарынан өседі. Жарылыс бұлты мен ... ... ... алыс ... ... зақым тудырады. Тұрғылықты
жердің зақымдану масштабы мен ... ... ... түрі ... ... ... ... желдің бағыты мен және
адамдардың жылдамдығына байланысты. ... ... 1 ... жарылыста
жанғыш (огненний) шар 20 мың тоннадай топырақты ... және ... ... ... ... ... бұлт жасалады.
Радиоактивті бөлшектер бұлтпен араласады. Радиоактивті ... ... Бұл ... ... ... 10-20 ... созылады.
Зақымдану дәрежесіне байланысты және адамдардың зақымдану қаупіне
байланысты 4 аймаққа бөлінеді: А-орташа, Б-күшті, В ... Г- ... ... ... ... сәуленің мөлшері мынадай: сыртқы аймақтың
шекарасында А-40 Р, ішкіде - 400 Р. Сыртқы аймақтың ... Б-400 ... – 1200 Р, В ... ... ... – 400 Р (аймақтың ортасында
10000 Р және одан көп) радиациясының ... ... ... ... 10 есе ... қысқасы 7 рет. Мысалы жарылыстан кейін 7 ... 10 рет ... ал 49 ... соң ... 100 рет.
Адамның сәулелену мөлшерінің көлемі радиациялық деңгейіне байланысты.
Зақымдалған жерге келген адамның ... ... ... мен оның қорғау
дәрежесіне (радиацияның әлсіреу коэффициенті) де байланысты.
Апаттан соң радиоактивті ... ... ... ... ... ... ... және дер кезінде қауіпсіздік шараларды қолданса
адам ағзасына ингаляцияланған радионуклидтің ... ... ... ... ... мен ... ағзаға түскен радионуклидтің
салдарынан ұлғаяды. Апаттың бірінші күндері иодты изотоптар радиоактивті
өте ... олар ... ... ... ... өте ... йодты
изотоптың кішігірім концентрациясы сүттен табылады.
Апаттан соң 2-3 айдан соң ішкі ... ... ... ... ол адам ... ... ... түскен.
Адам ағзасына басқа да радиоактивті заттар (стронций, плутоний) түсуі
мүмкін. Ағзадағы радиоактивті заттардың бөліну сипаттамасы:
- қаңқадағы жиынтық (кальций, стронций, ... ... ... (церий, метан, плутоний)
- мүшелері мен жүйкелерге бірдей бөлінуі (тритий, көміртек, ... ... т. б. )
- ... ... ... йод (шамамен 30%)
Потологиялық үрдістердің зақымдану дәрежесінің тәуелділігі, ... ... ... ... және ... ... ... туғызуы мүмкін. Генетикалық бала-шағасына, тұқымына әртүрлі әсер
етуі ... ... ... ... ... ... ... (жеңіл) адам мөлшері 100-ден 200 бэр-ге дейін алғандағы ауыру
түрі.
Ондай ауруларға жалпы шаршау, жай жүрек ... ... ... ... Ол ... яғни мұндай мөлшер алғандар саптан, яғни
жұмыстан шығып кетпейді, жүре ... ... ... 4 ... ... ауырудың екінші дәрежесі (түрі) мөлшері 200-300 бэр ... ... ... бас ... температурасының көтерілуі, өт-
ішек жолдарының бұзылуы, яғни іш өтуі жатады. Бұл ... тез және ... да, ... ... яғни ... ... ... Қанның тазалануы 6
айға дейін созылады. Тіпті адам ... де ... ... ... түрі 300-500 бэр ... ... Олардың бастары қатты
ауырып,құсады, қатты әлсіреп басы ... адам ... де ... ... ауыр түрі 500 бэр ... ... ... Мұндай мөлшер
алғандар 15 минут өткен соң тоқтаусыз қан араластырып құса береді де, ... Іші ... 10 ... ... ... ... 1. ... қабылдау кезіндегі клиникалық эффектілер
Қазаға алып келетін мөлшердегі сәулелену кезінде (6-10 Гр) ... адам ... ... өліп ... Жекеленген дене бөліктеріне әсер
еткен, ал одан кейін өлімге алып ... ... ... ... дене ... сәулеленудің ең шеткі мөлшерінен асып кетеді. Жеке
дене бөліктерінің ең ... ... ... ... бас - 20; ... жағы - 20; ... ... жағы - 50; кеуде - 100; аяқ - қол - ... Дене ... ... ... ... ... иондағыш сәулеленудің әсерінің өзінің ерекшеліктері бар:
1. Сіңірілген энергияның жоғарғы эффективтілігі және сәулеленудің аз
мөлшердегі ... ... ... ... ... ... тудыруы
мүмкін, (жылулық, электрлік және т. б. ). Биологиялық нысанмен сол көлемде
сіңірілген энергияның басқа түрлері ... ... ... ... алып келеді. Мысалы, иондағыш сәулеленудің сүт қоректілер
үшін, өлімге алып келетін мөлшері 5 ... ... тең, ... энергиясына 5 Дж/кг сәйкес. Егерде осы ... ... ... ... ... онда ол ... 0,001°С-ғана жылытқан болар еді.
Ортаның атомдары мен молекулаларын иондау мен қоздыру иондағыш сәулеленудің
ерекше әсер ... ... Әсер ... ... ... ... ... инкубациялық кезеңінің
болуы (жалған қолайлы кезең); мөлшердің көбеюі мен оның ... ... Аз ... әсер ... түседі немесе жиналады (кумуляция).
4. Сәулелену, берілген тірі организмге ғана емес, оның ... да әсер ... ... ... ... кез ... ... толығымен бірдей әрекеттеспейді.
6. Тірі ағзаның әртүрлі мүшелері сәулеленуге өзінің сезгіштіктері бар,
күнделікті 0,002-0,005 Гр мөлшердің әсері ... ... ... ... әсер ету ... ... бір ... көп мөлшердегі
сәулелену, фракциялыққа қарағанда өте терең зардаптар ... - бұл тірі ... ... (жәй) ... ... ... кішкене ғана бөлігін құрайды. Сонымен бірге ұлпа өте күрделі
құрылым, миллиардтаған ... ... ... ... алдымен
ядро және цитоплазманы ажыратады, ядроның негізгі структуралық материалы
нуклепротеид болып есептеледі, яғни өз ... және ДНК ... ... - ядрошықтар (бір немесе бірнеше, онда РНК). ... ... ... түзілімдері бар күрделі құрылым. Бұл -
митохондриялар. Олар өз ... ... ... цехтары» деуге
болады. Митохондрияларда қоректік заттарды ... ... ... ... ... ... ... ферменттер жинақталған.
Жасуша қабыршығы сыртқы қабаттан және оның ... ... ... ... ... сыртқы мембранасы өте жұқа және
созылмалы, полисахаридтермен белоктардан ... ... ... ... кіші ... және қуыстар, олардың қабырғалары
мембрананың құрайды, структурасы бойынша плазмалық мембранаға ... ... - онда ... ... майлар жиналып цитоплазмаға
көбікше түрінде түседі де жасушамен және ағзамен ... ... ... ... майларды, көмірсутегін, нуклейн қышқылдарын
ыдырататындар. Жасушалық орталық - ... ... ... ... ... ... ... ұлпада бірнеше мың заттар бар, олар әр түрлі ... ... ... ... ... ... оның өмір сүруінің,
дамуының қызымет етуінің негізгі жағдайларының бірі.
Атомдық деңгейде органикалық және органикалық емес әлемдердің химиялық
құрам арасында ... жоқ. ... өте ... молекулалық
ұйымдастыру деңгейінде байқалады. Ұлпада қандайда бір ерекше элементтер,
тірі табиғатқа ғана тән элементтер ... ... тірі ... ... және әртүрлі әсер етеді, оларды
талдау оңай емес.
Ұлпаның сәулелену әсерінен қалай ... тек қана ... ... ... жарықтық микроскопты 1-1,5 мың есе үлкейткенде ... ... ... ... өзгерістерді тек қана үлкен мөлшер алғанда ғана
көруге болады. Бұл ... ... ... температура немесе ... ... ... ол тығыздалады немесе керсінше кеңейеді, ядро
көлемі ұлғайады да ... ... ... ... ... ... аз ... толық ағзаға өте қауіпті жеке тірі ұлпаға әсері онша
емес, бірақ ... ... ... ... өте ... ... ... тежеуге, ал көп мөлшері оның құруына алып келеді.
Жасушаға жалпы әсер етуінен басқа ... ... ... ... ... ... Бұл хромосомдардың жыртылуы,
біртектілігінің бұзылуы, олардың кесектерінің ... ... ... бір
немесе екі жерден үзілуі мүмкін, ... ... ... болып ол қысқарады, үшіншіден әр ... ... ... ... ... өрісіне хромосомалардың таралуы кезінде
көпіршелер пайда, хромосомалардың крестелуі жүреді, екі жаңа ... ... ... ... ... ... молекулаларының өнімдері-еркін радикалдармен реакция нәтижесінде
биологиялық ұлпаның зақымдануынан баска тікелей сәулеленген ... ... ... ... болсын иондалу болады. Мұнда сәлелену жанама
емес, тура әсер етеді. Макромолекулада ... ... ... ... ... сәулеленуі -ДНК, ақ уыз, оның структурасы
өзгереді, полимерлерде ... ... ... макромолекулалардың
инактивациясы болады.
3. Радиациялық қауіпсіздіктің қалыптасуы
Тұрғындарды иондалған ... ... ... ... қорғаудың 3 қағидасы жазылған: сәулеленуден түбегейлі
қорғау мөлшерлеу шегін көтермеу, ... ... ... деңгейге
дейін түсіру. Радиациядан қорғаудың нормалары бойынша 76 сәуле алған адам 3
категорияға (1. 1-кесте) бөлінеді ... ал адам ... мен ... ... ... ... ... 3 кризистік топқа (1-
кесте) бөлінеді.
Негізгі мөлшердің шегі кризистік мүшесінің группасы үшін А категориясы
бір жыл ... ... ... ал Б ... үшін ... ... Мүмкін болатын мөлшердің шегі ... бір ... жеке ... ... Ол 50 жыл бойы әсер етіп, адам
денсаулығына жаман (нашар) өзгерістер ... осы ... ... категориялы адам үшін негізделмеген сәулеленудің алдын алудың шектік
мөлшері ... ... ... ... ... (МШМ(ПДД)) төмен және
сыртқы сәулелену мөлшерінің ... тобы ... ... ... ... ... мен ластану деңгейі де бақыланады.
1 - кестеде шектік мөлшер (ШМ-(ПД)) мен (МШМ –(ПДД)) мүмкін ... ... ... ... Ішкі және сыртқы сәулеленудің шегінің негізгі мөлшері
|Жылдық мөлшер шегі ... ... тобы |
| |І |ІІ |ІІІ |
| |3В |БЭР |3В |БЭР |3В |БЭР ... ... үшін ... ... |0,05 |5 |0,15 |1 |0,3 |30 ... ... ... | | | | | | ... категориясы үшін шектік мөлшер |0,005 |0,5 |0,015 |1,15 |0,03 |3 ... | | | | | | ... ... ... ... ... ... кезде
(геофизикалық зерттеу үшін; бұрғылауда, өндіруде және көлікте; рентгендік
структуралық талдау үшін, дефектоскопии, ... және ... үшін т. б. ) МЕСТ 12. 2. 018 – ... ... ... мөлшері: жұмыс орындарында, тіреуіш қабырғада, ... ... ... ... ... ... мен пультта – 2,37х10-10
Кл/(кг с) немесе (3,3 ... ... ... ... істеуі кезінде –
14,3х10-10 Кл/(кг с) немесе 25 ... ... ... ... ... көңіл аударатын жағы – 0,36х10-10
Кл/(кг с) ... 0,5 ... ... Жұмыс орнындағы іс жүзіндегі активті және радионуклидті
радиациялық қауіпсіздік тобына тәуелділігінің жұмыс кластары
|Радиациялық |Төменгі |Изотоптық мүшелері|Жұмыс орнындағы ... ... ... | ... ... ... | | |
| | | ... класы |
| | | |І |ІІ |ІІІ ... |0,1 ... ... |10-104 |0,1-10 ... |1,0 ... ... |102-105 |1-100 |
|В |10,0 ... |106 ... |103-105 |10-100 ... |100,0 ... |107 ... |104-107 ... |
Сұйық және қатты радиоактивті қалдықтарды жинауға, уақытша сақтауға
және жоюға қойылатын талаптар ... ... ... қалдықтарды
радиоактивті деп есептеледі, егерде олардағы радиоактивті заттар су ... ... ... асып ... ... ... ... бірлік
салмағының мәні: бетта – активті зат үшін 7,4 кБк/кг белгілі бір 100см2 ... ... ... ... 5 альфа – бірлікке (см2мин) немесе 60 бета –
бірлікке (см2мин) ... ... ... қорғану
Радиоактивті заттардан қорғаудың бірнеше жолдары бар. Олар: физикалық,
химиялық және биологиялық тәсілдері.
Физикалық тәсіл. Бұл тәсілдің ұйғаруы бойынша, дер кезінде ... жылы су мен жуып ... ... ... ... ... дайындалған
перчаткаларды кию керек. Қатты радиоактивті элементтердің бөлшектерінің
кішкентай түйіршіктері ішкі органдарға өтіп ... ... ... Егер ... ... ішкі ... өтсе, олар тез ... шыға ... ... ... ... плутоний, стронций, иттрий және
цирконий бөлшектері ағзаларға өтсе қауіпті ісіктер туғызуы мүмкін. Олар
радиоактивті ... ... ... тез ... ... ... ... ағзаларының жұмсақ тканьдерінде жиналады да ... ... ... Радиоактивті стронцийдің бөлшектерін адам ағзаларынан
шығару оңай емес. ... ... ... ... ... ... ... – 137 бөлшектерін ... ... ... үшін ... су ішу керек. Радиоактивті элементтерді ағзалардан шығару үшін
қымыздық сірке қышқылы мен ... ... ... пайдалану керек. С,Д
витаминің ішу өте пайдалы (сәбіз, редис). Арақ-шарап ... ... ... ... күшейтіп жіберуі мүмкін. Бірақ кейбір адамдар Уран
өндіретін шахталарда істеп жүріп күніне азды- ... арақ ішіп ... ... күні ... тірі. Ал арақ ішпеген оның әріптестері жарық ... ... ол ... тізгендей айтып беріп отырады. Біздіңше, азды-
көпті арақ-шарап ішіп отырған жөн болғаны.
Радияциядан қорғанудың химиялық және биологиялық жолдары. Радияцияға
қарсы ... ... ... деп ... ... ... ... ағзалардан шығару үшін неше түрлі
химиялық препараттарды пайдаланады. Олар ... ... ... ... ... ем-дом ретінде пайдалануға болады. Дерттерге
диагностика қою үшін де таңбаланған атомды пайдаланады. Сәуле тератиясы ... ... ... ... ... ісіктерді де емдеу үшін бета-
сәулесін ... ... ... ... ... ... тұрған аса күрделі мәселе. ... ... ... өте ... ... бөлінеді. Әсіресе
экологиялық аппатқа ұшыраған аймақтарда да тұратын халықтардың денсаулығы
қатаң бақылауға алынған. Осы айтылғандарды ... ... ... (сәуле)
дертіне шалдықпау үшін халыққа, әсіресе, жеткіншіктерге радиоэкологиядан
жан-жақты ... және ... беру ... ... шығармауымыз керек. Адамзат
баласы осы кезде бұрын – ... ... ... ... көп ... ... техника мен технологияны дамыта түсуде. Оларды төтенше түрде дамуы
биология ... ... ... Ол ... ... ... бірі. Оның басты міндеттері жер бетіндегі тіршіліктің
пайда болуын, оның эволюциялық ... ... ... ... жердің
тіршілік иелері адамдар мен жануарлар өсімдіктер мен неше ... ... ... ... ... ... мәліменттердің
негізінде сигнал хабарды дәл тіркейтін ... ... мен ... ... жүргізеді. Кейінгі кезде биологиялық ғылымдар орасан зор
ілгерлеп, алға басты. Осы уақыттың ішінде тіршілік дүниесі адамдар, ... ... ... ... ... түсінігіміз бар. Тірі
организмдердің пайда болу ... ... ... ... ... ... көріністердің құпия сырлары әлі күнге дейін өз шешімін
тапқан жоқ.
4. Радиоактивтік заттардың өсімдіктерге әсері
Малина жас өсімдігіне радиоактивтік зат ... ол ... ... ... жолақтарына көптеп жиналады. Радиоактивтік
сәулелену организмде заттардың жылжуын, орын ... ... ... мүмкіндік жасайды.
Радиация өсімдіктер өнімін арттыруда ауыл ... ... ... ... жас жеміс ағаштарын отырғызардың алдында
сәулелену әсерін өткізеді. Радиация арқылы жаңа сорттарды ... ... әр ... ... ... ... егіс
даласына және т. б. салудың нағыз қолайлы мерзімін анықтауға пайдаланады.
Қант қызылшасын себер алдында сәулелену әсерінен өткізгенде оның ... ... және ... қант ... дейін жоғарылайды.
Парникте өсетін редистің тұқымын ... ... ... оның ... 25%-ке ... /320-400 кг ... Сәулеленген
тұқымдарда даму құбылысы жылдамдайды. Топыраққа әлсіз ... ... өнім ... Егер сәулеленудің үлкен мөлшері тірі организмге
зиян болса, оның аз мөлшері, керісінше, ... ... ... ... ...... ... арқылы бір сағатта бір ... ... ... ... Тұқымды сәулелендіру үшін оның сортын,
ылғалдылығын және т. б. жағдайларды еске алады, яғни әр ... ... оның ... байланысты арнайы түрде беріледі.
Радиоактивтік заттар арқылы топыраққа салған тыңайтқыштардың қалай
және қанша көлемде ... ... ... біліп, өсімдіктердің
өмірін зерттеп, агротехниканы дұрыс қолдану мүмкін. Мысалы, фосфор – 32
радиоактивті ... ... ... ... ... тез сіңеді, ал
ерітінді түрінде салғанда баяу, аз сіңеді.
4.1. Радиацияның ... ... ... ... ... жан - ... ... тұр. Адам
жүздеген радионуклейдтер жасады, оларды рентген сәулелері ... және ... ... көзі ... ... табуға, жарық
циферблаттар жасауға, жер қазба жұмыстарын іздеген кезде, атомдық қарулар
жасауға қолданылады. (3 - кесте)
Сонда да, адам ... ... ... ... біраз мөлшер
алады. Бұл тұжырым 1955 ж құралған ООН- ның Генеральды ... ... ... ... Комитеті (АРӘҒК (НКДАР)) бекітіп және жалпы
құпталды. Мысалы, бұрынғы ГДР- да табиғи сәулеленудің ... ... ... 3 м Зв (300 ... бір ... есептегенде. Емдік сәулеленуден
адам қосымша 0,8 мЗВ (80 мбэр) қосылады. Бірақ мұндай аз ... ... ... ... ... ... ел ем ... қолданады,
зақым келтіретін мөлшер 2-8 ЗВ (200- 800 мбэр), яғни шамамен 1000 ... Адам ... ... өнеркәсіптік өндірісте, химялық технологияларды
т. б. радиациядан бөлек, зиянды заттармен дек ... Ол ... ... ... ... зат, түтін, пестицидтер, хлорлы заттардың қосындысы
жатады. Бір ғана хлор мен органикалық заттың ... ... ... ... рет улы цианисті калий түзеді. (Комсомольская правда, 2000. 3 ақпан)
олардың тіпті микромөлшері ... ол адам ... ... ... су ... да болады. Хлорбензол мен поливинилхлордың ... ... ... мен ... да болады. Хлорбензол ... (ПВХ) ... ... ... мен ... да
кездеседі. (2- кесте).
2 – кесте. Жасанды сәулелену көзі (орташа жылдық мөлшерінің бағасы)
|Шығу көзі ... ... ... ... |
| | ... % (200 |
| | ... ... ) |
| ... |мЗВ | ...... |100-150 |1,0 – 1,5 |50-70 ... 370 | | | ... ... 3 | | | ... өкпенің рентгеноскопися – 2,8| | | ... | | | ... ... ... (2000 км |2,5- 5 ... |1,05 – 2,5 ... биіктігі 12 км ) жылына| | | |
|5 рет | | | ... ... 4 сағ, ... |1 |0,01 |0,5 ... | | | ... |0,1 |0,001 |0,05 ... (көмірмен) 20 км қашықтықта |0,6-6 ... ... ... ... |2,5 |0,02 |1 ... ... | | | ... шығу көздері |40 |- |- ... ... |150- 200 | | ... ... ... функция бұзылады және жарым ... (аяқ- қолы ... ... ... ... экологтары- «Жасылдар»
хлорды мүлдем қолданбауға шақырады. Олар бала емес, мутанттар пайда ... ... ... ... ... өмір ... кезде радиация мүлдем жоқ болған
онымен бірге биологиялық система біртіндеп ұзақ және көп жыл ... ... ... ... бастаған. Жануарлардың ағзасы
эволюциялық үрдістер әсмерінен ... ... және ... ... ... тұрып, радиацияның әсерінің деңгейі төмендеген.
Негізгісі ... ... ... ... ... ... ... гамма сәулеленудің мөлшері 0,01 Гр – деңгейінің әсерінен әртүрлі
ісік ауруының пайда ... ... ... ... ... кепілдігі жоқ.
Радиацияның әсерінен болатын ауытқушылықтардын абайлау керек. Адамның
өзі жасаған радиоактивті ... ... кең ... ... ... – қазіргі кезде кең тараған бағытта. Қазіргі кезде өзіне рентген
сәулесін немесе радионуклидті (радиозотопты) ... ... адам табу ... ... ... аурумен ауыратын адамдар
радиациялық терапияны, яғни ... ... ... әдістеменің осы түрін
жақсы біледі.
Соңғы жыфлдары біздің Республикамызда ... ... көп ... ... ... ... ... мүшемізді
көре аламыз. Шет елдерде бұл ... 1972 ж. ... ... ... ... Бұл қолданулар сәулеленудің ... ... ... ... ... ... отыр. Адам көбіне медициналық
емдерден техногендік ... ... ... Бұл мөлшерлер жеке
тұлғаға байланысты. Бұл ауытқулар адамдарда нөлден бастап, яғни ... ... ...... ... ... ... «табиғи» мөлшер. Сонда да
аз өмірінде ... ... адам табу өте ... ... ... ... тіпті жаңадан жүкті болғандарға да өткіздіреді. Медицинадағы
рентгенодиагностика атомдық өндірімке қарағанда әлсіз. Аурулар ... ... ... ... ... қарсыласпай ала береді. Шамамен бір ... 1/3 ... ... ... ... міндетті
түрде жыл сайын флюроографиядан өткізу ... ... ... ... деп ... адам міне 20 ... асты өз ... білдіреді. Біздің
балаларымызды, оқушыларды ... ... 2-3 рет әр ... ... ... ... ... болса, соғұрлым
рентгонологияға сүйенеді. Дәрігерлер мен мұғалімлер, ата- ... ... ... ... ... ... әртүрлі сәулеленудің орта эффекті эквивалентті
мөлшері (өлшеу ... ... ... ... ... ) әр ... шамамен 1 м3В құрайды, яғни табиғи көзден алатын
орта мөлшердің шамамен жартысы. ... жер ... ... ... ... мөлшері шамаен жылына 1 600 000 адам -
ЗВ. әлемдік қауысдастықтың өте көп алаңдауын, бейбіт және ... ... ... ... ... ң ... көздерін жасау
туғызып отыр. Үлкен жетіліктің және ... ... ... ... ең ... ... бірі ... ядролық отынды қосқанда,
радиоактивті қалдықтармен ... ... (РАҚ) ... ... қадамдар
қабылданып жатыр.
1996 жылы қазанда БҰҰ Бас Ассамблеясы атомдық сынақтарға тыйым салу
туралы келісім- шарт ... ... осы ... ... ... оны елемеді.
1998 жылы Индия мен Пәкістан 12 ядролық жарылыстар жасады. бұл іс
жүзінде үлкен ... ... ... ең бірінші рет атомдық сынақ
50 жыл бұрын Лос- Аламос полигонында жасалды.
Ол кезде плутонийлі ядросы бар бомба жарылған болатын. ... ... ... ... ... 1945 ж. Жапон қалалары Хиросима мен Нагасаки
бомбаланғаннан кейін ғана ... онда ... және ... ... ... ... ... болатын авариялар мен жарылыстан
кейін түсетін қорқынышты радиоактивті шөгінділер ... өте ... ... 1986 ... басталған құпиясыздандырудан кейін ғана
белгілі болды. АҚШ энергетика министрлігімен ... ... ... ... іске қосылмай тұрып 5 жыл бұрын Хэнфорд туралы мәлімет
көпшілікке жарияланды, ядролық ... ... ... ... 410 ... ... ал ... Уинскейлде, онда 1957 ж ядролық
авариядан нәтижесінде көпшілік эффективті мөлшер 1300 ... Зв ... ... ... ... ... в Невадада 1955 жылы 1 наурызда
американың атом бомбасы жарылғаннан кейін ... ... ... ... ... ... одан кейін – Греция мен Түркияда, ...... ... ... ... Барлығы әлемде 1900 көп
ядролық жарылыстар болды. ... ... тек қана Жаңа ... 132 ... жүргізілді, олардың атмосферадағы жалпы энергиясы 320 Мт ... ол 15 МКи ... 137 мен 10 МКи ... ... ... бойынша жарылыс нәтижесінде қоймадан 20 МКи ... ... ... пен ... ... 2 ПБк ... мен 0,02 ПБк
цезий 137 шөкті. Сол жерде, Оралда 1967 ... ... ... ... ... ... ол ... Қарашай көлінен (қалдық сақтайтын су қойма)
желдің ауыструымен 1800км2 0,06 ПБк стронций-90 мен 0,017 ПБк ... 1986 ... ... қасіретінің радиоактивтілік ізін бүкіл әлем
сезінді. Ол кезде қоршаған ... 100 ПБк ... 137 мен млн ... ... 2000ж. ... бірінші блогы 1977ж іске
қосылған ЧАЭС соңғы үшінші энергоблогы жабылған болатын. Үшінші ... ... жабу 2001 жылы ... ... бұл ... 82,5 млн рубль
(Комс. Правда, 2000ж 15 желтоқсан) қажет болды. 1993 ж. сәуірде ... ... 500г ... және ... ... уран және ... азотқышқылы, сонымен бірге радиоактивті аэрозолі бар қондырғы
жарылып, атмосфераға улы ... ... (МН, 1993ж. 18 ... ... ... ... ... аудандардың кейбір нүктелік
телімдерінде радиоактивті фон 3-6 мың ыдырау/см2/мин. жетті. Өте ... ... ... ... ... Жер ... ... радиоактивті шөгінділер пайда болмайды. Ауада шамамен 1 айдай тұрып,
радиоактивті материал біртіндеп жерге түседі. ... оның көп ... ... ... 10-15 км) және онда ... ... бойы
қалып біртіндеп түсе отырып жерге тарайды. Осы шөгінділерде ... ... ... ... ... сәулеленуіне негізгі үлесті
көміртегі -14 (жартылай ыдырау кезеңі 5730 жыл), ... (33 ... (64 ... және стронций -90 (28 жыл) қосады.
Чернобыль авариясына дейінгі қолдауға ие ... ... ... ... ... ... жоғалта бастады және қазір оларды
салу азайды. Бұның негізгі себептері болып экономикалық дағдарыс пен ... ... ... ... ... Америкалықтар тіпті булы-газды
энергетикалық қондырғыларға көшті, олар атом энергетикасына ... есе ... ... қалдықтар мәселесі де төтенше актуальды
болып отыр. Көптеген елдерде ядролық отын өндіру үшін ... ... ... ... және ... ... ... Бұл өндірістік циклдың барлық
кезеңдерінде қоршаған ортаға радиоактивті заттар түседі, ... ... ... ... де бар. Сол себепті осы үрдісте пайда ... ... ... ... өте ... ... болып табылады. АҚШ өзіндегі
жиналған радиоактивті былғанышты 2005ж. ... ... ... ... ... 5 ... доллар ассигнация бөлінген (Радикал, 1991. 7 тамыз).
Ресейдегі «Жерлеу» ... ... ... руб. түскелі тұр (МН,
1993. 16 ... 1993 ж. ... тек қана ... (ПО ... ... 1 млрд Ки асады, ал Қарашай көліндегі ... ... ... ... ... 15 мың т. Аса ... отын ... және 20 т
астам плутоний қалдығы бар.
5. Ядролық жарылыс кезіндегі жергілікті жердің ... ... ... көп ... ... зат түзу ... ... тән
болып келеді. Жергілікті жердің радиоактивті зақымдануы ядролық қарудың
негізгі ... ... ... ... әсер етуінің маңыздыларының
бірі ... ... мен ... ... ... Егер
соңғылардың зақымдау әсері жарылыстан кейін бірнеше секунд ішінде пайда
болса, радиоактивті зақымданған аумақтың ... әсер етуі ұзақ ... ...... ... ... ... мен олардың иондаушы сәулелерінің түсі, иісі жоқ,
сол үшін де ... ... көру ... ... Олардың аймақта бар екендігін
арнайы дозиметрлік аспаптармен анықтайды. Радиоактивті зақымдану ... ... ... ... әсер ... ... ... және қауіптілікті байқамайды.
Радиоактивті заттардың сәулеленуі 3 түрлі ... ... ... оң ... ... бөлшектер. Альфа –бөлшектер гелий
химиялық элементінің ядролары болып ... ... ... ... ал ... 2-ге тең. ... –бөлшектер басқа сәулеленулермен
салыстырғанда салыстырмалы түрде енгіштігі аздау – ... олар ... жол ... – бұл электрондардың ағымы бірге тең, электрлік заряды
бар, оның массасы сутек 1840 есе ... ... аз. ... ... ... метр жол ... – олардың электромагниттік табиғаты бар. Олар гамма-
фотондар ағымы тәріздес, олар ... ... мен ... ... ... ... ... қарағанда көп энергиялы мәнге
ие. Гамма-сәулелердің енгіштік ... өте көп. Олар ... ... метр жол өтеді.
Ядролық жарылыс кезіндегі радиоактивтіліктің ... көзі ... ... ... ... құрайтын, не жарылыс кезінде, үш ... ... ... ... негізгі
бөлігін уран-238 бөліну өнімі құрайды.
Уран немесе плутонийдің ыдырау өнімі (ыдырау бөлшектері)өздігінен жаңа
химиялық элементтің ядросын құрайды, бірақ олар ... және ... ... ядросының ыдырау үрдісі және ... ... ... изотоптың ыдырау кезеңімен жарты секундтан бірнеше жылдарға
дейін ... ... ... түзіледі. Олардың барлығынығ негізінен бета-
немесе бета- және гамма- активтілігі бар. ... ... ... ... ... заттар аз түзіледі (бірнеше он шақты грамм),
бірақ олардың ... өте ... және ... ... әр ... ... ... алғашқы тәулікте радиоактивті заттар түскеннен
кейін аймақта негізгі иондаушы сәулеленудің ... ... көзі ... ... изотоптары болады: селен-83, ... ... ... ... – 141 ... ... және тағы ... Бірнеше жылдан кейін аймақтағы қалдық
радиоактивтілік негізінен стронций-90, цезий-137 сияқты химиялық ... ... ... көзі ядролық жанармайдың кейбір бөлігі
болып табылады, олар ыдырау реакциясына қатыспайды және жарылыс ... ... ... ... ... ... ... бөлігі ыдыраған
«сынықтар» активтілігімен салыстырғанда төмен. Одан басқа заттар, ядролық
жанармай ... ... ... ... ... ену ... ... болғандықтан ашық аймақта сыртқы сәулеленуге
ұшырағанда адамдар үшін аса ... ... ... ... көзі ... ... Жердің
құрамына кіретін (натрий,кремний,магний және т. б. ) кейбір химиялық
элементтер ... ... ... ... ағымдарының әсерінің нәтижесінде
пайда болады.
Бағытталған активтіліктің жоғарылығы маңызды түрде жарылыс түріне
тәуелді. Ауадағы жарылыс кезінде оның ... аз, ... ... ғана жер бетіне жетеді. Бұл ... ... ... ... ... зақымдануы тек жарылыс ауданында байқалады
және жарықтық сәулеленумен екпін толқынының әсер ету ... ... ... ... ... бағытталған активтілік күшейеді.
Бағытталған активтілігі бар жер ... ... ... ... ... ... ... тысқары аймақтардың радиоактивті
зақымдауына алып келеді.
Аймақтың радиоактивті зақымдану масштабы мен ... ... ... күші және ... ... ... жағдайға, ең
біріншіден радиоактивті бұлттың көтерілген биіктікке шегі ... ... мен ... және де ... ... жердің, топырақтың
түріне және өсімдіктерге байланысты.
Аймақтың аса қатты ... жер ... және ... емес ... ... ... ... жарылыстан қатты ұшуы кезінде болады.
Биік ауадағы жарылыс кезінде ... аса ... ... ... жарылыс
кезінде жанғыш кеңістік (отты шар) жерге дейін жетпейді. Бұл кезде барлық
радиоактивті өнімнің массасы өте ұсақ ... ... ... де тек аз ... ғана ... қалады. Бөлшектер үлкен және
массасы ауыр болмағандықтан, олар бірнеше уақыт бойы ... ... ... алыс ара қашықтыққа дейін тарайды және біртіндеп үлкен
аумақтарға ... ... ... ... ... ... бетіндегі ядролық жарылыс кезінде аймақтың радиоактивті зақымдануы
тек жарылыс ауданында ғана түзілмей, басқа оның шегінен тыс ... ... ... ... ... жанған облыс жер бетіне тиеді, бірнеше жүз
тонна ... бір ... ... ... Қызу нәтижесінде пайда болған ауа
ағымы көп мөлшерде шаңды артынан көтереді. Осылай, күштілігі 1 млн. ... ... ... 20 мың т. ... ыдырайды және отты шарға
айналады. Осының нәтижесінде өте күшті бұлт түзіліп, ол өте көп ... және ... емес ... ... ... ... бірнеше
микроннан бірнеше миллиметрге дейін болады. ... ... ... 90% ... ... және 10% жуығы шаңды бағанада ... ... ... ... көтерілу биіктігі және оның көлемі ядролық ... ... ... ... ... ... ... 3млн т
ядролық әскери қарудың жарылысы кезінде бұлттың көтерілу биіктігі шамамен
30км. Ол 10 ... ... ... ... ... ... бұлт ауа ... әсерінен орын ауыстырады.
Радиоактивті шаң тұрып, атмосфераның жерге ... ... кең ... және ондағы орналасқан барлық заттарды зақымдайды.
Бұлттың жүрген жолында радиоактивті бөлшектердің ... ... ... ... ізі ... ... ... қалыптасу үрдісі уақыт бойынша жүреді. Радиоактивті
тұнбаның көп бөлігі, аймақтың аса қауіпті зақымдануын туғызатын, ... ... 10-20 ... бойы ... түседі. Осы уақытқа дейін де
бұлттың радиоактивті ізінің қалыптасуы да бітеді. Бірақ та ... ... ... ... радиоактивті бұлт өтетін, радиоактивті тұнбаның
түсуі бірнеше минуттан бастап 2 сағатқа және одан да көпке созылады.
Жарылыс ... және ... ... ... ... ... ... негізінен шаңды бағанадан ірі радиоактивті
бөлшектердің ... ... Сол ... ... ... үлкен қашықтықта
іздің қалыптасуы бірнеше уақытқа ғана жалғасады.
Жарылыс орталығынан (эпицентрінен) бұлттың өшуіне ... ... ... түсу ... ... ... тұнбалардың
түсуінің ұзақтығы барлық жағдайда іздің сол немесе басқа ... ... ... күші мен ... орташа жылдамдығына байланысты.
Желдің орташа ... көп ... ... ... ... ... ... жарылыстың қуаты өскен сайын радиоактивті бұлттың көлемі
де ұлғаяды, ... да бұлт ... сол ... ... нүктеде радиоактивті
заттардың түсу жылдамдығы ұзарады.
Осындай әдіспен ... бұлт ... ... ... ... ... соң басталып, ядролық жарылыс орталығына өздігінен
ынталанады және ... ... алыс ... ... сағаттан кейін
тоқтайды.
Радиоактивті бұлт ізінің сұлбасы көбінесе желдің орташа жылдамдығы мен
бағытына тәуелді. Тегіс ... ... ... мен бағыты өзгермеген
кезде радиоактивті із эллипс пішінді, жарылыс орталығынан желдің бағытына
қарай ... ... ... метерологиялық жағдайда, атмосфера деңгейінде жел жылдамдығы
мен бағыты уақыт бойы өзгеріп тұрса, іздің сұлбасы күрделі пішінді ... (3б және 3в ... ... ... ... бұлт ... ғана әсер етіп ... Желдің орташа жылдамдығына радиоактивті
зақымданудың үлкендігі де ... ... ... ... жылдамдығы
неғұрлым көп болса барлық ядролық ... ... ... ... ... Семей полигоны және сынақ алаңының зардабы
Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың 1991 жылы 29 тамызда Семейдегі ... жабу ... ... қол. Семейдегі Радиациялық-экологиялық
ғылыми орталықтың және басқа да ғылыми деректерге ... ... ... жалпы Кеңестер Одағында 670-тей ядролық жарылыс ... 95 ... ... атом полигонында өткізіліпті. Сынақ 1964-1965
жылдардан бастап қана ... ... ... Ал 1949 жылдың
тамызынан бастап жер үстінде, ауада жүргізіліп келген.
Ресми түрде тіркелген сынақтар саны – 124. ... ... ... ... бұл алдамшы мәлімет сияқты. Шындығында, тек кейінгі
жылдарда ғана полигонда 345 жерасты сынағы болғанға ... Олар ... мен ... ... ... тауының қойнауында терең шахталарда
жүргізілген. Полигонда жарылған ... ... ... 467 ... күші ... белгісіз, құпия күйде. Оны жүргізгендер Мәскеу ... ... ... ... ... қарулардың сыналғандығы туралы
деректер де бар.
Жетпісінші жылдарға дейін зарядтар ... ... ... ... мен шығар ауыздары дұрыстап бетон ... да. ... ... улы ... ... ауыр металдар, басқа да
радиациялық заттар жер бетіне жайылған. Мұны мамандардың өздері де ... ... ... ... шығар зиянды ауыр металл изотоптарының ең
қауіптілері – «Стронций-90», «Плутоний-238», «Цезий-137», тағы ... ... ұсақ ... ... ... ортаға зиянсыз
күйге енуі үшін 56 жыл керек екен. Ал ... – 30, ... – 2100 ... Бір ғана ... өткізуде осындай он мыңдаған изотоптар ... ... ... ескерсек, барлық сынақтан кейінгі жеріміздің,
ел-жұртымыздың денсаулығын ойлап көріңіз. Осыншама сынақты қойнына тығып
жатқан қара жер ... әлі алда не ... кім ... Бұл ... те болса өтетін жер сілкінісінің өзі күдікті мың ... ...... те ... ... ... қу ... шүберекке түйіп
алып, атам заманнан бері мекен етіп келе ... ... ... ... ...... ... 120-ақ шақырым, Саржал (Абай) бұдан да
жақын жерде, Абыралы ауданы қайта ... ... ... ... ... ірге ... Оған әдейі істегендей Моңғолиядан келген
қандастарымызды көшірдік. Олардың көпшілігі бір жылға әрең ... ... ... соң ... ... Тек ... ... тұрғылықты момын жұрты
ғана қозғалар емес.
Бір кезде қайнарлық қайсар ... ... ... ... ... ... ... болғандардың тізімін жасап жүрген. Ол қайтыс
болғалы он жылдан асыпты. Оның сол ... ... ... ... бері ... ісік ... ... Қайнардың өзінде 200-ден
астам адам қайтыс болған. Жиырмадан астам қыз-жігіт өзіне-өзі қол ... адам ақ қан ... ... сапарға аттанған.
Жарма ауданының «Қалбатау» ұжымында тұрған марқұм Мүтән Аймақов та –
сол кездің куәгері. «Қайнар» ... ... ... ... 1953 жылы ... ... ... бомбасын сынау кезінде Қайнар ауылында 42 адам әдейі
тәжірибе үшін қалдырылған. Бұл күнде солардың бірде-біреуі жер ... ... ... ... ... да ... ... айтуынша (кейбір
мұрағат құжаттары растайды), осы ауылда 200-ге таяу адам қатерлі ісік, тағы
басқа ауыр металдар туғызған науқастардан қайтыс ... ... ... ... бері ... ... ... болғандардың да тізімі
жасалыпты. Оқи бастасаң жаның түршігіп, жағаңды ұстайсың! 1962 ... ... ... ... ... өзіне-өзі қол жұмсаған, мұның басым бөлігі
он екіде бір гүлі ашылмаған бозбала мен бойжеткендер еді.
Иә, өзекті ... ... ... ... Сол ауылдағы дәрігерлердің
айтуынша, қазір мұндағы әрбір жас ... қан ... ... көз ... ... ауыр ... ... факторлары
байқалады. Саржал ауылының 300 ... ... ... ... Медициналық тексеруден өткенде 1083 адамның 500-ден астамының
денсаулығында түрлі ауытқушылықтар ... ... орта ... 800
оқушысын тексеруден өткізгенде, төрт жүзден астамынан ... ... ... Әр үш баланың бірі көз жанары ауруымен ... ... алу ... ... естіп-білмеген сұмдықтарды көру
пешенемізге жазылыпты. Мәселен, Қарауылда бір әйел ... ... ... екі көзі мен аузы ғана бар ... жан ... ... ... бір қолы, бір аяғы жоқ, не аяқ-қолы істемейтін, не ... ... ... ... ... Саржалда, Қайнарда әлі де жиі кездеседі. Осындай
кембағал жан, суретші, қарағандылық Күйіковтің есімі, кескіні қазір ... ... ... ... өңіріндегі полигонға жақын бұрынғы бес аудан халқының
денсаулық жағдайын сараласақ, жүйке ауруына шалдыққандар саны (1995 ...... ... ... ... 4700-ге жетіпті. Ал 3700 адам
жүйке тамыры ауруына шалдыққан. Әсіресе, екі ... ... ... ... ... ... ... шалдығушылардың иммунитеттері
нашарлығы байқала бастаған. Республика бойынша ... жас ... ... 59, ... – 62 жас ... ... аймағына жататын аудандарда ерлерде
– 52-55, әйелдерде 58 жас күйінде қалып ... ... ... Семей облысында туғандар санынан өлгендер
саны басым түсе бастауы дабыл көтерерлік жағдайдың ... ... ... ... ... ... бес ... халқы медициналық
тексерулерден жыл сайын өтіп келсе, бұл жұмыс қаржы ... ... ... Ал ... бар ... жүгінсек, полигон маңайындағы
100 мыңнан астам ауыл тұрғындары 100-ден 200 ... ... ... ... ... болып отыр. Ол «Қайнар синдромы» деген ... ... ... ... ... жинақталған. Осы медициналық тексерулерді сол
кездегі Кеңес Одағына мәлім ... А. Ф. Цыб ... ... осы ... ... комиссия сараптамасы баспасөзде
жарияланды. Оны негізгe алсақ:
– полигондағы атом сынақтары ... ... ... ... ... ... (ақ қанға айналуы), хромосомдық өзгерістер 4-5 есеге
артқан;
– 1970 жылмен ... әр ... ... жасы үш ... ... ... ... 45-50 пайызының организмдерінде
ауруға қарсы тұрушылық (иммунитеті) төмендеген;
– 1969 ... ... ақ қан ... ... ... саны үш есе ... полигонмен жапсарлас тұрған аудандарда туған балалар арасында ақыл-
ойы кемістер сол кездегі ... ... (әр мың ... ... бес
есе көп;
– әр мың адамға шаққанда осы бес ауданда қатерлі ісік аурулары 445-460
адамға жеткен;
– екіқабат әйелдердің науқастануы, түсік ... үш ... ... қасірет, тағысын-тағылар, айта берсең таусылмайды.
Кеңестер Одағының ... ... ... ... ... 40 жыл бойы ... ең құйқалы өңірінде үнсіз ... ... ... ... орай, Радиологиялық зерттеу
орталығының бас дәрігері В. Гусев ... ... Ол ... ала ... ... ... ... алып қалып,
жантүршігерлік жағдайлардың бетпердесін ашты.
Атом сынақтарынан кейін пайда болатын 600-700 микрорентген бүкіл
тіршілікті ... Ал 300-400 ... ... ... ... ақ қанға
шалдығып, аз уақыт ішінде ... ... ... ... ... ... ... облысы, көршілес Шығыс Қазақстан,
Қарағанды, Павлодар, Алтай өлкесі ... ... 25-30 бэр, ... 40 ... ... ... шеккен көрінеді. Мұндай сұмдықтың растығын
Семей жеріне келіп, радиациялық деңгейді өлшеп жүрген ғалымдар да ... жүр. ... ... ішіп ... ... ... нормадан 28
есе көптігі, ет, сүт, бау-бақша өнімдерінде басқа да ауыр ... ... ... ... ... ... жағдай Ертіс пен Шаған суларынан
ауланған балық түрлерінде де байқалуда.
Бұрынғы Кеңестер Одағының әскери ... ... 20 ... жерді әскери сынақ алаңдары үшін бауырына ... ... ... 2
миллион гектары Семей полигоны төңірегіндегі сынақтар ... ... ... ... жапсарлас аудандардың жері мен еліне сынақтардан
қандай зиян ... ... ... ... ... ... және
жапондық ғалымдардың деректері бойынша, Семей өңіріне атом ... ... зиян ... 45-50 ... ... көрінеді.
Күні кеше Ресей Кеңестер Одағының жалғыз мұрагері ... ... ... ... өзі жеке иемденіп кетті. Тіпті стратегиялық атом
қаруымен жарақтанған бірнеше ... де ... ... өз аумағына
көшіріп алды. Ал күні бүгінге дейін Кеңестер Одағының осы мұрагерлеріне
атом полигоны зардаптарын жою ... ... ... ... ... бере ... ... ағаш, мұнай, энергетикамен қараса алады ғой.
Атом полигоны ... ... ... ... ... «Қаралы кітап» шығаруды да қолға алатын мезгіл жетті.
Келешекте сынақ өткен жерлерді цеолит араласқан топырақпен өңдеуді ... ... жөн. ... ... ... ... мол кен ... бар. Полигонды, сол маңдағы елдімекендерді,
атқарушы органдар мен ... ... ... ... ... ... Әлі күнге дейін полигон аймағындағы радиациялық
деңгейдің картасы көпшілік қолына берілмеуі де зардаптарды ... ... ... тіршілік етуге болады, қай жерлер қауіпті, оны халық білмейді.
Радиациялық қауіпті аймақтардағы торлар алынып тасталған, мал ... ... ... ... ол ... ... ... деп,
кенеттен қайтыс болуда.
Чернобыль апаты кезінде зардап шеккен отбасындағыларға ... ... – 120 мың ... ... ... ... Ал Қазақстан үкіметі
қаражат жетімсіздігін сылтауратып, полигон зардаптарын ... ... ... ... ... ... бір кезде ядролық сынақтар
зардаптарын жою үшін облыс ... К. ... ... ... ... емдеу орталықтары іске қосылған-ды. Қазір көпшілігі
біріктіріліп, кейбіреулері жекешеленіп кетті. Қалай ... да, ... ... ... ... ... ... оларға әлеуметтік,
экономикалық жеңілдіктер жасау, дамыту – елдігімізге ... ... ... ... ... 2-сі күні таңғы сағат 9 шамасында «Байқоңыр» ғарыш айлағынан
ұшырылған «Протон-М» ЗТ қозғалтқышының бірінші ... ... тыс ... ... ... ... ... зымыран ұшыру кешенінен 1
шақырым ... ... ... ... ... жерде өрт шыққан. «Протон-М» ЗТ-
тің жарылып кетуі салдарынан ... ... зиян ... ... ... ... зардап шекпеген. Өрт түтіні апат орнынан 70
шақырым жерде орналасқан Байқоңырға қарай ... ... Апат ... ... жердегі өрт түтіні мен зымыран отынының ... жел ... ... орталығында орналасқан алаңдары мен
Байқоңыр қаласының бағытына ... ... ... Қала тұрғындары түтін
бұлтын терезелерінен бақылап тұр», - деді дерек ... Бұл ... ... ... ... ... шалу ... да анықтадық.
Тұрғындарға есік-терезелерді жауап отыруды ... Бұл ... ... мен оның маңындағы ... және Ақай ... ... жүргізіліп жатқан жоқ. Осы оқиғаға түсініктеме берген Төтенше
жағдайлар жөніндегі ... ... ... қозғалтқышының
бірінші сатысының істен шығуы «Протон-М» зымыранының жарылу себебі ... ала ... ... апат ... қозғалтқышының
бірінші сатысының істен шығуынан орын алды» деді.
Зымыранға 172 тонна гептил мен тотықтырғыш ... ... ... ... бұлт ... болды. Ол қазір Байқоңырдың территориясында. Ол
полигон территориясынан асып кетуі мүмкін. ... ... ... ... қорғаныстың үш бекет құрылды, бақылауды ... ... ... ... жатыр.«Бұл жағдайға байланысты Үкімет басшысы Серік
әзірге ғарыш айлағының маңайына ... ... ... ... ... ... айналасындағы экологиялық қауіпсіздік ... ... ... ... ... ... Александр Лопатиннің
жетекшілігімен құрылған арнайы комиссия апат ... ... ... ... ... ... мен оның
маңайындағы елді мекендердегі халыққа үлкен қауіп төндірмейді. Бұл туралы
«Қазғарыш» басшысы Талғат ... ... ... ... мамандардың мәліметтерінше, жарылыс орын
алып, онда зиянды құрам - гептил мен амил ... ... ... ... пайда болды. Ол шаң түйіршіктерімен аспанға бұлт түрінде көтерілді.
Бірақ, мамандардың мәліметтерінше, азот ... ... мен амил ... ... ... ... тудырмайды», - деді Т. Мұсабаев. Оның ... ... мен оның ... ... шығын келмейді. Ал Қоршаған ортаны
қорғау министрі Нұрлан Қаппаров оқиға орнына Қызылорда ... ... ... және олар сол ... ... ортаның жағдайын
бағалайтынын жеткізді.
Қорытынды
Жыл өткен сайын ... ... ... ... ... ... жыл ... атом электр станциялары салынып, олар іске
қосылып жатыр. ... неше ... ... ... атом бомбалары
жарылып жатады. Олардан қаншама радиоактивті сәулелер бөлініп шығып,
адамзат баласына неше ... зиян ... ... ... ... радиациядан қорғау осы кезде кезек күттірмейтін өзекті мәселеге
айналып отыр.
Табиғатта адамзат баласы, жан – жануарлар ... ... ... ... ... ... және ішкі ... шектелініп
тұрады, яғни табиғи радиоактивтік фон деп аталатын жағдайда болады. Бұл жер
бетіндегі ... ... ... ... ... адамзат баласы өзін
табиғи зат алмасу процестерінің ауқымынан шығарып, глобалды бірігей қызмет
ететін жүйе ретіндегі ... ... ... ... нормаларды
бұзуда. Осыларды белгілі бір жүйеге келтіру кезек күттірмейтін мәселелердің
біріне айналып отыр.
Космостан келетін ... ... ... ... ... ... ешқандай мүмкіндігі жоқ. Ол 1000 км ... ... өтіп ... де жер шарына түгелдей таралады. ... ... ... ... оңай ... емес екендігін өмірдің өзі көрсетіп
отыр. Иондалған сәулеленуді ем-дом ... ... ... қою үшін де ... атомды пайдаланады. Сәуле терапиясы мен
қан, ауруларын емдеуге болады. ... ... де ... үшін бета-
сәулесін пайдаланады.
Адамдарды радияциядан қорғау – Қазақстан Республикасының алдында
тұрған аса ... ... ... ... ... өте ... көңіл бөлінуде. Әсіресе экологиялық апатқа ұшыраған
аймақтарда да ... ... ... қатаң бақылауға алынған. Неше
түрлі экологиялық проблеммалар, әсіресе радиациялық экология өз ... ... ... ... біз – ... жас ... ... ұрпағымыздың
өмірінің жарқын да мәнді болуы үшін қоршаған ... яғни ... ... ... ... ... Ол үшін меніңше, әр адам баласы ... мен ... беру ... ... ... ... әдебиеттер
1. Н. Ә. Назарбаев «Бейбітшілік кіндігі» Астана, «Елорда», 2001
2. «Радиация және өмір» З. Ж. Асқарова, Алматы, 2000.
3. www. adamzat. kz
4. ... Г. С. , ... Г. Т. ... «Алматы» 2009
5. Төлеубаев Б. Ә. Радиациялық экология жайлы ... ... ... Ж. Ж. ... Экология негіздері «Алматы» 2003
-----------------------
1 – сурет.Жергілікті ядролық жарылыстың сыртқы ...... ... радиоактивті ізі
3 – сурет. Аймақтағы жарылыстан радиоактивті бұлт ізінің тасуы

Пән: ОБЖ (Основы безопасности жизнедеятельности)
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 26 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 600 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Радиацияға толы сфера6 бет
Радиожиілігінің ЭМӨ аумағы, олардың қоршаған ортаға әсері және қорғау әдістері16 бет
«Қалаларда қоршаған ортаны құқықтық қорғау»23 бет
Ет, құс, жұмыртқа және олардың өнімдерінің химиялық қауіпсіздігінің көрсеткіштері15 бет
Экология - Дәрістік курс61 бет
Экологиялық факторлар. Абиотикалық факторлар9 бет
Қоршаған ортаға әсерді бағалауды жүргізу ережелері29 бет
Өзен кен орнында қолданылатын қабаттардың мұнай бергіштігін көтеру әдістері97 бет
Шыңғыс Айтматов7 бет
Tаудағы күтпеген жағдайдың сипаты және оқу әдістемесі.15 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь