Тұлга психологиясы

Жоспар

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3
Негізгі бөлім
2.1. Тұлға туралы жалпы мағлұмат ... ... ... ... ... ... ... ... ... .5
2.2. Тұлға құрылымы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..9
2.3. Tұлғаның дамуы мен қалыптасуы ... ... ... ... ... ... ... ... .14
2.4. Тұлға дамуының негізгі факторлары ... ... ... ... ... ... ... .17
2.4.1 Тұлға дамуындағы тұқым қуалаушылық ролі
2.4.2. Тұлға дамуындағы орта ролі
2.4.3. Тұлға дамуындағы іс.әрекет пен тәрбие ролі
3. Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .26
Қолданылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...29
Кіріспе

Біз күнделікті өмірімізде «психология», «психолог», «психологиялық» және осыған ұқсас сөздерді қолдана отырып, олардың мазмұны туралы ойланбаймыз.
«Психология» сөзі XVIII ғасырда пайда болды. Бұл сөзді тапқан атақты неміс ғалымы, М.В.Ломоносов ұстазы Христиан Вольф.
Психология өз мағынасында жан туралы ілімді білдіреді. «Жан» түсінігі ғылымда өте сирек қолданылады, «психика» ұғымы ғылыми көп қолданылады. Осылайша психология түсінігі қатаң мағынада психика туралы ғылым, ал психолог- бұл ғылыммен теориялық және практикалық жағынан професионалды түрде айналысатын, сонымен қатар, оның жетістіктерін қолдана отырып, адамдарға түрлі көмек көрсететін адам.
Психологияның ғылым ретіндегі ерекшеліктерін атап өтейік. Бұл адамға белгілі ең күрделі ғылым. Өйткені, психика- «жоғары материя қасиетіне тән». Егер адам психикасын алатын болсақ, онда, «жоғары материя» сөзіне «ең» деген сөзді қосу керек, себебі адамның миы- бұл біз білетін ең жоғары материя.
Психология саласында тұлғаны зерттеу тарихы жүз жылдан асты. Жүз жылдан артық уақытта ғалымдар тұлғаның табиғаты туралы, адамның ішкі дүниесі туралы, тұлғаның дамуы мен тұлға мінез-құлқын анықтайтын факторлары туралы, оның қылықтары мен өмір жолы туралы сұрақтарына жауап іздеуде. Бұл сұрақтарға жауап тек қана теория жағынан құнды емес. Әуелден бастап тұлғаны зерттеу практикалық тапсырмаларды шешу қажеттілігімен тығыз байланысты.
Практикасыз психология өзінің адам тану мен қызмет ету мақсатынан, міндетінен айырылады. Практикалық ориентация психологиялық теорияның мағынасын азайтпай оның маңыздылығын артпайды. Нәтижелі практика үшін ең алдымен практикалық дағдыны игерумен тәжірибе жинау маңызды, ал теориялық білім мүлдем керек емес деген пікір дұрыс емес.
Қолданылған әдебиеттердің тізімі

1. Асмолов А.Г. Личность: Психологическая стратегия воспитания // Образование. -2002. №1. –с.17-32
2. Бердяев Н.А. О назначении человека. – Москва, изд-во: Феникс, 1993, 355 стр.
3. Венгер Л.А., Мухина В.С. Психология. Учебник. – Москва, изд-во: Просвещение, 1986, 735стр.
4. Газман О.С. Социальные аспекты развития // Советская педагогика, 1988. №5. –с.12.
5. Давыдов В.В., Зинченко В.П. Принцип развития в психологии // Вопросы философии. -1980. №12.-с.7-8
6. Денисюк Н.Г. Традиции и формирования личности.– Минск, изд-во: Просвещение, 1979 г
7. Добрынская Е.И. Свободное время и развитие личности. – Ленинград, изд-во: Феникс, 1983, 675стр
8. Елшибаева Г. Психология в лицах // Учитель Казахстана. – 1998- №15-16. – с.5-6
9. Ильенков Э.В. Что такое личность? – Москва, изд-во: Просвещение 1991 г, 255стр.
10. Ковалев А.Г. Психология личности, изд. 3, переработ. и доп. – Москва, “Просвещение”, 1969 г., 515стр.
11. Крутецкий В.А. Психология: Учебник для учащихся пед. училищ.–Москва: Просвещение, 1980 г.
12. Коссов Б.Б. Личность: актуальные проблемы системного подхода. // Вопросы психологии. 1997. -№6. –с.58-68
13. Леонтьев А.Н. Глава о способностях. // Вопросы психологии. -2003. -№2 – с.7-13.14
14. Маркс К. Капитал, Т. 3. Москва, изд-во: Просвещение, 1972, 272 стр.
        
        Тақырыбы:    Психология ғылымындағы тұлға мәселесі.
Жоспар
Кіріспе…………………………………………………………..3
Негізгі бөлім
2.1. ... ... ... ... ... ... ... дамуы мен қалыптасуы…………………………...14
2.4. Тұлға дамуының негізгі факторлары………………………..17
2.4.1 Тұлға дамуындағы ... ... ... ... ... орта ... Тұлға дамуындағы іс-әрекет пен тәрбие ролі
3. Қорытынды…………………………………………………….26 Қолданылған әдебиеттер тізімі
……………………………......29
Кіріспе
Біз күнделікті өмірімізде «психология», «психолог», «психологиялық»
және ... ... ... ... ... олардың мазмұны туралы
ойланбаймыз.
«Психология» сөзі XVIII ғасырда пайда болды. Бұл ... ... ... ... ... ... Христиан Вольф.
Психология өз мағынасында жан туралы ілімді білдіреді. ... ... өте ... ... ... ... ғылыми көп қолданылады.
Осылайша психология ... ... ... ... туралы ғылым, ал
психолог- бұл ғылыммен теориялық және практикалық ... ... ... ... ... оның жетістіктерін қолдана отырып,
адамдарға түрлі көмек көрсететін адам.
Психологияның ғылым ретіндегі ерекшеліктерін атап ... Бұл ... ең ... ... ... ... ... материя қасиетіне тән».
Егер адам психикасын алатын болсақ, онда, «жоғары материя» сөзіне ... ... қосу ... ... ... миы- бұл біз білетін ең жоғары
материя.
Психология саласында тұлғаны зерттеу тарихы жүз ... ... ... ... ... ғалымдар тұлғаның табиғаты туралы, адамның ішкі
дүниесі туралы, тұлғаның дамуы мен тұлға мінез-құлқын анықтайтын ... оның ... мен өмір жолы ... ... ... іздеуде. Бұл
сұрақтарға жауап тек қана ... ... ... емес. Әуелден бастап тұлғаны
зерттеу практикалық тапсырмаларды шешу қажеттілігімен тығыз байланысты.
Практикасыз психология өзінің адам тану мен ... ету ... ... ... ... ... ... азайтпай оның маңыздылығын артпайды. Нәтижелі практика үшін ... ... ... ... ... ... ... ал теориялық
білім мүлдем керек емес деген ... ... ... ... ... ... дамуы тұлға
психологиясына жататын кейбір сұрақтарды туғызады. Атап ... ... ... ... ... ... талқылануда. Яғни, тұлғаны
гуманистік ... ... ... адам ... ... ... ретінде қарастыру ма немесе даму процесі адамның өмірлік
таңдау қатарымен анықталады ма?
2.1. ... ... ... ... ... ... тұлғаның күрделілігі мен ерекшелігі. Ол
күрделілік мынада: ... ... ... ... ... кеңістігі
біріктірілген, тірі дене болмысынан руханилыққа- адам ретінде, ... ... ... ... ... ... ... анықтамасын іздеген кезде
К.Маркстың сөзі «адам барлық қоғамдық қатынастардың жиынтығы» /14/ жиі
қолданылады.
Кейбір авторлар бұл ... ... тура ... ... ... ... себебі бұл жерде жалпыланған адам туралы
айтылады, яғни адамзат туралы, ал олай болса, ... ... адам ... ... жиынтығы бола алмайды.
Менің ойымша, екінші пікір дұрыс: ... ... ... ... ... көзқарасты білдіреді, атап айтқанда, оның
қоғамдық негізін постулаттау деген сөз.
Тұлға - организм және оның ... ... - ми, ... ... ... ... мен ... негізі бар. Бұнда индивидуалды
мінез-құлықтың іс-әрекеттік және пассивтік қабілеттері, антипатиялары,
дарындылығы мен ... ... мен ... ... кеңістігі күрделі құрылымды және оның ... ... бар. ... ... ... ... ... мен сыртқы орта
обьектілерімен орнатылатын қарым-қатынас тұлғаның сыртқы ... Өзі және ... ... ... ... ... бастан
кешіру, өзіне деген қатынас, өзін-өзі бақылау, өзін-өзі реттеу, өмірлік
мақсаттары мен жоспарлары тұлғаның ішкі әлемі. ... өмір ... ... оның ішкі ... бейнеленген. Сонымен қатар, оның
белсенділігінде, іс-әрекетінде, қарым-қатынасында ... ішкі ... өмір ... ... бірлікте енгізілген, анықталған
тарихи жағдай материалдың ... мен оның ... ... іс-әрекет
психикалық бейнесін негіздейді. Ал ол өз қатарында өмір сүру барысында ... - ... ... жаңа ... және оның ... ... анықтайды.
Біз жақсы білетіндей, тұлға тек тарихтың нәтижесі ғана ... ... күш, жаңа ... субьектісі мен обьектісі. Оның жаңа заманмен
байланысы, қоғамдық құбылыстармен байланысы ескеріледі. Бұл байланыс- ... ... , ... ... ... бір адамдармен
байланысы. Тұлға қатарластарымен бірге қалыптасып, бірдей уақытта тарихи
құбылыстардың куәгерлері мен ... ... ... ... ... ... ... тәуелді. Белгілі бір ұрпақтың өкілі
болуы нақты тұлғаның ... ... - ... индивид, тарихи процестің обьектісі мен субьектісі.
Сондықтан, тұлғаны сипаттағанда адамның қоғамдық негізі толығымен ашылады.
Бұл негіз - ... ... ... құбылыстарын, табиғи ерекшеліктерін
анықтайды.
Сонымен тұлға қасиеттерінің ортақ обьективті негізі ... ... ... ... Яғни, тұлғаны қоғам қалаптастырады. Тұлға
мен қоғам өзара әсерленуші күш ретінде бір-біріне қарсы ... ... ... мүшесі, оның өкілі. «Индивид-қоғам» ... ... ... ... Сонымен қатар, тұлғаны қалыптастыру қоғам дамуы
процесінің керекті құрамдас бөлігі ретінде қарастырылады. Себебі ... бұл ... ... өмір сүре ... қай ... тұлға болып есептеледі? Егер оның ... ... ... ... ... атап ... ... ойларын
басқа нәрселерге аударса, онда ол адам ... ... ... ... ... басқа нәрсеге бағытталған қылықтарда ... ... ... бұл түрткілер қоғамға маңызды деп есептелінеді. Олар өзінің
пайда болуы мен мағынасы жағынан қоғамдық ... Яғни ... ... тәрбиеленген. Бұл тұлғаның бірінші критерийі.
Екінші керекті тұлға ... - өз ... ... ... ... қабілеті. Бұл басқару саналы түрдегі мотив- ... мен ... ... ... ... ... емес қылық (бірінші критерий)
өзінің негізінде шұғыл түрде пайда ... ... ... болуы мүмкін.
Тіпті «стихиялық өнегелілікті тудырады»: адам дәл ... ... ... әсер ... айта ... сонымен қатар , адам өнегелі әрекет жасайды.
Сонымен ... ... ... емес ... ... айтқанда, оны саналы
түрде жүзеге асатыны ... ... ... сана ... ... ретінде болу мүмкіндігін көрсетеді.
Көрсетілген шектеулерді ескерсек, тұлға деген кім?
Тұлға - психологиялық ... ... ... ... Бұл
сипаттамалар қоғаммен шартталған, табиғатынан қоғамдық байланыстар мен
қарым-қатынастарда көрінеді, тұрақты болып келеді, ... және ... ... ... адамның өнегелі қылықтарын анықтайды. /17/
Ғылымда «адам», «тұлға» ұғымдармен қатар «индивид», ... көп ... ... ... ... ... ... егер «адам» ұғымы берілген адамға тән немесе тән ... ... ... ... тән ... қасиеттер жиынтығын білдірсе, онда
«индивид» ұғымы тек қана ... ғана ... ... қатар, тұлғалық
қасиеттермен бірге, психологиялық және биологиялық қасиеттер тән. ... ... ... ... ... басқалардан ерекшелейтін
қасиеттермен бірге өзімен басқа адамдарға ортақ қасиеттер кіреді.
Индивидуалдық мазмұны ... ... ... Бұл ұғым ... және ... қасиеттерін білдіреді. Олардың қосылысы берілген
адамды басқа адамнан ажырытады.
Тұлға тек қана психологияның пәні ғана ... ... ... ...... ... пәні болып табылады. Ал белгілі
деңгейде тұлғаның анализі ... ... ... ... ... соматология және генетика пәні ретінде шығады.
Тұлға туралы жалпы көзқарастар өте көп. Оның ... ... ... ... ... ... ... көзқарас бойынша
тұлға психикалық процестерді басқаратын жоғарғы, ... ... ... ... ... психикалық процестердің «басқарушысы» деп
атаған, Г.Олпорт – «мінез-құлық пен ойлардың» анықтаушысы).
«Тұлға» сөзі тек қана адам ... және ... ... ... ... Біз ... тұлғасы» немесе «сәбидің тұлғасы» деп
айтамыз. Бірақ жануар немесе сәбиді индивид деп, ... ... ... айту ... ... Екі ... бала өзнің генетиптік
ерекшеліктерін, әлеуметтік ортаның әсерінен иеленген қасиеттерін таныса ... оны ... деп айта ... ... индивид түсінігіндей өмір субьектісінің бір тұтастығын
бейнелейді. ... ... ... ... құрылымын көрсетеді. ... ... жүйе ... тұлға болып тумайды, ... ... ... ... онтогенездің алғашқы сатыларында
байқалса да, біз сәби немесе нәрестенің ... ... ... Тұлға
қоғамдық – тарихи және адамның онтогенетикалық дамуының кеш жемісі.
2.2. Тұлға құрылымы
Тұлға құрылымын қарастырайық. Оған кіретін ... ... ... ... эмоциялар, мотивация, қоғамдық бағдарлар кіреді.
Өмірдегі іс-әрекеттердің барлық түрлеріне байланысты жиі айтылып
жүретін сөздердің бірі ... ... - ... ... шеберлікті сәтті игеруге жағдай жасайтын
адамның психологиялық ерекшеліктері, бірақ өздерін онда бар ... ... ... ... ... білім мен дағдыларды
игерудегі адамның мүмкіндігін көрсетеді.
Темперамент ... ... ... бірі ... ... қызығушылық осыдан 2,5 жыл бұрын ... ... ... ... ... болуынан болды. Яғни ... және ... ... ... және ... дамуы,
сондай- ақ әлеуметтік даму , әлеуметтік ... ... бір – ... ... және ... ... Тұлғаның биологиялық құрылымына темперамент
жатады. Темперамент адамдар ... ... ... бар ... ... - ақ эмоцияның беріктілігі және интенсивтілігін
анықтайды.
Осы ... ... ... ... ... рет ... да, бұл ... қазіргі кезде шешімін таппай отыр.Қазіргі уақытта
темпераментті зерттеудің бірнеше ... бар. ... ... ... ... ... бір нәрседен шығады ол яғни ол темпераменттің
биологиялық фундаменті, онда ... ... ... ... , ... өз ... темперамент болып табылады.
Темперамент - жүйке жүйесінің тума қасиеттерінен туындайтын ... ... ... Ол ... ... қозғыштығынан, қимыл-
қозғалысынан, жалпы белсенділігінен жақсы ... ... - ... ... ... жоғарғы жүйке қызметінің тума
қасиеттерімен шарттас психикалық ... ... ... жалпы
қозғалысынан да (мәселен, біреулер қозғалады, тез қимылдайды, енді біреулер
жай қимылдап, асықпай істейді), ... күші мен ... ... біреу өжет, алғыр болса, екінші біреу керісінше, сылбыр, жігерсіз
болады), адамның көңіл-күйінің ерекшеліктерінен де ... ... ... т.б.), ... ... де ... ... екінші біреу
күйгелек т.б.) жақсы ... ... ... оның ... ... ... мінездің негізгі
компоненттерін не қасиеттерін ажырату және күрделі ... пен ... ... өзіндік бітістерді табу деген сөз. Бірақ мінез – бір-
бірімен белгілі қатынас байланысы бар жеке адам қасиеттерінің жүйесі, ... ... ... ... да, адам ... бір әлде ... ... оның басқа қасиеттерінің қандай екенін айтуға болады.
Мінез дегеніміз ... ... ... ... оның жеке ... ... ... негізгі оның іс-әрекетінде, жасаған жұмысында, қойылған
мақсатын ... ... ... ол әртүрлі ... ... ... жеңу үшін ... ... ... ... бәрі еріктің көрінісі.
Сөйтіп, ерік дегеніміз қойылған мақсатты орындау ... ... адам ... ... және сол ... кездесетін
қиындықтарды жеңу үшін барысынша күш-жігерін жұмсауы.Ерік процестері басқа
психикалық процестерімен тығыз байланыста болады.
Эмоцияларды бірнеше топқа жіктеуге болады. Олардың бір тобы ... ... ... деп ... ... адамның тіршілік қажетіне орайлас,
оның ішкі өмірінің шарықтап, ... өсуі ... бірі ... ... ... ... көңіл қоштық және т.б. осындай
эмоциялар, енді бір тобы ... не ... ... ... ... ... әрекетке азды-көпті нұқсан келтіретін қораш ... ... ... ... ... ... ... үмітсіздену т.б.
жатады. Осы айтылғандармен қатар, қарапайым және ... ... ... ... ... ... қажеттіліктерінің өтелу-өтелмеуіне
байланысты туып отырады. Мысалы, күрделі түрлеріне: көңіл, аффект, құмарлық
эмоциялары кіреді.
Р.Мейлидің пікірінше/16/, осындай қасиеттер ... ... ... ... ... Өзіне-өзі сенімділік - сенімсіздік.
2. Интеллектуалдық - шектеулік (дамыған қиялдың болмауы).
3. ... ... - ... болмауы, тәртіптің болмауы.
4. Ұстамдық, тұрақтылық - басқаның әсеріне тәуелді болу.
5. Сабырлық - нервоздылық.
6. Жұмсақтық - ... ... ... - эгоизм, өзін-өзі еркін ұстау.
8. Икемділік, достық - кекшілдік, ... ... - ... ... Реализм - аутизм.
11. Ерік күші - ерік күшінің болмауы.
12. Ар-ұяттың болуы - ар-ұяттың ... ... ... - ... ... - сенімсіздік.
15. Ересектілік - инфантилизм.
16. Әдептілік - әдепсіздік.
17. Ашық болу - ... ... болу - ... ... Сүйсіндіру - көңілден шықпау.
20. Қарым-қатынасқа оңай түсу - тұйықтық.
21. Белсенділік - пассивтілік.
22. Емін-еркінділік - ... ... - ... ... көп ... - қызығушылықтарының шектеулі болуы.
25. Сезімталдық - суықтық.
26. Салмақтық - ... ... - ... болу.
28. Агрессивтілік - мейірімділік.
29. Көтеріңкілік - көңілді болу.
30. Оптимизм - пессимизм.
31. ... - ... ... - ... ... - тәуелділік.
Өзін-өзі дамытушы тұлғаның психологиялық сипаттамасы:
• Нақтылықты белсенді қабылдау мен жақсы бейімдеушілік қабілеті;
• Басқа адамдармен өзін дұрыс қабылдау, яғни «мен ... ... ... ... пен ... ... мен сезімдері аяқ
асты білдіру;
• Сыртқы ортада болып жатқандарға зейінін аудару, оған қарама-қарсы
өзінің сезімдеріне ... ... ... ішкі ... ... ... ... болуы;
• Дамыған шығармашылық қабілеттері;
• Шарттылықтарды да қабылдамау;
• Басқалардың өміріне көңіл бөлу, тек қана өзінің ғана ойлай бермеу;
• Өмірді тереңінен ... ... ... ... ... ... жеке ... орнату, (әрине
барлық адамдармен ғана емес);
• Өмірге обьективті көзқараспен қарау мүмкіншілігі;
... ... ... ... ... ... ... шарттылықтар, басқалардың пікірлеріне ғана сүйенбеу;
• Барлық жағдайларда ашық және шын әрекеттер;
• Өзіне жауапкершілікті ... одан ... Алға ... ... жету үшін максимум күш жұмсау;
Адамның көптеген психологиялық ерекшеліктері оның өмір сүретін
ортасына қоғамдық ... ... ... ... ... қалыптасып отырады. Жеке адамның психикалық қасиеттері бір сыдырғы
тұрақты және тұрлаулы ерекшеліктер болып отырады. ... ... да, ... ... өмір ... ... ... өзгеруі қиын немесе бұл ерекшеліктер өзгермейді деу де қате.
Демек, ... ... ... ... ... өзгеріп отыратындықтан,
осымен бірге оның түрлі ерекшеліктері де дамып, өзгеріп отырады. ... адам ... ... ... ... Адам белгілі дәрежеде өсу,
жетілу процесінде дамиды.
2.3. Тұлғаның дамуы мен қалыптасуы
Тұлғаның қалыптасуы ... ... ... Ең ... ... ... ... елестетейік. Қазіргі заманғы психология
көзқарасына сай, тұлға индивидпен ... ... ... игеру мен
иелену жолымен қалыптасады. Тұлғаға тікелей қатысты тәжірибе бұл ... ... мен ... туралы көрініс жүйесі, оның ... ... ... ... қатынасы, өзіне,жалпы қоғамға
деген қатынасы. Олар әртүрлі формаларда ... ... ... туындыларында, өнер туындыларында, заңдар жинағында,
қоғамдық жаза беру, мақтау жүйелерінде, қоғамдық пікірлер мен дәстүрлерде
белгіленген.
Тұлғаның қалыптасу ... ... ... ... ... игеру
болса да, басқа процестерден ерекше. Ол процесс білім, дағдылар әрекет
тәсілдерін игеруден ерекшеленеді. ... жаңа ... мен ... ... ... ... ... әрекеттерді игеру туралы
айтылады. Ал бұның бәрі ... ... ... ... ... ... дегеніміз білетін мотив, бірақ бұл мотив нақты жүзеге ... ... ... Не істеу керектігін, неге талпыну керектігін білу - дәл осыған
шын ниетпен ұмтылу керектігін білдірмейді. Жаңа қажеттіліктер мен ... ... ... процесінде емес, өмір сүру барысында қалыптасады. ... тек қана ... ... ... Ол ... эмоционалды құнарлы,
бай және субьективті шығармашылық болып ... ... туа ... өмір бойы ... ... ... психологтар келіседі. Бірақ тұлғаның дамуы қандай ... ... ... ... ... ... Бұл келіспеушілік
дамудың қозғаушы күштері туралы айтылған. Атап айтқанда, тұлғаның ... мен ... ... ... ... ... ... этаптарына, осы процестегі тұлғаның дамуы кризистері болуы, ерекшелігі
мен ролімен байланысты. Сонымен ... даму ... ... және т.б. ... ... ... ... қатысты - балалық шақ шешуші фактор болса,
онда тұлға дамуымен де ... ... ... ... ... қасиеттері балалық шақта қалыптасады,
бірақ өмір бойы қалыптасып, белгілі жасқа дейін даму ... ... ... негізгі мотивациялық тұлғаның стильдік аспаптық сипаты
қалыптасады.
Мотивациялық сипаты адамның қызығушылықтарына, ... ... ... ... қажеттіліктері мен мінез-құлық мотивтеріне
жатады. Аспаптың сипатына қойылған ... жету ... ... сипатына темперамент, мінез-құлқы, әрекет ... ... ... ... ... ... және мектепте пайда болған
индивидуалды жеке ... ... ... бір ... өмір бойы
сақталып қалады.
Баланың дамуы әртүрлі қоғамдық институттар әсерінен жүзеге ... ... ... ... ... және БАҚ ... ... басылымдар, радио, теледидар жатады. Сонымен бірге, ... ... мен ... қарым-қатынас. Әртүрлі жас ... ... әсер ... ... ... тәрбиелік мәні
әртүрлі. Тұлға дамуы процесінде туғаннан үш жасқа дейін жанұя ... оның ... ... құрылуы ең бірініші жанұямен байланысты.
Мектепке дейінгі жаста жанұяның тәрбиесіне ... , ... ... ... ... ... құралдарын қолдана бастайды.
Мектепке келгеннен кейін бала тұлғасына қатарластары, ... ... ... мен жаңа ... ... өте ... тәрбиелік әсер жүзеге
асады. БАҚ-пен қарым-қатынас сферасы кеңейіп, оқу ... ... ... ... ... ... олардың әсері күшейеді.
Тұлға кім? Деген сұрақтарға психологтар әртүрлі жауап береді, ... ... ... ... ... ... ... анықталады. Тұлға анықтамасының әрқайсысы,
әдебиеттердегі көңіл бөлуді қажет ... ... ... кең ... ... ... ... адамды қоғамдық пайда болған қасиеттердің ... ... ... ... және ... ... жатпайды, қоғамдық өмірге тәуелді емес. Тұлғалық қасиеттерге
адамдың ... ... ... ... ... ... ... жатпайды. Бірақ психологиялық қоғамдарға,
адамдарға қатынас қасиеттері жатпайды. «Тұлға» ұғымына тұрақты ... ... ... ... ... ... ... Тұлға дамуының негізі факторлары
Тұлға дамуына қандай себептер әсер етеді?
Тұлға дамуына қарай қоршаған орта (тіршілік ету ... әсер ... ... ... қалыпты климат, солтүстік суық немесе тропиктің ыстық
климатына қарағанда тұлға дамуына тиімді, ... бұл ... пен ... метеорологиялық және географиялық маңыздылығы да
бірдей. Адам өмір сүруіне шөлдер де адам бар ... ... ... ... ... кедергі болады.
Жағымсыз географиялық жағдайлар эндемикалық/26/ дамумен сипатталады.
Бұл даму кез келген аурулармен байланысып және ... ... ... ... ... кері әсер ... дұрыс дамуына бірінші және негізгі шарты болып ағза
табиғаты, оның ... ... мен ... ... ... ... бәрі тұлғаның дамуына негіз болады.
Көрсетілген қатынастағы нәсілдік маңыздылығы туралы да айта ... Ең ... ... үш ... ішінде қара нәсіл өзінің көптеген
ерекшеліктеріне қарамай мәдени дамуының ... ... ... жоқ. ... тарихта да айтарлықтай орын қалдырған. Бұл антропологиялық фактімен
сәйкес келеді, бас қаңқасының сыйымдылығы мен ми ... да ... ... аз, ... ақ ... ... ... мысалы ретінде ежелгі Эллада халқы ... ... ... ... ... дамуының жоғары сатысына жетіп,
ерекше табиғи жағдайында жойылып кетеді. Тағы сол ... ... ... ... Көрсетілген мысалдар нәсілдің антропологиялық
ерекшеліктеріне тұлға дамуын ... ... ... ... ... ... тағы бір ... факторы - адам ағзасын дүниеге
әкелумен байланысты биологиялық фактор.
Бұл жерде ұрық ... мен ... ... ... да ... ... қандай себепке тәуелді болмасын, ол ұрпақтың дегенеративті
ерекшелігі екенін білеміз.
Бұл ерекшелік ... ... әкеп ... Ал ... атап
өтетін болсақ психо және невропатиялық тұқым ... ... ... мен жүк ... ... анасының аурулары т.с.с.
Психиканың жоғары көрінінісі ... ... ... ... ... екені сөзсіз. Бұл физикалық пен ... ... мен ... ... ... ... ... Сонымен бірге дене
мен жанның ... ... ... ... жетілуіне факт екені мәлім.
Егер физикалық даму табиғатынан әлсіз болса, егер адам ... ... ... инфекциялық аурулармен көп ауырса, онда оның бойында
организмнің толық ... ... емес ... (анемия, рахитизм т.с.с.) бар
болып, тұлғаның толық дамуына кедергі болады.
Тұлғанының дамуына жағымсыз экономикалық ... өте ... ... Бұл ... организмнің физикалық ... ... ... ... дамуына кедергі болатын, сонымен қатар, тұлға
дұрыс ... ... ... бір ... фактор - қоғамдық іс-әрекет. Қоғамдық іс-әрекет жоқ
жерде, тұлғаның толық дамуы да болмайды. Қоғамдық іс-әрекетсіз тұлға өзінің
белгілі бір даму ... ... ... ол ... ... ... қалады, қоғамдық өмірдік қалыпты дамуының кепілі болып ... ... ... ... ... ... іс-әрекет жасау
мүмкіндігінен айрылады. Қоғамдық іс-әрекеті жоқ немесе әлсіз дамыған
халықтар өзінің ... аз ... және ... ... ... ... салыстырғанда, ол барлық мәдениет салалаларында көрініс
береді.
Осыған тағы, қоғамдық іс-әрекетті дұрыс ұйымдастырудың ... ... ... ... ... ... ... күй
әрекетсіздікті қосуға болады. Бұл ... ең ... ... ... материялды дамыған кластарында табады. Көтеріңкі көніл -күй не
нәрсемен негізделсе де, ақыл-ой ... ... ... ... Әрекетсіздік кезіндегі ақыл-ой материалдырынан айырылып қалуға,
жүйке- психикалық ... ... ... әкеп ... ... ... зерттеулерімен дәлелденген. Сонымен қатар соңғы өнегелі және
физикалық құлдырауға бастама ... ... оған ... ... және
т.б. артықшылықтары ). Тұлғаның деградация процесі басталады.
Тұлға дамуында тәрбие мен оқыту маңыздылығы да зор /24/.
Егер дененің дұрыс дамуына ... ... ... болса, ақыл-ой
дамуына рухани азық керек. Тұлға толық дамуына дұрыс тәрбиелеу мен ... ... бола ... ... тұлғаның қалыптасуы негіздері мектепке дейінгі жаста
басталады, сондықтан дұрыс және рационалды тәрбие ... ... ... ... асуы керек. Ал басқалай болса, тұлға мінез-құлқында
байқарлықтай өзгерістер пайда ... ... ... ... ... Бұл ... адам мен оны қоршаған адамдарды ... ... ... бір маңызды, айта кететін фактор - ақыл-ой ... ... ... ... мен ... ... ... дамымай
қалуына әкеледі. ... ... өсіп келе ... ... ... ... ... бірге өнегелі ... өсуі мен ... әсер ... ... ... қоғамдық
шарттылығы нақты - тарихи сипатқа ие. Бірақ ... ... ... ... ... ... бейнеленуі емес. Қоғамдық
қатынастардың нәтижесі мен ... бола ... ... оның белсенді
қоғамдық әрекеттері арқылы дамиды. Саналы түрде өзін, қоршаған ортаны
өзгертуге бағытталған ... ... ... ... ... ... ... тұлға ретінде сипаттайтын басқаның мейірімділігін ... ... ... тұлға қалыптасуы оны жалпыға ортақ емес, әрбір
адамға индивидуалдығына сәйкес проектілеу болып есептеледі. Бұл ... ... ... және ... ... ... негізі болып, белгілі бір өмір ... ... ... ... білдіретін субьектінің іс-әрекетінің ерекше
құрылымы есептеледі.
Тұлғаның қалыптасуы субьект әрекетінің дамуын қарастырады. ... ... ... ... ... ... деңгейіне дейін өсіп, оларды
тудырған мотивтерге ... ... ... ... мотивтердің
мақсатқа ауысуы өтеді, олардың иерархиясының өзгеуі мен жаңа мотив, жаңа ... ... ... ... ... ... психологиялық
дискредитацияға ұшырап, оларға жауап беретін әрекеттер жойылады немесе
тұлғаның ... ... ... ... ... ол ... ауысатын, сапалық
ерекшеліктері нақты жағдайларға байланысты жайттарға тәуелді. Сондықтан
оның ағымын ... біз тек жеке ... ғана ... ... - оның алда ... психикалық даму барысын сипаттайтын құбылыс.
Бұл ауысуын да сипаттайтын көптеген құбылыстар бар. Ең ... ... ... деген қатынастың қайта құруы. Егер осының алдындағы
стадияларда ... ... ... ... ... ... ... енді обьективті қоғамдық қатынас арқылы ашылады. Осы
ауысу арқылы өміріндегі тұлға дамуының, ... ... ... даму процесі әрқашан терең индивидуалды, ... ... - ... жағдайларға байланысты әртүрлі жолдармен өтеді,
индивидтің белгілі ... ... ... де байланысты.
Табиғатынан қоғамдық дүниеге қатынасы оның тұлға базисінің негізі.
Бірақ, бұл ... оның ... ... ... арқылы жүзеге
аспайды.
Қоғамдық индивид ретінде ... ... ... ... Әр ... ... ... мінез-құлқы жүзеге алып, оларды
негіздейтін ... мен ... ... ... Бұл
процедуралар, мотив пен қоғамдық функциялар ... ... ... ... (құқықтар мен қоғамдық даму құбылыстары). Адамның ... ... ... ... ... ... ... асады,
яғни адамдарды қоғамдық пенде - тұлға, тарихи процестің субьектісі мен
обьектісін ... ... ... мен ... ... ... ... шешілмеген сұрақтары ішінде тұлға ... күші ... ... өте ... - ... ... ... бірлігінде тұрған қарама-
қайшылықтардың үнемі ... ... ... Тұлғаның дамуының бірі оның
мүмкіншіліктері мен қажеттіліктерінің (өмірге талабы) үнемі өсіп, ... ... ... ... ... ... ... талаптар қойып,
белгілі мүмкіншіліктерді ұсынады. Қарама-қайшылықтардың күресі мен бірлігі
мыналардан байқалады.
Адамның бойындағы қажеттілігі мен оның ішкі ... ... ... ... оны жаңа ... ... қайта
құруға, жаңаны игеруге ынталандырады, соның нәтижесінде ... ... мен ішкі ... ... ... ... ... дамиды, оның нақтылыққа ... ... ... ... Даму ... жағдайларына байланысты
тұғаның қалыптасуы әртүрлі нәтижеге алып келеді. ... ... ... ... ... ... ... қарым-қатынастардың көрінісі болып табылатындықтан, ол
өзінің ... мен ... ... ... Дүниетаным тәжірибесінде
адам обьект болып қана қоймай, сонымен ... ... те ... ... ... емін-еркіндігі әр адамда әр түрлі. Ол ең алдымен ... ... ... ... ... ... үрдісіне адамның қол жеткізген деңгейіне байланысты.
Емін-еркіндік-тұлғаның дұрыс қалыптасуындағы ең маңызды ... ... ... ... жүйесі ретінде
қалыптастырады.
Тұлғаның мазмұнына адам ... ... оның ... ... ... және ... байланысты құндылықтар жүйесіне,
идеалдарына, тек білімді ғана көрсетіп ... ... ... ғана ... ... ... ... іс-әрекетке деген ынталануы да
енеді.
Тұлғаның адам ... ... ... ... ... ... тәрбиенің жүйесін үнемі жетілдіріп, құлдырап,
ескірген, дәстүрлі - ... ... ... ... талап етеді.
Тұлғаның қалпын оның мазмұны мен өз қарым-қатынасын жүзеге асыру
ерекшеліктері көрсетеді. ... - ... ... - ... - ... ... - ... мақсаткерлік -
мақсаткерсіздік, үйлесімділік немесе ішкі ... - ... ... ... ... қалыбы.
Адамның тұлға ретінде қалыптасуы ішкі қалыптасуға қажетті ... ... ... ... ... ... байланысты.
Типтік әлеуметтік - психологиялық мағынада тұлғаның қалыптасуы
диалектісін қандай жолмен көзге ... ... Әр ... зерттеулерде
жанұямен, мектептің, жақын қоршаған ортаның тұлғаның қалыптасуындағы рөлі
ашып көрсетіледі.
Дегенмен, ... ... ... ... ... ... орта
өздігінен тұлғаның қалыптасу ... ... ... атап өту ... қалыптасуы үрдісі шағын ортада өтпейді, ол ... ... ... ... ... ... немесе мейілінше аз қарым-қатынаста өтеді. Соның нәтижесінде ерікті
немесе еріксіз сол және ... да ... өсіп келе ... адам ... мен қабылдаудың билік мінезін көре отырып, дәуір тенденциясын
игереді.
Сол «өмір рухы» ... ... ... белгілі із қалдырады.
Зерттеу материалдарына жүгінетін болсақ, жанұя да, мектеп те, ... ... орта да, ... коммуникациялар да (радио, теледидар,
ақпарат, интернет т.с.с.).
Жеке алып қарағанда, тұлғаны маңызды және оған тән ... ... әсер ... ... ... ... ... тудырмайды.
Тұлға жеке факторлардың сәйкестілігін қалыптастырмайды, асып түсетін жүйені
көрсетеді.
Тұлғаның дамуы - бұл ең алдымен оның ... ... ... - ... ... психикалың дамуды әкеледі. Бірақ соңғысы ... ... ... әсер ... ... ... ... дамуына
дайындап, шабыттандырады, оның толыққандығын анықтайды.
Тұлғаның дамуын зерттеуде психологиядағы басты жағдай, оның қоғамдық
қатынастар жүйесі арқылы дамуы.
Орталық ... деп ... ... ... ... жағдайлары жүйелі түрде мағыналана бастайды. Сондықтан адам
тәртібіне экологиялық, әлеуметтік, саяси және басқа да қоғамдық ... ішкі ... ... ... осы ... ... асыруына,
тұлғалық -психикалық нормаларына әсер етеді.
Тұлға - көпжоспарлы, көпдеңгейлі, көпсапалы білім. Оның психикалық
өмірі өзі ... ... ... ... «рух ... т.б. ... ... тұлғаның даму мөлшеріне қарап, ... ... ... ... ... ғана емес, психикалық өмірін ... ... ... ... ... ... ... өз егемендігі аясындағы белсенділікті ... ... ... ортаны, өзін-өзі мақсатты өзгертуі.
Қоғам дамып отырған тұлғаны әр деңгейде әлемді ... ... ... сол ... өзге ... ... анықтауда
жалпы принциптілік туғызып, белгілі құндылықтарға бағыттап, қалыптастырады.
Сонымен қатар ол (қоғам) қандай эмоциялар қандай жағдайларда, ... ... ... ... ... ... ... құпталмайтынын
көрсетіп, қоғамдық үлгі мен нормалар жүйесін ұсынады.
Әншейінде тұлғалық қалыптасуын адам өміріндегі ... кеш ... - ... ересектік негізде мектеп алды жасқа. Дегенмен, тұлға
адамның ... ... ... ... қана ... ... сондықтан оның бастауын онтогенездің ең ерте кезеңінде іздеу
керек /18/.
Бала дүниеге келісімен-ақ, оның келекшекте тұлға ... ... әсер ... ... өте ... жақын қоршаған ортамен қатынаста
қалыптасуы.
Қарым-қатынас баланың тұлға ретінде дамуына ... әсер ... да ... алғашқы жайбарақат- эмоционалдық түрінде де ол баланың
қоршаған ортамен байланыс құрып, қоғамдық қатынастағы ... ... ... ... ... ... үшін алдымен бұл адам ... ... ... ұқсайтынына жауап беруге тырысады, яғни, осы
адамды адамның кейіппен не байланыстырып тұрғанын ... ... ... ... ... ... ... болмайды. «Индивид» бөлінуге, ажыратуға болмайтын біртұтас
бірнеше «тұлғаны» сипаттай отырып ... ғана ... ... ... Индивид болып туылады, ал тұлға болып ... ... ... ... ... аударғанда туу,
дүниеге келу) жеке организмнің даму ... ... ... үш ... ... көрсетеді: тұлғаның дамуына
әсер етуші түріндегі индивидтік қасиеттер, тұлғаның дамуының бастауы ... ... ... ... ... ... ... тарихи өмір бейнесі. Әзірше әр ... ... ... өзара жетіспеушіліктері бар.
Тұлғаның қалыптасуы мен дамуы берілген тарихи дәуірдегі әлеуметтік
жағдайлар сәйкестігімен белгіленеді.
Тұлға-қоғамның көптеген ... ... ... ... ... да оның белгілі тарихи кезеңдерде дамуына әсер ететін, белгілі
қоғамдық-экономикалық формацияның, белгілі ... ... ... ... күні тұлғаны тарихи, әлеуметтік-психологиялық зерттеу ... ... және ... ... дамуы күрделендірілген, байыпталған, тереңдетілген білім
процесі, нақтылықпен байланыс, мида әрекеттер мен ... ... ... ... - бұл ... дамуы, ал бұл болса психикалық
үрдістердің күрделенуі мен дамуы, және психикалық ... - ... ... ... ... ... ... дағды, қатынас
түрінде жүзеге асады.
Қорытынды
Тұлға адамның нақты болмысында, іс-әрекетінде ... оқу ... ... ... ... ... жүзеге асырылатын оқыту
мен тәрбиелеу басты рөльге иеленген.
Тұлғаны қалыптастыратын жетекші рольді тәрбие атқарады.
Тәрбие тұлғаның ... ... ... мен ... ... және ... ... Сонымен қатар тәрбие тұлғаның өмірі мен іс-
әрекетін белгілі ... ... ... қана ... ... ... арнайы әлеуметтік ортаға бейімдейді немесе даму жағдайын
жасайды, ол ... ... ... ... ... жағдай
жасайды, оның белсенділігін қалыптастырады және бағыттайды.
Тұлға дамуындағы әсер ... ... ... ... отырып,
сонымен бірге, білім берудің қоғамдық бағыты мен ... ... ... отырып, адамды қоғамдық дамудың обьектісі ретінде анықтап, оның
қоғамдық ... ... ... ішкі жағдайын түсіндіре аламыз.
Бұл мағынада тұлға әрқашан тарихи нақты, ол өз ... мен ... ... ... ... қатысушысы мен куәсі. Бұл құбылыстар
оның өмірлік жолын құрайды.
Сонымен, тұлғаның қалыптасуы - өте ... ... ... тұлғалық
ерекшеліктер бізде туа біткен (тұлға дамуның ... ... біз өмір ... ... Бұл жерде бізге қоршаған ... ... орта ... ... ... роль ... » дегеніміз не? Бұл сұраққа жауапты адамдар көптеген
мыңжылдықтар бойы ... ... екі жолы болу ... – бұл бір ... екіншісінен айыратын, бөлетін
өзгешеліктерді іздеу. Бұл жолда біз ... ... ... ... ... жиынтығын қолданудың
нәтижесінде нақты адамды, тек қана оған тән уникалды ... ... ... ... ... біз ... уникалды аты сияқты
(мысалы, ол үшін уникалды мемлекеттік регистрацияның нөмірі – ... ... ... ... ие, мінездемелердің
жиынтығын аламыз.
Дәл осы ... ... ... және бір ... ... ... ... жүрді.
Екінші жол – бұл ... ... ... бір ... мінездемелерді іздестіру. Яғни бүкіл топ, адамдардың кейбір
жиынтығы үшін жалпы мінездемелерді табу.
Тұлға – ең біріншіден абстрактылық ... ол ... ... ... біріктіреді: эмоцияларды, мотивацияны, ... ... және ... Тұлғаның концептуалды мәні
-адамның әртүрлі ... ... ... белгілейтін
ішкі психикалық процестерінің кең спектрын қамтиды. Тұлға теориялары бір -
бірінен қатты ерекшеленеді, ... ... ... ... табу ... ... ... кеңістігінде жалпы қабылданған
мағына жоқ, психологтар мен тұлға теориялары қанша болса, сонша ... ...... бір ... ... ол қандай болмасын бір іспен
айналысады, оның азды-көпті тәжірибесі, ... ... тән ... Осы айтылғандардың жиынтығы оны «тұлға» етеді. Тұлғаның өзіндік
ерекшелігі дүниетанымынан, ... ... ... ... ... ... байқалады. Тұлға тарихи - әлеуметтік жағдайдың
жемісі. Ол әлеуметтік ортада (белгілі ... ... ғана ... ... ... қалыптасу дегеніміз, біріншіден, белгілі
өмірлік, өнегелік позицияны ұстану. Екіншіден, осы позицияны ... ... ... ... ... оны ... ... қылықтары
мен істерімен негіздеуді бекіту. Өйткені, ... ... ... не ... ... ... ... қоғамдық өнегелік мән-
мағынасымен анықталады. Ал ол өз қатарында оның өмірлік позицияларына
байланысты.
Қолданылған ... ... ... А.Г. ... Психологическая стратегия воспитания //
Образование. -2002. №1. –с.17-32
2. Бердяев Н.А. О ... ...... ... ... ... ... Венгер Л.А., Мухина В.С. Психология. Учебник. – ... ... 1986, ... ... О.С. Социальные аспекты развития // Советская педагогика,
1988. №5. ... ... В.В., ... В.П. ... ... в психологии // Вопросы
философии. -1980. №12.-с.7-8
6. Денисюк Н.Г. Традиции и ... ... ... изд-во:
Просвещение, 1979 г
7. Добрынская Е.И. Свободное время и развитие личности. – Ленинград, изд-
во: Феникс, 1983, 675стр
8. Елшибаева Г. ... в ... // ... ... – 1998- №15-16.
– с.5-6
9. Ильенков Э.В. Что такое личность? – Москва, ... ... ... 255стр.
10. Ковалев А.Г. Психология личности, изд. 3, переработ. и доп. – Москва,
“Просвещение”, 1969 г., 515стр.
11. Крутецкий В.А. ... ... для ... пед. училищ.–Москва:
Просвещение, 1980 г.
12. Коссов Б.Б. Личность: актуальные проблемы системного подхода. //
Вопросы психологии. 1997. -№6. ... ... А.Н. ... о способностях. // Вопросы психологии. -2003. -№2
– с.7-13.14
14. Маркс К. Капитал, Т. 3. ... ... ... 1972, 272 ... ... Е.Ю. Функционально- смысловой компонент обучения по курсу
«Психология личности» // Менеджмент в образовании.- 1999, с. ... ... Р. ... ... личности. // Психология индивидуальных
различии. Тексты, - Москва, 1982, с.17.
17. Немов Р.С. ... ... для ... ... пед. ... М., ... 1995 ... Онтогенез (грек. Ontos – тіршілік, genesis – туу, шығу тегі) – ағзаның
индивидуалды даму процесі. (Қысқаша ... ... / ... Ярошевский Н.Б.).
19. Петровский А.В. Введение в ... ... ... ... 1985, ... ... С.Л., Основы общей психологии, Москва изд-во «Педагогика»,
1989, ... ... И.А. ... ... медицины. Москва, 1904.
22. Столяренко Л.Д. Основы психологии. Ростов н/Д. Издательство “Феникс”,
1997 г.
23. ... Б.М. ... ... ... ... Просвещение, 1974,
416стр.
24. Тәрбиелеу- әлеуметтік, мәдени ... әсер ... өмір ... ... ... ... индивидтің әлеуметтендіру
процесі (Қысқаша психологиялық сөздік / Петровский А.В., Ярошевский
Н.Б.).
25. Хьелл Д. ... Д. ... ... – Москва, изд-во: Просвещение,
1997 г, 716стр.
26. ...... ... ... сай ... ... / ... А.В., Ярошевский Н.Б.).

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 25 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Тұлға психологиясы"4 бет
Басшы тұлғасының психологиясы.12 бет
Бағынушы тұлғасының психологиясы.6 бет
Жеке тұлға психологиясы және оған әсер ететін факторлар3 бет
Жеке тұлғаның даму психологиясы4 бет
Кеңес психологиясындағы тұлға теориясы8 бет
Отбасы-адам өміріндегі жетістіктің психологиясында тұлғааралық қарым-қатынастың қалыптасуы51 бет
Саяси тұлға психологиясы5 бет
Америка этнологиясындағы психологиялық бағыттар4 бет
Жеке тұлғаның қазіргі психологиялық теорияларын классификациялау және оған негіз болатын факторлар: психодинамикалық, социодинамикалық және инеракционистік12 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь