Апаттардың табиғи сипаттамасы

Жоспар


1. Кіріспе
2. Негізгі бөлім
2.1 Жер сілкінісі
2.2 Сел
2.3 Қар көшкіні
2.4 Опырмалар
2.5 Қар басу
2.6 Сырғыма
2.7 Тау тастарының құлауы
2.8 Дауыл
2.9 Су тасқыны
3. Табиғи өрттер
4. Қорытынды
5. Пайдаланылған әдебиеттер
Кіріспе
Табиғат апаттары (Стихийное бедствие) — алапат табиғи құбылыс: дауыл, дауылды қарақүйын, қүйынды дауыл, су басу, жер сілкінісі, жанартаудың атқылауы, кенеттен қалың кар жауу, цунами, қар кешкіні, құрғақшылық, тағы басқа. Бұл табиғи алапаттар тірі организмдерге, соның ішінде адамға төтенше әсер ететін экологиялық фактор болып саналады. Сондықтан 1994 жылдың мамыр айында Йокогамада (Жапония) тілсіз қияпат қауіптілігін азайту проблемалары қаралған. Тілсіз қияпаттардан (иемесс табиғи алапаттардан) 3,6 млн адам қаза тауып, 3 млрд-тан астамы зардап шекті. Ал жалпы экономикалық шығын 340 млрд доллар болды. Жер сілкінісі эпицентрдін айналасынан едәуір қашық жерлерде басқа да табиғи құбылыстарды күшейтеді. Мысалы, Эквадордағы (1987) жер сілкінісі кезінде трансэквадор газ құбырының 6 мильден астамы жаппай жылжу себебінен бұзылды. Табиғи алапаттардың жиіленуі, халық тығыздығының ....

Сұрапыл апаттар дегеніміз-адамдар мен жануарлардың өліміне,халықтың өмірінің күрт бұзылуына,материалдық құндылықтардың жойылуына әкелетін құбылыстар.Сұрапыл апаттар көбінесе адамның қолынан келмейтін табиғат күштерінің әсерінен болады. Мысалы;су басу...

Жер сілкінісі

Жер сілкінісінің кенеттен пайда болады және қас қағымда өтеді. Жер сілкінісі — бұл жер қыртысында немесе мантияның үстіңгі бөлігінде кенеттен болған қозғалыс пен жаратылыс нәтижесінде пайда болған, елеулі ауыт...
Пайдаланылған әдебиет

1. Ж.Жатқанбаев. Экология негіздері. Оқулық – Алматы: “Зият”, 2003ж.-212б.
2. Оспанова. Экология негіздері. Алматы: 2002ж.
3 Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Физика / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д,, профессор Е. Арын – Павлодар: С. Торайғыров атындағы Павлодар мемлекеттік университеті, 2006.
4Қазақстанньң физикалық географиясы, Алматы: Атамұра, 2008. ISBN 9965-34-809-Х
        
         АҚ
Еңбек гигиенасы мен коммуналдық гигиена, ТҚН ... ... ... ...
Тексерген:
Астана 2013 жыл
Жоспар
1. Кіріспе
2. Негізгі ... Жер ... ... Қар ... ... Қар ... ... Тау тастарының құлауы
2.8 Дауыл
2.9 Су тасқыны
3. Табиғи өрттер
4. Қорытынды
5. Пайдаланылған әдебиеттер
Кіріспе
Табиғат апаттары (Стихийное бедствие) -- ... ... ... ... дауылды қарақүйын, қүйынды дауыл, су басу, жер сілкінісі, жанартаудың атқылауы, кенеттен қалың кар ... ... қар ... ... тағы ... Бұл ... ... тірі организмдерге, соның ішінде адамға төтенше әсер ететін ... ... ... ... ... 1994 ... ... айында Йокогамада (Жапония) тілсіз қияпат қауіптілігін азайту проблемалары қаралған. Тілсіз қияпаттардан (иемесс ... ... 3,6 млн адам қаза ... 3 млрд-тан астамы зардап шекті. Ал жалпы экономикалық шығын 340 млрд доллар болды. Жер сілкінісі эпицентрдін айналасынан едәуір қашық жерлерде ... да ... ... ... Мысалы, Эквадордағы (1987) жер сілкінісі кезінде трансэквадор газ құбырының 6 мильден астамы ... ... ... ... ... ... жиіленуі, халық тығыздығының артуы және Жердегі техносфераның кеңеюі күрделі инженерлік имараттар көп орналасқан аумақтардың табиғи қияпатқа ұшырауына ... ... ... ... ... ... ... мұнай және газ құбырлары, суқойма бөгеттері, көлік жүйелері, тағы басқа жатады. Сондықтан табиғи және техногендік сипатты экологиялық алапаттарды бір-бірімен ... ... ... апатты құбылыстарды шығу тегіне қарай эндогенді (ішкі) және экзогенді (сыртқы) деп бөлуге болады. ... ... жер ... өзгерістерден (жер сілкіну) туады. Қазақстанның оңтүстігіндегі биік таулар әлі калыптасып бітпеген жас таулар болғандықтан, сейсмикалық ауданға жатады. Сондықтан бұл аймақта жиі жер ... ... ... Мысалы, Алматыда 1889, 1911 жылдары апатты жер сілкіну болған.
Экзогенді апаттарға ... адам ... ... ... ... ... аудандардың болуына байланысты сел, қар көшкіндері құбылыстары байқалады. Біздің оңтүстік және ... биік ... ... 2724 ... бар. Осылардың еруінен және қардың қалың түсуіне байланысты күшті селтасқындары болып түрады. ... сел ... 1921 жылы ... 1963 жылы ... 1977 жылы ... болды. Олардың алдын алу үшін шаралар жасалмаған жағдайда зор материалдық және адам шығыны болуы мүмкін. ... ... ... сактау үшін Медеу бөгені салынған және таулы аймақтарда сол ... дер ... ... ... ... орнатылған. Жер сілкінуді алдын ала болжау үшін арнайы сейсмологиялық институт жұмыс істейді. Мұнда ең жаңа ... ... үй ... ... ... ... ... жер сілкінуге болжам жасалады.
Республиканың климат ерекшеліктеріне байланысты жазда аңызақ (ыстық құрғақ) желдер жиі болады. ... ... ... зиянын тигізеді, күшті дауылдар тұрғын үйлерді, байланыс жүйелерін, жолдарды қиратуы мүмкін. Ғарыштық метеорологиялық зерттеулер арқылы ... ... ... ала ... ... апат құбылыстарын алдын алу үшін тұрғын үйлерді апатқа төтеп беретіндей етіп ... елді ... ... табиғат ерекшелігін ескерудің маңызы зор. Табиғаттағы заңды түрде жүретін ырғақтық (циклдық) апат әкелетін өзгерістерді ... ... ... ... ... және т.б.) ... ... бөлім
Сұрапыл апаттар дегеніміз-адамдар мен жануарлардың өліміне,халықтың өмірінің күрт ... ... ... ... ... ... көбінесе адамның қолынан келмейтін табиғат күштерінің әсерінен болады. Мысалы;су ... ... ... т.б ... Төтенше жағдай дегеніміз -- табиғат немесе өндіріс апаттарының зардаптарын күнделікті қызметпен, қаражатпен жоюға ... ... ол үшін ... ... ... ақша ... және адам күшін талап ететін жағдай. Қазақстан ... ... жері - ... зор, кең ... Ол ... ... ... неше түрі: жер сілкіну, қар тасқыны, қатты жел, су тасқыны сияқты құбылыстар жиі ... ... -- бұл ... пайда болатын, халықтың қалыпты тірлігін күрт бұзатын, материалдық құндылықтарды үлкен шығынға ұшырататын, сондай-ақ ... мен ... ... ... ... ... зілзаланың өзіне тән физикалық қасиеті, пайда болу себебі, қозғаушы күші, сипаты мен даму сатысы, ... ... ... ... ету ерекшелігі бар.Зілзала кез келген мемлекет үшін үлкен ... ... ... мол ... ... ... ... мынадай зілзалалар болуы мүмкін: жер сілкінісі, сел, қар көшкіні, сырғыма, дауыл, су тасқыны, буырқасын, өрт.Дүние жүзінде су ... ... ... 40 ... келеді екен, 20% -- тропикалық циклондары, 15% -- жер ... ал ... 25% -- ... ... ... ... ... өзгеруіне, Арал теңізінің құруына, Балқаш көлінің таяздауына байланысты құбылыстар табиғи сипаттағы төтенше жағдайлар арасында ерекше орын алады.
Жер сілкінісі
Жер сілкінісінің кенеттен ... ... және қас ... ... Жер ... -- бұл жер ... немесе мантияның үстіңгі бөлігінде кенеттен болған қозғалыс пен жаратылыс нәтижесінде пайда болған, елеулі ауытқу түрінде, үлкен қашықтыққа таралатын жер асты ... мен жер ... ... Бұл ... жер асты дүмпулерінен, тербелістен болады. Әзірге ғалымдар жер сілкінісі қашан, қайда, қанша уақыт болатынын және қандай зардап әкелетінін тура басып айта ... ... ... станциялардың көрсетулері - дәл емес. Жыл сайын жер бетінде ... аса ... жер ... ... ... Жер ... уақытын болжау қиын.Жер қыртысының тектоникалық қозғалысын тудыратын жер сілкінісі өте жойқын болып келеді. Жер сілкінісінің барысында адамдар қаза ... ... ... ... каналдар, тоғандар мен басқа да инженерлік ғимараттар, су құбырлары, канализация, электр беру жүйесі қирайды, байланыс желісі бұзылады, қар ... сел, ... мен ... ... болады. Тау жыныстарынан тастар құлайды, адамдарға үрей болады. Су асты және су ... жер ... ... ... түбінің қозғалыс нәтижесінде теңіздің гравитациялық толқындарынан цунами пайда ... ... ... ... ... сілкінісінің жойқын күші оның әсерінен болатын апаттары көпшілікке мәлім. Өйткені Қазақстанның 450 мың шаршы километр аумағында жер ... ... бар. Бұл ... 6 миллионнан астам халық тұрады, 27 қала, 400-ден астам елді мекендер бар. Еліміздің 40 пайызға жуық өндірістік әлеуеті осы ... ... ... ... ... Жамбыл, Оңтүстік Қазақстан, Қызылорда, Маңғыстау облыстары мен Алматы қаласы сейсмикалық қауіпті ... ... Онда ... ... қорының 30%-ы шоғырланып, тұрғын үй қорының 35%-на жуығы орналасқан, ... ... 40%-ы ... Жер сілкінісінің қауіпті бар аймақтарда ірі қалалар мен елді ... ... ... мен ... ... ... жасанды және су қоймалары, жарылғаш және улы материалдар қоймалары орналасқан. Тұрғын үй алқабының бұзылуымен қатар тізбеленген объектілерді кейбіреулерінің бұзылуы, ... ... ... алып ... ... ... ... мен коммуникациялардың жер сілкінудің салдарынан бұзылуы аса қауіпті.
Жер сілкінісі кезіндегі қондырғы мен ғимаратты зақымдалуынан шегілген ... ... ... ... ... ... біршама есе асып түседі.Жер сілкінісінің бірге өрт пайда болып, геологиялық ортаның экологиясы бұзылады, ... ... сел ... және т.б. шаруашылыққа қосымша залал әкеледі.Жер сілкінісінің жанама шығыны да орасан зор: өндірістік циклдің уақытша тоқтауы, еңбек ресурстарының зардапты ... ... және тағы ... ... ... көлік жолдарының зақымдануына, тұрғын үй тұрмыстық жағдайдың нашарлануына, халықтың апат ... ... ... ... қайталануын күтуінің нәтижесінде адамдардың ұнжырғысының түсуіне әкеліп соғады. Жер ... ... аса ауыр ... ғимараттар мен үйлерді сейсмикалық күшейту бойынша жұмыстар жер сілкінісі қауіпті ескерусіз жүргізілетін құрылыс пен ... ... ... ... ... ... ... жылдары Қазақстанда болған жер сілкіністері салдарын келтіруге болады (Құлан ауданы Жамбыл облысы).Халықты, аумақты және шаруашылық объектілерінің ықтимал жер ... ... ... ... ... ... сейсмологиялық бақылау мен жер сілкінісінің болжамының республикалық жүйесін дамыту; сейсмикалық аудандастыру сапасын жақсарту; сейсмикалық төзімді ... ... және ... ... сейсмикалық білімін жақсарту; басқару; хабарлау мен байланыс жүйелерін тұрақты ... ... ... ... және ... жер ... ... Азаматтық қорғаныс күштерін тарту және тұрақты дайындықта ұстау. ... ... ... мен құралдарының және өзге де шараларға жер сілкінісі салдарын жою жоспарына сәйкес өзге де ... ... ... - тау ... өз ... кенеттен көтеріліп, деңгейінің күрт өзгеруі және тау жыныстары бұзылуынан болатын қуатты ағын.Сел ұзақ нөсердің салдарынан, мұз бен қардың жылдам еруінен, ... ... ... ... жер ... ... ... қызметі нәтижесінде пайда болады. Тасқындардың басқа түріне қарағанда сел әдеттегідей үздіксіз емес, жекеленген толқындар мен 10 м/с және одан көп ... ... Іле, ... Талас Алатауының жоталарында, сондай-ақ Қаратай, Кетмен және Тарбағатай тауларындағы өзендер Қазақстандағы сел қауіпі күшті аудандар болып ... Сел ... ... ... ... ұстауы мен іс-әрекетіне зілзаланың белгілерін дер кезінде анықтау мен белгілеуді және ол ... ... ... ... үлкен әсер етеді.
Сейсмикалық қауіпті аудандағы халық орман желектерін кесу, егіс жұмыстарын жүргізу, үй малын бағу жөніндегі нұсқауларды қатаң орындауға тиіс.Халыққа сел ... ... ... ... жағдайда, сондай-ақ оның пайда болуының алғашқы белгілері білінген сәтте, ғимараттан тез шығып, бұл туралы төңіректегілерге ескертіп, ... ... бару ... Өрт ... үшін ... ... ... пешті сөндіріп, газ бұрандысын жауып, жарықты өшіріп, электр заттарын ажырату қажет. Егер уақыт болса, қаупті аймақтан малды ... ... жөн. ... қауіпті аудандардан уақытша қауіпсіз орынға көшіріледі.Сел тасқынына тап болған адамға қолда бар барлық құралдармен көмек көрсету керек. ... ... ... ... ... ... ... шынжыр және т.с.с. болуы мүмкін. Тасқын ішіндегі адамды оның шетіне біртіндеп жақындата отыра, тасқынның ... ... ... ... ... ... ... қатысушы адамдар қауіпті жерлерден қарттар мен балаларды, аурулар мен өз ... жүре ... ... шығарады. Еңбекке қабілетті бүкіл халық толғандарды нығайтуға, кедергілер туғызуға, ағызғыш каналдар ... ... сел ... елді ... ұшыраса, онда іздеу-құтқару жұмыстарына әзірленген жоспары бойынша ... ... әр ... ... ... ... ... мен құралдары тартылады.
Қар көшкіні
Қар көшкіні - бұл қар массасының тау беткейі бойынша төмен қарай ... ... 95 мың ... км тау ... қар көшкіні қауіпіне ұшырайды.Қазақстанда қар көшкіні қалың қар көп жауатын және қолайлы ... және ... -- ... жағдайлары бар Батыс Тянь-шань, Алтай, Іле Алатауы мен Жоңғар Алатауының жоталарында болып жатады. Көшкіндер құлама тау ... ... 20-60 ... ... қар жаңа жауған және күн күрт жылыған кезде болады. Көшкін тауда жауын - ... жиі ... ... ... ... ... ... көбірек болады. Сирек қайталанатын көшкіннің көлемі 1 млн. текше ... ... ең ... ... 100 метр ... ... ... Барлық көшкіндердің 50% жуығы жазыққа дейін жетіп, халық пен шаруашылық объектілеріне ... ... ... ... ... ... қысымы 1 шаршы метр үшін бірнеше жүз тоннаға жетуі мүмкін. Қазақстанның бүкіл таулы аудандарында қар ... ... ... Ол ... ... ... мен күннің жылуына байланысты, қар көшкіні болатын ең қауіпті кезең қараша-сәуір, ал биік тауда - қазан-мамыр.Тауда болған кез-келген адам ... ... ... ... ... ... білуге міндетті. Жай адамдар көшкіндерге қыстың суық мезгілінде тауда болса тап ... ... Ал ... мен ... ... әдет ... ... бұған жыл бойы әзір болуға тиіс. Тау әуезқойларымен болатын барлық бақытсыз ... 25% -на ... ... ... Ол ... ... пен ... уақытын дұрыс таңдай алмаудан, көшкін қауіпі бар беткейлерден ебдейсіз өтуден, көшкіннің пайда болу табиғаты туралы білмеуден, тәртіп бұзудан болады. ... ... ... қоршаған ортаға мұқият қарап, кездескен жабайы хайуанаттардың мінезін зерделеген жөн (тау ешкілері қар көшкінінің ықтимал лықсуын алдын ала ... ... ... ... сондай-ақ беткейдегі қардың төзімділігін қолда бар қауіпсіз әдістермен тексеру қажет. 15 градустан тік беткейлер аса ... ... қар ... одан да ... ... ... ... белгілі. Беткей тік болған сайын көшкіннің лықсу ықтималдылығы арта түседі, алайда 50 градустан тігірек беткейлер қауіпті емес, өйткені қар ... ... қар ... ... ... ... сырғып түсіп отырады.Жағдай сәтті аяқталса, зардап шегушіге ... ... ... көрсетіледі және ол қауіпсіз жерге апарылды.
Опырмалар
Опырмалар - ауырлық күшінің әсерімен ылғалды топырақ массасының ... ... ... Тау ... және ... ... жақпарлардың немесе құрғақ, тік, еңіс беткейлердегі жақпарлардың ... ... ... ... ... ауданыдарында болып тұрады. Олардың пайда болу себептері жерүсті және ... ... мен ... ... жер ... ... адамның шаруашылық қызметі болып табылады. Сас ірі опырмалар ... ... ... ... ... пайда болған опырмалар ірі өзендерді бөгейтін көлденең су ... ... ... ... ... ... Мұндай өзендерге Күнгей Алатауындағы Көлсай өзені, Іле Алатауындағы Үлкен ... ... ... жылдың кез-келген уақытында, әдетте, тіктігі 19 градусқа жуық жарларда болады. Ірі қопырмалардың алаңы 50-60 га дейін жетеді.
Соңғы жылдары ... ... ... ... ... ... жүктемеге байланысты саяжай учаскелерінің кесінділері есебінен жандана түсті. Тау беткейлерінің ... ... ... ... жол, ... үйін салу, су құбырларын өткізу және басқа құрылыстарды салу ... ... ... ... ... қатар өсімдік-топырақ жамылғысы бұзылып, беткей топырағы суырмалы сумен ылғалданады. Опырмалар бұрын олар ... ... де ... болады.Тұрғындар қопарылманың басталғандығы туралы хабарды алған бойда үй-жайдан жылдам шығып, төңіректегілерге қауіп туралы ескертіп, қауіпсіз орынға барған жөн. Үйден шығарда ... ... су мен газ ... ... жарық пен басқа да электр қондырғыларын ажырату қажет.
Қар басу
Қар басу - ... ... ... ... бірі. Бұрқасынмен, қарлы боранмен тығыз байланысты. Ол бірнеше сағаттан тәулікке дейін жауған ... ... ... ... болып, қалыпты тіршілікті бұзады, ал кейде адамдар құрбандықтарына, малдың шетінеуіне және ... ... ... ... ... ... ... боран туралы хабар алған бойда, уақыт болса, кедергілер орнатылады. Жолдың ғимараттың шетінен желге қарсы бағытта арасы 15-20 метр қалқан, қар ... ... Қар ... ... және одан кейінгі уақыттағы негізгі жұмыс түрлері: жоғалған адам мен ... ... ... ... ... ... ... көрсету; жол бойындағы, үй-жай төңірегіндегі қарды тазалау; жолда тұрып қалған көлікке көмектесу; коммуналдық және энергетикалық желідегі аварияларды жою. ... ... ... ... ... ... бірге жүргізіледі.Егер қар басуға автомобильмен келе жатып тап ... ... ... ... белгілеу керек, ол үшін ашық матаны ілген жөн. Машинаның үстін толығымен ... ... ... жағынан қымтау керек. Машина капотын желге қарай бұрып, отынды үнемдеу үшін, пешті ұдайы қоспаған жөн. ... қар ... қалу ... ... ... бірін жиі ашып, күртік қарды әрірек сырыңыз. Далада қалған машинада қатты тоңсаңыз да қозғалтқышты қоспаңыз, ол жұмыс істеп ... ... ... улы газ ... ... ... ... суықтан бұрын өзіңізді өмірден алып кетуі мүмкін. ... ... ... ... ... ... байлаңыз (Бір ұшын автомобильде қалдырыңыз). Адам үйден немесе машинадан ... метр ... ... ... қаза ... ... көптеп кездеседі. Жолдағы көкайғақ аса қауіпті, ал ... көп ... ... қозғалысын мүлдем тоқтатуы мүмкін. Жаяу жүру өте қиын, әр түрлі заттардың құлауы және ұшуы өте ... Бұл ... ескі ... ... ... ... және олардың діңгектерінің жанынан аулақ кеткен жөн.Қар басуы, боран туралы хабарды алған бойда, уақыт болса, жалпы ... ... ... ... 15-20 метр ... жел ... ... қалқандар орнатылады.
Сырғыма
Сырғыма - ауырлық күшінің ықпалымен өзендер мен көлдер, теңіздердің тік ... ... мен ... ... ... ... мен тау жыныстарының төмен қарай тайғанап ығысуы (сырғанауы). Көбінесе жыралардың сумен шайылуы, оның мол жауын-шашынмен шектен тыс ылғалдануы, жер ... ... ... ... ... жұмыстар және т.б.) болып табылады. Сырғанау кезінде топырақ көлемі ондаған және ... мың ... ... ... жетіп, кейбір жағдайларда одан да көп болуы мүмкін. Сырғыманың тайғанап ығысуының жылдамдығы жылына бірнеше метрден, секундына ... ... ... ... ... ... ... ең көп жылдамдығы жер сілкіну кезінде байқалады. Топырақ массасының сырғуы ... ... мен ... ... ... және жол құрылымдарының, магистральді құбырлар мен электр тасымалдау желілерінің қирап және құлауына, сондай-ақ ... ... және мерт ... ... ... мүмкін. Сырғымаға қалай дайындалу керек: Сырғымалардың ... болу ... мен ... ... ... ақпаратты зерделеңіз, сырғыманың пайда болу қаупі туралы ... ... ... ... осы ... ... ... іс-әрекет тәртібін есте сақтаңыз. Ғимараттардың есіктері мен терезелерінің ашылмай қалуы, ... ... ... шығуы -- бұл келе жатқан сырғыманың белгілері болып табылады. Жақындап келе жатқан сырғыма белгілері пайда болған кезде ... ... ... ... бекетіне хабарлап, олардан ақпарат күтіңіз, ал өзіңіз ахуалға байланысты әрекет жасаңыз. Сырғыма кезінде қандай әрекет жасау керек: ... ... болу ... туралы дабыл алған кезде электрқұралдарын, газ аспаптары мен су құбырлары желісін ажыратып, алдын ала әзірленген жоспар бойынша дереу ... ... ... ... ... ... ... жылдамдығына байланысты, қауіпті есепке ала отырып, әрекет етіңіз. ... ... ... ... ... ... ... қарай әрекет етіңіз (құрылысты алдын ала дайындаған орынға көшіріңіз, жиһазды, заттарды ... және т.б.). ... ... ... ... 0,5 - 1,0 ... көп болса алдын ала өтелген жоспарға сәйкес көшіңіз. Көшу кезінде ... ... ... ... ... байланысты және әкімшіліктің нұсқауымен жылы заттар мен азық-түлік алыңыз. Дереу қауіпсіз жерге көшіңіз, және қажет ... ... ... ... ... зардап шеккендерді алып шығуға және оларға көмек көрсету үшін жәрдемдесіңіз. Сырғыманың ығысуынан кейінгі ... ... ... ... ... ... құрылымдар қабырғаларының, жабындарының жағдайы тексеріледі, электр-, газ-, сумен жабдықтау желілерінің зақымдануы анықталады. Егер де Сіз зардап шекпесеңіз, онда ... ... ... ... үйінделерден алып шығыңыз және оларға көмек көрсетіңіз.
Тау тастарының құлауы.
Тау жыныстарының кристалдық торларының температуралык, өзгерістер әсерінен кеңеюі мен сырылуының түрліше ... ... ... ... ... Бұл ... жыл ... айқын ажыратылатын аудандар мен климат континенттілігі жоғары болатын, әсіресе тәуліктік температура үлкен айырма- шылық ... ... ... ... ... ... үгілу әсерінен киыршьщтасты қорымдар түзіледі. Тау жыныстарындағы ұсақ. жарықшақтарға су кіріп, ол кеңейеді, ... ... мұз ... ... одан әрі ... ... ... поляр маңы мен биік таулы жерлерге, сондай-ақ Сахара сияқты табиғаты шөлдерге тән.
Химиялық үгілу дегеніміз -- тау жыныстары мен ... ... ... тез ... заттардың (оттек, кемір қышқылы, тұздар, қышқылдар, негіздер) ауадағы су буының көмегімен өзгеруі және өзара әрекеттесуі нәтижесінде бұзылуы. ... ... ... ... ... ... ... субтропиктер мен тропиктерге, сондай-ақ теңіз маңы аудандарына тән. Әдетте, үгілудің барлық әрекеттері қатар жүріп отырады, сондықтан ... ... ... әрекет түрі бірінші кезекте айтылады. Өсімдіктер өлемі мен жануарлар дүниесі де белгілі дәрежеде физикалық және химиялық үгілу әрекеттеріне қатысып, кейде ... оның жүру ... ... тау ... ... қарай төмен сырғуы немесе тік беткейлерден етекке құлауы мүмкін. Олар кейде өздерімен ... ... да тау ... ... ... кетеді. Етекке құлап түскенде тау жыныстары көбінесе өзара соқтығысып, сынып, ұсақталады. ... ... ... ... ... ... айналады. Түптеп келгенде, үгілудің барлың түрлері биік таулардың аласаруына, керісінше неғұрлым ойыс жатқан жерлерді толтыру арқылы жер бедерінің ... ... ... ... мен ... ... тасымалдау арқылы жер бедерін өзгертуде желдің маңызы зор. Жел әрекетінен қалыптасатын жер бедері пішіндерін золдық деп ... ... ... ... климат жағдайында жел әрекеті айқын көрінеді, мұнда құмды тебелер мен жалдар, толқын тәрізді эолдық пішіндер таралған. ... мен ... ... да жел ... ... мұндай пішіндер жиі кездеседі.
Үгілген тау жыныстарын тасымалдауда ағын су әрекетінің алатын орны ерекше. Жаңбыр ... су ... ... ... бір ... ... Ол әрі карай жер бетін тілімдеп, жыралар, сайлар жасайды. ... ... ... ... де ... ... ... баяу болғанына қарамастан, өзімен бірғе көптеген жыныстарды ... Ал тау ... ... ... ... қүм, саз ... ... жыныстармен қатар, өте ірі тастарды да ағызып әкетеді.
Дауыл
Дауыл -- ... күші бар және ... ... 30 м/с ... ... ... пайда болуына ауа айналымының ерекше жағдайында пайда болып, атмосферадағы тепе-теңдіктің өте ... ... аяқ ... ... әсер ... үлкен бүліншілікке ұшыратып, адам құрбандықтарын алып келеді, малдар шетінеп, материалдық залал келітреді.Ең қауіпті аймақта тұрғын үй ... ... ... ал ... ... сейсмикалық аудандар үшін қабылданған құрылыс нормалары енгізіліп, онда ... ... ... ... ... ... Дауыл өзінің алапат күшімен инженерлік ғимараттарға жер сілкінісінен кем әсер етпейді.Шаңдақ дауыл -- бұл күшті жел салдарынан шаңның, ... ... ... және ... 1 мм аз ... да ... ауаға көтерілуі.Қазақтсан аумағында шаңдақ дауыл -- сәуір, мамыр және қыркүйек айларында жиі байқалады.Дауылдың жойқын салдарын төмендетудің тиімді ... ол - ... ... ... ... дер ... хабарлау және дауыл болып тұратын аудандарындағы осыны ескере отырып орналастыру. Ең қауіпті ... ... үй ... ал ... аймақтарда сейсмикалық аудандар үшін қабылданған құрылыс нормаларын енгізіп, бақылауға алып ... ... ... туралы хабар алған соң, мына іс-әрекетті жүзеге асыру қажет:Панахананы, жертөлені әзірлеу; есікті, терезені, шатырдағы (желдеткіш) люкті нығыздап жабу; саңылауларды ... ... ... ... жел ... кету ... бар ... шығару; даладағы заттарды бекіту немесе үйге кіргізу; газды, электр жүйесін ажырату, суды жабу; пешті сөндіріп, қажет ... ... ... барып орналасу керек.Өндірісте барлық сыртқы жұмыстарды тоқтату, қондырғыларды бекіту, ... ... ... және ... жасырыну, ауылды жерлерде фермалардағы мал үшін жемнің, судың қорын даярлау, панаханада радиоқабылдағышты тұрақты қосып қою керек. ... ... ... ... шыны ... және ... сақтанған жөн. Далада қалған кезде ең жақын шұңқырды, жел ... ... ... ... керек немесе жерге етпетінен жатады. Орманда қалғанда ең жақсысы ашық ... ... жөн, ... ... ... ... ... жалғыз тұрған ағашқа жасырынбаңыз, электр беру желілерінің діңгектеріне жақындамаңыз. Дауылды жел, қарлы боран кезінде үйден тек ... ... ғана ... адам ... ... ... дауыл жақындағанда үйде есік пен терезені нығыздап жауып, ғимараттан шықпаған жөн. Үй хайуанаттарын қорға немесе ғимарат ... ... ... сіз ... алыс жердегі құмдақтағы жайылымда болсаңыз, малды тасаға ... ... ... ... ... шеңгел тәрізді бұталы жерде малды ұстай тұрған жақсы.Егер дауыл ... елді ... ... ... көру ... ... адасып кету қауіпі туса, онда қозғалысты тоқтату қажет. Егер адассаңыз, жарақат ... онда өз ... ... ... ... ... шығатын матаны, бұтаны, көк шөпті жағып, дыбыс беріп, алыстан көрінетін ашық затты ... ... қам ... ... шаңдық дауыл кезінде жапан далада қалсаңыз киімдеріңізді түймелеп, бас ... ... ... шаң мен тас, ... ... үшін арнайы көзілдірік киіңіз. Егер қандай да бір жамылғы болса, оны шаңнан, суық желден, дененің суынуынан қалқа ретінде ... ... ... ... ... ... ... еңбекке жарамды тұрғындармен бірге жасырынған, жарақаттанған адамдарды шығарып, қауіпсіз жерге немесе емдеу мекемесіне апарады.Таудың су тасқыны. ... ... көп су аз ... ... дүлей күшке айналып, жолындағы тау тастарын, топырақтарын ала төмен құлайды. ... ... 10-20 ... ... 40-50 ... ... жетеді. Құлау шапшаңдығы секундына 3-5 метрді құрайды. Су ... ... болу ... ... ... ұзақ болуын, мұздың кенеттен мол еруін, сол жердің топырағының ... тас ... ... ... ... ... ... аса осындай қауіпі бар тау бассейіндері бар. Әсіресе қауіпті жерлерде Іле, Жоңғар, Талас, Алатау, қаратау, Кетмен, тарбағатай таулары жатады. Бұл ... ... ... жыл сайын болып тұрады.Тау су тасқынынан сақтану жолдары::: Жауын уақытында және жауын өткеннен ... 2 ... ... ... Тауда тек бұрын адам жүрген жолдармен жүру;:: Жазда тауда түс қайтқанда, күн қызғанда жүрмеу;:: Тұманды күні ... ... ... ... ... ... (дауыс ауаға әсер етеді, ауа қарды қозғап жіберуі мүмкін);:: Қар басқан тау бөктеріне ... Егер ... ... келе ... ... оның ... шығағу тырысу;:: Күнделікті теледидар, радиодан берілетін хабарларға көңіл аударып жүру.
Су тасқыны.
Бұл құбылыс та біздің ... ... жиі ... ... Тек соңғы бес жылдың ішінде, Атырау облысының өзінде ғана ... су ... ... Бұл ... ... тек ... күштерімен ғана болып жататын құбылыстар. Әсіресе, Каспий теңізінің тасуынан ... ... ... көп зиян шегуде. Мал, қора, қыстақтар, үйлер суға кетуде.Жайық, Ойыл, Эмбі өзедерінің суының ... ... ... Махамбет аудандары көп зиян шегіп отыр. Каспий теңізі мен Жайық өзендері Атырау қаласына қауіп ... ... ... ... ... тиісті шаралар қолданып (жағаны бекіту, елді мекендерді қауіпсіз орындарға көшіруді), күрес жүргізуде. Осындай жағдай 2003-2004 жж. Шардара су қоймасында, Сырдария ... ... ... үлкен материалдық шығын әкелді. Су басу -- ... көл ... ... суының деңгейінің көтеріліп, жердің белгілі бір бөлігінің су астында қалуы. Ол елді мекендердің су астына ... адам мен ... ... алып келеді.Көптеген су басудың негізгі себептеріне нөсер жаңбыр жаууы, ... ... ... еруі ... бөгеттерден, тоғандардан кенет бұзылуынан пайда болатын су басу өте қауіпті болады. Судың көтерілуінен болатын су басуы ... ... ... ... болып тұрады. Оңтүстік Қазақстан өзендерінде мұндай құбылыстар ақпан-наурыздан, ... және ... ... -- ... - ... ... жазықтағы өзендерінде - наурыз-маусым айларында болады.Жаңбырдан болатын тасқындар, Қазақстан аумағында таза түрінде негізінен оңтүстіктегі, оңтүстік-шығыстағы тау ... және ... ... ... ... ... және жаз мезгілінде, сондай-ақ жазғы-күзгі мерзімде. Ертіс ... ... ... Орта ... ... ... ... ерекшелігі сол, белгілі бір жағдайларда олардың селге айналуы ... Қума ... ... ... ... ... аумағында Орал өзенінде және Каспийдің бүкіл солтүстік-шығыс жағалауында болады. Атырау және Маңғыстау облыстарының бүкіл шаруашылық кешеніне орасан зор ... ... ... ... су тасқыны Каспий теңізінің деңгейінің көтерілумен ушыға түсуде. ... мен ... ... ... ... бар ... ... аудандары Іле, Жоңғар Алатауының, Шығыс Қазақстан өзендері болып табылады. Олар күз бен көктемде мұз жамылғысының бұзылуы мен ... ... ... ... ... бөлігінде мұз тосқауылдары топырақ бөгеттерінің бұзылуы жағдайында тасқын қас-қағым сәтте болуы мүмкін. ... ... су басу ... дер ... ... ... мүмкіндік беретін азды-көпті уақыт бар. Алайда қардың көктемгі еруі, құбылмалы ауа райының созылуы, мұз ... ... қар еріп ... және ... ауа райы ... батпақтардың үстімен жүрі өте қауіпті. Су батпақтардың сінгіштіген азайтады да, батпаққа батудың қауіпі туады.Су тасқыны апаты кезінде ... ... ... ... кетіп, биік жерлерге көтерілу қажет. Елді мекендегі тасқын кезінде қауіпсіздің көп жағдайда оның алдында жүргізілген сақтандыру жұмыстарымен ... ... ... ... көптеген тасқыдардың судың деңгейінің көтерілуінің болатындығынан белгілі. Алдын алу жұмыстарының тұтас жүйесі бар: судың басуы болатын аумақтың ... ... ... бұру; су қоймасы, ьөгет, тосқауыл тұрғызу; жағаны биіктету және түбін тереңдету жұмыстарын жүргізу; ғимараттар мен үй-жайларды судан оқшаландыру қондырғысын қою; ... ... ... отырғызу; жүзу және құтқару құралдарын жасау және даярлау; толқын соққыларына төзетін күрделі құрылысты ... ... ... ... ... үйрету; қайықтың болуы; жақын орналасқан биік жерді ... ... ... ... ... ... ... болу; тұрғын үйдің жанына топырақ салынған тосқауылдар қою, топырақ төгу. Тұрғындарды уақытша ... ... мен ... ... ... ... мен теледидар, ал жұмыс істейтіндерге кәсіпорын, мекеме және оқу орындары арқылы, ал ... пен ... ... ... ... істейтін халыққа тұрғын үй басқармасы органдары арқылы хабарланады. Халыққа жиналатын орынды, жиналу мерзімін, көшу ... жаяу ... ... сондай-ақ апаттың күтілген көлеміне орай туындаған жағдайларды, оны ауыздықтау жолдарын және ... және ... да ... ... ... ... жеткілікті болған жағдайда қауіпті аймақтағы халық дүние-мүлкімен бірге су басу аймағынан тыс орналасқан жақын елді-мекендерге ... ... мен ... су ... ... жағдайда жұмыс тәртібін өзгертеді, ал кей жағдайда жұмыс мүлдем тоқтайды. Су басу ықтимал аймақта ... мен ... ... ... мекемелері уақытша жұмысын тоқтатып, балалар қауіпсіз жерге орналасқан ментеп пен балалар мекемесіне ауыстырылады. Егер төменгі қабатта ... және ... ... ... ... ... ... қабаттарға көтерілуге, егер үй бір қабатты болса, шатырға шығу тиіс. Жұмыста әкімшілік нұсқауымен белгіленген тәртіпті сақтап, биік орналасқан ... ... ... ... ... су ... кезде дөңеске немесе ағашқа шығып, әр тұрлі жүзу құралдарын пайдаланған жөн. ... ... ... ... ... ... құжаттарыңызды, құнды заттарды, аса қажетті заттарды, екі-үш тәулікке ... ... ... алу ... ... ... ... ететін және алу мүмкін емес мүлікті жоғарғы қабатқа, шатырға ... ... ... ... ... ... электр мен газды ажырату, пешті өшіру, есікті, терезені, ғимараттағы желдеткішті және ... да ... ... жабу ... Су ... ... ададмдарды іздеу шұғыл ұйымдастырылып осы жұмысқа АҚ және ТЖ құрамалары, әскери бөлімдері, жүзу құралдарының экипажы мен басқа барлық ... бар күш пен ... ... ... ... кезінде ұстамдылық танытып, құтқарушылар талабын бұлжытпай орындау керек. Жүзу ... ... ... ... және т.б.) шектен тыс салмақ алуға болмайды, өйткені бұл адамдардың өміріне қауіпті. Көмектің бірінші кезекте балаларға, ауру ... мен ... ... есте ... ... ... Республикасында табиғи өрттердің негізгі түрлері ландшафты өрттер - ... ... дала және дала ... өрттері болып бөлінеді.Ормандағы өртті сөндірудің негізгі жолы суды ... ал ... ... ... ... бар құралдармен сөндіруге күш салады. Мысалы, отты топырақпен көму, оттың ... ... ... ... ... ... сыпыру, қарсы от қою, тулақты немесе киізді пайдалану т.с.с.Ормандағы өрттердің 80 ... ... ... ... демалыс орындарында өрт қауіпсіздігі шараларын бұзуынан, сондай-ақ орманда ақаулы техниканы пайдалану нәтижесінде болады.
Орманның жоғарғы жағындағы өртті сөндіру қиын, сондықтан оны ... ... ... және суды ... арқылы сөндіреді. Бұл жағдайда кедергінің ені ағаш биіктігінен кем болмауы керек, ал жоғарыдағы өрт аумағының алдындағы күйдірілетін кедергінің (жердің) ені ... 150-200 м өрт ... ... ... 50 м ... ... ... психологиялық тұрғыдан үлкен әсер етеді. Тіпті кішігірім ... ... ... ... үрей ... адам ... әкелуі мүмкін. Өзін-өзі ұстап үйреген адам қиын сәтте өз өмірін ... қана ... ... ... ... ... да ... алады.
Егер сіз орман өртін сөндіру жөніндегі топқа кірсеңіз панахана орны мен оған апаратын жолдарды жақсы білуіңіз керек. ... ... киім ... ... жарақтарды (адамдағы мүмкіндігішне арнайы киім, противогаз, каска, түтіннен қорғайтын маска) пайдалану керек, әр ... сол ... ... ... жол серік болғаны дұрыс. Егер түтіндеу аймағындағы көру шегі 10 ... ... ода оған ... ... ... құтқару кезінде өте жылдам әрі тиімді қимылдау қажет, себебі түтін, улы газ, жоғары температурадағы ыстық, ғимараттың ... тез ... және улы газ ... ... ... ... ... кез-келген жерден шығуы мүмкін. Жанған ғимарат арқылы үсті-басқа ылғал мата (киім) жауып, түтіннен жоғарылай немесе тізерлей қозғалу керек.Көп ... ... егер ... ... ... болмаса, балконды, апаттық люк пен балкондағы баспалдықты, көрші подъезд арқылы, құтқаруға арналған төбенің люгін пайдаланыңыз. Құтқару жұмысына қатысатын адам, алғашқы ... ... ... білуге тиіс.
Қорытынды
Табиғи аппаттар - адамдар мен жануарлардың өліміне, халықтың өмірінің күрт ... ... ... әкелетін адамның қатысуынсыз, табиғаттың әсерінен болатын құбылыс. Бірақ адам қатыспаса да, өзінің ... ... ... ... ... Кей ... бір апат ... апатты туындатып, оны қиындатып, өлімнің санын одан әрі көбейтуі әбден мүмкін. Мысалы 2004 жылы Үнді мұхитында жер ... ... ... ... ... ... ... 229 000 адам көз жұмды. 2011 жылы Японияда цунами мен жер ... ... 13 мың адам ... 12000 адам ... ... ... апаттарға жер сілкінісі, су тасқыны, табиғи өрттер, дауыл, тау тастарының құлауы, сел, қар көшкіні, опырмалар жатады. 1998 жылы Қытайдағы Язцы ... ... ... 14 ... жуық ... қайтыс болды. Жалпы табиғи апат экологиялық, экономикалық жағынан да өте ... ... ... ... одан қорғанып, шығынды мейлінше аз шығару үшін, апатты жағдай қауіпті жерлерде орналасқан тұрғындарды қауіптендіреді. Яғни оларға арнайы оқу жүргізіп, ... ... ... ... ... ... әдебиет
1. Ж.Жатқанбаев. Экология негіздері. Оқулық - ... ... ... Оспанова. Экология негіздері. Алматы: 2002ж.
3 Орысша-қазақша түсіндірме ... ... / ... ... ... ... профессор Е. Арын - Павлодар: С. Торайғыров атындағы Павлодар мемлекеттік ... 2006. ... ... ... ... ... 2008. ISBN ...

Пән: ОБЖ (Основы безопасности жизнедеятельности)
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 11 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Кеңес дәуіріндегі Қазақстандағы көші-қон үдерістері: тарихи-демографиялық аспект (1917-1991 жж.)38 бет
Табиғатты қорғау-болашақты ойлау6 бет
ТЖ тұрғындарды қорғау формалары. Ұжымдық және жеке қорғану құралдары. Санитарлы өңдеу Алкогализм, шылым шегу, нашақорлық және адам денсаулығы мәселелері. Автономды өмір сүру жағдайында тіршілік ету аймағының ерекшілігін бағдарлау6 бет
Төтенше жағдайлардың алдын алудың және оларды жоюдың мемлекеттiк жүйесiн дамытудың 2004-2010 жылдарға арналған бағдарламасы27 бет
"Табиғи сипаттағы ТЖ кезінде жүргізілетін апаттық-құтқару жұмыстарының түрлері"3 бет
Тілсіз қияпат немесе табиғи апаттар10 бет
Табиғат апаттары және олардың түрлері.12 бет
Табиғи апаттарға қарсы іс-шаралар7 бет
Табиғи сипаттағы ТЖ кезінде жүргізілетін апаттық-құтқару жұмыстарының түрлері3 бет
Табиғи сұрапыл апаттар13 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь