Төменгі сатыдағы өсімдіктердің техногенді ластанған топырақтың биологиялық белсенділігіне әсері

МАЗМҰНЫ

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3
1. Техногенді ластанған топырақ және оның биологиялық
белсенділігін зерттеу проблемасы (әдебиеттік шолу) ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5
1.1.Микробты жиынтыќтыњ техногенді ластанған топырақтағы єрекеті ... ... 6
1.2.Топырақ биотасының тіршілігіне топырақтың техногенді
ластануының әсері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...14
1.3.Балдырлардың шығу тегі және олардың эвалюциясы. ... ... ... ... ... ... ... ..26
2. Зерттеу орны, жағдайы және әдістері (эксперименттік жұмыс) ... ... ... ... 29
2.1. Зерттеу орны мен жағдайы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..29
2.2. Зерттеу жұмысының әдістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 29
2.2.1.Өсімдік ‰лгілерін биометриялыќ талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...29
2.2.2.Жер беті м‰шелерін талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .30
2.2.3.Топырақтың егістік ылғалдылығы мен механикалық
құрамын анықтау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .32
2. 2.4. Микроскоппен жұмыс істеу әдістемесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 36
2.2.5. Қарапайым бояу, жағынды дайындау техникасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... .37
2.2.6. Қоректік орталарды дайындау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...37
2.2.7. Қоректік ортаны және ыдыстарды залалсыздандыру әдістемесі ... ... ..39
2.2.8. Микроағзалардың бояуы. Бактерия ядросының бояуы ... ... ... ... ... ... .40
2.2.9. Грамм әдісі бойынша бактерияларды бояу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..41
2.2.10. Жасанды қоректік ортаға себу әдісімен топырақтағы
микроағзалар санын анықтау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..44
2.2.11. Бактерия штаммын бөліп алу әдісі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...46
3. Техногенді ластанған топырақтың биологиялық белсенділігін зерттеу ... ...48
3.1.Төменгі сатыдағы өсімдіктерден суспензия мен штамдарын
. олардың ішінде белсенді дақылдарды алу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 48
3.2. Төменгі сатыдағы өсімдіктердің техногенді ластанған
топырақтың биологиялық белсенділігне әсері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 51
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .54
Қолданылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...55
Тақырыптың өзектілігі. Қазір маңызды мәселелердің ішінде экологиялық дағдарыс ерекше орын алады. Қоршаған ортаны өндіріс қалдықтарымен және улыхимикаттармен ластау, табиғи ресурстардың азаюы, табиғи бірлестіктердің бұзылуы - адамзат, соның ішінде экологияның алдында тұрған глобальды мәселелердің бірі.
Соңғы жылдардағы қоршаған ортаға зиян келтіретін техногенді процестердің нәтижесінде пайда болған қалдықтардың микроағзаларға әсерінің түрақтылығын жоғарылататын және өсуіне жағдай жасайтын мәселедер кеңінен талқылануда. Бүкіләлемдік Денсаулық Сақтау Ұйымының мәліметі бойынша 80% аурудың түрі қоршаған ортаның ластануынан болатындығын және адам ағзасына улы заттардың 70% тағам арқылы келіп түсетінін дәлелдеп, адамзат үшін дабыл қағуда[1].
Техногенді қалдықтармен ластанған жерде металдар жинақталып, осы жерде дифференциацияланады. Төменгі сатыдағы өсімдіктерге техногенді ластанулардың әртүрлі әсер етуі топырақ микроағзаларының ассоциациясының өзгеруіне және олардың қатысатын биохимиялық процестерінің өзгеруіне әкеліп соғады. Төменгі сатыдағы өсімдіктер топырақтың құрамындағы органикалық заттарды өсімдіктің сіңіруіне қолайлы жағдайына дейін жеткізеді. Олардың санының және белсенділігінің азаюы өсімдіктің қоректенуіне және топырақтың құнарлылығының азаюына әкеледі. Техногенді ластанулардың топыраққа әсер етуі барысында миграциялық қабілетінің әлсізденуіне және Төменгі сатыдағы өсімдіктер белсенділігі мен таралуының жоғары болатын қарашірік қабатында жинақталуы микробоценоздар үшін үлкен қауіп тудыруда.
Топырақ - ластаушы элементтердің біраз бөлігін өзінде ұстап қалатын активті геохимиялық экран [2]. Осыдан барып, бір бөлігі өсімдіктермен сіңірілсе, екіншісі жер асты суларына қосылады және желмен атмосфераға көтеріліп, ауаны ластайды. Нәтижесінде өсімдік жамылғысы өте кедей болып, тау-кен өндіріс орындары ұзақ уақытқа шөл далаға айналуда [3]. Сол себепті, микроағзалардың физиологиялық топтарының құрамын және таралуының техногенді ластанулардан өзгеруін, топырақ микробоценозының қызметінің өзгеруін анықтау біздің ғылыми-зерттеу жұмысымыздың өзекті мәселесі болды.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР

1. Вилесов Г.И., Давыдова О.Е., Мальцева Н.Н., Дульнев .Г., Волкогон В.В., Черняева И.И. Биологическая фиксация молекулярного азота при использовании аммонийно-карбонатных соединений //Микробиол. ж.- 1997. Т.59. № 4. С.51-59.
2. Глаголева О.Б., Умаров М.М., Злотников А.К. Нитрогеназная активность ризосферных диазотрофных бактерий в чистых и смешанных культурах //Микробиология.- 1994. Т.63. № 2. С.221-227.
3. Муромец Е.М., Белавина Н.В., Миронова Т.Н., Каменева С.В. Синтез индолилуксусной кислоты сапрофитной бактерией Agrobacterium radiobacter //Микробиология.- 1997. Т.66. № 4. С.506-513.
4. Ожиганова Г.У. Эффективность использования бактерий рода Azotobacter для инокуляции семян Amarantus cruentus // Диссертация на соискание ученой степени к. биол. наук, Казань. 1993. 186 с.
5. Rajaramamohan R. V., Adhya T.K., Patnaik G.K. et al. Potentials of associative nitrogen fixation for sustainable rice cultivation: 15th World Congr. Soil Sci., Acapulco, July, 1994: Trans. Vol. 4b. Commiss. 3. Poster Sess.- Mexico, 1994. P.185.
6. Sharma R.D., Pareek R.P., Chandra R. Residual effect of phosphate and Rhizobium inoculation in chickpea on succeeding maize and fodder sorghum // J.Indian Soc. Soil Sci. - 1995. V. 43. N4. C.600-603.
7. Мишустин Е.Н., Емцев В.Т. "Микробиология" Агропромиздат
8. Мишустин Е.Н. "Микроорганизмы и продуктивность земледелия" Наука 1972 г.
9. Мишустин Е.Н., Шильникова В.К."Биологическая фиксация азота атмосферы" Наука 1968 г.
10. Общая биология: Учеб. для 10—11-х классов сред, шк./ Под род. Л. К. Беляева, А.О. Рупинского, 3-е изд. М.: Просвещение, 1993.
11. Шлегель //Общая микробиология. М.: Мир, 1987.
12. Kundu B.S., Gaura A.C. Effect of nitrogen fixing and phosphatesolubilising microorganisms as single and Composite inoculants on cotton. // Indian J. Microbiol. № 3. 1980. р. 225-229.
13. Ahmed A.H., Khan S., Mandal R., Ali F. The influenсe of Azotobacter inoculation on the availability of phosphorus in soil. // Int. J. Trop. № 2. 1988. С. 110-113.
14. Reddy M. S. Rahe J. E . Bacillus subtilis B-2 and selected onion rhizobacteria in onion seedling rhizospheres effects on seedling growth and indigenous rhizosphere microflora. Soil Biol. and Biochem. № 3. 1989. р. 379-383.
15. Alagawadi A.P., Gaor A.C. Interaction between Azospirillum brasilense and phosphate solubilizing bacteria and their influence on yield and nutrient uptake of sorghum. // Zbl. Microbiol. № 8. 1988. p. 637-643.
16. Johansen J.E., Binnerup S.J. Contribution of Cytophaga-like Bacteria to the potential of Turnover of Corbon, Nitrogen, and Phosphorus by Bacteria in the Rhizosphere of Barley (Hordeum vulgare L.) // J. Microbiol Ecology. №3, 2002, P. 298-6-306.
17. Garg Annntia Bhatnagar S.K., Alok Kalla., Neeru Narula. // J. Bioresour Tehnol. № 1, 2001, P. 173-175.
18. Hu JY., Ong SL., Ng WJ., Lu F., Fan XJ. A new method for characterizing denitrifying phosphorus removal bacteria by using three different types of electron acceptors. // Water Res. № 12, 2003, P.463-471.
19. Аристовская Т.В. Большой практикум по микробиологии.: М. Высшая
школа, 1962. – 380 с.
20.Ильин В.Б., Степанова М.Д., Гармаш Г.А. Некоторые аспекты загрязнения среды:тяжелые металлы в системе почва-растениеИзв. СО АН СССР. Сер биол.-1980-Вып. 3. 89-99 с.
21.Гринь А.В.,Ли С.К.,Зырин Н.Г., Обухов А.И.,Платонов Г.В.Поступление тяжелых металлов в растения в зависимости от их содержания в почвах/Миграция загрязняющих веществ в почвах и сопредельных средах/ Тр 2-го Всесоюз. Совещ.-Л, 1980-198-202 с.
22.Чеботарева Н.А.Результаты разроботки методов анализа почв , растений и удобрений/ Сб. науч. Тр/ ЦИНАО-М.: 1983-29-35 с.
23.Волков С.Н. Землеустройство в условиях земельной реформы: экономика, экология, право.-М.:Былина, 1998
24.Добровольский Г.В.,Никитин Е.Д.Экологические функции почвы.-М.:Изд.МГУ, 1986
25.Карпачевский Л.О.Экоглогическое почвоведение.-М.:Изд.МГУ, 1991
26.Кирюшин В.И.Экологические основы почвоведения.-М.:Колос, 1996
27.Кузнецов М.С., Глазунов Г.П. Эрозия и охрана почв.-М.: Изд.МГУ 1996
28.Минеев В.Г.Экологические проблемы агрохимии.-М.: Изд.МГУ 1988
29. Одум М.Ю.Основы экологии/ Пер.с англ-М.:Мир, 1987
30.Орлова Д.С.,Василевский В.Д.Почвенно-экологический мониторинг и охрана почв.-М.:Изд.МГУ 1994
31.Шилов И.А.Экология.-М.:Высшая школа, 1997
32.Ален Р.Как спасти землю/ Пер. с англ.-М.:Мысль, 1983
33.Влияние атмосферного загрязнения на свойство почв/ Под ред.Л.А.Гришиной.-М.:Изд. МГУ,1990
34.Гербициды и почва: Экологические аспекты применения гербицидов/ Под ред. Е.А.Дмитриева.-М.:Изд. МГУ,1990
35.Голубев А.В.Удобряй не разрушая.-Саратов:Приволжское кн. Изд., 1990
36.Минеев В.Г. Биологическое земледелие и минеральные удобрения.- М.:Колос, 1993
37.Минеев В.Г., Ремпе Е.Г. Агрохимия, биология и экология почвы.- М.: Росагропромиздат, 1990
38.Егорова В.Б. Практикум по микробиологии.: М. МГУ, 1976.
39.Доспехов Б.А. Методика полевого опыта.: М. Агропромиздат. 1985. С.
232-239.
        
        ДИПЛОМДЫҚ   ЖҰМЫС
ТӨМЕНГІ САТЫДАҒЫ ӨСІМДІКТЕРДІҢ ТЕХНОГЕНДІ ЛАСТАНҒАН ТОПЫРАҚТЫҢ БИОЛОГИЯЛЫҚ
БЕЛСЕНДІЛІГІНЕ ӘСЕРІ
МАЗМҰНЫ
Кіріспе………………………………………………………………………….…3
1. Техногенді ... ... және оның ... ... ... ... ... техногенді ластанған топырақтағы єрекеті........6
1.2.Топырақ биотасының тіршілігіне топырақтың техногенді
ластануының
әсері.......................................................................
........................14
1.3.Балдырлардың шығу тегі және ... ... ... ... ... және әдістері ... ... орны мен ... ... ... ... ... беті ... егістік ылғалдылығы мен механикалық
құрамын
анықтау.....................................................................
............................32
2. 2.4. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... және ... ... Микроағзалардың ... ... ... Грамм ... ... ... ... ... ... себу әдісімен топырақтағы
микроағзалар ... ... ... ... алу
әдісі...........................................................46
3. ... ... ... ... белсенділігін
зерттеу.......48
3.1.Төменгі сатыдағы өсімдіктерден суспензия мен штамдарын
- ... ... ... ... ... ... ... техногенді ластанған
топырақтың биологиялық ... ... ... Қазір маңызды мәселелердің ішінде экологиялық
дағдарыс ерекше орын алады. ... ... ... қалдықтарымен және
улыхимикаттармен ластау, табиғи ресурстардың азаюы, табиғи ... - ... ... ... ... ... тұрған глобальды
мәселелердің бірі.
Соңғы жылдардағы қоршаған ортаға зиян келтіретін техногенді процестердің
нәтижесінде пайда ... ... ... ... ... және өсуіне жағдай жасайтын ... ... ... ... Сақтау Ұйымының мәліметі бойынша 80%
аурудың түрі қоршаған ортаның ластануынан болатындығын және адам ... ... 70% ... ... келіп түсетінін дәлелдеп, адамзат үшін дабыл
қағуда[1].
Техногенді қалдықтармен ластанған жерде ... ... осы ... ... сатыдағы өсімдіктерге ... ... әсер етуі ... ... ассоциациясының
өзгеруіне және олардың қатысатын биохимиялық процестерінің өзгеруіне
әкеліп соғады. Төменгі сатыдағы ... ... ... ... ... ... қолайлы жағдайына дейін
жеткізеді. Олардың санының және белсенділігінің азаюы ... және ... ... ... ... Техногенді
ластанулардың топыраққа әсер етуі барысында миграциялық қабілетінің
әлсізденуіне және Төменгі ... ... ... ... ... болатын қарашірік қабатында жинақталуы микробоценоздар
үшін үлкен қауіп тудыруда.
Топырақ - ластаушы ... ... ... өзінде ұстап қалатын
активті геохимиялық экран [2]. ... ... бір ... ... екіншісі жер асты суларына қосылады және желмен атмосфераға
көтеріліп, ауаны ... ... ... ... өте ... ... өндіріс орындары ұзақ уақытқа шөл далаға айналуда [3]. Сол ... ... ... ... және ... ластанулардан өзгеруін, топырақ микробоценозының қызметінің
өзгеруін анықтау біздің ғылыми-зерттеу жұмысымыздың өзекті мәселесі ... ... ... ... ... ... сақтау
орнындағы топырақ микрообиоценозын анықтау. Төменгі ... ... және ... ... ... динамикасына
салыстырмалы баға беру арқылы заңдылықтарын зерттеу. Зерттеу жұмысы ... ... ... :
-төменгі сатыдағы өсімдіктер популяциясының динамикасын маусым бойынша
зерттеу;
-төменгі сатыдағы өсімдіктердің ... ... ... сақтау орындарындағы төменгі сатыдағы өсімдіктердің топырақтың
биологиялық ... ... ... ... ... ... ... техногенді ластанған
топырақтардағы төменгі сатыдағы өсімдіктердің биожиынтығының динамикасын,
айлық тыныс алу белсенділігі көрсетілген. ... ... ... ... топқа бөліп, оларды өзара салыстырып ... ... ... ... ... ... және ... маңызы. Бұл ғылыми- ... ... ... ... ... ... түзілу
процесінің бағытын және аймақтың экологиялық ... ... ... ... ... ТОПЫРАҚ ЖӘНЕ ОНЫҢ ... ... ... ... ... ... ластанған топырақтағы єрекеті
Микроаѓзалар топыраќта тіршілік ететін тірі аѓзаныњ ... ... тобы ... ... Ол Е.Н. ... жєне оныњ шєкірттерініњ
ењбектерімен байланысты.
Топыраќтаѓы микроскопиялыќ тіршілік иелері кµп жєне ... ... ... негізгі топтарын бактериялар,
сањырауќ±лаќтар, актиномицеттер, кµптеген ... ... Б±л ... ... ... ... ... массасы 2,25(1012г,
кµлденењіне 0,5……1,0 мкм) ерекшеленеді. Олар µте ќысќа уаќыт тіршілік
етуімен ... ... ... ... ... µте ... ферментативті
белсенділігімен, ќоршаѓан ортаныњ ... ... жєне ... ... ... ... белгілі жаѓдайларда микотоксиндердіњ бµлінуі [4].
Оттегіне ќатысты оларды аэробтарѓа (оттегін ќажет ... ... ... µмір ... деп, ... ... (µздері органикалыќ заттар т‰зетіндер) жєне ... ... ... ... деп ... саны ... экологиялыќ факторларына тєуелді µзгеріп
отырады.
Микроаѓзалар биогеоценоздаѓы зат ... ... ... Олар ... ... ... ... циклдерін жалѓайды.
Жыл сайын ќ±рлыќта µте кµп фитомасса (115-117) ( 1019т синтезделеді,
оныњ т‰сім бµлегіне (20-50) ( 109т ... ... ... (6-20() жеп, оны ... ... (10-60() ... ... єрекеті кезіндегі бµліністері арќылы тамыр жєне ... ... ... Ол µсімдік фитомассасыныњ 20-90( ќ±райды [5].
Осы органикалыќ заттардыњ айтарлыќтай кµлемі топыраќ микроаѓзалардыњ
єрекеті нєтижесінде минералданады. Олар к‰рделі органикалыќ ... ... ... ... ... ... ... микроаѓзалар болып табылады. Ыдырау кезіндегі кµміртегі
диоксидініњ 85(-і микроаѓзалар ... ал 15(-і ... ... Аэробты жаѓдайларда сањырауќ±лаќтар 2/3-ін,
бактериялар 1/3 береді. Ары ќарай минералды ... ... ... ... ... ... ... заттардыњ трансформациясымен микробты метаболизмніњ газ
тєріздес ... ... ... ... ... жєне ІІ-
шілік топыраќ минералдарыныњ µзара єрекеттесуімен ж‰реді. Осы процестіњ
биосфера ‰шін мањыздылыѓын фотосинтезбен молекулалы азот ... ... ... ... минералды элементтер жердегі барлыќ ... ... µте ... ... ... ... заттардыњ т‰зілуі
м‰мкін емес. [6].
Топыраќтыњ минералды бµлігі топыраќ микроаѓзаларыныњ тіршілік єрекеті
нєтижесінде т‰зілген, олар органикалыќ жєне ... ... ... жєне басќа ќосылыстардыњ єсерінен б±зылып отырады.
Мысалы: нитрификация процесі кезінде нитрификациялайтын мкроаѓзалар к‰шті
азот ќышќылын бµледі. Осы ... ... ... ... 1 жылда
топыраќтыњ 1 га-да 300 ... ... ... ... м‰мкін болар еді.
Микроаѓзалардыњ тыныс алу процесі ... ... ... ... ... ... єсер ... Мысалы: ерімейтін фосфаттар
кµмірќышќыл газында кµміртегімен судыњ жєне микроаѓзалардыњ µзара єрекеті
нєтижесінде ериді.
Са3 (РО4) + 2 СО2+2Н2О (2 ... ... ... ... ... ќарќынды ж‰руіне байланысты µсімдіктер
ќажетті элементтермен, энергиямен ќамтамасыз ... ... ... ... ... ... де ... Осы процестерде микроаѓзалардыњ мањызы зор. ... ... ... ... биологиялыќ ыдыраумен ќышќылдануѓа –
гумификацияѓа ±шырай отырып, єдетте топыраќты субстраттыњ ... ...... ... ... ... мен
жануарлар ќалдыќтарыныњ гумификациясы кезінде деструкторлардыњ ауысымы
байќалады. Олардыњ т‰рлерініњ ќ±рамы мен даму жылдамдыѓы ... ... ... ќ±рамына кіретін органикалыќ ќосылыстарѓа
байланысты болып келеді. Осы кезде ... ... ... жања ... ... ... ... Органикалыќ
ќалдыќтардыњ ыдырау µнімдері кµбіне топыраќтыњ спецификалыќ органикалыќ
заттары – фульво жєне гумин ќышќылыныњ синтезделуіне ж±мсалады.
Фульво ќышќылы ... ... ... ... ортада т‰зіледі. Ал
гумин ќышќылы єлсіз сілтілі, деструкторлары кµптеп кездесетін (єсіресе,
омыртќасыздар мен жауынќ±рттар) ... ... ... ... ... ... ... органикалыќ заттар процесі топыраќта тіршілік
ететін аѓзалардыњ биохимиялыќ ферментативті процесініњ ж‰руініњ нєтижесі
болып табылады. Осы µте к‰рделі ж±мыстарды 1 га ... ... ... биомассасы бар аѓзалар атќарады. Зат ... ... ... ... ... ... есе ... жоѓары µсімдіктердіњ µнімініњ жылдыќ артуына єсер ететінін ескеру
керек [7-10].
Микроаѓзалар биомассасыныњ жањаруы ... ... ... єр 10 ... ж‰реді. Осы бойынша ... ... ... ... ... – 3 (3 ай), ... - 21
(7 ай), жалпаќ жапыраќты ормандар мен далалы жер - 24 (8 ай), ...... ай) жєне ... - 36 (12 ... топыраќтарда тіршілік ететін аѓзалармен жоѓары µсімдіктердіњ
µзара єрекеттесу жєне ... ... ... ... ... болатын гумустыќ заттардыњ ќ±рылымымен белсенділігі
топыраќ микробиотына тікелей байланысты. Топыраќ микроаѓзаларыныњ ...... ... ... µсімдіктер оњай сіњіретін
к‰йге айналдыра алатын ерекше ќасиеттері бар. ... ... азот ... деп ... ал ... ... микроаѓзалар азот фиксаторлары немесе диазотрофтар деп
аталады.
Экож‰йеніњ жылдыќ азотфиксация ... ... 175-190 млн. ... Оныњ 90-10 млн. т. агроэкож‰йеніњ топыраѓына тиесілі. ... ... ... µнімдегі мµлшері: 60-90 (-ке жетеді. Е.Н.
Мишустинніњ мєліметтері ... ... ... адам ... ... ... азотты байланыстыратын биологиялыќ емес
процестіњ ... не бары 0,5( ... азот ... фиксациялайтын микроаѓзаларды симбиотикалыќ жєне симбиотикалыќ
емес деп ажыратады. Симбиотикалыќ емес микроаѓзалар бос ... ... ... ... жєне ассоциативтілер
(µсімдік тамырыныњ айналасында, тамыр, топыраќ бетінде ... деп ... ... ... ... ... ... азот мµлшері
топыраќтардыњ 1 га жерде 10-100 кг-ѓа дейін жетеді. ... ... ... ... ... ... кµлемі 15 кг/га.
Ассоциативті азот фиксациясы µсімдіктермен бірлесіп тіршілік ететін
микроаѓзалардыњ тіршілік єрекеттері негізінде т‰зіледі. Б±л ... ... ... ... ... органикалыќ заттармен
энергияныњ ... ... ... Б±л ... ... тыѓыз байланысты. Симбиотикалыќ азот фиксатор ... ... ... ... ... ... ... ерекше µсінділер-т‰йнектердіњ т‰зілуін ќамтамасыз етеді. Осы
т‰йнектерде атмосфера азоты фиксацияланады. Осы µсінділер бактериод ... жєне ... ... ... азот ... ... табылады.
Е.Н.Мишустинніњ есептеуі бойынша т‰йнек бактерияныњ ќатысуымен ж‰ретін
симбиотикалыќ азот фиксациясы 1 га ... 60-300 кг ... азот ... ... ... ... атмосфера, су ќоймалар, топыраќ
ластанбайды.
Топыраќ микроаѓзаларыныњ атмосфералыќ азотты сіњіру ... ... ... ... ... ... Егер алѓаш
жасалѓан биопрепараттар, мысалы: нитрагин, симбиотикалыќ ... ... ... жасалса, ќазіргі кезде симбиотикалыќ емес
микроаѓзалар ... ... т.б.) ... ... ... ... тіршілігіне ќажетті алуан т‰рлі заттар
микробты биомассаныњ ќ±рамына кіреді. Олар єсіресе ... µте бай. ... ... ... 12(-ѓа ... ал Р2О5 – 3 (, К2О ... ќ±райды.
Микробты биомассаныњ биохимиялыќ ќ±рамы да алуан т‰рлі болып ... ... ... ... ќант - 16(, нуклеин ќышќылы – 18(,
майлар - 10(, ... - 3(, ... ... жєне басќа да
µсімдікке ќажетті ќосылыстар кіреді.
Топыраќтыњ жыртылатын ќабатыныњ 1 га-да жыл бойы ... ... 300 г ... жєне 1 кг ... ... ... Azotohaсter ќосќанда витаминдер мµлшері 5 есе артады [8,11-
16].
«Топыраќ - µсімдік» ж‰йесінде микроаѓзалар µсімдіктіњ физиологиялыќ
к‰йініњ ... ... ... ... ... ... аздаѓан µзгерістеріне сезімталдыѓымен жоѓары ферментативті
белсенділігі оларды экож‰йеніњ ... ... улы ... ... ... ... ќолдануѓа м‰мкіндік береді.
Топыраќ микроаѓзаларыныњ осы ... ... ... ... экож‰йеніњ улы заттар єсерінен µзгеріске ±шырауын
алдын-ала болжауда мањызы зор. Кµптеген топыраќ экологиялыќ факторлардыњ
ішінде, мысалы ... ... ... жєне ... ... ж‰йесінде µсімдіктіњ физиологиялыќ к‰йін
барынша жаќсы сипаттайды. Осы берілген жаѓдай К.А.Тимирязев атындағы
Мәскеу ... ... ... ... ... орман т‰зілушілерініњ к‰йін баќылаѓанда дєлелденген. Мысалы:
белсенді физиологиялыќ к‰йдегі жас ... ... ... ... биомасса кµлемі жоѓары болып келеді. ¤сімдік к‰йін
кµрсететін микробтыњ биомасса салмаѓыныњ ... ... ... - µсімдік» ж‰йесінде биологиялыќ ... ... ... ... к‰йі белсенді (яѓни,
µсімдік жас) болса, соѓ±рлым бихимиялыќ процестер жылдам ж‰реді. ... ... ... ... микроаѓзалар ‰шін ќажетті ќоректік
энергия болып табылатын тамыр т‰зілістерініњ ќалыптасуы ... ... ... Я.П. ... ... ... ... Орташа
бактериалды жасушалар массасын 2,92 ( 1012 г деп алады. ... ... ... 75( - і µледі деп есептелінеді. Осы шарттар орманды
экож‰йеде бекітілгенімен, олар ... ... де ... ... µсімдіктердіњ физиологиялыќ к‰йін сипаттайтын ... саны ... ... ... кµрсеткіші болып
табылады [17-19].
Микроаѓзалар µздерініњ т‰р алуандылыѓымен ... ... ... ... бола ... ... биогеоценоз улы ауыр
заттармен ластанѓанда топыраќ тыѓыздыѓы, ондаѓы микробиологиялыќ комплекс
кµрсеткіші ... ... ... ... ... ... аэробты гетеротрофты микроаѓзалар саны 7-10 есе азайѓан.
Сондай-аќ «топыраќ-µсімдік» ... азот ... да ... ... да (єсіресе: dosus –тыњ ±рыќтары) µзгереді. Табиѓи
ќ±рылымды топыраќтарда (тыѓыздыѓы 0,6-1,0 г/см3) берілген т‰р ... ... ... ... ... ѓана, терењдікке еніп, онда
дамиды.
Экож‰йеде рекрационды салмаќтыњ артуы ... 1,3-1,8 ... ... ... ... ... ... dosus
±рыќтарыныњ терењдікке енуі тµмендейді. Тыѓыздалумен ластану єсерінен
актиномицеттердіњ ... ... ... да, олардыњ
аспорогенді формалары Niger тобы ... ... ... ... ... ... ж‰ргізілген
модельді тєжірибелер нєтижелері де дєлелдейді. Мысалы: ... ... ... ... ... ... (ол
µсімдіктіњ топыраќ асты жєне топыраќ ‰сті м‰шелерініњ µсу жылдамдыѓыныњ
тµмендеуінен кµрінеді), ... т‰р ... ... ... ... ... ... азаюымен
олардыњ Niger тобыныњ артуынан ... ... ... ... ... ... баѓалаѓанда пайдалануѓа болады.
Микроаѓзалардыњ жоѓары ферментативті белсенділігі ... ... ... ... графигі мањыздылыѓын кµрсетеді. Ыдырау
процесі улы заттардыњ байланысќан т‰рге немесе олардыњ улылыѓы тµмендеген
ќосылыстарѓа ауысуымен іске асады. Осы кезде микроаѓзалар улы ... ... ... ... ... ... ... жєне
энергия материалы ретінде ќолданылады.
Экологиялыќ таза жєне ... ... ... алу ‰шін,
топыраќ биотыныњ ќалыптасуы мен дамуына ќолайлы жаѓдай ... ... ... ... ... ... ... белгілі бір экологотрофты бірлікті ќ±райтын бірге тіршілік
ететін аѓзалардыњ єр т‰рлілігі. ... ... ... ... бірлестіктер ауылшаруашылыќ экож‰йесін игеру ... ... ... жєне ... да ... єсерлерге
сезімталдылыѓы µте жоѓары. Антропогенді салмаѓыныњ артуынан ... тµрт ... ... ... кµрінетін структуро-
функционалды µзгерістерге ±шырауда. ... ... ... ... топыраќтыњ микробтыќ бірлестігініњ белсенді ќызмет
ететін µзгерістерін аныќтайтын єрќайсысыныњ µздеріне тєн єсер ... ... ... ... ... ... агроэкож‰йеніњ мањызды бір
бµлігі болып табылады. Оныњ µнімділігі ауыл шаруашылыѓыныњ тµзімділігін
кµрсетеді. ... ... ... ... ішкі ... болса, агроэкож‰йеде б±л процесс адаптацияныњ т‰рлі аграрлыќ
єрекеті т‰ріндегі баќылау мен басќаруды талап ... ... ... ... ... ... єсерлердіњ тікелей немесе
жанама т‰рлеріне шалдыѓып отырады. Б±л ... ... ... ... ... т±раќты кµрсеткіші ретінде белгілі бір уаќыт
аралыѓында берілген µнім ... ... т±ру ... ... ауаныњ ластануынан, ќышќыл жањбырдыњ
жаууынан, топыраќтыњ ластануынан, топыраќ уыттылыѓыныњ ... ... ќажу ... ... ... арам
шµптерге ќарсылыѓы тµмен µсімдіктердіњ ... ... ... жєне де ... ... ... єсер ету ... ќарай шектеуші, ќалыпты, оптимальды,
шаршатушы болып бµлінеді. ¤сімдіктердіњ єрбір табиѓи немесе антропогенді
факторларѓа реакциясы ... ... ... тєн ... ... ... ... баѓынады. Осы тєуелділік ќисыќ сызыѓында
µсімдік реакциясы ... ... ... ... ... кµрінеді.
¤сімдіктердіњ енгізілген азот мµлшеріне реакциясы 3 ... ... ... ... ... тип ... ... ќалыпты жєне шектеуші ќамтамасыз етілуіне тєн,
екіншісі ќалыпты жєне ... ... ... жєне ... ... азот концентрациясыныњ артуына белсенді т‰рде ... ... ... ... ... µсімдіктердіњ
µнімділігі, тыныс алуы, аќуызды ќосылыстыњ синтезі, µсу процестері
артады.
Физиологиялыќ аймаќта µсімдіктер ... µнім бере ... ... азот ... ... зат µсімі азаяды. Осы аймаќ
шегіндегі µсімдік аѓзасындаѓы ... ... ... ... жетеді.
Метаболитті аймаќќа µсу процесініњ шектелуі тєн. ¤сімдіктерде
метаболизмніњ ... ... ... сіњірілген азот, нитраттардыњ кµп
бµлігі метаболиттенбей, хлорофилдердіњ ... ... ... ... ... ... алмасуы б±зылады.
Нєтижесінде µсімдіктердіњ µнімділігі тµмендейді. Осы ... ... ... ... ... ... ... Олардыњ µнімі
гигиеналыќ жєне технологиялыќ талаптарѓа сай келмейді. ... ... кµп ... ... ... ... ... тыс кµп болатын немесе ... сол ... ... ... ... ... немесе мµлшерден тыс
ќорек режимін ќалпына келтіру оњай (1-ші жаѓдайда минералды ... 2-ші ... ... енгізу арќылы) жєне б±л жаѓдайлар
агроэкож‰йеніњ т±раќтылыѓыныњ ... ... ... µсірудіњ экологиялыќ ... ... ... ... да мањызды роль атќарады. ¤йткені
олар табиѓатты ... ... ... сєйкес келеді. Мысалы:
оларѓа азотты тыњайтќыштыњ жергілікті ќолдану технологиясы жатады. ... ... ... ... ќабатындаѓы азот айналымын
реттейді, онтогенез барысында µсімдіктіњ топыраќтыњ ... ... ... ... ... ... ... артуына баѓытталѓан єсер етеді. ... ... ... ... ... єсер ... жєне осы жаѓдай
µсірілетін даќылдарыныњ ... ... ... ... ... себумен тыњайтќыштарды енгізу бір мезгілде ќ±рамалы
сепкіш арќылы ж‰ргізілетін ... ... ... ... сєйкес
азотты тыњайтќыштарды топыраќќа терењдігі 10-12 см жєне ... ... 6-7 см ... ... Жергілікті ќолдану
кезінде тыњайтќыштарда берілген терењдікке жіњішке лента тєріздес етіп
енгізеді. Егер тыњайтќышты ... ... ... енгізетін болса, онда
оларды себілетін т±ќым ќатарларына перпендикуляр орналасады. Дєнді
даќылдар ‰шін тыњайтќыштар лентасыныњ ... 15 см, ... ... ... см ... ... [10].
Техногенді єсерлердіњ алуан т‰рлілігі, ... ... ... ... ... негативті µзгерістері топыраќ
патологиясы туралы айтуѓа ... ... Осы ... ќазіргі
агроэкож‰йеде т‰рлі антропогенді єсерлерден топыраќ ауруѓа ±шыраѓан.
Агроэкож‰йеніњ б±л ... ... ... ... ... ... стратегиялыќ жєне тактикалыќ єрекеттерімен тікелей
байланысты. Ќазіргі тањда ѓылыммен практикада биоремедиацияны ... ... ... екі ... ... ... дєст‰рлі жєне биологиялыќ ж‰йелері негізінде ќ±рылѓан.
Агрохимикаттарды кењ ќолданумен ж‰ретін ... ... ... -
биоремедиацияныњ жоѓары µнімділігініњ шарттарымен т‰сіндіріледі. Осы
концентрацияныњ ... жєне ... ... бар. Бірінші
жаѓдайда ауылшаруашылыќ даќылдарыныњ µнімдерініњ артуы ќарастырылса,
екінші жаѓдайда алынѓан µнімніњ материалды жєне ... ... ... ... ... ... агроэкож‰йе компонентініњ
деградацияѓа ±шырауын болдырмаумен ќатар топыраќтыњ ... ... ... ... ... ... ... тµмендеуіне
єкелетін пестицидтерді, тыњайтќыштармен мелиоранттарды артыќ мµлшерде
пайдалану, жоѓары ылѓалдылыѓымен ... ... ауыр ... ... мелиорациясымен даќылдарды µсірудегі ... ... ... ... ... мен ... экстремальды егіншілікке тєн. Шын мєнісінде интенсивті
егіншілікте даќылдар т‰сімін арттыру аймаќтыњ топыраќтыќ - ... ... ... химизациялаумен µсімдіктерді ќорѓаудыњ
биологиялыќ єдістері арќылы іске асады. Осы жаѓдайлар тєжірибе т‰рінде
дєлелденгенмен неге ауылшаруашылыќ ... ... ... ... елдерде экологиялыќ жаѓдай нашар? - деген орынды с±раќ тууы
м‰мкін. ... µзі ... ... ... ... ... ... орнына биологиялыќ ж‰йені ќолдану керек екенін кµрсетеді.
Егіншіліктіњ осы ж‰йесініњ алѓашќы даму сатыларында ... ... ... ... жєне ... ... ... µсімдік шаруашылыѓыныњ µнімдерініњ сапасын арттыру басты
баѓытќа алынѓан еді. ... ... ... ... ж‰йесініњ
ќоршаѓан ортаныњ экологиялыќ таза концепциясы ретінде кењ ауќымды кµлемде
ќарастыруда. ... ... ... ... ... ... ... шыѓыныныњ µсуіне, ж±мыстыњ кµбеюімен
ќиындауына єкеледі. Егіншіліктіњ биологиялыќ ж‰йесінде ... бас ... ... ... 40(-ін ... ... ... шыѓыны 25-30(-ке артады. Біраќ егіншіліктіњ биологиялыќ
ж‰йесінде идеялардыњ сенімді теориясы ... ... ... ... осы ж‰йеде биологиялыќ идеяларына сєйкес топыраќќа азот
органикалыќ ... ... ... ... кµп ... ... ... т‰рінде). Сонымен ќатар б±л ж‰йеде синтетикалыќ
жолмен алынѓан мочевинаны ... ... ... ... басќа,
биологиялыќ егіншілікте µсімдік шаруашылыѓыныњ ... ... ... ... егістік аудандарды кµбейтіп, экож‰йені шыѓынѓа
±шыратуда. Сондыќтан да егіншіліктіњ дєст‰рлі ... ... ... ... ... ... егіншілікке ќараѓанда тµмен болуы
м‰мкін.
Осы екі ќарама-ќарсы концепциялардыњ кемшіліктерімен ... ... ... ... ... ... ќызметін к‰шейту, сонымен ќатар ќоршаѓан ортаныњ нашарлауын
ескере ... ... жања ... іске ќосу ... ... ж‰йе тек ќана агрономиялыќ жєне экономикалыќ тиімділігімен
емес, сонымен ќатар табиѓи ... ... ... ... ... технологиялыќ, энергетикалыќ жаѓынан тиімді болуы
ќажет.
Єрбір жаѓдайда критерийлер ж‰йесі µнім сапасы, ... ... ... ќосу арќылы кењеюі де, керісінше ќысќаруы да
м‰мкін. Келтірілген критерийлердіњ ... ... ... ... ... ... ... біраќ оларды бірлестіріп ... ... ... ... бір ... ... нєтижелер екінші критерийлерден алынѓан нєтижеге сєйкес келмеуі
м‰мкін. Екіншіден, ... ... ќ±ру мен ... ... ... жєне ... ... агроэкож‰йе
компонентіне єсерін баѓалау ... ќиын ... ... ... берілген бір критерийі бойынша максимальды нєтижесі оныњ
ќызметінде нашар жаќтарыныњ жоќ ... ... ... минералды
тыњайтќыштармен жерді химияландырудыњ мµлшерін ќалыптан тыс ... ... ... ... ... орта жаѓдайларыныњ
б±зылуымен ќатар ж‰реді.
Эрозияѓа ќарсы іс-єрекеттер ќоршаѓан орта ... ... ... ... ... ... болып табылады,
біраќ аѓымдаѓы жєне капиталды шыѓындардыњ µсуіне ... ... ... жету м‰мкін емес. Агроэкож‰йеніњ тµзімділігін
арттырудаѓы єрекеттерді іске ... ... µнім ... ... ... ... табиѓи жєне техникалыќ шыѓындардыњ мµлшерімен
ќоршаѓан ортаѓа ... ... ... ... Осы ... ... ... жања - адаптивті т‰рін сипаттайды. Ќайсы
бір критерийдіњ басымдылыѓын кµрсететін егіншіліктіњ альтернативті т‰ріне
ќараѓанда, ... ... ... ... ... ќалыптастыруѓа негізделген биологиялыќ жєне ... ... ... ... ... ... ... ќоректермен барынша ќамтамасыз ету басшылыќќа
алынѓан. Осы стратегиялыќ шешімдерді іске асыру µнім сапасыныњ артуымен,
осы кµрсеткіштердіњ ... µнім ... ... ... ќоректік заттарыныњ µзіндік шыѓынѓа ±шырауын тµмендету мен
ќоршаѓан ортаѓа ... ... ... ... етеді.
Критерийлерді ќалыптастыруда агроэкож‰йелерді б‰тіндей жєне ... ... ... ‰шін т‰рлі параметрлер ќолданады.
Агроэкож‰йедегі µзгерістерді баѓалаудыњ негізгі т‰рі - параметрлерді
салыстыру. ... ... ... ... онда орта жаѓдайына ќайсы
бір фактордыњ єсер етуі мен єсер етпеуініњ айырымы белгіленеді.
Біраќ б±л салыстыру єдісі кµбіне ... бола ... ... ол ... ... ... алѓашќы айырмашылыѓын кµрсетпейді,
сондай-аќ адам єрекетініњ т‰рлі формаларымен ... ... ... ... ... ... ... ‰шін
арнайы критерийлер ќатарын ќолданады [11,20-22].
Ауылшаруашылыќ єрекетініњ агроэкож‰йеге єсерін баѓалау ‰шін ... ... ... кµрсеткішін ќолданады. Оны есептеу ‰шін
келесі сипаттар ќажет. [14].
Даќыл ... жєне оныњ ... , ... гумустену коэффиценті,
гумусты минерализациялау массасы жєне ањыздыќ ќалдыќтар кµлемі, эрозия
єсерінен шыѓындалѓан ... ... ... ... ќалыптасуына
кеткен гумус массасы, ауыспалы егістегі айналымдардаѓы даќылдардыњ
ќайталануы жєне ауыспалы ... ... ... даќыл бµлігі. Осы
параметрлерді модельде ќолданѓан кезде, ... ... ... ... жєне эрозия нєтижесінде гумустыњ белсенді шыѓындалуы
ж‰ретіндігі жєне егіншініњ экологиялыќ кµрсеткішініњ тµмен ... ... ... ... ... ... ... экологиялыќ жаѓдайларымен ластаушыларѓа ќарсы топыраќ
тµзімділігініњ индикаторы ... ... ... топыраќ рН-ныњ
ќолданылуы, топыраќтыњ ќажу сыйымдылыќтарын аныќтайды. ... ... ... ... жєне физиологиялыќ
нєтижесі, сондай-аќ ќоректік заттарды ... ... ... жаѓдайда, негізгі µнім т‰сімініњ артуына кеткен тыњайтќыштыњ
ќоректік ... ... ... ... ќалыптасуына кеткен
ќоректік элементтердіњ ќосымша шыѓыны, ... ... ... ... мен ... ... элементтерініњ
олардыњ мµлшеріне ќатынасы. Агроэкож‰йеде ... ... ... биотасының тіршілігіне топырақтың техногенді ластануының әсері
Топырақта тіршілік ететін тірі ағзалардың зат және ... ... қана ... ... ... қатар топырақтың басқа да құрама бөліктерімен
байланысты болады.
Микроағзаларды ... ... ... ... ... ... кез-келген ластану түрлерінен сақтаудың мәселелерін
шешудің өте ... ... атап ... Ол ... ... ... ... қатар топырақ ағзалардың химиялық құрамының арасындағы
байланыстарды ... ... ... ... топтарға жіктеледі:
1.микрофлора - бактериялар, актиномицеттер, саңырауқұлақтар, балдырлар.
2.микрофауна (0,002-0,2 мм) - ... ... (0,2-2,0 мм)- - ... ... (2-20 мм) - энхитреидтер, моллюскалар, қоңыздар және олардың
личинкалары.
5.мегафауна (20-200 мм) - жауын ... ... ... ... ... - ... тәрізділер, және т.б.
Топырақтың тірі ағзаларына ауыр ... әсер ету ... ... ... дәл ... ... уақытта ауыр металдардың түрін
құрамына, санына, микроағзалардың биомассасына, ... ... ... аммонификация, минерализациясына және ... әсер ... ... ... зерттеулердің
әрқилылығына қарамастан алынған ... ... ... ... ... биохимиялық процестердің интенсивтілігін
төмендететінін көрсетті.
Әртүрлі топырақтардағы ауыр ... ... ... ... ... және ... ... әсер етуі
бойынша бағалауға арналған зерттеу үлкен қызығушылыққа ие. Зерттеушілер
атап өткендей, қара ... да, сұр ... да ... ... элементтермен (Pb, Zn, Cd) салыстырғанда Cd-дің
уаттылығының әсері жоғары ... ... ... ... максимальді әсері
1мг/кг болған жағдайда байқалған. ... әрі ... ... ... ... айтарлықтай әсері байқалады.
Қорғасынның 1-10 мг/кг концентрациялары ... ... ... ... ... әсері анықталмады, керісінше өте ... ... ... ... аз концентрацияда болған жағдайда нитрификация
және ... ... ... басқа да зерттеушілер
байқаған.
Зерттеулер көрсеткендей ауыр металдардың уыттылық дәрежесі топырақтың
химиялық құрамы және оның ... ... ... ... ... ... процестерінің белсенділігіне қорғасынның әсері
қаратопырақтармен салыстырғанда сұр топырақтарға күштірек әсер ... ... ... концентрацияларда да (10мг/кг) байқалған. Сұр топырақтардағы
азотфиксация процесінің ... ... да ауыр ... (Zn, ... әсер ... Қара ... ауыр металдардың уыттылығының
төмен болуы негізінен олардың топырақтың ... ... ... ... уыттылығы төмен немесе уытты емесе қосылыстарға айналуы
болып есептеледі. Осыған байланысты сұр ... ... ... ... оған ... ауыр металдардың уыттылығы сақталады.
Топырақтың ластануы микроағзалардың санына әсерін зерттеген
Е.Е.Азиев, М.М.Уоров т.б. ... ... ... ... ... ... екі ауданнан алынған ... ... ... ластаушы заттарды анықтауға
микроағзалардың индикатор бола алатын түрлерін көрсетті, мысалы ластанған
қара топырарда сезімтал ... ... ... ... ... ... ... қолдануға болады. Ластану дәрежесі
жоғарылаған сайын олардың саны да кенеттен жоғарылайды. Бірақ, бұл аталған
микроағзалар сұр ... ... ... ... ... ... ... белгісі де бола алмайды.
Көптеген зерттеушілердің топырақтағы ауыр ... баға беру ... ... ... ... ал ... бұған қарсылық білдіреді. ... ... ауыр ... ... ... ... бактериялар және ... ... ... ... төмендеуіне, тіпті кейбір түрлердің
жойылып кетуіне алып келетіндігін көрсетті.
Жоғарыда атап өтілгендей, автокөлік газдарының құрамынан ... ... жол ... ... ... ... ауа ... құрамына еніп, 100 метрге дейінгі жерлерді ластайды. Топыраққа
түскен ауыр металдар жиналып тек қана ... мен ... ... ... тигізіп қана қоймай, сонымен қатар сол жерде мекен ететін ірі
жануарларға да кері әсері байқалады.
Зерттеулердің нәтижесі Zn, Cd, Pb және т.б. ауыр ... ... ... ... ... жиналу қабілеті (кумулятивті) ... ... ... зерттеуге алынған жерді құрамында кадмиі ... ... ... құрттардың денесінде 2 сағаттың ішінде оның ... ... ... байқалды. Жауын құрттары және т.б. жануарларауыр
металдарды өздерінің ұлпаларында ... ... ... ... Zn, ... өз ... ... өткізеді.
Топырақтың ауыр металдармен ластануы жануарлардың ағзаларында
морфологиялық өзгерістерге және ... күрт ... алып ... ... қанаттарының ұзындығының өзгеруі және көптеген
уынаяқтылардың ттүрлерінің өзгеруіне алып келуі мүмкін.
Мысалы, ... ... ... жол ... ... орта ... 8,5 есеге, өрмекші тәрізділердің - 10,
стофилиниттердің 2,3-2,5 есеге ... ... ... Ал, ... ... жол ... ... саны жоғарылаған.
Ауадағы уытты заттардың концен рациясының жоғарылауы өсімдіктерді зақымдап,
олардың тез көбеюіне жағдай ... шығу тегі және ... ... шығу тегі әлі ... ... ... анықталмаған. Олардың
типтерінің арасындағы туыстық байланыстар туралы ... көз ... ... ... қалдықтар балдырларды жер бетінде алғашқы ... ... бірі ... дәлелдейді. Олардың ішінде жасыл
балдырлардың ... ең ерте ... ... девон және селор
дәуірлерінен ... ... ... көптеген мәліметтерге қарағанда
өсімдіктер дүниесінің тарихи дамуында балдырлар ең алғашқы өсімдіктер деп
саналады. ... ... ... органьизмдер сапрофидтер болуы мүмкін.
Сапрофидті организмдер екі бағытта дамуы ... ... ... ... ... бағытына қарай жүргенімен түссіз формаларын сақ таған.
Эвалюцияның екінші бағыты боялған организмдерді түзуге қарай бағытталған.
Клеткалары пигментке ... ... ... рет ... ... оның ... балдырларды берген болуы керек. Бұлардан көк жасыл
вегетативтік кезінде талшығының болуына байланысты қозғалғыш ... ... ... ... перофидтер және әртүрлі талшықтылар
дамуы мүмкін. Балдырлардың барлығыда жынысты көбеюуінің болмауы, олардың
құрлысының қарапайым екендігін ... ... ... ... және кей біреулерінің микостровты
қоректенулерінің ... ... ... ... бар ... ... Бұл ұқсастықтарына қарағанда,
көк жасыл балдырлар мен ... ... ... ... тиіс.
Көк жасыл балдырлар қозғалыс кезінің болмау жағына және ... ... ... ... ... Алайда клеткалы
құрылысына қарағанда олардан алшақ ... ... ... ... бір туыстық байланыстың болуы мүмкін.
Талшықты балдырлардың ішінде ... ... орын ... ... ... ... ... жоқ. Монада құрылысына қарағанда
кейбір жасыл балдырлармен байланыстары болуы ықтимал. ... ... ... ... ... ... ... де басқа
балдырлармен жоқь болуы тұйық бұтақ.
Альгологияның қысқаша тарихы.Систематика ... ... ... ... деп ... ... ... рет плинни,
старши ұсынды. Альгология дегеніміз теңіздің шөптесін бұталары. Орыс ғалымы
М.А.Максимович 1827 жылы ... ... деп ... ... ... деп
атауды ұсынды. Аз уақыттың ішінде балдырлар деген жаңа ұғым тез ... ... ... ірі ... және ... сияқты балдырлар ғана белгілі
болатын. Ол балдырларды қыналар мен мүктерге ... ... ... ... ... ... жетісчтіктері мен клетка
теориясының тікелей дамуына байланысты. Балдырлар жөніндегі ілімнің дамуына
Швет стематика ... ... ... англия ғалымдары еңбектерінің
маңыздары ерекше болады. Бұл ... ... ... ... белгілердің және тіршілік орталығына негізделіп
жасалады. Оған қарамастан ол кездегі ғалымдар көптеген балдырларды сипаттап
жазып, олардың суреттерін салды. Оның ... ... ... осы ... ... жойған жоқ.
XIX ғасырдың 30-40 жылдарынан бастап ғалымдар ... ... және ... ... ... ... ... бөлінуін
зерттеу отырып неміс потанирі ... ... көп ... ... және бұл ... төбе ... ... атқарады. Ол өсімдігін
зерттеп, оны клеткаланбаған ерекше ... ... ... ... ... ... ... аса маңызды
процесс жынысты және жыныссыз көбеюлерге ерекше көңіл ... ... ... И.Ф. ... 1807 жылы ... ... ... көпке дейін зооспоронның атқаратын қызметі ғалымға ... ... ... ... 50 ... ... ... және Н.Прингсгейм 1823-
1894 еңбектерінде зооспора арқылы жыныссыз көбею ... ... воше 1803 жыл ... рет ... ... және ... тұщы
су балдырларының антиредилері мен оогонилерінің ашты. Бірақ оогони мен
антеридидің ... ... ... ... ... атқаратынын
білді. Балдырда ұрықтану болатын фкусқа тәжірибе жасап, ... ... ... ... ғалымы Прингсеим тұщы су индогониялары мен басқа
балдырлардың ... ... ... ... көбеюмен жынысты
көбеюдің ауысып отыратынын ашты. Балдырлардың онтогенездік ... ... ... екінші жартысында кең көлемде жүргізіліп ол үшін альгогологтар
цитологиялық әдісті қолдана бастады. Парингсгейм 1869 жылы ... ал И.Н. ... ... рет ... жыныс процестерін ашты. Су мен балдырларда әр түрлі жыныс
процесінің болатындығы ... Орыс ... ... тууы
академик Г.С.Гмелин есімімен тікелей байланысты.
Балдырлардың онтогенездік дамуын және олардың әртүрлі топтарының
гинетикалық ... ... ... зерттеп ғылымының дамуына
үлкен үлес қосқан орыс юғалымы Л.С.Ценковский ... ... кең ... ... және сол кездегі көпшілік
балдырлардың ... ... туыс бір ... ... даму ... ... дұрыс
көрсетті. ХІХ ғасырдың аяқ ... ... ... ... ... бірі орыс батантигі А.П.Артаре.
Цитологиялық әдісті қолдану арқылы альгологтар балдырлардың клеткалық
құрылысының өте күрделі екендігін зерттеп ... әр ... ... ... ХІХ ... ... ... ұрпақ
ауысумен ядролық пазаларының алмасуы зерттелмеді. Дегенмен цитологиялық
зерттеулер арқылы гапойтты және дипойты пазалардың болатындығы ... ... ... ... ... ... бастады. Кейбір типтердің бір-біріне ... ... ... ... байланыссыз әр түрлі монада құрылысты организмдерде
шыққандығы анықталды.
Сондай-ақ ХХ ... бас ... ... ... ... ... ерекшеліктері қоректену тәсілдері зерттеле бастады.
Балдырлардың жыныс айырмашылықтары және ... ... ... ... жағдайын өзгерту арқылы жыныс белгілерін өзгертуге
болатындығы М.Гартман В.Иоллос анықтады. А.Пашер 1916 ... ... ... оның ... және ... ... ... зерттеп бұларда
тұқым қуалаудың болатындығын анықтады. ... ... тез дами ... ... ... ... оның ... Г.И.Гайл, Л.А.Зенкев
Л.И.Курсанов жасыл және қызыл ... ... ... ... ... ... жасыл балдырлар мен диатондардың
эвалюциялық дамуын, ол миллер хлороковты және батеридном ... ... ... ... ... бір ... альгология ғылымының
дамуына совет ғалымдары үлкен үлес қосты.
Қаратау өңіріде кездесетін балдырлар.
Біресік өзені
1.Synedra ulna (Nitrsch).
2.Cymbella cymbiformis (Kuetr.)
3.Fragilarie ... ... ... Kuetr.
Қара-бура бұлақ
1.Cymbella aspera (Hhr.)
2.Navicula cryptocephala Kuetr.
3.Synedra ulna (Nitrsch.)
4.Amphora ovalis Kuetr.
Шекер бұлақ
1.Diatoma hiemala Lungb.
2.Mastogloia grevillei W.Sm.
3.Oscilotoria brevis ... ... ... Kuetr.
2.Diatoma hiemala (Lungb.)
3.Gombohonema olivaceum (Lungb.)
4.Mongeotia calcarea (Cleve.)
Қосқорған ... ... ... aspera ... ... Kitt.
4.Ulothrix aequalis Kuetr.
5.Pinnularia undulate Greg.
Микробиология – жай ... ... ұсақ тірі ... ... мен ... ... ... және
табиғатта жүріп жатқан ... ... адам ... мен ... жан - ... ... ... ... ... – бақтериялар, ... ... ... сатыдағы саңырауқұлақтарды, микроскоптың ... ұсақ ... ... ... вирустарды
да зерттейді. Өйткені, бұл ағзалардың сыртқы пішіні, ... ... әрі сол ... ... ... әсері жағынан да
бірлестікте ... ... ... ... ... ... зерттейтін салалары мен тығыз байланысты. Ал
ферменттер мен ... ... ... ... ... ұштасып жатады. Микробиология ғылымның жетістіктері ... ауыл ... ... өнімділігін арттыруда, түрлі
өсімдік пен жануарлардың зиянкестеріне ... ... ... ... ... кеңінен қолданылады. Топырақта ... ... ... ... топырақтың құнарлылығы, оның сапасы
мен құралуы ... ... ... ... ... ... ... арқылы қоректенуі
жақсарады. Сөйтіп егіннің өнімділігі артады. ... ... ... ... ... көміртегі және фосфор
элементтерінің көбеюіне мүмкіндік туады.
Жалпы ... ... ... ... ... мен ... ... микробтардың қатысуымен ... ... ... ... химиялық элементтер ауа мен
топыраққа ... ... ... ... заттар қайтадан пайда ... ... ... – шымтезек, таскөмір, мұнай сияқты заттардың
да микроағзалардың ... ... ... ... ... ең бір ... байқалатын жері –
ашыту процесі. Күнделікті көріп жүрген сыра мен ... ... ... және ... бәрі де осы ... ... ... қоршаған ортаны ластанудан тазартуда айта
қаларлықтай маңызы бар. Ірі ... ... ... ... ... жиналуы тіршілік үшін аса ... ... ... осы ... ... ... микроағзаларды
қолданады. [27]
Микробтар бізді қоршаған ортада ... ... ... ... ... ауада, өсімдікте, тағамда, ... ... ... мен ... ... зат ... олар ... сутек, молекулярлы азот көмірсутек тотығын
пайдаланады да, ... мен ... үшін ... ... Мысалы: шіріту ... ... ... ... ... ... ... ауаға 90% СО2
бөледі.
Қоршаған орта микроағзаларының ... ... ... ... ... зерттейді.
Микроағзалардың экологиясы – паразиттің құбылысын ... шығу ... ... ... ... ... ... аурулардың дамуына қарсы күресуге бағытталған.[29]
1.4. Микроағзалардың топырақты қалпына ... ... орыс ... М.В. Ломоносовтың еңбектерінде өздерінің “Жер
қабаттары ... ... ... топырақ құнарлылығы уақытқа
байланысты. Тау жыныстары мен ... ... ... ... деп ... Топырақтану туралы қазіргі
кездегі түсініктің ... ... В.В. ... ол ... ерекше тірі денесі деп қарау керек” ... ... ... ... ... жоқ. ... сан алуан типі
негізінен: аналық жыныстардан климаттық және өсімдіктердің ... ... ... ... ... әсерінен болатынын
дәлелдеді.
В.В.Докучаев ... ... жану ... еңбек сіңірген
П.А.Костычев қара топырақ өсімдіктер мен ... ... ... ... ... түзілетінін дәлелдеді. ... ... ... ... ... ... Ол әрбір топырақ типтеріне сай өзіндік микроағзалар қауымы
тіршілік ететінін көрсетті. ... ... ... ... қара ... түзілуі, микроағзалар тіршілігіне байланысты деп
дәлелдеді.[30-32]
Микроағзалар- топырақтың негізгі құрам бөлігі. ... ... ... емес ... ... Олардың минерал бөлшектеріне
көбнесе органикалық заттар жабысып, түйіршіктер ... Міне ... ... ... ... ететін мекені. Топырақта
микроағзаларға қажетті қоректік заттар мол болады да, тікелей түскен ... кең ... ... ... ... ... бактериялар,
актиномицеттер, ашытқы саңырауқұлақтар микроскоптық саңырауқұлақтар,
балдырлар, қарапайым ағзалар, ... ... ғана ... ... ... ...... Бактериофагтар және
актинофагтар кездеседі.
Осы ағзалардың белсенді тіршілігінің арқасында ғана ... ...... ... мен ... қалдықтары ыдырап
биохимиялық өзгерістерге ұшырайды. Олардан құрылым мүлде өзгеше ... ... ... Бұл заттардың мөлшері топырақтың түрліше байланысты
түрліше ... ... ... ... органикалық қалдықтардың
жылдық мөлшері әр ГА–1,5–7 тоннаға дейін, ал ... ... ... ... ... 2 – ден ІІ тоннаға ... Бұл ... ... және ... ... көп. Олармен
микроағзалар қоректенеді. Осылайша, органикалық заттарды ... ... ... саны мен ... де ... ... ... бір бөлігі көбейетін ... ... ... ... ... ... ... Олармен
тірі микробтар қоректеніп, ыдыратады. Ыдырау өнімінің қалдықтарынан
қарашірік түзіледі. ... ... ... ... өсімдіктер
ұсақ түйіршікті топырақтарда өсіп ... ... ... тіршілік әрекетінен пайда болған гумустан түзіледі.
Сөйтіп микроағзалар топырақ ... ... ... бірі ... ... және ондағы қоректік заттардың сапасына
қарай микроағзалардың саны әр ... ... ... ... ... ... болса, микробтар соғұрлым көп кездеседі. Мәселен, жақсы
өңделген ... ... 1г- да 3-10 ... ... , ... ... ... 15-20 миллионға ... ... ... бір ... ... ... біртегіс болмайды.
Мысалы, орманды – ... ... ... ... ... ... 1г-да 0,5-1,5 ... дейін бактериялар болса, дәл сондай
жердің жақсы өнделген, қарашірігі мол ...... 3 ... дейін бактериялар кездеседі. Бау- бақша топырақтары ... ... ... ... дала ... қарағанда
микроағзаларға әлдеқайда бай келеді.[37,38]
Түрлі топырақтардың жырту ... ... ... ... ... көпшілігі тек жырту қабатында ... 20см ...... 5,7 миллион бактерия болса, 60см
қабатта не бары жарты ... , ал бір ... ... іс ... ... төменгі қабаттарында су және ауа ... оның ... ... ... ... ол ... аз болады.
Сонымен қатар топырақ микроағзаларының ... ... ... ... ... топтары аз, негізінен ... ... ... ... мен ... ... аз ... Олар көбнесе топырақтың ... ... ... ... ... ... ... өлкенің сұр топырақты тың жерлерінің
1г-да ... саны – ... ... ... , ... 5,6-6,3 ... жуық болады. Ал осы өлкенің қара
топырақты тың жерінің ... ... ... ... 960-3170 ... ... 4,4-36 ... жуық саңырауқұлақ кездеседі.
Актиномицеттер - сәулелі ... ... оның ... кең ... микроағзалардың жеке класы. Бұлардың адам мен
жануарда актимоминоз ... ... ... де ... ... ... ... да ауытқитынын байқаймыз. Олар
негізінен өсімдіктер қалдықтарының, ... ... ... микроағзалардың саны жыл маусымына байланысты ... ... ... ... ... ... Көптеген ғалымдар қыс
кезінде топырақта тіршілік тежеледі, тіпті тоқтап қалады ... ... ... Н.А.Красильниковтың байқауынша, қалың қар астындағы ... ... ... үздіксіз жүріп жатады. Қыс ... жыл ... ... топырақта актиномицеттердің де ... ... ... ... ... ... витамин, ауксин және басқа да заттардың зор ... ... ... аз ғана ... өзі ... ... ... нәтижесінде егілген өсімдіктер де жақсы өсіп ... және ... ... ... ... ... ... төзімді келеді. Ал бактериялар көп
шығын болады, бірақ ... ... ... да, ... ... ... Микроағзалардың таралуына топырақ реакциясы
едәуір әсер ... ... ... ... ... және
аздап сілтілі топырақтарда бактериялар көп. Ол қышқылды, сазды ... ... аз ... Микроскоптық саңырауқұлақтар
бактерияларға қарағанда қышқыл ортаға төзімді ... ... ... олар көп ... ... микроағзалар жандана ... ... ... бір ... ... ... көктем кезінде микробтардың
біраз ... ... әсер ... ... түрлі улы заттардың
түзілетінін ... жөн. ... ... көктемде тіршілікке қолайлы
әсер ететіні ... ... ... ... да ... ... ... көптеп жиналатыны ... ... ... бұл ... ... артатыны байқалады.[11]
Төменгі сатыдағы ағзалардардан топырақта мыналар кездеседі:
1.Бактериялар ... және ... ... ... ... ... 6. Балдырлар
Топырақта тіршілік ... ... ... көпшілігі
органикалық заттарға мұқтаж. Ыдырау барысында олардан көмірсулар, ... ... ... ... ... Ыдырау процесі ... ... ... ... ... ... ... олар минерал ... ... ... ... ... ... ... Табиғатта адамды, жануарларды,
өсімдіктерді ауруға ... ... да аз ... Ал ... ... қолайлы орта болмайды. ... ... олар онда ұзақ өмір сүре ... ... көпшілігі
паразиттер. Микроағзалар ... ... ... ... Ал ... ... қабатына ауысқан сайын қарашірік
те азаяды, сонымен бірге ... саны ... ... ... ... түзуші бацилдар және актиномицеттер ... ... біз қара және сұр ... ... ... ... қышқылды реакциясы бар
солтүстік топырақтарында көптеп ... ... ... ... ... заттар көбірек ... ... ... ... тұрады. Тундра топырағының ... ... 4мг ... ... жапырақты орман
топырақтарында 1мг ... ... ... 0,4-0,7мг
кездеседі.[12]
Стрептомицеттер (актиномицеттер) солтүстік топырақтарында аз
болса, ... ... ... саны тез өседі. Солтүстік
топырақтарда органикалық заттар баяу ... ... ... ... ... Жалпы актиномицеттер барлық аймақтар
топырақтарында кездесе береді, ал ... ... ... бай ... ... ... заттар оның құнарлығын
құрайтын негізгі факторлардың бірі. ... ... ... ... Ол ... микробиологиялық өзгерістерге ұшыраған
өсімдіктер мен ... ... ... ... Жер бетінде
тіршілік ететін өсімдіктер, жануарлар және ... ... ... ... ... ... өзгерістерге түсіп,
одан жаңа заттар ... ... ... ... ... тамыр жүйелерінің бөліктері немесе сол ... ... ... да топырақты органикалық заттарға байытып ... ... ... ... мөлшері де едәуір және ... ... ... ... ... ... бұл
заттардың мөлшері жылына гектар ... ... 7 т-ға ... ... ... ... ... тамыр-сабақтарынан түсетін
органикалық ... ... ... 2-ден 11 т-ға ... ... ... ... көміртектес заттар бар.
Оларды қант, декстрин, ... ... ... ... ... ... Өсімдіктер ұлпаларының негізгі құрам бөлігі
клетчатка (С6 Н10 О5). Ол ... ... ... ... Азотты
қосылстарын бұнда белок ... көп. Міне осы ... ... ... ... биологиялық өзгеріске ұшырайды.
Алғашында олар ... ... ... ... ... микробтар ферменттерінің әсерінен ыдырайды. ... жай ... - ... ... ... ... ... түрлі амин қышқылдар, майлар ең ... ... ... ... ... ... ... ұшырамайтын
заттар жоқ деуге болады. Күрделі ... ... ... ... ... ... газына дейін ажырайды. Бірақ қайсыбір жағдайлар
әсерінен ... ... ... заттар органикалық қышқылдар,
спирттер, амин ... және тағы ... ... ... ... ыдырауымен қатар топырақта ... ... ... құбылысы жүріп жатады. Қара шірік, тамыр қалдықтары және
олардың ... ... ... заттар мен топырақтағы сапрофит
микроағзалар қоректенеді. Ал ... ... ... ... ... органикалық қосылыстарды минералдануы
барысында алады. Топырақтың ... ... ... тобына бай
келетіні міне осындай.[13]
Әдетте топырақтың терең ... біз ... ... ... өзі сол қабаттардың органикалық ... ... ... микроағзалардың басым ... ... ... ... ... ... микроағзалардың
көбі спора түзуші формалар болса, жырту ... ... ... ... ... ... актиномицеттер де
едәуір. Жалпы спора түзуші бактериялар мен ... ... ... ... қабаттарда көбірек болады.
Микроскоптық ... ... ... ағзалар. Сондықтан
топырақтың беткі ... ... ... ... олар өте
аз. Микроағзалардың басым көпшілігі өсімдіктер тамырыдың айналасында
кездеседі. ... ... өсу ... тамырларынан
органикалық заттар бөліп ... ... ... ... ... ... түріне топырақ жағдайына ... су ... және ... ...... ... суды ... қабілеті түрліше болып ... ... ... ... ... жасушасы ылғалмен
қоректенуі үнемі ... ... ... ... ... ... гөрі көбірек болуы тиіс. ... ... зең ... мен ... ... 200-250 Ос атмосфераға дейін жетеді. Мұның өзі ... ... ... мөлшерінің тапшы кездерінде ... ... ... ... ... ... ... бос күйдегі су мен өсімдіктер сіңіре ... Ал қына ... ... ... ... мен ... да тіршілік ете
береді. Бірақ ылғал мол ... ... ... ... ... Агрономиялық практикада топырақтың ылғалдығы, оның
толық ылғал сиымдылығының 60 процентіндей ... өте ... ... Ал ... тыс ... ... аралығы ауаны ығыстырып
шығаратыны ... ... өзі ... ... ... ... ... тіршілігін тежейді. Ылғал тапшы ... ... ... ... ... ... ... шығаратын ферменттерінің өзі түрлі биохимиялық процестерге
белсенді түрде ... ... Іс- ... ... су ... ... жағдайлар оны өңдеу, суару арқылы реттеледі.[15]
1.5. Топырақтағы микроорганизмдердің азотфиксация ролі.
Биологиялық азотфиксацияға бос өмір ... ... ... ... роды ... Beijerin Kia Clostridium кейбір штаммдары,
фотосинтезді бактериялар және ... ... ... ... – ақ ... өсімдіктерменен симбиотидалық
қарым – қатынас.
(роды Rhizobium, Frank:a, Nostoc). Ең ... ... - ... ... ... бактерия азотфиксациясына бейімделе алатын, 1893 жылы
Виноградский мен ... және Луй ... ... ... Clostridium
pasteurianum деп аталған.
Еркін өмір сүретін азот ... мен ... ... ... ... олар ... ... тамырларында өмір сүреді.
Микроорганизмдермен бірге целлюлузбен жартылай ... ... NH4+ ... жету үшін ... ... азот ... өзгеруін аммонификация деп атайды. Ол ... ... ... ... заттармен көріктенеді)
мынадай мынадай схема арқылы: топырақтың органикалық ... ... ... ... = NH3+ROH NH3+Н2О = NH4++OH биологиялық қышқылдану
NH3 немесе NH4+ одан ... NО3 ... ... бұл ... деп ... жылы Шлезинг пен Мюнц ... ... ... ... ... үшін ... суға хлора фарм қосқан,
содан кейін аммиактың қышқылдануы тоқтаған.
Нитрификация механизмінің микрооргонизмнің бөліну процессін ұлы ... ... жылы ол ... ... ашқан
және сол процесстін 2 фазасын тапқан
Бірінші фазаның бактериясы аммиакты қышқылдандырады,азот қышқылының
денгейіне ... ... мына ... жатады: Nitrosomonas, Nitrosocystis,
Nitrosolobus, ... ... ең көп ... мына түрі Nitrosomonas,europaea. Бұл
бактерияның торшалары сопақ ... (0,6 - 1,0; 0,9-2,0 мкм) ... ... ... ... өсу ... жігерлі формадағылар
байқалады, бір емесе бірнеше байламалары бар және ... ... ... ... ( ... ... мен қоршалған).
1-сурет. Nitrosomonas europaea микрофотографиясы: фазлық контраст ... и ... жұқа ... (оң ... ... ... ... азот қышқылын, қышқылдандырады, азот
қышқылының денгейіне дейін:
2 H NО2+ ... ... ... бір ... екіншісіне өзгертетін үш
түрі бар: ... ... ... көп ... ... өткізілген- Nitrobacter , олардың ... мына ... ... ... Winogradskyi. Торшалар сопақша нақ формасында
келеді.
2-сурет. Nitrobacter winogradskyi микрофотографиясы: фазлық контраст (сол
жақта) и клетканың жұқа кесіндісі (оң ... ... ... ... ... екі ... ... қызмет атқарады.Жылда 0,4-4 т/га топырақ органикалық затпен
минералданады, негізінен –гумуспен. Жалпы 20 дан ... ... ... ... ... ион ... NH4+ және NО3- осылардың
азоты өсімдіктердің көруктенуіне қолайлы.
NH4+ иондары жігерлі емес ... ... ... ... мөлшер:көп келеді NО3-қарағанда.
Топырақтарда, минералға бай балшық тектес, азот мөлшері ... 2-3 м/га ... ... жоғарғы қатарында өлшенген азот NH4+5-
6 % құрайды. Жалпы топырақтағы азот мөлшерінен, тереңгі жағында 20% ... ... ... ... керісінше жігерлі, топырақтар ортасында
нашар сақталады., су мен онай жуылып кетеді.
Жоғарыда ... ... ... ... бактериялар қышқылдандырады аммоний азотын ... және NH4+ ... ауыл ... қолданады, оның аты
нитрификатор ... ... зат ... дидин, N-serse AM-этридиазол, АТS-
этридиазол, ТХМП,АТГ) осыларды топыраққа енгізгенде аз ... ... ... ... ... ... әсер ... Өсу -өнуіне
нитрофицерлік бактерияларға, нитрификацияландыру қызметін бірінші этапта
атқаратын, былай айтқанда аммиакты қышқылдандыру ... ... ... ... ... келтіреді қысқа мерзімге (30-60 тәулікке)
аммоний формасында.
Сондай-ақ нитрификатор –ингибиторды қолдану, жеміс-жидектегі ... ... ... ... ... ... азотты жылына пайдаланады. Грек тілінде екі сөзден тұрады:
Rhizo- тамыр, biо ... азот ... , ... формасына енеді. Азот молекуласы ... ... ... ... сондықта термикалық энергиясы молекуланың
диссициясы N2 үлкен (941,64 кДж/моль) Бұл байланысты үзу ... ... алу үшін ... ... ... ... t 0 5000 C және ... құрылатын, активті K2O, Al2О3 ,CaO.
Биологиялық фиксация N2 қалыпты t 0 ... және ... ... ... ... ... микроорганизмдер арқылы –нитрогенезе.
Соңғы құрылым Мо- Fe-белогынан ... ... және Fe- ... нитрогеназы). Екі компонент қосылғандағана активті бола алады.
Молекулярлық азот байланысады және ... Мо- Fe- ... ... ... ... ... бүл процесс үшін.
Биологиялық азотфиксация процессіне ... ... ... келіп
тұратынэнергия формасында АТФ (аденозинтрифосфорный қышқыл -кислота).
2. ЗЕРТТЕУ ... ... ЖӘНЕ ... ... ... орны мен жағдайы
Ќазаќстанныњ оњт‰стік аймаѓы ... ... ... ... және ондағы микробиологиялық процестерді зерттеу
мақсатында ... ... ... Кентау- Түркістан қалаларының
аумағында шахта ... ... ... қоймалар мен ... ... ... ... ... ауыл шаруашылығы ғылыми- зерттеу
институтының топырақ биологиясы зертханасымен бірлесіп ... ... ... ... ... сақталған қоймалардың
топырақтары мен солардың жанында орналасқан топырақтар, төменгі ... ... ... ... ж±мыс Ќ.А.Ясауи атындаѓы ХЌТУ-і, химия жєне экология кафедрасыныњ
ѓылыми – ... ... ... ж‰ргізілді.
2.2. Зерттеу жұмысының әдістері
2.2.1.¤сімдік ‰лгілерін биометриялыќ талдау
Зерттелуші факторлардыњ µнімніњ т‰зілуі мен оныњ ... ... ... ... ... бµлігін зерттеу ‰шін µсімдік ‰лгілерін
биометриялыќ талдау ... ... ... ... ... ... талабына байланысты. Егер ... ... ... ... динамикасымен белсенділігі жєне олардыњ
енісіне фотосинтетикалыќ ... ... онда ... ... талдауды µсу мерзімі бойынша 10 к‰н сайын ж‰ргізіледі.
Мысалы, б±ршаќ даќылдардыњ арпа ... ... ... ... болса,
онда арпаныњ биометриялыќ ... ... ... ... ... ... пісу ... µнім ќ±рылымын аныќтау
жеткілікті. Баќылаулар мен есептеулер ... ... ... ... ... яѓни бір ... алынѓан µсімдіктердіњ
жеткілікті мµлшері, егер берілген даќыл ‰шін м±ндай норма аныќталмаѓане
болса, онда 100 ... алып ... ... ... жеке – жеке ... математикалыќ талдау ж‰ргізеді, биометриялыќ ... ... ... ... аныќтайды.
Репрезентаттылыќ кµлем деп пайдалану жасайтын дисперсия квадратыныњ ќисыќ
аймаѓын алады. Єрт‰рлі кµрсеткіштер ... б±л ... ... емес ... ... кµлемі кµрсеткіштері талдауѓа байланысты
болады. Кµбінесе ... ... ... даќылдар ‰шін репрезентаттылыќ
бір вариантта 30-50 ... орта ... 40 ... ... алу орны мєн єдісін тањдаудыњ да мањызы аз емес. Топыраќќа
ізбес шашу кезінде органикалыќ жєне минералдыќ тыњайтќыштарды енгізеді.
Химиялыќ ... ... ... ... ... рН ... жєне микро элементтер, демек µсімдіктерге єр ... ... ... µсуі мен ... єсер етеді. Сонымен ќатар топыраќты
егіс алдында µњдеу ќателіктері себу аппараттарыныњ егіс ... ... ... ... єр ... µсімдіктердіњ пайда болуы,
µсімдіктердіњ тез ... ... ... ... Ќалыпты
жиіліктегі жєне µсімдіктерге ќараѓанда, сирек ... ... ... ‰лкен биологиялыќ масса жинайды. Ќалыњ егістердегі µсімдіктер бір-
бірін жойып, масса болу жиналады, осылайша бір бµлгіште бір уаќытта ... ... жєне ... ... болуы м‰мкін жєне м±ндай зањдылыќ
тєжірибеніњ барлыќ варианттарында байќалады. µсімдіктерді тањдауды
ж‰ргізген ... жас ... ... ... ... ... ... Ары ќарай, сынамаларды талдау кезінде ењ тыњѓылыќты
талдау ж‰ргізген ... ењ ... ... ж‰ргізе отырып, ол
к‰ткен нєтижелерін алады. Біраќ шындыќќа ... сай ... ... µзін
- µзі алдау туады. Факт ж‰зінде басќаша жаѓдайда болуы да м‰мкін, м±ндай
зерттеуші вариант баќылаумен ... ... ... ... біраќ
зерттеуші биометриялыќ талдауды д±рыс ж‰ргізбей ќызыќты варинаттарды
тастап кетуі м‰мкін. Кейде жапыраќтар ауданы мен ... ... ... ... ... ... немесе сєл кµбірек болѓан
µсімдіктіњ µсуі мен ќолайлы ... 10 ... ... ... ... бірінші талдауѓа дамыѓан, ол екіншіге орташа дамыѓан ... ... ... ... ... сынамаларды кездейсоќ єдіспен
мысалы, бµлгіштіњ диагоналы ‰ш немесе тµрт ... ... бес ... Егер ... ... китрагенезаныњ белсенділігін аныќтау
кірсе, онда ќорапшаѓа т‰скен барлыќ µсімдіктерді талдайды. ... ... ... ... ... ... ... салынатынын,
ылѓалды целофан пакетіне салады, 3-4 саѓат талдап болатындай етіп сынама
алады. ... кµп ... ... екі рет ... беті м‰шелерін талдау
¤сімдіктіњ орташа биіктілігін ‰шін, сынаманы µркен ... ... ... ... ... сабаќ негізінен конус, ортасына дейін
±зындыѓын есептейді. Селекциялыќ процесте кейде барлыќ µсімдікті µлшейді.
Жапыраќтар ауданын ... ... ... ... саѓаќтарынан
бµледі. Саѓаќтар сабаќта ќалады, ол жапыраќтарды сол арада ... ... ... олар тургорды тез жоѓалтады. Жапыраќтардыњ
ылѓалдылыѓын тез µлшеу 2-3 г ... ... ... Єр ... жсаы єр ... ... оларды араластырып, орташа ‰лгісін
алады. Б±л ‰шін электронды планиметр ќолданѓан ... ... ... ... ... ... ... орналастырады. Прибор
жапыраќ ауданы ... ... ... ... ... ... мына ... есептеледі:
S = PS1/P5
М±нда S – барлыќ сынаманыњ жапыраќтарыныњ ауданы, см2;
S1 – ... ... ... жапыраќтарыныњ ауданы см2;
Р – барлыќ сынаманыњ жапыраќтарыныњ ... ...... ... ... ... г.
Кейде орташа сынамаѓа єр т‰рлі жастаѓы 10 жапыраќ пластинкасын алады.
Оларды резењке ... ... бір – ... ... ќояды. Б±рѓы
кµмегімен бес сањылау жасайды, яѓни 50 ... ... ... ... ... таразыда µлшейді.
Есептеу мысалы:
Б±рѓыныњ ішкі диаметрі 6 мм. 50 жапыраќ дискісініњ ауданы 1999мм2 немесе
14,11 см2, 50 ... ... 480 кг. ... ... ... ... Жоѓарыда кµрсетілген формула бойынша жапыраќ ауданы 1734см2 екенін
аныќтаймыз.
Сынамадаѓы µсімдік саны жєне 1 га-даѓы ... ... ьіле ... ... жапыраќтар ауданы 1000м2 – пен есептейді. Жапыраќ негізініњ
м‰шесінен жєне тµбесінен кесінді ... ... ... ... ауданы
тµмен болады, екінші жаѓдайда жоѓары болады. ... ... ... – жапыраќ ±зындыѓыныњ ортасы. Жапыраќтардыњ орташа сынамасы
химиялыќ талдау ‰шін де алады. ... ... ... 10-12 г. ... – ала ... ... пакетке салады жєне кептіргіш шкафта 1200С-
ден 20 минут фиксирлейді. Б±л ... ... ... ... ќажет. Б±дан кейін температураны 600С-ѓа дейін ... ... ... ... ... б±ршаќтар мен
±рыќтар санын бір µсімдікке жєне бір б±ршаќќа есептейді, ±рыќ массасын
есептейді. ... ... ... ... саны ... ... ... сынамасын ылѓалдылыќ пен химиялыќ талдау
‰шін алады. Орташа ... ... мен ... ... кейде сынама таќтасына байланысты. Генеративтік аѓзаларды
белдеу бойынша бастапќы бойынша ‰ш белдеуге бµледі. ... мен ... 1-2 ... ... де, ... ... 2-3г) мен химиялыќ
талдау ‰шін (10-12г( ... ... ... ... ... ‰шін сынаманы
жапыраќтарындаѓыдай фиксирлеп кептіреді.
¤сімдік ‰лгілерін фиксациялау, кептіру кезінде пакеттер ашыќ болу керек,
бір белдеуде т±ру кереу ... ... ... єрі бірдей болмайды.
Химиялыќ талдау ‰шін сынаманы кептіруге дейін жєне кейін µлшемейді. Олар
кµп жаѓдайда 4-6 ... ... ... ... ... ... бар пакеттерге салады. Егер биометриялыќ талдауы ‰ш немесе ... ... ... ... ... вариант бойынша єр м‰шеніњ орташа
сынамасын алады.
2.2.3.Топырақтың егістік ... мен ... ... ... ... ... мен мәдени өсімдіктердің өнімділігінің
ең бір басты ... ... ... ... ... керекті судың
барлығына дәрлік мөлшерін есімдіктер топырақтан алады. Топырақта су
арқылы ... ... ... оны ... ... ... ... ықтимал. Топырақтың ылғалдылық қасиеттеріне: суды бойына сіңіру,
суды бойына өткізу, суды төменгі ... ... ... ... ... капиллярлық және суды буландыру қабілеттері жатады.
Қажетті құралдар мен заттар: Топырақтың үлгілері, алюминий немес шыеы
безбен, көптіргіш шкаф, қалақ көздері І мм ... ... ... ... ауадағы, су буының құрамындағы суды өз
бойына тарту және ... ... ... ... ... деп
аталады. Оның көлемі топырақтың құрылымдық және химиялық ... мен ... ... ... ... неғұрлым жоғары, ал топырақ
майда болса, соғұрлым гигроскопиялық ылғалдылық та ... ... ... сіңе ... ... ... ... толтырады. Топырақтың
бойына сіңіре алатын судың ең көп мөлшері – ... ... ... ... ... ең қолайлы ылғалдылық топырақтың
толық ылғал сікіргіштігінің 60/ - не тең мөлшері болып табылады.
Топырақтағы су ... ... ... ... ... ... ... Су
еркін ағып болғаннан кейін топырақ ұстап қалған ... ең ...... ... / сіңіргіштігі / ылғалдылығы деп аталады. Бұл
көрсеткіш құрғақ топырақтың ... ... ... ... ... үшін -12%, ... ... топырақтар үшін -18 %, қара топырақтар
үшін 24% тең ... да оның одан әрі ... ... капиллярлар деп
аталатын саңлауларға орналасуына әкеп соғады, ... бұл түрі ... ... ... ... ... қамтамасыз етудің тұрақты көзі болып
табылады. Капиллярлық ... ... ... ол ... ... немес
майда түбірлері арасында ғана сақталып қалса, өсімдік ... ... ... судың бәрі де өсімдіктерге жете бермейді.Егер
топырақтағысу ... ... ... ... 2/3 межесінен
азайса, өсімдік өсуін ... ... ... ... ... ... арқылы топырақтың өсу мерзімі кезіндегі ... ... ... өнімділігі мен ылғалдылықтың арасындағы
заңдылықтарды анықтауға ... ... ... 10-15 г. ... ... ... ала өлшенген бюкске салу;
2. Оны 1050С температурада 6 сағат бойы кептіргіш шкафта ұстау;
3. Сонан соң эксикаторда ... ... ... соң, екі сағаттай
қайта кептіріп, қайта өлшеу;
4. Топырақтың егістік ылғалдылығын төмендегі өрнек ... ... ... ЕЫ- ... ... бос бюкстің салмағы, г; в – топырақ салынған бюкстің кептіргенге
дейіг салмағы; г; с- ... ... ... ... ... ... ... нәтижесі бойынша қорытынды жасаңыздар.
Топырақтың су өткізгіштігін анықтау. ... ... мен ... 2 мм ... ... ... 4-5 ... диаметрі 3-4см,
биіктігі 25-30см 45 шыны түтік, 4-5 стақан, әмбебап штатив, дәке,картон,
сағат.
Тапсырмаға түсінік: Топырақтың өз ... суды ... және оны ... ... ... өткізу қабілетін топырақтың су өткізгіштігі деп
атайды. Су өткізгіштік топырақтың бөлшектеріне, ... ... ... және ... ... Құм және ... ... жанып – қараяды да, ... ... ... ... суда ... ... ажырату. Миниралды
тыңайтқыштар – толық ерігіш, жартылай ерігіш (алынған тыңайтқыштың жартысы
ериді), шала ... ... ... ... азы ... және
ерімейтін болып бөлінеді. Түйір шікті миоралды ... ... ... суда ... ... ... ... борпылдық тыңайтқыштар
(фосфорлы және әкті) нашар ериді немес таза ерімейді.
Тыңайтқыштарды ажырату үшін ... 1-2г ... ... ... ... Егер ... ... тең етіп ұш приборкаға
бөлеміз (сапалық реакция жасау үшін).
Бірінші пробиркадағы ерітіндіге көлемі жағынан ерітіндіні ... 10% № Na OH (KOH) ... ... ... Егер ... иісі
сезілсе тыңайтқыш аммикаты тыңайтқыштардың біреуіне жатады (азот қышқыл
аммиак, күкірт қышқыл амиа, химиялы аммиак, аммофос).
Екінші ... ... ... ... 2-5% Ba Cl2 ... ... Егер әлсіз қышқылдарда ерімейтін ба сульфатының ... ауыр ақ ... ... ... ... ... ... күкірт
қышқылының бар тыңайтқыштар бар екендігін аңғарамыз (аммоний сульфаты,
калий сульфаты, калий маг).
Түнбаға ... ... Ba SO4 ... ... үшін, оның
сұйықтылған түз немес сірке қышқылында ерімейтіндігіне көз жеткіземіз.
Үшінші прибиркаға бірнеше тамшы азот ... ... ... ... Бұл реакция ерітіндінің құрамында хлор ионы немесе
фосфор қышқылының бар екендігін анықтауға ... ... ... ... ... ... (калий тұзы, сильвинит, каинит) ляписпен
араласқнда ірімшік тәрізді ақ тұнба түзеді: KCl + AgNO3=KNO3+AgCl.
Ерітіндіде ... ... ... жағдайда AgNO3 қосқанда ерітінді
сары түске боялады немес сары түсті фосфор ... ... ... ... ... кететін жәй ләпис күкірт қышқылының амиондарымен де ... ... ... ... ақ ... ... Бірақ ол тұнбаның көлемі
Ba Cl2 салыстырғанда өте аз мөлшерде болады.
Суда ... ... ... және ... ... тыңайтқыштарды
ажыратқан соң, суда нашар еритін немесе ерімейтін фосфор қышқылды және ... ... ... Ол үшін ... шай ... ... тыңайтқыш алып, оны ... ... 1% НCl ... он есе
сұйықтылған сірке қышқылымен араластырамыз. Әкті құрылымдар, томасшлак,
фосфатшлак және ... ... ... ... ... газы
қышқылдардың әсерінен қайнайды.
Томасшлакпен әрекеттескенде күкіртті ... ... ... ... ... ... ... қызыл лакмус қағазын көгертеді, өйткені
олардың сілтілік ... ... ... ... ... ... қышқылдық реакция
беретіндіктен көк түсті лакмус қағазы қызарады.
Топырақтың механикалық ... ... ... ... әдісі (құрғақ әдіс).
Әр топырақ үлгісінен (генетикалық горизонттан) жер массасы-ның
азғантай үлгісін ... ... ... ... араларында ысқы-лап, сөйтіп
оны механи-калық құрамы ... әлде бір ... ... ... ... ... ... үгілмейтін, құрылымдық бөлшек-тері өте
қатты. Үгіткенде біркелкі, ұсақ майдаланған ұлпалы масса ... - ... ... ... қиын ... құрылымдық бөлшектері берік.
Алақанда үгіткенде ұлпалы масса пайда болады (сазды немесе ұсақ ... және ... ... ... ... болса - топырақ
саздақ.
3.Кесектер, құрылымдық бөлшектері саусақ арасында күшпен ... ... ... ... ... ... (сазды және
шаңды бөлшектер) болса - топырақ ... ... ... ... ... күшпен үгітіледі. Ала-қанда
үгіткенде ... ... және шаң ... ... жақсы білінеді -
топырақ құмдақ.
5.Кесектер оңай үгітіледі. Үгіткенде кедір-бұдырлы құрылымы оңай байқалады
(сазды бөлшектер) - ... ... ... ... ... ... ... өте оңай үгітіледі
(сазды бөлшектер көп және оларды жәй көзбен байқауға бола-ды) - ... ... ... ... бөлшектер) минерал және тау жыныстарының
қалдықтары болса, онда топырақ тасты деп есептеледі (қиыршық тасты).
Топырақтың механикалық құрамын ылғал күйінде ... ... ... әдіс).
Топырақтың езілген үлгісіне (майда топыраққа топырақ) ... ... ... етіп су ... ол ... ... ... қа-жет. Осылай
дайындалған топырақ пастасын бір қолдың ... ... ... ... ... ... ... шамамен 3см болатын жіп
тәрізді пішінге келтіріледі, одан соң оның ... 3см ... етіп ... соң ... ... ... топырақтың түрі 3 кестедегі
негізгі көр-сеткіштер арқылы анықталады.
Лабораториялық жағдайда студенттер алдымен коллекциялардғы ... ... ... ... үйренулері қажет. Ол коллекцияда
“құм”, ... ... ... ... ... ... ... содан соң әр
студент “құрғақ” және ... ... 6 ... ... үлгінің
механикалық құрамын анықтайды.
Топырақтың механикалық құрамын М.М.Филатовтың әдісі бойынша анықтау.
Бұл әдіс бойынша ... құм және ... ... сосын шаңды
анықтаймыз.
Талдау жұмысының барысы.
Топырақты майдалап тесігі 1мм елеуішпен елеу керек. Елгезекте ... ... ... Яғни ірі ... ... ... ... көлемі 50мл өлшеуші шыныға еленген то-пырақты сәл
қатты ұрмай оның көлемі 5 мл ... ... ... 30мл ... 5мл 1н
хлорлы кальцийдің ерітіндісін ... (Са СІ2) ... үшін ... ... да ... ... су құйы ... қойып тұндырамыз.
Түнған соң топырақтың кө-лемінің ұлғайғанын өлшеуішпен өлшеп нәтижесін
таблицаға жазамыз. Мына формула ... ... 100мл ... ... ... ... ... топырақтан нығыздап 10 не 20 мл-ге дейін ... ... ... су ... Оны шыны таяқшамен араластырып 90 секунд қоямыз.
Бүл уақытта ірі бөлшектері тұнып ... ... ... ... ... ... суды ... төгіп тағыда 100 мл-ге дейін су құямыз. Осылайша
су таза болғанша суды төгіп, қайта құя ... ... соң ... ... ... оның ... ... 1мм оның 10%-дық көлеміне тең.
Топырақтағы шаңның мөлшерін мына формула бойынша анықтаймыз.
Щ=100-(балшық+құм+ірі бөлшектер).
Балшық пен құмның арақатынасы арқылы топырақтың ... ... ... ... ... оның түрлерін анықтаймыз:
2. 2.4. Микроскоппен жұмыс істеу ... ... ... ... ... (МБИ-1) және онымен жұмыс істеу
ережесін еске ... ... ... қарау әдістерін зерттеу.
3 Келер бойынша жарықтандыруды үйрену.
4 ... және ... ... ... келесі
кезекшілікпен иммерсионды обьектив көмегімен қарау:
а) микроскопты үстел үстіне қою және анағұрлым ... ... ... ... ... ... үстелшеге қою және оны қысқышпен бекіту;
в) препаратты құрғақ обьективте ... және ... ... қолайлы орын
табу;
г) микроскоп тубусын көтеру, иммерсонды обьективті орнату және ... ... ... және ... ... (бал қарағайлы)
майдың тамшысын тамызу;
д) бал қарағайлы майға иммерсонды обьективтің төменгі фронтальды линзасын
жүктеу;
е) Окулярға қарап, ... ... ... ... тубусын көтеру;
ж) микрометрлік винт (бұранда) көмегімен;
з) препаратты зерттеу және суреттеу;
и) Тубусты ... және ... ... бал ... ... ... ... қарау үшін микроағзалардың тірі ... және ... және ... ... ... ... тәртібі:
Сұйытылған тамшы әдісі
Микробиологиялық ілмек көмегімен заттық шыныға сұйықтықтардың ... ... Егер ... көп ... дамыса, оны сумен сұйылтады.
Жабынды шыныны тамшының шетіне ... ... да, оны ... ... шыныны түсіру кезінде шыны арасында микроскоппен қарауда кедергі
келтірмейтіндей, ауа көпіршіктері қалмайтындай етіп ... болу ... ... ... ... ... шыны ... жайылып
кетпейтіндей болуы тиіс. Препаратты жарық және қараңғы жерде де зерттеуге
болады, бірақ ... ... ұзақ ... ... ... ... ... әдісі.
Жабынды шыныны заттық шынының ойығына (тереңдігіне) төңкереді. Ойық шетін
алдын-ала вазилинмен майлайды. Тамшы ... шыны ... ... ... ... ... Препарат ұзақ сақталуы мүмкін. Ілініп тұрған тамшыны,
жазық айнаны қолданып микроскоппен ... Бұл ... ... Аз ... үлкейту кезінде ... ... ... ол
қараңғыланған көру аймағында айқын көрінеді. Тамшы шетін микроскоптың ... ... ... ... ... ... бұл кезде
диаграмма кеңейтіледі. Осылайша, микроағзалардың жылжығыштығын немесе
жылжымайтынын анықтайды. Бұл ... ... ... сондай-ақ қатты
қоректік ортада өскен колониядан (мекеннен) микроағзалар ... ... ... ... ... ... және құрылғылар.Майсыздандырылған заттық шынылар,
фильтрленген қи қоймалжың /немесе ұнның пішендік тұндырмасы/, шыны ... ... ... бактериологиялық бояғыштар (Лефнер
көгерткіші немесе ... ... ... су, пинцет, ... ... бояу үшін ... ... ... ... ... Шыны таяқшамен жоғарыда
келтіріген сұйықтықтардың бірін алады және шыны ... жұқа ... ... ... Сосын оның құрғақ ыстықпен белгілеуді жүргізеді;
заттық шыныны пинцетпен алып, спиртті жандырғыш ... ... ... 3-5 рет жүргізеді. Бұл кезде микроағзалар өледі де, шыны бетіне
берік жабысады. Шыныны суытқаннан кейін пипеткамен бояғыштан ... ... ... ... ... ... суға ... ұстап тұрып шыныны
шайып алады. Судың артық мөлшерін фильтр қағазымен сорып алады және ... ... ... жалынына абайлап кептіреді. ... ... ... жүйе ... ... ... орталарды дайындау
Ет-пептонды сорпасын (бульон) дайындау. Ет-пептонды ... ... ... ... микроағзалардың дамуы мүмкін. Сорпаны
дайындау үшін, сүйектерден, сіңір және майдан толық тазартылған сиыр ... Бір литр суға ет ... ... 500гр ет ... да, ... ... тұнуға қалдырады. Тұндырманы дәкеден өткізіп, етті ... су ... ... ... суды ... жеткізеді және
қайнаған судағы тұндырманы 1/2 сағат ұстайды.
Сонан соң тұндырманы мақтадан тоқылған матадан ... ... ... ... 5 г ас тұзын және 10 г ... ... ... 1 ... қысым кезінде автоклавта 20 минут ұстап,ерігіш
белоктарды (ақуыздарды) тұндырады. ... ... ... және ... мөлдірлендіру үшін, оларды автоклавқа салу алдында, сорпаға ... тең бір ... ... ... ... ... тұнғаннан
кейін сорпалы қағаз фильтрінде(қатпарлы) сүзеді және ... ... ... ... ... ... сілтілік ортаға ие және бактерияларды
өсіруге жарамды. Сондықтан оны, 10% ... ... ... ... сілтілік реакцияға дейін нейтралдайды.
Содан кейін сорпаны колбаға құйып, қағаз қалпағы бар дәкелік тығынмен
жабады және ... ... 20 ... ... ... ... тұндырғаннан кейін де сорпа мөлдір болмайды. Онда
коллоидты бөлшектердің тұнуын, ... ... ... ... ... ... - ұзақ процесс және еңбек көлемдігін
қажет етеді, мұны ... ... ... ... ... болады. Бұл
жағдайда 1л суда қайнату кезінде 2 сорпа кубигін еріту жеткілікті.
Содан соң ... ... ... ... және көрсетілген әдіспен
залалсыздандырады. Сорпаға ас тұзын салмайды, бірақ ... ... ... ... ... ... дайындаудың қажет
еместігін көрсетті, себебі дақылдарды бұл сорпада өсіру нашар жүреді.
Ет-пептонды агар (ЕПА) дайындау. ЕПА әмбебап қатты ... ие, ол ... ... ... ... ғана ... және кез-келген температуралық
жағдайда іс жүзінде ... ... ... береді. ЕПА дайындаудың
бастапқы ортасы ет-пептонды сорпа болып табылады. Дайын сорпаға 2 % ... ашық ... және ... қақпақпен агар толық ерігенше
автоклавта қыздырады. Ыстық ... 10% -тік сода ... ... реакцияға дейін нейтралдайды. Коллоидты бөлшектерді тұндыруды, ет-
пептонды сорпа дайындау кезінде ... ... ... ... ... ... ... фильтр арқылы (агар ыстық күйінде шамамен
40-50 қC температурада қатады) фильтрлейді. Фильтрленген ЕПА ... 20 ... бойы ... ... ортаны жоғары температурада ұстап тұрып, ЕПА
фильтрлейді.[21]
Қоректік орталарды құю. ... ... ... ... ... шынысына керегінше құяды. Агарды ашық вентильді автоклавта немесе су
моншасында балқытқан ыңғайлы. Желатин су ... 25-30-50 қС ... оңай ... Ортаны балқытқаннан соң залалсыздықты сақтай
отырып, қажетті көлемдегі ... ... Бұл үшін құю ... колба мойнын
спиртті жандырғыш жалынынан жүргізіп ... ... ... кейін
күйдіреді. Жұмыс кезінде тығынды аты жоқ саусақ пен шынашақ ... ... ... ... ... ... ... құйғаннан кейін
төменде келтірілген әдістердің бірімен залалсыздандырады.
Тіке агар немесе желатин алу үшін , ... ... ... ... орта ... алу үшін, оларды тығынға тимейтіндей етіп тіреуге
еңкейтіп орналастырады. Сұйық ортаны құюда да осы ... ... ... және ... ... әдістемесі
Микроағзаларға сыртқы ортаның әсерін ... ... ... микроағзалардың өлі-міне әкелетін ... ... ... ... ... ... негізінде, микроағзаларды және олардың қоректік
орталардағы спораларын ыдыста, инструментах және ... да ... ... жою ... Оларды залалсыздандыру үшін, жоғары
температурамен әсер ету өте жиі ... ... ... ... Шыны ... ... ... скальпель) заттарды жанарғы жалынында бірнеше
рет ұстайды. Стерилизация, олардың бетінде орналасқан ... ... ... ... ... дәкелі тығын бетін
залалсыздандыру үшін де қолданады.
Қайнатып залалсыздандыру.Металдық ... және ... ... ... ... жүргізеді. Кейбір бактериялардың
споралары, суда қайнағанда да өмірге қабілеттілігі сақталады, бұл жағдайда,
2% -ті ... ... ... 10 ... бойы ... ұсынады. Бұл жағдайда, споралар өледі.
Құрғақ ыстықпен залалсыздандыру. Құрғақ ыстықпен шыны ... Бұл ... ... ... алдын-ала дәкелі
тығынмен жабады. Залалсызданған заттарды ауадан өзге ... ... ... оларды залалсыздандыру алдында оралған қағазға ... ... ... ... ... оларды ені 3,5-4 см ұзын қағаз жолақтарымен
орайды. ... ... ... ... ... ... ... соңын жіппен байлап бекітеді. Жіңішке пипеткаларды қағазбен бірге
бірнеше дана етіп орайды.
Петри табақшасын, шынының үш ... тең ... ... ... ... ... табақшасын қағаздың ортасына қойып, қарам-қарсы екі
жағынан, жоғарғы жағынан бүктейді. Екі бос соңын төменге қарай ... ... ... ... және ... бөлігін оңай бөледі.
Осылайша дайындалған ыдысты, 160-170-50 (C температурада екі сағат
(керекті температураға жеткеннен ... бойы ... ... кептіреді.
Мұндай қыздырудан кейін тек бактериялар ғана емес, олардың споралары да
өледі. Кептіргіш шкафта ... 175-50 ... ... ... ... ... ... келеді.
2.2.8.Микроағзалардың бояуы. Бактерия ядросының бояуы.
Микроағзалардың көпшілігі цитоплазмадан ... ... ... ... ... ие ... Формаланған ядро тек жоғары
дамыған микроағзаларда, ... ... ... ... ғана ... Қалған ... ... ... ... құрамында ДНК және ақуызы
бар үзілген құрылымдарды анықтайды және ... ядро ... ... ... ядро ... ... қасиеттерін тасымалдайды және
ұрпаққа осы қасиеттерді тасымалдаушы фактор ... ... ... ... ... және ... ДНК-ның ұзын жіпшелері
түріндегі хромосомалармен біріктірілген. ДНК –ның ... ... colі –де ... және ... ... ... цитоплазмасында көптеген РНК бола-тындығы келтіріген, ол ДНК
ядролары ... ... ... ... сондықтан да бактериальды
ядроның препараттарда табу айтарлықтай қиын. Бактериальды ядроларды ... ... ... ... тұз қышқылымен майлау
гидролизімен арылтып, сосын ДНК-ны бояуға негізделген.
Материалдар және құрылғылар. Заттық ... ... ... ... ... үшін ... кристаллизатор, суы бар жуғыш
(промывалка) , су моншасы, термометр, шыны кесінділері бар. Петри ... ... ... 1-2 ... ... пипеткалар,
залалсызданған суы бар пробиркалар, 2%-ті осмий қышқылының ерітіндісі, 1н
фуксин ерітіндісі, микроскоп, тәуліктік ... ... ... ... суспензия дайындайды және зат-
тық шыныға май жағады. Жағындыны ауада кептіріп , 2%-ті ... ... 2-3 ... ... ... ... Петри шынысының түбіне 2-
3 тамшы фиксатор жағады, ал заттық шыныны, шыны кесінділеріне маймен төмен
қарай ... ары ... 1 н тұз ... ... 50-60(С ... 2-
3 минут гидролиздейді және препаратты мұқият сумен ... ... ... суға ... ... ... гидролизін,
кішкене химиялық стаканға тұз ... ... ... су ... ... Содан соң майлауға 1%-ті формамен ерітіндісін 1,5 минут
бойы құйып, тағы да сумен шаяды. Жағынды ... ... ... ... ... оны сумен шаяды, ауада кептіреді және МИ-90
обьективтік қоолданып микроскопта қарайды.
Қызғылт фонда, препаратты нуклеоид ашық-малина түске ... ... ... ... белгісіз формадағы бір түрде немесе полюске жақын
жатқан екі торпақ ... ... ... ... ... ... ... бір сатысында капсулалар қалыптастырады. Капсула-шырышты қабаттан
тұрады. Капсуланың қалыңдығы, бактерияның бір түрінің әртүрлі ... ... сол ... жеке ... да ... Капсуланың
түзілуін, қоректік ортадағы кальций тұздары мен ... ... ... ... шырышты затында полисахаридтер: декстрандар, галактандар,
целлюландар анықталған. Капсула құрамына полисахаридтерден ... ... ... ... тұратын полипептидтер де кіреді.
Капсуланың шырышты ... ... ... ... бөлінген цитоплазманың
беттік қабаттарының тіршілік әрекеттерінің ... деп ... ... ... ... ... құрамы, қатал
спецификалығымен (арнайылығымен) сипатталады. ... ... ... ... ... белгі.
Капсуланың қызметі-қорғаныштық. Шырышты қабат, микроб жасушасын
ортаның қолайсыз әсерлерінен, ал ... ...... ... ... ... әсерінен қорғайды.
Бактерия капсулаларын тірідей препараттарда ... өте ... бар ... тек ... ... бір-бірінен
қашықтықта орналасқан кәдімгі орналасулары арқылы білуге болады.
Капсула заттары ... ... ... сондықтан да бактерия
капсулалары негатифті бояулардың арнайы әдістерінде ғана анық байқалады.
Бірақ, ... бояу және ... ... ... ... ... және ... Заттық және жабындық шынылар,
микробиологиялық ілмектер, ... ... ... ... суы бар ... ... қағазының жолақтары, микроскоп, қара
тушь, циль карболды фуксині, дестильденген су, 1% -ті кристаллвиолет ... ... мыс ... ... 40%-ті ... ерітіндісі,
шыны кесінділері бар Петри шынысы, Никифоров ... ... ... ... бар ... ... ... Грамм әдісі бойынша бактерияларды бояу
Бактериялардың Грамм бойынша бояуға әсерін, түрлерді анықтауда
диагностикалық ... бірі ... ... ... ... ... жасушада негізгі бояғыштар-геницианвиолет ... ... ... ... түзу қабілетіне негізделген.
Бактериялардың бұл ... ... одан ары 95%-ті ... ... ... өзінің күлгін бояуын сақтайды және грамм-оң деп
аталады. Бұлардан өзгешелігі, бактерияның ... ... ... ... ... ... 95%-ті ... немесе ацетонда өңдесе, оңай
түссізденеді және қосымша бояғыштарға ие және оларды ... ... ... ... ... әсерін бірқатар басқа белгілермен
де байланыстырады. Ереже бойынша, ... ... ... грамм-
терістерден цитоплазма және ... ... ... ... ДНК және ... ... ... изоэлектрлік күйімен,
антибиотикалық заттарға сезімталдығымен және т. б. ... ... ... ... ... ... ... өсіру
жағдайына және күйіне байланысты болады.
Микроағзалардың Грамм ... ... ... қатынасын анықтау үшін,
жас, тәуліктік бактерияларды қолданған дұрыс. Әйтпесе, ескі ... ... ... Грамм әдісі бойынша біркелкі боялмайды. Шыныға жағылған
жағындылар, мүмкіндігінше жұқа және біркелкі болулары тиіс. Егер ... ... оны ... қиын ... да, грамм-терісті формалар,
грамм оң бактериялар тәрізді көрінуі мүмкін.
Материалдар және құрылғылар. Заттық шынылар, ... ... ... ... препараттар үшін тіреулі кристаллизатор, суы
бар жуғыш, микроскоп, 1%-ті геницианвиолет немесе кристаллвиолеттің ... ... ... 300 мл дистилденген суда ерітілген 1г І2 + 2
= KІ, 95%-ті ... ... ... 0,1%-ті фуксин ерітіндісі,
микроорганизмнің тәуліктік таза түрлері.
Жұмыс тәртібі: ... ... ... ... ... ... ... заттық шынының ортасына тамызады және одан ары бірден үш
жағындыны өңдейді. Грамм-оң ... ... ... ... ... ... зерттелетін микроағзалар жағындысын жағады.
Жағындыны ауада кептіреді, жанарғының жалынында белгілейді және 1%-ті
геницианвиолет немесе кристаллвиолеттің сулы ерітіндісімен 1-2 минут шаяды.
Препаратты ... ... және ... 95%-ті этанол немесе ацетонмен 15-30-60
секунд араластырады. ... өте тез, ал 95%-ті ... ... баяу ... ... қажет. Жағындыны дифференциациялауды, препараттан
бояғышты жууды ... ... ... ... болған
соң, препаратты тез сумен мұқият жуады және қосымша ... 1%-ті ... 2-3 ... бояйды. Препаратты біржолата, соңғы рет сумен жуып,
ауада ... және МИ-90 ... ... ... ... ... оң бактериялар көк-күлгін түске, грамм теріс қызғылт-
малина түске боялады.[22]
Зерттеу тәсілдері.
Лабораториялық ... ... ... ... үшін
әртүрлі әдістерді қолданады. Олардың ... ... мен ... ... Топырақтағы микробтар
ұрықтарының ... ... ... үшін ... жолмен
жасушаларды бірден санау әдісімен қолданған жөн. Әрине ... ... бұл әдіс ... ... ... ... үлкен шеберлікті біргірлікті ... ... ... ... үшін ... ... ... және
бояйды. Әрине, бұл тірі жасушаларды есептеуге мүмкіндік бермейді.
Топырақ ... ... ... ... ... өсіп ... ... жоғарыда көрсетілген әдіске қарағанда ... ... бұл өте ... және ... әдіс болып
саналады.
Топырақ микроағзаларын есептеуге қоректік ... ... Бұл әдіс ... тірі ұрығын ... ... ... ... ... таза ... оларды бөліп
алуға көмектеседі. Бұл ... ... ... ... ... микробтар ұрықтарын көбірек табуға ... ... ... ... әдістерін ескере отырып,
микроағзалардың әрбір ... ... ... ... ... ... ... арналған орта үлгісін жеке
үлгілерді қоса ... ... (1966) 100см2 ... үш, ал ... болғанда бес жерден, гектар және одан да көбірек алаңнан
15 үлгі ... ... деп ... ... ... ... ... жырту тереңдігінен алады. Бұнда тек топырақтың
генетикалық ... ... ... оның ... 2
сантиметрлік жоғары алып тастау керек. Топырақ үлгісін алу ... ... ... ... ... ... бұрғысын пайдаланады. Бұл
заттардың ... ... ... ... бұрын жақсылап
тазартылуы керек, олар ... ... ... ... жалында жақсылап қыздырылуы тиіс.
Топырақ үлгілері зарарсыздандырылған ... ... ... ... дәкеге тығындары бар шыны ... ... ... олар алар ... ... оның 2 сантиметрлік қабатын қырып алып тастайды. Одан
соң ... ... ... ... ... алып қалташа
немесе банкіге салады. Микроағзаларды ... ... ... оның ... горизонтынан жеке ... ... Бұл үшін ... көлемде шұңқыр ... ... ... ... белгілеп алып, әрбірекінен ... ... ... бар ... ... горизонтқа
байланысты сорттайды, одан соң ... ... ... сол күні ... ... ... оны 300 С құрғатып
алып, сақтап қоюға ... ... ... ... ... ... топтарының өзара қатынасы
күрт өзгереді.
Топырақтың даяр ... ... ... ... оның ... ... ... 5-10г және рН ... ... бір үлгі ... ... ... ... ұқыптылықты және жұмыста дәлдікті, айқындықты талап етеді.
Топырақтағы бактериялар, саңырауқұлақтар және ... ... ең ... ... ... ... Бұл әдіс ... майдаланған топырақты агарланған ... ... ала ... ... ... суды құйып,
қатырады да, оның бетіне топырақ бөлшектерін орналастырады. ... ... ... ... ... ... ... өседі. Бұл орта қоректік заттарға өте ... ... ... ... ... ғана
орналасады. Саңырауқұлақтар алғашқы күндері топырақ түйірінің
айналасынан ғана ... ... ... Петри табақшасына қаптайды.
Топырақ түйіршіктерінің ... ... ... ... ... топырақтың микроағзаларға қандай
дәрежеде бай екенін ... ... Ал ... әдісі тым
қарапайым және оңай атқарылатын ... ... ... жөнінен жалпы мағлұмат алуға ... ... ... майда құрғақ топырағы бар ... ... ... ... ... ... ... салар
алдынан және оны агар бетіне сеуіп ... соң ... Осы екі ... айырмашылығына қарап себілген топырақ
салмағын шығарады. Әр ... ... ... топырақ себеді. Әр
топырақ түріне кем ... үш ... ... ... үлгі ... соң 1-2 күннен кейін санайды,
бактерияларды 3-5 күн, ... 15-20 ... ... Жалпы тексеру үшін топырақ ... ... ... бірнеше бөліктерге бөліп, микроскоппен тікелей ... ... ... ортаға себу әдісімен топырақтағы
микроағзалар санын анықтау
Топырақ ... ... Бұл үшін ... 3 мл суы бар ... ... ... 90
мл зарарсыздандырылған суы бар ... және ... 200 ... ... ... ... ... дайындайды.
Зерттелетін топырақты зарарсыздандырылған әйнек ... ... ... ала ... сүртіп, спиртовка жалынына ... ... ... ... ... ... тазартады. Зарарсыздандыру ережесін сақтай отырып,
әйнек ... 15 гр ... ... Одан соң ... ... ... 10г топырақты өлшеп салады.
Бұған алғашқы ... ... ... 1-2 мл су кұйып,
5 ... ... ... езілген топырақты, екінші құрғақ
колбаға салады. Сонда ... тең ... ... ... ... суспензиясын 5 минут бойына шайқап, 30 минуттай
тұндырады да, ... суы бар 1-ші ... ... 1:100 сұйылту алынады. Дәл ... ... – 1:100, 1:1000, 1:10000, ... ... ... топырақтағы микроағзалар санына, топырақтың ... ... жыл ... ... ... ... ... Әрбір жаңа сұйылтуды атқару үшін ... ... ... ... ... ... ... есептеу үшін әр түрлі сұйылтылған пробиркадағы ... ЕПА, КАА ... ... ... агарлы топырақ
Әшби орталығына себеді.
Саңырауқұлақтар мен ашытқыларды бояу және ... үшін ... ... түрлі өзгертілген Чапек ортасын пайдаланады.
Су машинасында балқытылған ... ... ... ... ... ... қабықшысына қалыңдығы 0,5-0,8 см
етіп құяды. ... ... ... ... ... 3-5
даярлайды. Орта қатқаннан соң оның жабынынан ... ... үшін ... ... 60-700 С ... бар
термостатқа кетіреді. Жабын әйнекке топырақ ... ... ... ... және ... ... санын жазып
қояды.
Топырақ микроағзаларын бөліп алу ... ... ... ... ... ... ... пипеткамен бір ... ... ... Әр ... қоректік ... ... ... жаңа ... және сипотель
алынуы тиіс. Зарарсыздандырылған пипеткамен ... ... ... ... алып ... ... ... қоректік
ортаның дәлдеп ортасынан ... осы ... агар ... жақсылап жояды. Топырақ
суспензиясын себу үшін ... 0,1- 0,2 мл ... ... ... ... ... төмен қаратып, 28-370С
термостатқа иқояды. Петри табақшасындағы бактериялар колониясын 3-
5, ... мен ... 5-7, ... 7-15
тәуліктен кейін санайды. Егерде Петри табақшасынан 50-200 ... мен ... 30-50 ... ... ... ... деп ... табақшасындағы колонияларын санау.
Бұл үшін Петри табақшасының табанын тұщы немесе сиямен ... ... ... сегментке бөледі. Егер де қоректік орта мөлдір
болса, колонияларды ... ... ... ... ... сәулесімен
санайды. Саналған колонияларды сиямен нүкте салу ... ... Өте ... ... ... шыны – ... санайды.
Тиісті сұйылтудан себілген Петри ... ... ... ... ... ... орта көрсеткішін
анықтайды да, оны 1г құрғақ топыраққа шағады:
А = (б * в * г) / ... а – 1г ... ... ... жасушаларының
саны. б – Петри табақшасындағы микроағзалар колониясының орта ...... ... г – ... 1 мл сұйықтағы тамшы саны, д
- анализге ... ... ... ... қатар бұл анализ
кезінде топырақ ылғалдығын анықтайды.[23]
2.2.11. Бактерия штаммын ... алу ... ... ... ризосферасынан ажыратылған ... ... ... (АБ). Эшби ... ... ... ... (г/л) манит – 20,0: K2HPO4-O2; M3SO4x7H2O-O2 NaCl-02 K2SO4 CaCo3-
5,0 агар 20,0. Ол ... ... ... ... қоспасын
пайдаланған.
Мақта ризософерасынан 10 г таза топырақ алынып, оны ... суға ... ... 1:1000 және 1:10000 ... петри ыдысына егілді оның ұстінен Эшби қоректік ортасы құйылды.
Бактерияларды ... 3 ... +28 0. ... ішінде жүргізілді.
Микроорганизмдердің сипатты нитрогеназалық белсенділігін біз Федоров
әдісімен анықтадық. 500 мл Эшби ортасына 20г ... ... бор ... ... 1% азот ... ... және 0,5 гр ТТХ-(трефенил-тетразали-хлорид және
қызыл метилен индикатор қосылды. Дайындалған ортаға 5 тәулік арасында өскен
тест культуралары егіліп, 6 ... ... ... ... біз ... ... айналасында қоректік ортаның
қызару аймағын өлшеп оның белсенділігін анықтадық.
Бактериялардың морфологиялық белгілерін біз (Аристовская Т.В. Большой
практикум по ... ... В.Б. ... по ... Д.Г., Асеева И.В., Бабьева И.П., Мирчинк Т.Г. Методы почвенной
микробиологии и биохимии., Теппер Е.З., ... В.К. ... ... ... ... ... пайдаландық.
Бактериялардың капсулаларын бояуда біз Бурри әдісін қолдандық. ... зат ... 1 ... туш ... үстінен өсіп жатқан бактерия
сұйықтығын 1 тамшы тамызып оны шыны айнасы мен жұқа қылып жайылады содансоң
ауада қуратылады. Соң препаратты ... майы мен ... ... ... әдісі: 5 мл тушты алып оны 45 мл ... ... 30 мин ... ... жасалады. Сақтау мерзімі 2
апта.
Лабораториялық зерттеулер мына ... ... ... Қадағалау-дақылды мақта ұрықтарын суға жібітіп егіеді.
2. Сынау (тәжірбе) вариантында мақта ұрығын - ... ... 1 : 10 ... ... егілді. (өсіру).
Лабораториялық сынаулар Доспехова әдісімен жүргізілген.
3. ТЕХНОГЕНДІ ЛАСТАНҒАН ТОПЫРАҚТЫҢ БИОЛОГИЯЛЫҚ БЕЛСЕНДІЛІГІН ЗЕРТТЕУ
3.1.Төменгі сатыдағы өсімдіктерден суспензия мен ... - ... ... дақылдарды алу.
Біз өзіміздің алдымызға қойған мақсаттың бірі бұл Түркістан –
Кентау ... ... ... ... ... ... ... қабілетке ие микроорганизмдерді бөліп
алу және ... ... ... белсенділігенің динамикасына
әсерін зерттеу мақсатында жұмыстар жүргіздік.
Зерттеу жұмыстарымыздың нәтижесінде топыраққа органикалық тыңайтқыш
(көң, өсімдік қалдықтары) қолдану ... біз ... ... 5 ... бактериясын бөліп алдық. Бөлініп алынған бактериялар
арасынан белсенді азот фиксациялаушы ... ие ... ... біз ... ... ... Себебі
микроорганизмдердің азотфисациялаушы қабілетінің көрсеткіші бұл
нитрагеназалық ... ... ... яғни бол ... ... ... С2Н2 этилен С2Н4 формаларына өтеді.
Нәтижеде бөлініп алынған бактериялар арасынан аздаған бактериялар
ол ... ие ... ... ... ... ... ... мен салыстырғанда ең белсендісі бұл № 2 - ші ... ... 3.1.1. – ... 5 – ші ... №2 – дақылымыз колониялардың
айланасында қоректік ортаның қызару аймағы 22 мм ... ең ... ... 9 ... ... ... диаметрі 11 мм, ал бұл көрсеткіш №
- 5 дақылда 8 мм ... ... ... ... ... белсенділігіне ие болмаған дақылдардар –
№1 және № 3 – дақылдар болды.
Сонымен өткезілген ... ... ... тұрып біз №2
дақылды талдап алдық және ... ... біз № 2 - ...... ... бактериялардың нитрагеназалық белсенділігі
|Ажыратылған бактерия-лар |Тәжірибенің уақыты ... | |
| |1 ... |2 ... |
| | |ЕПА ... ... |
| | ... |и-цеттер|саңырау |бактерия-л|
| | ... саны | ... |ар ... ... |7,6 |7.3 |0,23 |0,019 ... | | | | | |
| ... |10,5 |9,5 |0,31 |0,022 ... ... ... |8,2 |7,3 |0,27 |0,020 ... | | | | | ... | | | | | |
| ... |11,4 |10,8 |0,35 |0,038 ... ... |8,3 |7,2 |0,24 |0,025 ... ... | | | | |
| ... |11,9 |10,1 |0,33 |0,041 ... зерттеу жұмыстарының нәтижесінде техногенді ластанған топырақты
суспезия және штаммдармен өңдегенде топырақтың микрофлорасының саны ... ... ... әсер ... ... ... ... жоғары болсада өңделген нұсқада, бақылауға
қарағанда жалпы бактерия саны 7,89%- 9,21% ... ... ... саны ... ... ... Бактерияның жалпы
споралы бактерия саны топырақты азотобактер штаммы мен өңдегенде ... ... және ... ... саны ... өңдегенде азотобактер штаммына қарағанда жоғары болды.
ҚОРТЫНДЫ
1.Бөлініп алынған бактериялар арасынан белсенді азот ... ие ... ... үшін біз ... ... ... қабілетінің көрсеткіші бұл
нитрагеназалық белсенділік болып табылады.
3.Бөлініп ... ... ... ... ... ... ең
белсендісі бұл № 2 - ші дақыл болып ... ... ... ... ... ... ... экологиялық қауіпті жағдайдың өзінде өзің ... ... ... ... ... ... және штаммдармен өңдегенде
топырақтың микрофлорасының саны мен ... ... ... ... ... ... ... нұсқада,
бақылауға қарағанда жалпы бактерия саны 7,89%- 9,21% жоғары болды.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
1. Вилесов Г.И., Давыдова О.Е., ... Н.Н., ... .Г., ... ... И.И. Биологическая фиксация молекулярного азота ... ... ... ... ж.- ... № 4.  ... Глаголева О.Б., Умаров М.М., Злотников А.К. ... ... ... ... в ... и ... культурах
//Микробиология.- 1994.  Т.63.  № 2.  С.221-227.
3. Муромец Е.М., Белавина Н.В., Миронова Т.Н., Каменева С.В. ... ... ... ... Agrobacterium
radiobacter //Микробиология.- 1997. Т.66.  № 4. С.506-513.
4. Ожиганова Г.У. Эффективность использования бактерий рода ... ... ... ... cruentus // ... на соискание
ученой степени к. биол. наук, Казань. 1993. 186 с.
5. Rajaramamohan R. V., Adhya T.K., Patnaik G.K. et al. ... ... nitrogen fixation for ... rice ... ... Congr. Soil Sci., ... July, 1994: Trans. Vol. 4b. Commiss.
3. Poster Sess.- Mexico, 1994. ... Sharma R.D., Pareek R.P., Chandra R. Residual effect of ... ... ... in chickpea on succeeding maize and ... // J.Indian Soc. Soil Sci. - 1995. V. 43.  N4. ... ... Е.Н., Емцев В.Т. "Микробиология" Агропромиздат
8. Мишустин Е.Н. "Микроорганизмы и продуктивность земледелия" Наука 1972
г.
9. Мишустин Е.Н., ... ... ... ... ... 1968 ... ... биология: Учеб. для 10—11-х классов сред, шк./ Под род. Л. К.
Беляева, А.О. ... 3-е изд. М.: ... ... ... ... ... М.: Мир, 1987.
12. Kundu B.S., Gaura A.C. Effect of nitrogen fixing ... ... as single and ... on cotton. // Indian J. ... № 3. 1980. р. ... Ahmed A.H., Khan S., Mandal R., Ali F. The ... of Azotobacter
inoculation on the availability of phosphorus in soil. // Int. ... № 2. 1988. С. ... Reddy M. S. Rahe J. E . Bacillus subtilis B-2 and selected ... in onion seedling rhizospheres effects on seedling
growth and indigenous rhizosphere microflora. Soil Biol. and ... 3. 1989. р. ... ... A.P., Gaor A.C. ... between ... brasilense
and phosphate solubilizing bacteria and their influence on yield and
nutrient uptake of sorghum. // Zbl. Microbiol. № 8. 1988. p. ... Johansen J.E., Binnerup S.J. ... of ... Bacteria ... ... of Turnover of Corbon, ... and ... by Bacteria
in the Rhizosphere of Barley (Hordeum vulgare L.) // J. Microbiol
Ecology. №3, 2002, P. ... Garg Annntia ... S.K., Alok Kalla., Neeru Narula. // J. ... № 1, 2001, P. ... Hu JY., Ong SL., Ng WJ., Lu F., Fan XJ. A new method for ... ... removal bacteria by using three ... types
of electron acceptors. // Water Res. № 12, 2003, ... ... Т.В. ... ... по микробиологии.: М. Высшая
школа, 1962. – 380 с.
20.Ильин В.Б., Степанова М.Д., ... Г.А. ... ... ... ... в системе почва-растениеИзв. СО АН СССР.
Сер биол.-1980-Вып. 3. 89-99 ... ... ... Н.Г., ... А.И.,Платонов Г.В.Поступление
тяжелых металлов в растения в ... от их ... ... ... ... в ... и ... средах/ Тр 2-
го Всесоюз. Совещ.-Л, 1980-198-202 с.
22.Чеботарева Н.А.Результаты ... ... ... почв , ... ... Сб. ... Тр/ ЦИНАО-М.: 1983-29-35 с.
23.Волков С.Н. Землеустройство в условиях земельной ... ... ... ... ... ... функции почвы.-М.:Изд.МГУ,
1986
25.Карпачевский Л.О.Экоглогическое почвоведение.-М.:Изд.МГУ, 1991
26.Кирюшин В.И.Экологические основы почвоведения.-М.:Колос, 1996
27.Кузнецов М.С., Глазунов Г.П. ... и ... ... ... ... ... проблемы агрохимии.-М.: Изд.МГУ 1988
29. Одум М.Ю.Основы экологии/ Пер.с англ-М.:Мир, 1987
30.Орлова Д.С.,Василевский В.Д.Почвенно-экологический мониторинг и ... ... ... ... ... ... ... землю/ Пер. с англ.-М.:Мысль, 1983
33.Влияние атмосферного загрязнения на свойство почв/ Под ред.Л.А.Гришиной.-
М.:Изд. МГУ,1990
34.Гербициды и ... ... ... ... ... Под ... МГУ,1990
35.Голубев А.В.Удобряй не разрушая.-Саратов:Приволжское кн. Изд., 1990
36.Минеев В.Г. Биологическое земледелие и ... ... ... В.Г., Ремпе Е.Г. Агрохимия, ... и ... ... ... ... В.Б. ... по ... М. МГУ, 1976.
39.Доспехов Б.А. Методика полевого опыта.: М. Агропромиздат. 1985.
С.
232-239.
-----------------------
1
2
3

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 56 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 2 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бидай сорттарының физиологиялық және биохимиялық өзгерістеріне құрғақшылықтың тигізетін әсері23 бет
Жетібай мұнай кенішінің топырақ, өсімдік құрамындағы мұнай және мұнай өнімдерін, ауыр металдарды анықтап, қоршаған ортаны ластау деңгейін зерттеу26 бет
«Өсімдіктер жүйесі. Раушангүлділерге сипаттама»25 бет
"шалғын өсімдіктердің сапасын бағалау"4 бет
"Қазақстандағы және дамыған мемлекеттердегі тұтыну себетін, күнкөріс минимумын, ең төменгі еңбекақыны талдау"4 бет
Іле алатауының физикалық-географиялық жағдайы.Улы өсімдіктердің улылық қасиеттерінің ерекшеліктері30 бет
Апелляциялық сатыдағы соттың өкілеттігі23 бет
Аридтену үрдісінің Сырдария өзенінің төменгі ағысындағы топырақтардың шөлденуіне әсері66 бет
Атырау облысының мұнаймен ластанған топырақтарын мұнай тотықтырушы микроорганизмдер көмегімен тазалау30 бет
Биосфераның ғаламдық экологиялық проблемалары: Әлемдік мұхиттың, атмосфераның, топырақтың ғаламдық ластануы. Экологиялық жағдайлар мен экологиялық дағдарыс9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь