Әлеуметтанудың тарихи қалыптасу кезеңдері

ЖОСПАРЫ
1. Кіріспе
2. Әлеуметтану ғылымының негізгі тарихи даму кезеңдері
3. Әлеуметтік ой дамуының негізгі кезеңдері
4. Әлеуметтану ғылымы жөнінде ғалымдардың ой.пікірлері
5. Қорытынды
6. Әдебиеттер тізімі
Кіріспе
Социология (XIX г-дын, 30-40 ж-да қалыптасқан) біршама жас ғылым болып табылады. Өйткені оның ғылым ретінде қалыптасуының өзіне қоғамдық дамудың белгілі кезеңінде ғана қажеттілік туды.
Алайда, социологияның кеш пайда болуы оған дейін қоғам және қоғамдық құбылыстар туралы ойлар болмады деген пікір тумауы керек. Керісінше, ондай ойлар басқа ғылымдардың шеңберінде көріне бастаған болатын. Мәселен, философиялық экономикалық, тарихи, саяси шығармаларда жалпы қоғам, оның кейбір элементтері және оның даму заңдылықтары туралы пікірлер бой көрсете бастады. Осы орайда, Ертедегі Шығыс цивилизациясының — Көне Египет, Вавилон, Үнді, Қытай қоғам туралы пікірі мен ойларын айтуға болады. Мәселен, конфуцийшылар коғамтанушылар болып есептеледі. Олардың қоғам туралы іліміндегі негізгі мәселе — адамдар арасындағы қатынас және тәрбие мәселесі. Конфуций ертедегі Қытай қауымдастығындағы адамдардың өзін-өзі абыроймен ұстау дәстүрін, олардың шыншыл, өнегелі болатын, жаман кылықтардан бойларын аулақ ұстау дәстүрін көрсетеді. Сондай-ақ Кофуций кейінгі адамдардың бойындағы ондай моральдық нормалардың азайып бара жатқандығын атап өтеді. Адамдардағы популизмге, атаққұмарлықка ұмтылу пиғылдарының өріс алу тенденциясын, кегін екінші біреуден алу, өз кемшілігін түзету қасиеттерінің жоғалу тенденцияларын көрсетеді. Конфуций этикасы қайырымдылық , кішіпейілділік , адамды сүю тура жолмен жүру сияқты принциптерге сүйенеді. Сайып келгенде, Конфуций адамдар арасымдағы әлеуметтік қатынасты — борыш пен заңды мойындайтын, орынға коятын адам мен өз пайдасын көздейтіп адамды салыстыра отырып, олардың адамдық образдарындағы айырмашылықтарды ашу арқылы көрсетеді. Бірінші образдағы адам бірлікке, татулыққа ұмтылатындығын, ал екіншісінің оған кері құбылыстарға ұмтылатынын баса айтқан.
Ежелгі Үндістанда әлеуметгік ойлар буддизм мен джайнизм мектептерінің социологиялык мифтерінде біршама карастырылған. Мәселен, джайнизмнік этикалық, эстетикалық жүйесінде адам мінез-құлқындағы кейбір нормалар мен тақуалық (аскетизм) мінездің кей формалары берілген. Тақуалық (аскетизм) дегсн нәпсіні тый деген мағынаны береді. Ондай норманың бірі ретінде ахисаны алады, яғни тірі жанға зиян келтірмеу принципі.
Әлеуметтік теорияның біршама айқын элементтсрі ежелгі Грецияда қалыптаса бастады. Мәселен, әлеуметтік пікірдің кейбір элементтерін Гомер мен Гесиодтың шығармаларынан кездестіруге болады. Алайда, ежелгі Грек
ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

1. Дүйсенов М.С. Дін социологиясы. А., 2003,
2. Тұрғынбаев Ә.Х. Социология тарихы. А., 1996,
3. Раев Д.С., Өмірқожа С.И. Социологиялық парадигмалар.
4. Рахметов К.Ж., Күнхожаев Н.,
        
        ЖОСПАРЫ
* Кіріспе
* Әлеуметтану ғылымының негізгі тарихи даму кезеңдері
* ... ой ... ... кезеңдері
* Әлеуметтану ғылымы жөнінде ғалымдардың ой-пікірлері
* Қорытынды
* ... ... ... (XIX ... 30-40 ж-да қалыптасқан) біршама жас ғылым болып табылады. Өйткені оның ғылым ретінде қалыптасуының өзіне қоғамдық дамудың белгілі кезеңінде ғана қажеттілік ... ... кеш ... ... оған ... ... және ... құбылыстар туралы ойлар болмады деген пікір тумауы ... ... ... ... басқа ғылымдардың шеңберінде көріне бастаған болатын. Мәселен, философиялық экономикалық, тарихи, саяси шығармаларда жалпы қоғам, оның кейбір элементтері және оның даму ... ... ... бой ... ... Осы орайда, Ертедегі Шығыс цивилизациясының -- Көне Египет, Вавилон, Үнді, Қытай қоғам туралы ... мен ... ... болады. Мәселен, конфуцийшылар коғамтанушылар болып есептеледі. Олардың қоғам туралы ... ... ... -- ... арасындағы қатынас және тәрбие мәселесі. Конфуций ертедегі Қытай қауымдастығындағы адамдардың ... ... ... ... олардың шыншыл, өнегелі болатын, жаман кылықтардан бойларын аулақ ұстау ... ... ... Кофуций кейінгі адамдардың бойындағы ондай моральдық нормалардың азайып бара ... атап ... ... ... атаққұмарлықка ұмтылу пиғылдарының өріс алу тенденциясын, кегін екінші біреуден алу, өз кемшілігін түзету қасиеттерінің жоғалу тенденцияларын көрсетеді. ... ... ... , ... , ... сүю тура жолмен жүру сияқты принциптерге сүйенеді. Сайып ... ... ... ... ... қатынасты -- борыш пен заңды мойындайтын, орынға коятын адам мен өз пайдасын көздейтіп адамды ... ... ... ... ... ... ашу арқылы көрсетеді. Бірінші образдағы адам бірлікке, татулыққа ұмтылатындығын, ал екіншісінің оған кері ... ... баса ... ... ... әлеуметгік ойлар буддизм мен джайнизм мектептерінің социологиялык мифтерінде біршама карастырылған. Мәселен, джайнизмнік этикалық, эстетикалық жүйесінде адам мінез-құлқындағы кейбір нормалар мен ... ... ... кей ... ... ... ... дегсн нәпсіні тый деген мағынаны береді. Ондай норманың бірі ретінде ахисаны алады, яғни тірі ... зиян ... ... теорияның біршама айқын элементтсрі ежелгі Грецияда қалыптаса бастады. Мәселен, әлеуметтік пікірдің кейбір элементтерін ... мен ... ... ... ... ... ... Грек философтарының арасында қоғамға және коғамдық институттарға ерекше көңіл бөлгендер софистер болды. ... ... ... табиғатқа баса назар аударса, софистер адам мен коғамға басты назар ... ... сол ... ... ... ... ... философтарды адам мен қоғам мәселссіне көңіл аударуға мәжбүр еткен болатын. (кастаға) бөледі: жоғарғы билеуші топ, қолөнершілер және құлдар. Адамдар ... ... ... ... ... Платонның пікірінше, табиғатынан тең емес. Жаратылысынан адамның бірі аристократ, екіншісі шаруа, үшіншісі құл болып туылады және өмір бойы ... ... ... соны ... ... ... олар тату өмір ... тиіс, өйткені олардың бәріне ортақ нәрсе -- Жер-Ана деп ... ... ... ретінде пайда болып қалыптасуы батыста француз философы О. ... ... ... ... Ол ең ... Батыстағы позитивистік философияиың негізін салушы болып есептеледі. Оның 1830-шы жылдары Позитивті философиянын курсы деп аталатын 6 томдық еңбегі жарық ... Міне осы ... ... оның ... ... ... ... осы еңбегінің 3-ші томында алғаш рет Конт ... ... ... ... және ... ... ... зерттеу мақсатын кояды. Міне осы пікір социологияның ғылым ретінде пайда болып, дамуына ... ... ... ... ... даму ... ХІХ ғасырдың 30-40 жылдары өз алдына дербес ғылым болып қалыптасты.Оның негізін салушы Огюст Конт (1798-1857ж.ж) болды. Оның ... ... ... ... дамуының сатыларға жіктелуі туралы идея жатыр.Жалпы, О.Конттың тұжырымдамасы бойынша, әрбір қоғамды ақыл-сана, жалпы идея басқарады деген идеалистік ой жатыр.Сондықтан ... ... ... ... адамдардың интеллектуалды ақыл-ойының, санасының бір ізгілікпен дәйекті дамуының 3 кезеңі, яғни теологиялық, метафизикалық және позитивистік сатыларын тұжырымдау арқылы түсіндіреді.Бірінші, яғни ... ... адам ... бір құбылыс, процесс, зат болмасын, оларды діни тұрғыдан түсіндіруге ... ... ... пен ... байланысты жоқ ғажайып, абстрактілі ұғымдарды қолданды. Екінші, яғни метафизикалық сатыда адам табиғаттан, өмірден тыс абстрактілі ұғымдардан бас тартты,ендігі жерде құбылыстарды, ... ... мәні мен ... ... ... ұғымдардың негізінде түсіндіруге тырысты.Бұл кезеңнің басты қызметі - ол ... да бір ... ... ... ... ... сын ... өткізіп қарауды қажет етеді. Сөйтіп екінші кезең адамның интелектуалды дамуының ғылыми түрін, яғни позитивизмді ... ... яғни ... ... адам ... ... ... абстрактылы мәндері мен мазмұндарынан, себептерінен бас тартады.Ол тек қана құбылыстарды ... ... ... ... ... пен ... белгілеп отырады.О.Конттың пікірінше, ғылым позитивтік сипатта болуы керек, ол үшін нақты фактілерді ... ... ... ... - бұл ... ... мен процестер.Ғылымдардың дамуы, бір кезеңнен екінші кезеңге өтуі ... ... ... ол бір ... ... ... ... алатын бір қағида - ғылымға қарапайымнан күрделіге, төменнен жоғарыға қарай даму тән.Обьект қарапайым болған ... одан ... ... ... ... тезірек болды.Осыған орай позитивтік әдіс алғаш рет математика, физика, астрономия, химия, биология ғылымдарында қолданған.Ал, әлеуметтану жағымды,оң ... ең ... ... өйткені ол құбылыстарды, процестерді зерттегенде әдістерге сүйенеді.Позитивтік әдіс теориялық әлеуметтік талдауларда бақылау, салыстыру, эксперимент, т.б. арқылы алынған ... ... ... ... сүйенеді.
Әлеуметтанудың шығуына екінші бір үлкен себеп болған оқиға, ол О.Конттың өзі ашқан еңбектің бөлінуі және оны ... ... заң ... Бұл ... ... ... ... үлкен маңызы болды, өйткені бір жағынан осылардың негізінде қоғамда әлеуметтік және маманданған топтар пайда болды, қоғамда ... ... ... тұрмыс жағдайы біршама жақсара бастады. Екінші жағынан, бұл факторлар қоғамға кері әсер етті, өйткені ... ... бір ... ... кішігірім топтардың қолына жиналуынан әкелді, сөйтіп қанаушылыққа жол берді. Әлеуметтік сезім бір ... ... ... ... орай ... ... корпоративтік бірлестіктері, одақтары шықты, олардың ішінде корпоративтік эгоисттік мораль пайда ... ... ... осы ... ... ... келісімді тек әлеуметтану ғылымы реттеп отырады. О.Конттың әлеуметтану тұжырымдамалары әлеуметтік статика және әлеуметтік динамика ... ... ... Әлеуметтік статика қоғамдық өмір сүру жүйенің шарты мен даму заңдылықтарын ... Бұл ... ... әлеуметтік институттардың негізгі түрлерін, яғни отбасын, мемлекетті, дінді алып қарайды. Олардың ... ... ... ой ... ... кезеңдері
Қоғамдық өмірде әлеуметтік мәселелерді талдау талпыныстары ерте кезден басталса да, әлеуметтану жеке ғылыми пән негізінде 19 ғасырдың 30-шы жылдары ғана ... ... ... ... ... ... көріністер көптеген ғасырлар тоғысында дамып келді.
Әлеуметтанудың алғышарттары қоғамның өзіндік ... ... ... ... ... білім алу сұранысынан белгіленеді. Әлеуметтанудың түп-тамыры жалпы өркениеттің табиғатын айқындайды. Бұл әлемдік ... ... ... ... ... құрылымның пайда болуы мен әр түрлі мәдениет өзара байланысының қалыптасу ... ... ... мен тұтас әлеуметтік әлемді біліп, тану қоғам жөнінде ... ... ... ... ... тарихын бірқатар кезеңдерге бөледі.
Бірінші кезең Ежелгі әлем қоғамы жөнінде әлеуметтік білімдердің қалыптасуын мен дамуын қамтиды. (миф пен эпос: ... ... ... ... ... Греция мен Ежелгі Римдегі әлеуметтік және саяси оқытулар).
Екінші кезең ортағасыр мен Қайта өрлеу дәуіріндегі әлеуметтік білімнің дамуын ... ... ... мен ... ... өзгерісі. Августин Блаженный Теософиясы. Қайта өрлеу дәуіріндегі қоғам ... ... ... мен ... Н.Макиавелли, Ж.Боден, Т.Гоббс және т.б. әлеуметтік ойларының қалыптасуы).
Үшінші кезең 17-18 ғасырдағы адам мен ... ... ... ... ... ... мен ... келісім концепциясы. Ш.Монтескье, Ж-Ж. Руссо және т.б. әлеуметтік концепциялары. Консерватизм мен либерализм ұғымдары.
Әлеуметтік тарихтың төртінші кезеңі 19 -20 ғасырды қамтиды. Адам ... ... ... Конт әлеуметтануы. Эмпирикалық социологиялық зерттеулердің қарқынды дамуы. Әлеуметтану позитивизмінде методологиялық бағыттың ... Конт ... ... ... ... ... жеке саласы ретінде академикалық әлеуметтану кезеңі басталады. Түрлі ғылыми мектептер қалыптасады: натурализм, эволюционизм, ... ... және т.б. 19 ғ. аяғы мен 20 г. басы ... ... терең дағдарысымен байланысты, бұл қызығушылықтың әлеуметтік әрекет пен ... ... ... ... ... ... әдістері мен тұлға әлеуметтану концепциясының құрастыруымен байланысты болды (М.Вебер, Э.Дюркгейм және т.б.). 20 ғасырдың 20-80жылдар аралығында әлеуметтануда қазіргі ... ... ... ... ... ... пен зерттеу әдістерінің жетілу үрдісі жүрді. 80-шы жылдардан бастап әлеуметтану дамуында жаңа қазіргі кезең басталады.
Әлеуметтану ғылымы жөнінде ғалымдардың ой-пікірлері
Әлеуметтану ... 1832 жылы ... ... 19 ... ... ... Огюст Контпен (1798-1857) алғаш рет қолданылды). Ол қоғамдық өмір құбылыстарын тарихи және жүйелік аспектілерінде біліп тануа талпыныс жасады. Конт ... ... ... ... ... және т.б. Конт ... әлеуметтану жаратылыстану ғылымына сай, әлеуметтік құбылыстарды эмпирикалық және аналитикалық түрде зерттеу және ... ... ... ... Бұл әлеуметтанудың ауызша, абстрактылы талдаудан алшақтап, , яғни қоғамдық өмір мәселелерін қолайлы шешу қабілеті деп тұжырымдады. Конт ... ... ... мен ... динамикаға ажыратады. Әлеуметтік статика қоғамды олардың элементтерінің тұтастығы мен тепе-теңдігі жағдайы ретінде зерттейді және негізгі заңы ретінде әлеуметтік ... ... ... ... ... ... - ... адам, өмір шарттарын зерттеу. Әлеуметтік динамика қоғам дамуының жетекші күшін айқындайды. Конт мазмұндауында мұндай күштерге; экономикалық табиғи ... ... ... ... ... адам ... ойы, көз-қарастары жатады. Әлеуметтік статика, өмір сүру заңдарын қарастырса, әлеуметтік ... ... ... ... мен ... сипаттайды. Конт қоғам тарихын үш кезеңге бөлді: теологиялық, метафизикалық және позитивтік.
Теологилық кезеңді Конт қоғам дамуының белгілі кезеңі 17-18 ... ... ... деп ... Сол ... идеялық сипаттағы негізгі үстем күш дін болды. Бұл кезеңде адамзат санасы құбылыстардың не бастапқы не соңғы себебін табуға тырысады. Адам ... ... ... ... кезең - метафизикалық. Қоғамда абстракция, ... ... ... ... ... Конт материалистік философия мен революциялық қағидаларды жатқызады. Бұл концепцияларды сынға алып, ол марксизмнің, әсіресе таптық күрес жөніндегі көз-қарастарымен келіспеді.
Үшінші кезең - ... Конт ... ... ... үшін ең лайықты кезен деп сипаттады. Бұл діни, философиялық тұжырымдамалардан алшақтап, эмпиризм,физикализм, позитивизм принциптер негізінде қоғамның барлық ... ... ... - ... ... ... ақиқат дерегі ретінде тәжірибе болып табылады. Позитивизм - пәніне нақты фактілер ғана жатқызылады. Физикализм - бұл ... ... ... ... ... түсініктер. Осымен Конт әлеуметтануды жаратылыстану ғылымдары, әсірессе физика үлгісі бойынша бағыттады.
Әлеуметтану қоғам дамуын табиғат заңдарынан ажыратылмайтын, универсалды заңдарды қарастыруға ... Өз ... ... ол төрт әдіс ... іске ... ... ... салыстырмалы және тарихи әдіс.
Әлеуметтанудың кейінгі дамуына Конт еңбектерінің маңызы зор болды. Қазіргі батыс ... ... ... ... деп ... Конт еңбектерінде нақты эмпирикалық зерттеулерге көшу алғышартын қалыптастырды.
19ғ. аяғы мен 20ғ. ... ... ... ... бағыттарының сипаттамасына тоқталайық.
19ғ. аяғы мен 20ғ. басындағы батыс әлеуметтануының ... ... ... ... ... ағза ... ... қарастыруы және әлеуметтік өмірді биологиялық заңдылықтар негізінде түсіндіруге талпыныс жасаған бағыт. Оның негізгі өкілдері Г. Спенсер, Л.Гумплович, А.Гобино және ... ... ... ... ... салушылардан гөрі, қоғам ағза деп дәйектеді және қоғам мен ағза арасындағы жаңа ұқсастықтарды іздеумен айналысты. Олардың ойынша, ... ... ... қызметі, ағзадағы қанайналым қызметімен тең келеді, ал үкімет қызметі бас миы қызметіне ұштастырылады.
Герберт Спенсер (1820-1903), ағылшын философы мен ... ... ... ... бағыттың көрнекті өкілі болып келді. Ол қоғамды биологиялық ағза аналогиясында қарастырды. Спенсердің әлеуметтік ... ... ие ... Ол ... ... ... ... ағза ретінде оның негізгі құрамдас бөліктерінің өзара әрекет дамуы негізінде қарастырылады. Қоғам ... тірі ағза ... ... ... ... басты еңбегінде, қоғамды зерттеуде эволюциялық-тарихи тәсіл құрылымдық-функционалдық және жүйелік ұштас келеді. Әлеуметтік ағза үш ... ... , және ... ... екі түрін ажыратты: әскери және өндірістік. Олардың әрқайсысында өмір сүру күрес құралдары әртүрлі ... ... ... түрі ... қайшылықтарға бағытталса, ал екіншісі өндірістік бәсекеге, яғни жігер, күш, қабілеттер негізінде жеңіске жетеді. Осындай күрес түрі қоғам үшін қолайлы, себебі бұл ... ... және ... ... өсуіне әкеледі. Конт сияқты, Спенсер әлеуметтік дамудың органикалық үрдісіне күштеп араласу талпыныстарын, мысалы, революцияны жағымсыз бағалады. Социализмнің ... ... ... бұл жүйе ... ... ... ... деп дәйектеді. Бір уақытта ол теңдік жақтасы ... ... ... ... мен заң ... ... түсіндірді. Спенсердің әлеуметтік қағидасы функционализм және құрылымдық функционализм сияқты батыс мектептердің ... ... ... тигізді.
Әлеуметтануда натуралистік бағытқа жаратылыстану ғылымдарының таным құралдары мен әдістеріне сүйенетін, концепциялар жатады. 19ғ. мен 20ғ. басында батыс әлеуметтануда ... екі ... түрі ... социал-биологизм және әлеуметтік механицизм. Механицизм жақтастары қоғамдық өмір мен адам ... ... ... ... ... ... түсіндіруге тырысты.
Бірінші кезекке қандай да табиғи факторлар немесе әлеуметтік дамудың қозғаушы күштерін, ... ... ... ... ... ... ... натуралистік мектептердің жіктелуіне негіз болды. Осылай биорганикалық мектеп әлеуметтік тұтастық құрылымына назар аударса, нәсілдік-антропологиялық - ... ... ... оның ... ... мен ... ... өмірге ықпалын, ал социал-дарвинизм - өмір сүру үшін күрес пен тұқым қуалаушылық, географиялық мектеп - ... сала мен ... ... ... - ... ... ... бұл барлық табиғаттағы қозғалыс күшін адамның қозғалыс күшімен ... ... 19ғ II ... 20ғ басында пайда болған антропологиялық мектептің негізгі бағыттары төмендегідей болаты:
а) әлеуметтік өмір мен мәдениет антропологиялық қозғалыс факторының нәтижесі;
ә) ... ... ... ... ... және ... ... бір- бірімен тең емес;
б) көпшілік қауым байланысқан жалпы ... ... ... ... тарихи процестердің негізгі субъектісі болып табылады;
в) адамның әлеуметтік тәртібі немесе қозғалысы бұл биологиялық үрдістермен байланысты.
Демографиялық мектеп (өкілдері М. Ковалевский, К. ... Дж. ... ... ... мен ... ... әлеуметтік -мәдени құбылыстарға ықпалын зерттеуге көніл бөлді. Өмір үдістерінің статистикалық зерттеулері (туу, өлу, неке, ажырас және т.б.) арнайы халық ... ... ... ... факторлары мен халықтың мөлшері әлеуметтік ұйымдастырудың, саяси құрылыстың, идеологияның ... мен ... ... - бұл әлеуметтік мектептің негізгі оқытуын құрайды.
Географиялық мектеп өкілдері: Э. Реклю, Ж. ... Л. ... ... өмірлік кеңістік мемлекеттің саясатын белгілей алады. Бұл мектеп әлеуметтану үшін құнарлы ойлар әкелді, географиялық ортаның және оның ... ... ... ... және т.б) ... ... мектеп (Л.Уорд, Ф. Гиддингс, Г. Тард, Г. Лебон, Ч. Кули). Әлеуметтануда психологизм әлеуметтік үрдістерді адамдардың ... ... ... ... ... бағытының 19ғ. соңында пайда болуы, психология жетістіктерімен, әсіресе тәжірибе саласында ... ... ... ... ... құбылыстарға мағлұматтардың қанағатсыздығы, адам тәртібі мотивациясының психологиялық механизміне әлеуметтік ойдың ... ... ... ... ... ... ие болды. Онда психологиялық эволюционизм (өкілдері Л.Уорд пен Ф. Гиддингс), топтық психологиялық (француз социологы Гюстов Лебон), еліктеу психологиялық (француз социологы ... ... және ... ... ... ... ... қағидалары ажыратылады.
Лестер Уордт оқытуларында әлеуметтік күштер концепциясында ... ... ... - бұл ... тілектер: аштық, шөл, жыныс сұраныстары. Олардың негізінде қосымша әлеуметтік күштер - интеллектуалды, моральды, эстетикалық. ... ... ... ... ... табылады.
Уордтың әлеуметтану дамуына тигізген қадамының мәні, белсенді сипаттағы әлеуметтік ... ... роль адам ... ойнайды. Уорд американ әлеуметтану ассоциациясының негізін қалаушысы және оның бірінші президенты ... ... ( ... ... түсіндіруде объективты сипаттамаларды емес, субъективті, әсіресе жетекші орынды ынтымақтастық сезімі ... Бұл ... ол ... ... ... қолданды.
Гюстав Лебон топтық психология идеясын құрастырды. Онда ол адамдар тобы, сезімдері ортақ және белгілі жетекшінің ... ... ... бұқара немесе тобыр түсінігімен жалпыланған. Тобырда адам өзінің жеке санасың жоғалтып, тобыр адамына айналады.
Келесі әлеуметтанушы ... ... ... ... ... деп ... ... еліктеу қағидасы тұлғааралық және топтық өзара әрекет саласына таралады. Әлеуметтанудың негізгі әдістері ретінде Тард археологиялық және статистикалық ... ... ... ... ... ... қолданса, екінші әдіс қылмыс мәселелерінің әлеуметтік-статистикалық зерттеуінде қолданылады.
Чарльз Кулидың (1864-1929) интеракционизм оқуларында тұлға мен қоғам қарама-қарсылығында олардың өзара ... мен ... ... орын ... Ч.Кули әлеуметтану қағидасына бірінші топ және қосымша қоғамдық институт түсініктерін енгізді. Бірінші топты тұрақты қатынас ұсталатын, қызығушылық, ілтипат, түсінушілікпен ... ... ... ... ... студенттік топ, балалар ұжымы). Қосымша қоғамдық институттфр (сынып, ұлт, партия және т.б) қоғамның әлеуметтік құрылымын құрайды.
Әлеуметтанудағы психологиялық бағыт тұлғаның, әлеуметтік ... ... ... мәселелерін зерттеуге мүмкіндік берді.
Жиырмасыншы ғасырдың басында әлеуметтік ойдың дамуына француз ғалымы Э. ... (1858- 1917) мен ... ... ... ... ... етілді.
Дюркгейм (басты еңбектері- , ) жаңа әлеуметтік ойды құрастырды. Оның мәні қоғамды әлеуметтік фактілер жиынтығынан қалыптасқан, ... ... ... ... Осы ... зерттеу әлеуметтану пәнін құрайды. Әлеуметтік фактілерді статистикалы түрде ... ... ... ... ол ... әдеттерді, дәстүр, тәртіп ережелерді жатқызды. Дюркгейм пікірі бойынша, барлық адам көріністері тәртіп үлгілерінде ... ... ... ... бағалау, жалпы сезімдер мен әрекеттер. Оның ойынша, бұның бәрі ұжымдық ... ... ... зор ... қоғамды құнды-норма жүйесі ретінде белгілеуі жатады. Әлеуметтік тәртіп үнемі қандайда бір тәртіп ережелерімен реттеледі. Анатомия концепциясына негізделіп, ол ... ... ... ... ... нәтижесі негізінде келесі қорытындыларға келді, дағдарыс немесе айқынды өзгерістер кезінде өзін-өзін өлтіру ... ... ... өседі.
Неміс социологы М. Вебер де әлеуметтанудың дамуына елеулі үлес қосты. К.Маркстың отандасы Дюркгейм мен бір ... өмір ... ... көз-қарастарымен елеулі ажыратылды. Дюркгейм мен Маркс жетекшілікті қоғамға бағыттаса, Вебер жеке адамға және қоғамның даму себебіне әлеуметтік құндылықтарды ... ... ... тек жеке адам ғана ... ... пен ... ие болады. Ғылыми айналымға , түсініктерін еңгізді.
Вебер социологиясының негізі болып идеалді ... ... ілім ... ... түр - бұл объективті эмпирикалық ақиқатты емес, ойлаудың нәтижесін, ғалымның іс-әрекетін бейнелейтін теориялық конструкциясын айқындады. Идеалды түр - бұл ... ... ... танып, білудегі жүйелеу әдісі. Идеальды түрлер 2 түрге бөлінеді: тарихи (тарихты бейнелейді), социологиялық (ғалыммен жасалады).
Оның идеалды түрлер жөніндегі ілімі ... ... ... ... Әлеуметтанудың пәні болып адамның және әлеуметтік топтардың әрекетін зерттеу саналады. Әлеуметтанушы ... ... ... сол, ... ... ... белгілі бір мән береді. Мұндай мәндік әрекеттерді зерттеу социологияның пәні болып табылады.
Вебердің маңызды идеясы бұл ... ... ... ... ... ... рационалды әрекет идеясы. Бұл тенденция қоғамдық өмірдің барлық саласын қамтиды. Ал бұл рационалдықтың ... ... ең ... - ... ... бюрократияландыруға бағытталған тенденция саналады.
Батыс социологиясының дамуында сонымен қатар, веберлік дін әлеуметтенуы үлкен рөл ойнады. Оның пәні болып батыс ... ... ... ... шаруашылық этиканы зерттеу болады.
Түсінетін социологияның идеяларына неміс социологы Георг Зиммельдің (1858-1918) ... ... ... Ол әлеуметтік әдістерді қолданылатын табиғат жөнінде ғылымдардың, қоғам жөнінде ғылымдардың ерекшелігін ... ... ... ... ретінде Зиммель таным пәнін зерттеуде түсініспеушілікті, яғни бекітті.
ХХ ғасыр басында ... ... мен ... социологияның дамуы эмпирикалық социологияның күрт өсуімен ерекшеленді. Бұл дегеніміз - арнаулы әдістерді қолданумен өмірдің нақты ... ... мен ... бағытталған әлеуметтік зерттеулер жиынтығы. Бұл үрдіс, ең алдымен, қоғамның тез және қарама-қайшы әлеуметтік-экономикалық дамуының шарттарымен белгіленеді, әсіресе, американдық. Эмпирикалық социологияның ... ... ХІХ ... ерте ... ... жатыр, әлеуметтік статистика мен әлеуметтік гигиенаның мағлұматтары мен әдістерінде белгіленеді. Статистиканың А.Кетле, Ч.Бут, А.Левенштайн сияқты ғалымдары бұл ... ... ... ... кейін кірген әдістерді пайдалану арқылы өткізді. Бұл әдістерге: құжаттар анализі, анкеталық ... ... ... ... ... ... ... білім саласында сандық өзгерістермен байланысты болды. ХХ ғасырдың 20-30 жылдарында алғаш рет АҚШ-та құрылып, бірте-бірте басқа елдерге кең тарады. ... ... ... ... жаңа түрін қалыптастырды. Бұл эмпирикалық әлеуметтану саласынан социологиялық қағидаларды ығыстырудың басталуына әкелді. Осы уақытта социологиялық қағидалық ... ... даму ... өтті. Дәл осы кезеңде әлеуметтануда теориялық және эмпирикалық зерттеудің деңгейлері - макро және ... ... ... ... ж.ж. ... ... ... мен У.Томастың деген еңбегі әлеуметтануда эмпирикалық әдістердің дамуы мен бекітілуінде ... рөл ... Дәл осы жолы ... рет жеке бас ... анализінің әдісі өңделген және негізделген. Осы әдісте белгілі бір қиындықты шешу үшін адамның әлеуметтік оқиғаларға қатысын көрсететін материалдарды жинайды және ... Осы ... ... әр түрлі әлеуметтік топтар сипатталады, топта болатын белгілі әлеуметтік-психологиялық үрдістер ойластырылады.
Мәдени құндылықтар мен жеке тұлғалар ... ... жеке ... ... ... бейімделу үрдісі мен механизмін білу үшін, Знанецкий мен Томас АҚШ-қа кеткен және Отанында қалған жанұялардың арасындағы ... және ... ... талдады.
Фунционализм тарихының маңызды кезеңіне американдық нұсқауы (П. Парсонс, Р.Мертон және т.б.) айналды, олар ... ... ... ... ... таратты.
Американ социологы Роберт Мертон (т.ж. 1910) құрылымдық функционализм теориясы мен әдістемесінің құрастыруына елеулі үлес қосты.
Құрылымдық тәсіл негізінде ... ... ... және оның ... ... институт немесе үрдіс) оның құрамына кіретін бірліктердің аналитикалық есептеуін жүргізеді. Шығарылған статистикалық жағдай әлеуметтік өзгеріс үрдісінің анализі үшін ... бол ... ... элементтерден тұратын күрделі, статистикалық жүйе ретінде қарастыратын ... ... ... ... ... ... және ... тұлғалардың функциональді тәртіптері, әр түрлі деңгейдегі ұйымдар мен жүйелер жөніндегі көріністерге негізделеді. Функционализм ... ... ... тығыз байланыста болатын компоненттерден тұрады.
Мертон бойынша, функция деп берілген жүйенің реттелуі мен оның ортаға бейімделуіне ... ... ... ... керек, ал дисфункция кері үрдіс.
Осы құрастырулар негізінде, ол өзінің атақты ... ... ол кіші ... ... мен кең ... ... ... делдалдық рөлін атқарды. Социологиялық зерттеудің қағидалық және ... ... ... оның ... ... ... айқындады.
Американ әлеуметтанушы-теоретигі (1902-1979) Толкотт Парсонс американдық әлеуметтанудың және ... ... ... ... ... зор болды.
Әлеуметтанудағы іс-әрекет қағида мен құрылымдық-функциональдылық мектептің негізін қалаушысы Парсонс, адам шындығын оның барлық ерекшелігінде толығымен қамтитын, ... ... ... ... ... ... ... тырысты. Нәтижесінде Парсонс құрамына мәдени, әлеуметтік, органикалық және жеке басты жүйелерді кіргізетін, өзара ... ... ... ... ... комплексті қалыптасқан моделін құрды. Осы модельді құру ... ... ... ... жүзеге асыруда белгілі бір мүмкіндіктерге ие болған іс-әрекет субъектісінің құрылымын қарастырған. Әлеуметтік іс-әрекеттердің құрылымы ... ... ... белгілі бір жағдайдан, шарттан тұрады.
Парсонстың бүкіл әлеуметтік іс-әрекеттердің жүйесі қоғамның жүйе құрылысы негізінде негізделеді, бұл әр жүйенің 4 ... ... ... білдіреді (икемдеу, мақсатқа жету, бірігу және үлгілерге сай келу).
Индустриялды социология - ... ... ... ... саласы. Оның өкілдері өнеркәсіптегі адамдардың еңбек қатынастарын зерттеумен және өңдірістің тиімділігін ... үшін ... ... ... ... айналысады. Индустриялды социологияның теориялық - әдістемелік негізінің қызметін тейлоризм Э. Мейо, Д. Макгрегор және т.б. концепциялары ... ... ... ... белгілі социологиялық зерттеулер, тек жеке жұмыс орнында ғана ... ... ... ... - ... де қатысты.
Американ социологы және психологы Элтон Мейо (1880-1949) американдық индустриалды ... және ... ... қалаушылардың бірі.
Мейонның теориялық концепциясының негізіне келесі принциптер жатыр:
1) адам ... ... ... контекстіне енгізілуін мен бағытталуын белгілейді;
2) бағынудың қатал иерархиясы мен бюрократтық ұйыдастыруы адам ... мен оның ... сай ... ... ... өнімдерге емес, көбінесе адамдарға бағытталуы керек.
Мейо бойынша, бұл принциптер қоғамның әлеуметтік тұрақтылығын мен индивидтердің өз ... ... ... етуі ... ... ... ... өмірі ерекше өтті. Дарынды ғалым сол кезде Ресейде тұрып-ақ эсерлер партиясының өкілі ретінде саяси ... көп ... ... 1922 жылы ол ... қуылып, АҚШ-та орнықты. Өзінің концепциясының негізгі бөлігін Ресейде жасады да, ... ... ... АҚШ-тағы эмпирикалық тенденцияны сынға алып, мәдениет кең түсінігінің ... ... ... ... ... оқытуларын дамытты. Өз дүниетанымының басынан оған гуманитарлық білімді өз уақытындағы тұтас, унифициалды жүйемен байланыстыру талпынысы тән ... ... ... маңызды факторы әрқайсысы меншікті көзқарасы бар доминантты мәдениетті жүйенің құлдырауы болды. Сорокин ... ... ... ... ... ... белгілі сезімдер негізінде қабылданады);
2) (шындық интуиция көмегімен танылады);
3) (екі ... ... ... ... ... ... ерте кезде-ақ айналыса бастаған әлеуметтік мобильділік пен стратификация концепциясы мен ... ... өте ... ... ... ... - ... тарихтан тыс, қалыпты жағдайы және өзіне тек индивид пен топтардың жылжуын ғана емес, ... ... ... яғни адам ... негізінде құрылған және жетілдірілгендердің бәрі, бір әлеуметтік жағдайдан ... өту ... ... ... ... ... мобильность қоғам стратификациясының бірдей деңгейдегі әлеуметтік топтардың бірінен екнішісіне өтуін көрсетеді. Көлденең мобильділік қоғамдық стратификацияның бір ... ... ... бір ... ... ... ... айқындайды. Көлденен мобильділік (кәсіптік, саяси және экономикалық) - индивидтің бір сатыдан екінші сатыға ... ... оның екі түрі ... ... және ... яғни әлеуметтік өсу мен әлеуметтік кему. Мобильді қозғалыстың субъектісіне тек тұлғаны ғана емес, әлеуметтік топты да жатқызуға ... ... ... қазіргі социологиялық жағдайын түсіну және оның даму перспективасын айқындау үшін парадигма ... ... ... ... ... барысында ғылыми қауымдастыққа мәселелерді айқындау мен оларды шешуде моделін ұсынады және бәрімен танылған ғылыми жетістіктерді білдіреді. Барлық ғылымдардың ... ... ... жаңалармен алмастырудың революциялық үрдісін белгілейді.
Американ зерттеушісі Джордж Ритцер қазіргі батыс әлеуметтанудың үш негізгі парадигмасын белгілейді:
Құрамына ... ... мен ... ... ... кіретін фактуалистік парадигма.
Дефиционистік парадигманы, оған символикалық интеракционизм, феноменологиялық социология, этнометодология.
Бихевиоризмнің әлеуметтік парадигмасын (әлеуметтік айырбас концепциясы және ... ... ... ( ... ... ... ... фактілердің екі тобына - әлеуметтік құрылымдарына және әлеуметтік ... ... ... - ... - әлеуметтік фактілерді оқуға емес, оларды анықтайтын тәсілдерді оқуға негізделген. Зерттеу объектісі болып ішкі және субъектаралық және ... ... ... ... ... .
Үшінші парадигма - парадигмасы. Әлеуметтік бихевиористер ... ... екі ... ... ... келеді. Өйткені олар жалғыз әлеуметтік шындықты көрсететін адам тәртібін байқамайды.
Екі кезеңнің келесі парадигмастикалық ерекшеліктерін бөліп көрсетуге ... ... ... ... және т.б. біріктірген классикалық социологиялық көзқарас, ол ... яғни ... ... және ... адамға негізделген. Қазіргі батыстық социологиялық ойлау , , яғни еңбек пен тұтыну құныдылықтары орнына, басты мәдениет құндылықтары болған адамдарды оқуға ... ... ... ... ... келесі социологиялық бағыттарды жатқызуға болады: неомарксизм (Т. Адорно, Г.Маркузс, ... ... ... теориялары (Т.Дарендорф, Я.Озер және т.б.), символикалық интеракционизм (Джордж Мид), этнометодологияны ... ... ... және ... ... да, ... ... да, оларды ғылыми татуластыру негізінде біріктіруге саналы ... ... ... біз тек ... ... ғана ... философиясында мүлдем шынжау объективті тәнсір кейінгі ойшыларда шапшаң дамып кеткені секілді, сорымызға қарай, соншалық дәрежеде болмаса да, ... ... де ... дамыды. Контғылымы білімі бар мемлекет қайраткерлер қоғамды қайта құрып, оның прогресіне жетекшілік ете алады деп топшылады. Спенсер фи-лософиясында бұл пікір ... ... ... ... ... ... өз өнерімен қоғамды жақсарта алмайды, есесіне оны шексіз құлдырата алады. Лестер Уолд шығармаларында(Dinamic ... Psychis Factors of ... бұл ... қайтадан оң ыңғайда көріне бастайды. Ол өзінің тағдырын қалай болса солай өзгерте ... Ол ... ... ... бола ... Натуралисттік ойлау жүйесі салтын ұстанатын, бірақ өздерінің шығармаларында социализм талаптарынының мұқият зерттелуін берген Лименфильдтің (Gedanken uber eine ... der Zukunft) А. ... und Leben des sozialen Korpers) және ... Гильом де Грифтің (Introduction a la sociologie) аса көрнекті туындыларында біз әлеуметтік философия саласындағы идеализм мен натурализмнің тарихи қарым-қатынасының ... ... мен ... және ... ... ... ... тамаша әрекетін көреміз, оларды Фулье (La Psychologie des idees forses6 L Evolutionisme des idees forses) эволюциясының фазасы қарастырады. ... ... ... неғурлым зейінді зерттеу, алайда, бізге олардың қоғамды ырық процесі арқылы түсіндіру, олардың физика ... ... ... дәлдікпен талдап әзірленбегендігін көрсетеді. Шынында да, ең көрнекті әлеуметтанушылардың кейбіреулері устанатын әдісте олардың ғылымына орынсыз кінәларды төндірген ... ... ... ... ... сәйкес әлеуметтанушылар алдында үш міндет пайда болады. Біріншіден, ол қарапайым агрегация мен бірігуді анықтайтын талаптарды ... ... ... ... ол ... таңдауды басқаратын заңды, яғни субъективті процесс заңын ашуға тырысуға тиіс. Үшіншіден, ол сондай-ақ жаратылыстық ... және ... ... ... яғни ... процесс ашуға тырысуға тиіс.
ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
* Дүйсенов М.С. Дін социологиясы. А., 2003,
* Тұрғынбаев Ә.Х. Социология ... А., ... Раев Д.С., ... С.И. Социологиялық парадигмалар.
* Рахметов К.Ж., Күнхожаев Н.,

Пән: Социология, Демография
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 14 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан экономикасының нарықтық қатынастарға өтуі122 бет
"Жас мәселесі және психикалық дамудың заңдылықтары."3 бет
"Мектепке дейінгі кезеңде тілді қатынас құралы ретінде пайдалана білуі. мектепке дейінгі кезеңдегі балалардың сенсорлық дамуы."6 бет
"Тест" бағдарламасын құру20 бет
"Экологиялық нормалау түрлері."6 бет
"Қазақстандағы жекешелендіру процесі және оның ерекшеліктері"4 бет
"Қазақстанның энергетика жүйесі."8 бет
1.Түркітануға байланысты алғашқы зерттеулер. 2.Орыс ғалымдарының түркітануға байланысты зерттеулері. 3.ХХ ғасыр басындағы түркітану тарихы5 бет
XVII ғасырдың I- жартысындағы еуропадағы халықаралық жағдай және отызжылдық соғыс46 бет
Ішкі істер органдары штабтарының жүйесі және құқықтық жағдайы71 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь