Машина құрастыру негіздері

Кіріспе
1. Тісті берілістер
2. Тісті берілістер теориясының негіздері
3. Эвольвентті іліністің қасиеттері
4. Үстемелеу коэффициенті және тістің профилі бойымен күштің өзгеруі
5. Тісті берілістің дәлдігі.
6. Тістердің істен шығуы және олардың жұмыс істеу қабілеттілігі
Пайдаланылған әдебиеттер
Тісті беріліс деп, екі қозғалмалы тісті буындары қозғалмайтын буынымен айналмалы немесе ілгерлемелі жұп құратын, үш буынды механизмді айтамыз (тісті беріліс деп қозғалысты, қозғалыс моментін біліктер арасында беру үшін қозғалыстың бір түрін екінші түрге өзгертетін тісті ілінісуді айтады). Берілістің тісті буыны дөңгелек, сектор немесе рейка болуы мүмкін. Тісті берілістер аыналмалы қозғалыстарды немесе айналмалы қозғалысты ілгерлемелі қозғалысқа түрлендіру үшін қолданылады.
Тісті іліністер жоғарғы кинематикалық жұптарды құрайды, өйткені теория бойынша тістер сызықтың бойымен немесе нүктелермен жанасады. Жұптағы тісті дөңгелектердің кішісін шестерня деп, ал үлкенін – дөңгелек деп атайды. Диаметрі шексіз үлкен тісті доңғалақтың секторын тісті рейка деп атайды.
1. Айталиев Ш.М., Дузельбаев С.Т. Матреиалдар кедергісі: Есептер шығаруға арналған оқу құралы, 1, 2 – бөлім. – Алматы: Рауан, 1991. – 176 б., 1996. – 196 б.
2. Аманжол М. Нұғыман. Теориялық механика негіздері. – Шәкәрім атындағы Семей мемлекеттік университеті. – Семей: СМУ, 2002. – 259 б.
3. Детали машин и основы конструирования/Под ред. М.Н. Ерохина. – М. : КолосС, 2005. – 462 с.
4. Дүзелбаев С.Т., Алтыбасаров Р.М., Жумадилов С.К., Тайшубекова А.Ж. Машина тетіктері пәнінің лабораториялық практикумы: жоғарғы және орта кәсіптік мамандар дайындайтын техникалық оқу орындарының студенттері үшін арналған. – Павлодар: ПМУ ҒБО, 2005. – 86 б.
5. Дүзелбаев С.Т. Механика. Оқулық жоғарғы және орта кәсіптік мамандар дайындайтын техникалық оқу орындары студенттері үшін арналған. – Павлодар: ПМУ ҒБО, 2006. – 308 б.
6. Дунаев П.Ф., Леликов О. П. Детали машин. Курсовое проектирование: Учеб. пособие для машиностроит. спец. Учреждений среднего профессионального образования. – 5-е издание, дополн. – М. : Машиностроение, 2004. – 560 с.: ил.
7. Решетов Д.Н. Детали машин: Учебник для студентов машиностроительных и механических специальностей вузов. – М. : Машиностроение, 1989. – 496 с. ил.
8. Иванов М.Н. Детали машин: Учеб. для студентов высш. техн. учебн. заведений. – М. : Высш.шк., 1991. – 383 с.: ил.
9. Қазақша-орысша, орысша-қазақша терминологиялық сөздік: 7 том, Машинажасау/жалпы редакциясын басқарған п.ғ.д., профессор А.Қ. Құсайынов. – Алматы: Рауан, 2000. – 288 б.
10. Қазақша-орысша, орысша-қазақша терминологиялық сөздік: 4 том, Механика және машинатану/жалпы редакциясын басқарған п.ғ.д., профессор А.Қ. Құсайынов. – Алматы: Рауан, 2000. – 328 б.
11. Омаров А.Ж., Батырмұхамедов Ж.Қ. Машина бөлшектері. – Алматы: «Эверо», «Машина жасау». – 2003. – 41 б.
12. Проектирование механических передач: Учебно-справочное пособие для вузов/ С.А. Чернавский, Г.А. Снесарев, Б.С. Козинцов и др. – М. : Машиностроение, 1984. –560 с.: ил.
        
        МАЗМҰНЫ
Кіріспе
1. Тісті берілістер
2. Тісті берілістер теориясының негіздері
3. Эвольвентті іліністің қасиеттері
4. ... ... және ... ... ... ... өзгеруі
5. Тісті берілістің дәлдігі.
6. Тістердің істен шығуы және ... ... ... қабілеттілігі
Пайдаланылған әдебиеттер
КІРІСПЕ
Тісті беріліс деп, екі қозғалмалы тісті буындары қозғалмайтын буынымен
айналмалы немесе ілгерлемелі жұп ... үш ... ... ... беріліс деп қозғалысты, қозғалыс моментін біліктер арасында беру
үшін қозғалыстың бір ... ... ... ... ... ... айтады).
Берілістің тісті буыны дөңгелек, сектор немесе рейка ... ... ... ... ... ... ... қозғалысты ілгерлемелі
қозғалысқа түрлендіру үшін қолданылады.
Тісті іліністер жоғарғы кинематикалық жұптарды құрайды, өйткені теория
бойынша ... ... ... ... ... жанасады. Жұптағы тісті
дөңгелектердің кішісін шестерня деп, ал ...... деп ... ... ... тісті доңғалақтың секторын тісті рейка деп атайды.
Тісті ... ... ... ең көптараған түрлерінің
бірі және ол машина жасаудың барлық салаларында, дербес ... ... ... ... ... ... және т.б.; аспаптар жасауда, сағаттық өндірісте және б. Тісті
берілістердің ... кең ... ... және ... ... ... ... үлкен ғылыми-зерттеу жұмыстарын жүргізуді және
бұл ... ... ... ... етеді.
1. Тісті берілістер
Тісті беріліс деп, екі қозғалмалы тісті буындары қозғалмайтын буынымен
айналмалы немесе ілгерлемелі жұп ... үш ... ... ... беріліс деп қозғалысты, қозғалыс моментін біліктер арасында беру
үшін қозғалыстың бір түрін екінші түрге өзгертетін ... ... ... тісті буыны дөңгелек, сектор немесе рейка ... ... ... ... ... ... ... қозғалысты ілгерлемелі
қозғалысқа түрлендіру үшін қолданылады.
Осы жерде және мұнан да кейін, тісті берілістерге қатысты, ... ... 16530-83 МЕСТ ... берілістер», 16531-83 МЕСТ
«Цилиндірлі тісті берілістер» және 19325-73 МЕСТ «Конусты тісті берілістер»
стандарттарына сәйкес келеді.
Тісті іліністер жоғарғы ... ... ... ... ... ... сызықтың бойымен немесе нүктелермен жанасады. Жұптағы тісті
дөңгелектердің кішісін ... деп, ал ...... деп ... ... ... тісті доңғалақтың секторын тісті рейка деп атайды.
Тісті берілістерді ... ... ... сұрыптауға болады:
білік өстерінің орналасуына (параллель, қиылысатын, айқасатын және өстері
сәйкес келетін); жұмыс істеу ... ...... ваннада жұмыс
істейтін және ашық – құрғақ ... ... ... ... ... сатысына (бір сатылы, көп сатылы), дөңгелектердің ... ... және ... ... біліктердің айналу жіліктерінің
өзгеруіне (төмендететін, жоғарлататын); тіс ... ... ... ... ... ... ... жүргіш – жылдамдығы 3 м/с дейінгі, орташа ...... ... дейінгі, жылдамжүргіш – жылдамдығы 15 м/с жоғары); доңғалақ ... ... ... ... ... ... ... сызықты
шеврон тістілер); тістердің профильдерінің формасына (эвольвентті, шеңбер
доғасымен шектелген, циклоидты) байланысты жіктеледі.
Сонымен ... ... ... ... ... де бар, оларды
толқынды деп атайды.
Тісті берілістердің негізгі ... (1 - ... ... параллель: а
– цилиндрлі түзу тісті, b – цилиндрлі қиғаш тісті, c – ... d – ... ... ... e – ... түзу тісті; f – конусты
тангенсалды тісті, g – ... ... ... ... ... h ... ... винтті, l – тісті-рейкалы түзу тісті.
Өстері бұрышпен орналасқан тісті ... ... ... ... артықшылықтары: тісті берілістер көмегімен өте
үлкен қуат ... ... ... мың кВт) және ... берілістерге
қарағанда ықшамды, габариті шағын келеді, басқа ... ... және ... аз күш ... тісті берілістер өте шыдамды
келеді, пайдалы әсер ... ... (бір ... ... ... жылдамдығы үлкен (150 м/с-ке ... және ... ... кеңірек (бірнеше жүздеген).
Тісті берілістердің кемшіліктеріне мыналар жатады: жоғары дәлдікті
берілісті дайындаудың ... ... мен ... ... ... барысында шудың көбейуі, жетектегі біліктің айналу
жиілігін ... ... ... ... және қатаңдығы өте жоғары
болғандықтан динамикалық күштерді қабылдау қабілеттілігінің нашарлығы.
Тісті берілістер механикалық берілістердің ең ... ... және ол ... ... ... салаларында, дербес жағдайда металл
кесуші ... ... ... ... және т.б.; аспаптар жасауда, сағаттық өндірісте және б. Тісті
берілістердің мұндай кең таралуы жобалау және ... ... ... ... ... ... ... жүргізуді және
бұл мәселеде ... ... ... ... ... ... ... белгілеулер, тісті доңғалақтың элементтері мен
іліністері, берілістің негізгі ... ... ... ... ... ... ... тістерді кесуге
арналған құралдар және басқа да көпшіліктері стандартталған.
Кез-келген тісті берілістің негізгі кинематикалық сипаттамасы ... ... ... бойынша ол дөңгелек тістерінің санының
шестерня тістерінің санына қатынасымен ... және ... ... ... ... ... берілістердегі сияқты
анықталады:
(2)
Тісті берілістердегі энергияның жоғалуы берілістің түріне, оны жасау
дәлдігіне, майлауына байланысты және ... ... ... және ... ... ... шашырату мен араластыруға
кететін энергиялардан құралады. Жоғалатын механикалық ... ... ... кейбір жағдайларда тісті берілістерге жылулық есептеу
жүргізу жүргізуге мәжбүрлік етеді.
Іліністердегі энергияның жоғалуы ... бір ...... ал ... шашырату мен араластыруға
кететін – коэффициентімен сипатталады. Жабық бір сатылы ... ... ... ... (жабық берілістер), (ашық берілістер),
(домалау подшипниктерінде),
Берілген беріліс қатынасын қамтамасыз ететін доңғалақтардың ... ... ... беттерін жанасу беттері деп аталады. Тісті
доңғалақтардан құралған ... ... ... ... ... ілініс деп атайды.
2. Тісті берілістер теориясының негіздері
Екі дененің ... ... ... ... ... ... үшін олардың жанасу беттері, негізгі ... ... ... сызылуы тиіс. Ол заң былайша тұжырымдалады:
жанасқан профильдердің түйісу ... ... ... ... нормаль,
өс аралық қашықтықты бұрыштық жылдамдықтарының кері пропорционал
қатынасындай ... ... ... ... ... үшін ... ... өстердің төңірегінде тұрақты және бұрыштық жылдамдық-
тармен айналатын екі ілініскен денелерді қарастырайық (2 - сурет).
Бір дененің екіңші ... күш ... беру үшін ... ...
нүктесінде, басқасына ... ... ... өтетін, жанасу
профильдерінің ортақ нормалі болуы тиіс. Айналу ... ... және ... ... ал ... ... және ... екі доғасын жүргіземіз.
Айналмалы қозғалыстың заңдылығына сәйкес, екі ... ... ... жылдамдық векторлары, айналу центрлерінен түйісу нүктесіне
жүргізілген ... ... және ... ... ... екі дененің түйісу нүктесінің жылдамдық векторларын
профильдің ... мен ... ... ... стандарт бойынша,
нормальдық құраушыларын және деп белгілеп нормаль түйісу
жылдамдығы деп ... ал ... ... және деп ... ... ... деп атаймыз (олар 2 - суретте көрсетілмеген).
Әрейне, екі дененің үздіксіз іліністе ... ... ... ... кері ... ... дене екіншісіне еніп кетуі
керек ... одан ... қоюы ... ... ... ... және ... абсолюттік жылдамдықтары нормалі бойымен бағытталған
және бұл ... ... ... ... тең ... ... жағдайда түйісуші денелердің өлшемдерінде өзгерістер болар еді.
және үшбұрыштарының ұқсастығын және ... ала ... ... олай ... ... ... ... қатынасын сақтау үшін, ілініс полюсі
деп аталатын, ... ... ... ... ... ... және
өсаралық қашықтығын қатынасында ... ... ... ... ... ... ... мәні бар және ол беріліс
қатынасы уақыт өте өзгеретін, яғни жағдайға да қолдануға болады. ... ... ... тұрақты болып қалмайды, центрлер сызығы ... ... ал осы ... ... ... механизмдердің тісті
доңғалақтары дөңгелек болмайды.
Радиустары және ... ... ... бастапқы
немесе алғашқы шеңберлер деп аталады. Осы шеңберлерде жататын ... ... ... ... ... ... қозғалысын қарастыру үшін механизмдер мен
ашиналар теориясында пайдаланатын қозғалысты ... ... ... әдісін) қолданайық, яғни барлық жүйеге нүктесінің төңірегінде
бұрыштық жылдамдықпен, ... ... ... ... ... (3, а - ... Онда ... дене тоқтайды, екіншісі
және ... ... ... айналатын, күрделі жазық
параллель қозғалыс жасайды, ал оның бірінші қозғалмайтын денеге қарағандағы
қозғалысын, теориялық механикадан белгілі жылдамдықтың ... ... ... ... ... ... және алғашқы шеңберлерде жататын
нүктелердің шеңберлік жылдамдақтары бірдей болатындығын атап ... ... егер ... шеңбер тоқтатылған болса, онда екіншісі ... ... ... ал ... ... ... жылдамдығының
лездік центірі болады. лездік бұрыштық жылдамдықты анықтау үшін ... ... ... ... ... ... ... бірінші денені тоқтатқаннан кейін ... дене ... ... бұрыштық жылдамдықпен айналады. Мұнан екінші
дененің түйісу нүктесі бірінші дененің бетімен
(5)
немесе
(6)
жылдамдығымен тайғанайтынын ... . Бұл ... ... ... ... деп атайды. Тайғау жылдамдығы ... ... ... тура ... ... ... ... қабаттас болады (3, b - сурет).
Денелер полюсте ілініскенде тайғанау жылдамдығы нөлге тең ... ... ... ... өткеннен кейін тайғанау жылдамдығының векторы,
үйкеліс күші сияқты, бағытын ... ... ... яғни ... ... ... тең, ал полюстен өткен кезде таңбасын өзгертеді.
Ең үлкен тай-ғанау тістердің ба-сында және ... ... (3, b ... ... ... ... тең және ... өзгер-теді. Тайғанау үйке-
ліспен болады. Үйке-ліс іліністегі шығын-ның және тістердің тозуының себебі
болып табылады. Жетекші тістерде үйкеліс ... ... ... ... ... керісінше бағытталады. Доңғалақтың диаметрі
тұрақты болғанда, тістің биіктігі мен іліністің модулін өсіргенде,
қашықтығы ... ... ... өседі. Ірі модульді, тістері аз
доңғалақтарға қарағанда уақ модульді, көп тісті ... ... ... ... ... ... негізгі заңының талаптарын көптеген қисықтар қанағат ете
алады, ал кеңінен ... XVIII ... ... Л. ... ұсынған
эвольвентті ілініс. Сонымен қатар, машина жасауда 1954 ж. М.Л. ... ... ... те, ал аспап жасауда – циклоидты және тағыда басқа
іліністер де қолданылады.
3. Эвольвентті ... ... ... ... ... деп, ... ... тайғанаусыз сырғанайтын түзуінің кезкелген нүктесінің сызатын
жазық қисығын айтады (4 - ... ... ... түзу деп, ал ... ... ... ... негізгі шеңбер деп атайды.
Туындататын түзудің негізгі шеңбердің бетімен тайғанаусыз сырға-найтыны
олардың ... ... ... ... ... ... ... және
эвольвентаның қиссықтық центрі болып табылатынын көрсетеді. ... түзу ... ... жағдайын-да эвольвентаның нормалі болады,
басқаша айтқанда, эвольвентаның нормалі әрқашан негізгі жеңбердің жанамасы
болып табылады.
Эвольвентаның құрылу ... бұл ... ... ішінде болуы
мүмкін еместігі шығады. Егер туындататын ... ... ... бағытта
сырғанайтын болса, онда эвольвентаның басқа – солжақ тармағын аламыз.Әрбір
эвольвентті іліністі доңғалақтың тістері эвольвенттің оң және ... ... ... негізгі шеңбер ішіндегі формасы тіс кесетін
құралдың профилімен анықталады. Екі бір ... (оң және сол ... ... (тең ... ... яғни эвольвенттердің
бастапқы нүктелерінің арасы негізгі шеңбердің доғасына тең аралықпен,
кезкелген жалпы ... ... ... ... ... ... диаметрін үлкейткен сайын эвольвентаның
қисықтық радиусы өсе бастайды, ал шектік жағдайында эвольвента ... ... ... эвольвентті іліністі рейканың тістерінің профилі
түзу сызықты болулары тиіс. Сондықтан да ... ... ... ... ... доңғалақтарды жобалау негізіне тістері түзу сызықты
профильді рейканың ... ... ... (4 - ... стандартты алғашқы
контурлар қабылданған.
және өстерінің төңірегінде және бұрыштық
жылдамдықпен ... ... екі ... ... ілініс
сызбасын (5 - сурет) қарастырайық.
Тісті доңғалақтар жұбының кішісін ... деп, ал ... ... ... «Тісті доңғалақ» деген термин ортақ болып табылады. ... 1, ал ... ... 2 ... ... жазады
(5 - сурет). ... ... ... берілісте мынадай индикстер де
пайдаланылады: алғашқы ... ... ... ... ; ... ... ... қатысты ; тістердің бастары мен төбелерінің беттеріне
немесе шеңберлеріне қатысты ; ... ... мен ... ... ... ... . Бөлгіш бетке немесе шеңберге
қатысты параметрлерге қосымша ... ... ... жұбының параметрлері жөніндегі негізгі ұғым-дарды
және олардың өзара байланыстарын түзу тісті доңғалақтерды қарастырып ... ... Бұл ... қиғаш доңға-лақтардың ерекшіліктері қосымша
қарастырыла-ды.
және шестерня және доңғалақ тістерінің саны; ... ... ... ... ... тісті рейканың адымына тең);
тістердің негізгі шеңберлік адымы; ... ... ... контур профилінің бұрышына тең), 13755-81 МЕСТ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... модулі (тістердің модулі – ... ... ... Іліністегі доңғалақ жұптарының
модульдері бірдей болуы тиіс. Цилиндрлік және ... ... ... ... реттелген 1-ден 14 мм дейінгі стандартталған модульдердің
мәндері 1.1 – кестеде келтірілген; бөлгіш диаметрі (кескіш құрал ... ... ... ... негізгі диаметр (жаймасы
тістердің эвольвентасы болатын ... ... және ... ... ... доңғалақтар жұбының бірімен-бірі сырғанаусыз
жанасып айналатын шеңберлердің диаметрлері, бұларды бастапқы беттер ... деп ... . ... - ... қатар |2-ші қатар |1-ші қатар |2-ші ... |
|1 |1,12 |4 |4,45 ... |1,37 |5 |5,5 ... |1,75 |6 |7 |
|2 |2,25 |8 |9 ... |2,75 |10 |11 |
|3 |3,5 |10 |14 ... және ... шеңберлердің диаметрлері, ығыспайтын
берілістерде және қосынды ығысу ... ... ... ... болады:
(9)
Доңғалақтарды жылжытып кескенде (төменнен қара):
- өсаралық қашықтық;
,
мұндағы болған кездегі ... ... ... ... үшін және ... , болған кезде
, тістің ... тіс ... ... ... ойығы шеңберінің диаметрі; ... ... ... ... МЕСТ ... ); радиалдық саңылау
коэффициенті (13755-81 МЕСТ бойынша ).
Түзетілмеген дөңгелектер үшін - ... ... ... ... ... - ... ... Үстемелеу коэффициенті және тістің профилі бойымен күштің өзгеруі
Дөңгелектер ... ... ... жанасу сызығы ілініс
аймағында (в поле) орын ауыстырады (6, а-сурет).
6 - сурет
Бірінші жұп тістердің ... ... 1 ... аймағының басында
тұрғанда, болған кезде, ілініс аймағында екінші жұп ... ... 2 ... ... ... ... 1 және 2 ... стрелкамен
көрсетілген бағытта орын ауыстырады. Екінші жұп аймақ шетіне келгенде ... жұп 1/ ... ... Одан әрі ... кезде 1/…2 аралығында
тістердің тек бір жұбы ілініседі. 1 жұбы 2 -орынға келгенге дейін біржұпты
ілініс ... ... Осы ... ... ... ... жұбы түседі де,
екіжұпты ілініс жаңадан басталады.
Ілініс аймағынан тістің профиліне келсек (6, б - ... ... ... ... 1/…2 ... ... ортасында орналасады.
Біржұпты ілініс ... тіс ... ... ал ... ілініс
аймағында (шамамен) тек күштің жартысын береді. Біржұпты ілініс ... ... ... ... ... . ... және ... ырғақтылығы шарты бойынша болуы керек
(есептелуі төменде келтіріледі).
5. ... ... ... берілістер белгілі бір дәлдікке сәйкес жасалуы керек. Ал ондай
дәлдік төмендегі көрсеткіштермен анықталады:
1. Кинематикалық дәлдік, яғни өзара ... ... ... ... ... кездегі бұрылу бұрыштарының айырмашылығын көрсетеді.
2. Берілістің бірқалыптылығы: дөңгелектің бір ... ... ... Егер ... ... ... онда ол зиянды
дыбыстың пайда болуына, айнымалы күштердің және тербелістердің көбеюіне
әкеп ... Бұл ... ... берілістердің жұмыс істеу қабілетін
азайтады. Осыдан барып беріліс бөлшектері тез істен ... ... ... құралдармен өлшенеді.
3. Тістің бүйір бетіндегі дақ арқылы анықталатын ... Бұл ... үшін ... бүйір бетін майлайды (бояйды). Содан кейін өзара
ілініскен тісті дөңгелектерді айналдырады. Дөңгелектерді айналдырғанда,
олардың тістерінің ... май ... ... ... Осы ... ... тісті берілістердің дәлдігін анықтайды. Бұл
дәлдік көбінесе жинап, құрастыру кезіндегі қателіктерді көрсетеді.
4.Тістің еркін айналуына жағдай ... ... оның ... ... ... ... қалдырады. Бұл тістер қызған кезде, ... бір ... ... қалмауы үшін жасалады.
Тісті дөңгелектерді дайындағанда 6, 7, 8 дәлдік ... ... ... ... ... жұмыс істемейтін бетіндегі
саңылаулар стандартталған, МЕСТ 1643-81 бойынша олар ... ... ... төмендегіше орналасқан: Н- нөлдік саңылау; Е- кіші ... ... ... ... В-қалыпты саңылау; А-үлкен саңылау. Сондай-
ақ, көрсетілген стандарт өсаралық қашықтығының ауытқуын да шектейді. Н, ... Д ... дәл ... ... ... және екі ... бірдей
айналатын берілістерде қолданылады.Тісті берілістерде ... ... ... ... ... (В) ... ... Тісті
дөңгелек дәлдік дәрежесі және жұмыс істемейтін ... ... ... 6-В МЕСТ 1643-81. Бұл ... ... және қалыпты
бүйір саңылаулы берілісті көрсетеді.
6. Жанасу кернеулері және жанасу беріктігі.
Мәшиненің екі бөлшегі бірімен-бірі бетпе-бет жанасып ... және ... өте аз ... (нүктелі – екі шардың қысылуы, шар мен жазықтықтың
жанасуы немесе сызықтық – екі ... ... сол ... бетінде
едәуір күш кернеуі пайда болады (7 - сурет).
Бұл кернеуді жанасу кернеуі деп атайды және деп белгілейді. ... ... мәні ... ... кер-неулерінің мәнінен үлкен
болса, бөлшектер бетінде шетінеулер пайда болады. Мысалы. ... ... т.б. ... ... осындай бұзылулар байқалады.
Жанасу кернеуінің шамасы
, ... ... ... және - ... ... ... және ... қисығының радиусы; , , - серпімділік модульдері
және жанасу қисықтарының радиустары. (11) -формуладағы «–» ... ... ... әлсіреген кезде олардың сыртқы қабаты үгіледі. Бұл жағдайда ең
алдымен ... ... өте ... ... ... ... одан кейін ол
жерге май кіріп, оның ... ... ... (8 - ... ... ... шығуы және олардың жұмыс істеу қабілеттілігі.
Тісті берілістер көбінесе тістің бұзылуынан істен шығады. Ал ... ... ... ... сынуы (9 - сурет). Тістердің сынуының екі түрі болады: шамадан
тыс артық күш түскенде сыну және шаршаудан сыну.
Айналыс кезінде ... ... ... ... сыну қаупі
болмауы үшін оларды иілуге есептейді.
Тістердің беттерінің бұзылуы (10 - сурет).
Шаршаудан пайда болған беттік ... (10, а - ... ... ... ... сыртқы қабаты үгіледі. Бұл жағдайда ең алдымен тістің бетінде
өте кішкентай жарықша пайда болады, одан кейін ол ... май ... ... ... болады.
Тістің үгілуі белгілі бір жағдайда тоқталуы ... Бұл ... ... ... ... ... ... (немесе
қаттылығы НВ(350), себебі жұмсақ материалдан жасалған дөңгелектің тістері
жұмыс істеу кезінде белгілі бір уақыт ... ... ... ... болады.
Егер дөңгелек қатты материалдан жасалған болса (НВ(350), тістің сынып
түскен ... оның одан әрі ... ... ... бұл кезде үгілу
одан әрі жалғаса беруі мүмкін.
Абразивтік тозу (10, b - ... ... ... ... ... ... кішкене бөлшектер (абразивтер) түсіп, тістердің ... ... Бұл ... ... жұмыс істейтін ашық және ... ... ... шығуына себепші болады. Көбінесе кен-тау, құрылыс, ауыл
шаруашылығы салаларында пайдаланылатын механизмдерде кездеседі.
9 - ... 10 – ... ... әр түрлі болатындықтан профилінің тозуы да әр қилы
келеді.
Бірақ жұмыс кезінде қисықтық радиусының өзгеруі ... бір ... ... ... үшкірленіп, динамикалық күштерді және пайдасыз
дыбыстарды көбейтеді. Бұл тісті әлсіретіп, оның сынуына әкеліп ... (10, ... ... көп күш түскенде және өте жоғары
жылдамдықпен ... ... ... ... болғанда және
олар шынықтырылмағанда тістесу жиі кездеседі. Бірақ жоғары температурада әр
түрлі материалдан жасалған және ... ... де ... есептеу үшін дөңгелектердің түйіскен жеріндегі температураны
анықтап, дөңгелектер ... ... ... ... ... қажет. Дөңгелектер тістеспеуі үшін ... ... ... қатар оларды шынықтырып әзірлеу, дәлдік дәрежесін
жоғарылатып, арнаулы май қолдану керек.
Есептеу күші. Тістердің жанасу сызығы бойымен таралған ... ... ... мәні есептеу күші болып табылады:
, ... ... ... күш; жүк ... ... күш шоғырлану ... ... ... ... жанасу сызығының қосынды ұзындығы.
Күш шоғырлану коэффициенті. Бұл коэффициент күштің тіс ... бір ... ... ... алады. Сондай-ақ бұл коэффициент
шамасына біліктер мен тіреулердің серпімділік ... және ... ... ... әсер ... ... ... біліктер
деформацияланғанда тісті дөңгелектердің өзара орналасуы көрсетілген (11 ... 11, а - ... ... ... ... ... 11, b -
суретте біліктің ортасынан гөрі тіреуге жақын, ал үшінші 11, c ... бір жақ ... ... күйі ... Бұл ... күштер әсерінен иілуі бейнеленген. Біз 11, а -суреттен дөңгелек
біліктің ортасында орналасып, білік иілген ... ... ... Бұл күш ... ... бір ... ... қамтамасыз етеді. Ал
екінші b және үшінші c -суреттерде қайшыласу бұрышы ... ... Ол ... ілінісуін (жанасуын) бұзады.
Егер тістер өте қатты болса, олар тек ұштарымен ғана ... ... (11, d - ... ... ... деформациясы олардың қайшыласуын
азайтады. Көптеген жағдайларда ... 11, e ... ... ... ... күш тістердің жеке аралықтарының деформацияларына сәйкес бөлінеді
(11, f - ... ... ... ... қарағанда, күш шоғырлану
коэффициенті былай болады:
,
мұндағы - орташа меншікті күш.
11 - сурет
Күштің шоғырлануы тістің ұшындағы иілу кернеуін ... ... ... ... ... Бұл іс ... тістің шетін кесіп «кеспек»
тәрізді етіп жасауды қажет етеді. Шоғырлану ... ... ... ... ... ... байланысты шартты түрде ... ... ... ... және аз ... ... қаттылығы жоғары (НВ(350) және жоғары жылдамдықты . Бірінші
жағдайда дөңгелек тістері біріне-бірі жақсы ... ... ... күш оның ... ... ... Егер күш тұрақты болса, онда
(1 деп алуға болады.Ал күш айнымалы болса, ол әдебиеттердегі графиктен
алынады.
Динамикалық күш ... ... ... ... ... ... тұрақсыз болуына себепші болады. Сондықтан бұрыштық
жылдамдықтар бір қалыпты болмайды, болған жағдайда , . ... ... ... момент пайда болады , ... ... ... ... ... ... динамикалық күштер
тістердің ілінісе бастаған ... ... ... пайда болады (12 ... - ... ... ... жұмыс істеуі үшін алдымен олардың
жұмыс кезіндегі қадамы өзара тең ... ... ... екі ... ... соғылыс;
- орталық соғылыс.
Бірінші жағдайда жетекші дөңгелектің шеті ілініске ерте енеді. Екінші
жағдайда жетекші дөңгелек ... кеш ... ... ... кестелерде келтірілген.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
1. Айталиев Ш.М., Дузельбаев С.Т. Матреиалдар кедергісі: Есептер
шығаруға арналған оқу құралы, 1, 2 – ...... ... 1991. – ... 1996. – 196 ... Аманжол М. Нұғыман. Теориялық механика негіздері. – Шәкәрім
атындағы Семей мемлекеттік университеті. – ... СМУ, 2002. – 259 ... ... ... и ... конструирования/Под ред. М.Н. Ерохина. – М. :
КолосС, 2005. – 462 с.
4. Дүзелбаев С.Т., ... Р.М., ... С.К., ... ... ... ... ... практикумы: жоғарғы және орта
кәсіптік мамандар дайындайтын техникалық оқу ... ... ...... ПМУ ҒБО, 2005. – 86 б.
5. Дүзелбаев С.Т. ... ... ... және орта ... ... ... оқу ... студенттері үшін арналған. – Павлодар:
ПМУ ҒБО, 2006. – 308 б.
6. Дунаев П.Ф., Леликов О. П. ... ... ... проектирование:
Учеб. пособие для машиностроит. спец. Учреждений среднего профессионального
образования. – 5-е издание, дополн. – М. : Машиностроение, 2004. – 560 ... ... Д.Н. ... ... ... для ... машиностроительных
и механических специальностей вузов. – М. : Машиностроение, 1989. – 496 ... ... М.Н. ... ... ... для ... высш. техн. учебн.
заведений. – М. : ... 1991. – 383 с.: ... ... ... ... ... 7 том,
Машинажасау/жалпы редакциясын басқарған п.ғ.д., профессор А.Қ. Құсайынов. –
Алматы: ... 2000. – 288 ... ... ... ... сөздік: 4 том,
Механика және машинатану/жалпы редакциясын басқарған ... ... ...... ... 2000. – 328 б.
11. Омаров А.Ж., Батырмұхамедов Ж.Қ. Машина ...... ... ... – 2003. – 41 ... ... механических передач: Учебно-справочное пособие для
вузов/ С.А. Чернавский, Г.А. Снесарев, Б.С. ... и др. – М. ... 1984. –560 с.: ... - ... - ... - ... - сурет
5 - сурет
7 - сурет
8 - сурет

Пән: Автоматтандыру, Техника
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 19 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 600 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Машина картасы мен сұлбасын құрастыру4 бет
Машинаның кинематикалық сұлбасын құрастыру8 бет
Тасты қалау және құрастыру жұмыстарында машина механизмдерін таңдау4 бет
Қазақстанның мұнай-газ саласында машина құрастырудың дамуын мемлекеттік реттеу70 бет
«Ақпараттық технологиялар» пәні8 бет
Іnternet ұғымы14 бет
Ірі қара мал фермасының электр жабдықтары16 бет
Асинхронды электрқозғалтқыш27 бет
Биологиялық қару туралы9 бет
Бұйымдардың біріктірілген құрама бөліктерін кескіндеу және белгілеу28 бет


Исходниктер
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь