Қиял. қиял түрлері

Мазмұны:

1. Кіріспе 3.4

2. Негізгі бөлім
3. Қиял nүрлері 5.8
4. Қиялдың физиологиялық негіздері 9.10
5. Қиял және жеке адам 11.12

6. Пайдаланылған әдебиеттер тізімі 13
Буын дегеніміз үзілісті, қуысты, қозғалмалы қосылу немесе буындасу. Әрбір буындабуындасатын сүйектердің буын беттері, буын капсуласы және капсуланыңішінде сүйектер арасында жататын буын қуысы болады.
1.Буын беттері, facies articulares, гиалинді, кейде талшықты, қалыңдығы 0,2-0,5 мм буын шеміршегімен, cartilago articularis, жабылған. Ұдайы үйкелу салдарынан буын шеміршегі буын беттерінің сырғанауын жеңілдететін жылтыраққа ие болып, ол шеміршектің серпінділігінен соққыны жұмсартып, буфер қызметін атқарады. Әдетте буын беттері азды-көпті бір-біріне сәйкес келеді. Бір сүйектің буын беті тиісінше ойыс болады.
2.Буын капсуласы, capsyla articularis, буын қуысын саңыласыз қоршай отырып, буындасатын сүйектерге олардың бын беттерінің жиегін лал немесе олардан сәл кейіндеу өсіп бекиді. Ол сыртқы фиброзды мембрана, mmbrana fibroza, мен ішкі синовиальды мембранадан, membrana sinovialis, тұрады. Синовиальды мембрана буын бетіне қараған жағында эндотелий клеткалары қабатымен жабылған, соның салдарынан тегіс және жылтыр болады. Ол бын қуысына жабысқақ мөлдір синовиальды бүрлер, vili synovialis деп аталатын кішкене өсінділер түзеді. Сонымен қатар ол буын ішіне енетін үлкенді-кішілі синовиальды қатпарлар, plicae synoviales, түзеді. Кейде синовиальды қатпарларда оларға сыртынан өсіп енетін едәуір мөлшерде май жиналады, ондай жағдайда май қатпарлары, plicae adiposae, деп аталатын пайда болады, оған тізе буынының plicae alares мысал бола алады.
Кеуде капсулаың жұқарған жерлерінде қапшық сияқты дөңестер немесе сіңірлерді айнала орналасатын немесе буынға жақын бұлшықеттер астында жатқан синовиальды мембрананың айналалары - синовильды қалталар, bursae synoviales, түзіледі. Синовия аталған бұл синовильды қалталар қозғалыс кезінде сіңірлер мен бұлшықеттердің үйкелісін азайтады.
3.Буын қуысы, cavitas articularis, буын беттері және синовиальды мембранамен шектелген саңылаусыз(герметикалы), жабылған саңылау пішінді кеңістік болып табылады. Қалыпты жағдайда ол бос қуыс емес, буын беттерін ылғалдандырып және майлап, олардың арасындағы үйкелісті азайтатын синовильды сұйықпен толған.
Сонымен қатар сұйықтықтардың алмасуында және буын беттерін іліктестіру арқылы бекітуде роль атқарады. Ол сондай-ақ беттерінің сығылуы соғылуын жұмсартатын буфер қызметін атқарады, өйткені буындардағы қозғалыс - тек сырғанау емес, буын беттерінің ажырасы да болып табылады. Буын беттерінің арасындағы қысым теріс (атмосфералық қысымнан төмен). Сондықтан олардың ажырасып кетуіне атмосфералық қысым кедергі жасайды (кейбір аурулар кезіндегі буындардың атмосфералық қысымды сезгіштігі осымен түсіндіріледі), ондай науқастар ауа райының өзгеруін болжап айта алады. Буын капсуласы зақымданғанда ауа буын қуысына өтеді, соның себебінен буын беттері дереу ажырайды. Әдеттегі жағдайларда буын беттерінің ажырасуына қуыстағы теріс қысымнан басқа жалғамалар (буынішілік және буынсыртылық) мен сіңірлерінің қабатында орналасқан тобық сүйектері бар бұлшықеттер де кедергі жасайды. Жалғамалар мен бұлшықет сіңірлері буынды нығайтатын қосалқы аппарат болып табылады. Бірқатар буындарда буын беттерін толықтыратын қосымша тетіктер - буынішілік шеміршектер болады; олар талшықты шеміршек тканінен тұрады және пішіндері не тұтас шеміршек пластинкалары - дискілер, disci articulares, не тұтас емес, жарты ай түрінде иілген, сондықтан менискілер, menisci articulares, деп аталатын түзіліс түрінде, не шеміршек құрсауы, labra articularia түрінде болады. Барлық осы буынішілік шеміршектер шеңбері бойымен буын капсуласымен бітісіп өседі. Олар жаңа функциялық талаптардың нәтижесінде статикалық және динамикалық жүктеменің күрделеніп, артуына жауап реакция ретінде пайда болады. Олар бастапқы үздіксіз қосулылардың шеміршектерінен дамиды, өздерінде беріктік және серпімділік қасиеттерін ұштастарып, соққылауға кедергі жасап, буындағы қозғалыстарға көмектеседі.
Тірі адам организмінде буындар үш түрлі роль атқарады:
1)олар дене қалпының сақталуына жәрдемседі;
2)дене бөліктерінің өзара орын ауыстыруына қатысады;
3)дененің кеңістіктегі локомоция(орын алмастыру)мүшесі болып табылады.
Эволюция барысында бұлшықет қызметі үшін жағдайлар әр түрлі болғандықтан, түрлі формалар мен функциялардың буындасуы пайда болды. Пішіні жағынан буын беттерін геометриялық айналу денелерінің кесінділері деп қарастыруға болады:бір осьті айнала қозғалатын цилиндр ретінде, екі осьті айнала қозғалатын эллипс ретінде үш және одан да көп осьтерді айнала қозғалатын шар ретінде.
Буындарда қозғалыс үш негізгі осьті айнала жүреді. Буындарда мынадай қозғалыс түрлерін ажыратады:
1.Фронталь (горизонталь) осьті айнала қозғалу, бүгілу(flexio), яғни буындасатын сүйектер арасындағы бұрыштың кішіреюі және жазылуы(extensio), яғни осы бұрыштың үлкеюі.
2.Сагиталь (горизонталь) осьті айнала қозғалу, келтіру, яғни орта жазықтыққа жақындау және әкету, яғни одан қашықтау.
3.Вертикаль осьті айнала қозғалу, яғни айналу:ішке қарай және сыртқа қарай.
4.Шеңбер бойымен қозғалу, бұл кезде бір осьтен екінші оське ауысу іске асады, соның өзінде сүйектің бір ұшы шеңбер сызады, ал бүкіл сүйек- конус фигурасын сызып шығады.
Буын беттері сырғанай қозғалуы мүмкін, сондай-ақ, олар бір бірінен алыстауы мүмкін, мысалы, саусақтарды созғанда. Буындардағы қозғалыс сипаты буын беттерінің пішініне байланысты. Буындардағы қозғалыс көлемібуындасатын беттер шамасының айырмасына тәуелді. Егер, мысалы, буын шұңқыры ұзына бойы 140 градус доға болса, ал басы 210 градус болса, онда қозғалыс доғасы 70 градусқа тең болады. Буын беттері аумақтарының айырмасы неғұрлым көп болса, қозғалыс доғасы соғұрлым үлкен болады және керісінше. Буындасқан беттер аумақтарыайырмасының кішіреюінен басқа буындардағы қозғалыстыкуйбір жалғама, бұлшықеттер, сүйек өсінділері сияқты т.б.тежеуіштер шектеуі мүмкін.
        
        Қарағанды Мемлекеттік Медицина Университеті
Психология, психиатрия және наркология кафедрасы
СӨЖ
Тақырыбы: Қиял. Қиял түрлері
Орындаған:
Абдрахман Б.
№102 ҚДС
Тексерген:
Жакишева Г.С.
Қарағанды, 2010
Мазмұны:
1. Кіріспе
3-4
2. Негізгі бөлім
3. Қиял ... ... ... ... Қиял және жеке ... ... ... тізімі
13
Біз бұрын қабылдаған заттар мен құбылыстардың образына сүйене отырып, еш
уақытта көрмеген нәрселерді де ... ... ... Мәселен, өткен
заманда болған оқиғаларды суреттейтін материалдарды оқып ... ... ... ... ... ... ... тыңдағанда, не кітап оқығанда
бізде түрлі жаңа елестеулер пайда болады. Бұл қиял ... ... ... ... өзінде бұрыннан бар суреттеулерден жаңа суреттеулер жасай
алуы қиял деп аталад» (М.Жұмабаев)
Адамның өмір ... ... ... мол ... қиял ... ... айқын және толық болатындығы, ал бұл ... ... ... өте ... ... байқалады.
Қиял дегеніміз – сыртқы ... ... мен ... ... қайтадан жаңғыртып, өңдеп, бейнелеуде көрінетін, тек адамға ғана
тән психикалық процесс: «...барлық жан қуаттары тек қиял ғана ... ... ... ... ... Адамда қиял
пайда болған кезде ми қабығында бұрын жасалған уақытша байланыстар түрлі
комбинацияларға түседі де, жаңа ... ... туып ... ... ... жасап, өңдеу жұмысында екінші сигнал жүйесі шешуші рөл
атқарады.
Адамдардың қиялына тән кейбір ... ... ... Әр ... қиял ... оның жеке ... мен ... қойған мақсатына байланысты болып келеді. Бұл арада суды аңсап
шөлдеген жолаушының қиялы мен екі-үш күннен кейін ... ... ... ... ... ... ... инженердің
қиялын салыстырып көруге болады;
2. Қиялдың мазмұны мен формасы адамның жас және дара ... ... ... де ... Мәселен, көргені де, түйгені де көп,
өмір тәжірибесі мол, әр тарапты білімі бар ... ... ... ... енді ғана аяқ ... деп тұрған жеткіншектің қиялын бір
өлшемге салуға болмайды;
3. Қиял ... ... ... ... ... ... жер-су
қоршауына байланысты да көрініп отырады. «Жаратылыстың құшағында, -
деп жазады ... - ... ... көк ... ... хош
иісті жасыл кілем үстінде, күнмен бірге күліп, түнмен бірге ... ... ... ... ... бірге өріп, сары сайран далада
тұрып өсейін қазақ баласының қиялы жүйрік, өткір, терең ... Қиял ... ... ... ... ұштасып жататын процесс.
Мәселен, алға қойған мақсатты жоспарлап, жүзеге асырудың жолдарын
іздестіру қиялсыз мүмкін емес. Бұл қиялдың ... ... ... ... ... процесінде алатын орны ерекше. Өйткені, ойлау
белсенділігі адамды шығармашылық әрекетке жетелейді. Ал ... ... өте ... ... қажет етеді. Ойлау мен қиял бір-бірімен тығыз
байланысты. Жан жауап беруге қатысады. Бірақ қиялда мәселені ... ... ... Қиял – мәселені суреттеу, жанды көрініс
арқылы шешсе, ойлау оны тірі ... ... ... пікір, тұжырым
түрінде шешеді;
5. Адам қиялы еңбек процесінде, іс-әрекет үстінде ... ... ... ... ... ... саналы мақсаттың болуы, болашақты
болжай алу, істейтін еңбектің ... күні ... көре ... яғни ... ... ... алу – адам қиялына тән негізгі белгілер.
Қиялда адамның дүние жөніндегі әр түрлі таным-түсінігі әртүрлі формада
қиюласып, жаңа ... ие ... Қиял ... адам ... бола ... оны ... ... итермелейді, творчестволық
ісіне күш-жігер қосады. Қиял тек теориялық және практикалық ... ... ол ... ... рухани өмір жүйесінде елеулі орын алады.
Кісінің өмір ... жеке ... ... ... даралық қасиеттері,
іс-әрекетінің құрылымы, өмір салтының қалыптасуы мұнсыз мүмкін ... ... ... ... ... ... – адамда
ойлаумен қатар қиял әрекетінің болғандығында.
Айдаһардың бейнесін Италияның атақты суретшісі Леонардо да Винчи ... ... ... «Көкжал иттің не жай иттің басын аламыз, ... ... ... ... ... үкінікі болады, мұрыны тазынікі
секілді, қасы арыстандікі, ... ... ... суда ... ... Осы ... өзі шындықта бар нәрселерді топтастыру
арқылы тауып отыр. Бірақ осы топтастыру нәтижесінде ... ... ... өзін көре білу үшін ... ең ... өрен ... қиял ... процесінің адам әрекетінің қандай саласында болмасын зор маңызы бар.
Қиялдың өзі осы ... ... ... ... ... бала ... ... образдардың өзі де оның танымын
кеңейтетіндігі, қоғамдық тәжірибені меңгеруге жағдай жасайтыны, мұның ... ... ... әсер ... ... А.П. Чехов «Үйде»
деген әңгімесінде осы жағдайды өте ... ... ... шегіп әдет
еткен жеті жасар балаға ешбір сөз әсер етпеген. ... ... оның ... ... ... Ол ... мынадй әңгіме айтады: «Кәрі ... ... ... жалғыз ғана ұлы болыпты, - өзі дәл сен сияқты
кішкентай бала екен. Өзі ... бала ... Еш ... ... ... ... нәрселерге тимейді екен...өзі ақылды болыпты...Оның бір
ғана кемшілігі – шылым тартады екен...Патшаның баласы шылымнан өкпе ... ... ... ... ... ауру шал ... ... Мемлекетті басқарып, сарайды қорғайтын ешкім болмапты. ... ... ... ... қиратып тастапты, сонымен, енді бақша да,
шие де, құстар да, қоқыраулар да қалмаған...». ... ... ... оған әсер ... сонша, бала қараңғы терезеге ойланып сәл қара
отырып, селк етті де, мұңайған дауыспен: «Мен енді шылым ... ... ... адам ... ... оның ... ... болып
келуі адамға ерекше қанат бітіріп, оның ілгері өрлеуіне себепші болады.
Халық «Қыран жетпеген жерге қиял жетеді» деп өте ... ... Бір ... орыс ... К.Э. ... ... ... ұшуда арман
еткен еді. Космос кораблімен аспан әлеміне тұңғыш жол салған ... ... ... Тоқтар Әубәкіровтың және басқалардың ерліктері
осындай шындықпен тығыз байланысты қиялдың іске асуы ... ... ... ... ... ... екіге бөлінеді. Қиялдың бүгіндей пассивтік
түрінің шегі – түс көру. Түс көрудің физиологиялығын жан-жақты түсіндіріп
берген И.П. ... ... Ұйқы ... ми ... бәрі ... ... қозу ... болып жұмыс істей береді. Мидың мұндай
бөліктерін «күзетші пункт» деп атайды. Осы ... ... ... көрген, естіген, қолға ұстап, дәмін тартқан заттарымыздың
бейнелері мида қайтадан тіріледі. Түсте небір ақылға сыйымсыз ... ... ... бұл кезде мидағы сигнал ... ... ... ... ... бірнеше ғана сигнал жүйесі
қызмет істейді. Екінші сигнал жүйесінің қызмет толық ... ... ... ... өте төмен болады. Сөздік
сигналдардың әсер етпеуі мида кездейсоқ образдардың пайда болуына ... да, ... ... ... қайдағы «кереметтер» кіреді. И.М.
Сеченов осындай ... ... ... ... ... ... деп
сипаттаған. Түсте реалдық образдар мен нәрселердің фантастикалық түрде
қосылуынан ... ... ... ... осындай ғажап фантазиялық бейнелер де өмірде бар нәрселердің
жиынтығынан құралған. Бұлардың негізі – ... ояу ... ... оқиғалары, ойы мен мақсаты, тілегі мен арманы, ... ... ... ... ... ... адамның түс
көруіне себепші болатын белгілерінің есебі жоқ. Мәселен, ми клеткаларына
көшедегі транспорттың тарсылы да, ағаш ... ... да, ... ... де, ... ашылып-жабылуы да әсер етіп отырады. Тіпті,
организмнің ішкі мүшелерінің жұмысына бір жайсыздық түссе, бұл да адамның
түсіне ... ... ... ... ... ... бір ... түссе, оның жүрегі қатты соға бастайды. Осыған орай
адам мынадай түс кереді. Өзін ... ... ... бұдан ол ентігіп,
булығады да. Түс көрудің мазмұны адамның, көбінесе, қызығуына, ... ... ... да шындықпен жанасымды факт. «Егер иттің
түсіне сүйек кірсе, ... ... ақша ... ... мақал да біздің
осы пікірімізді қуаттайды. Өмірде ешбір естімеген, ... ... ... ... ... отыр. Мәселен, іштен соқыр болып
туған ... ... ... ... ... ... оның басқа сезім
мүшелері арқылы қабылданған нәрселері еніп ... Егер ... ... ... сол ... түсіне бұрын көзімен көрген заттарының бейнелері кіре
береді. «Барлық адмдардың түсі,- деп ... И.П. ... - ... ... ... және ... ... жандануы». Түс көруді
ұйқыдағы мидың фантазиясы деуге болады. Мұндай қиялды ... ... оны ... ... ... ... ... емес. Сондықтан түс көру
қиялдың ең пассивтік түрі ... ... ... ырықсыз түрі адамның ояу кезінде де туып отырады. Адам
алдына ешбір мақсат қоймаса да, оның көз ... ... ... ... ... адам ... ... үй қабырғасындағы түрлі
көлеңкелерге қарап, оларды бір ... ... ... да ... даққа, үйілген күлге, бұлтқа қарап, ... ... ... ... ... ... ... Бұл айтылғандардың
бәрі – ырықсыз қиялдың мысалдары.
Қиялдың екінші түрі – актив қиял деп аталады. Бұл – ... ... ... ... ... ... ... тығыз
байланысып жатқан түрі. Актив қиял кейде ырықты қиял деп те аталынады.
Актив қиял қайта жасау, творчестволық ... ... ... үшке ... ... ... ... қарап адамның жаңадан бір нәрсені
елестете алуын, қайта жасау қиялы деп атайды.
Қайта жасау қиялы ... адам ... сай, дәл, ... ... ... Бұл үшін ... ... схема сызықтарын дұрыс түсінуіне
білумен қатар, адамда өмірден ... ... ... ... ... ... ... жасау қиялын тәрбиелеудің басты жолы – көркем
әдебиет ... оқу. ... тек оқи ... қиял ... ... тек ... жерін теріп оқудан қиял дамымайды. Қиялды өсіру
үшін кітап ... ойға ... оны ... ... болып отыру
қажет. Мәселен, Мұхтар Әуезовтің «Абай» романын қиялы бай адам ... ... ... мен ... ... оның көз ... елестеп,
галереядағы суреттей жайнап тұрады. Бұл – қайта жасау қиялының көрінісі.
Мұндайда адам авторлардың ... ... көз ... ... ... ... сөздерін есіткендей де болады. Өзін романның
кейіпкерлерімен бірге жүргізіп, онымен бірге ... ... ... ... ... бірнеше түрлерінің қатарынан жұмыс
істеуін қажет етеді. Жоғарыдағы үзіндіге байланысты қайта жасау қиялын
тәрбиелеудің екінші ... оның ... ...... ... ... Картаның бетінде саяхат жасау бала қиялына планетаның түрлі
түкпірлерін елестетеді, балаға талай алыс жерлерді көргізіп отырады.
Эксперименттік зерттеулердің бірінде географиялық ... ... ... ой ... ... объектілердің айналасындағы ұқсастық
айырмашылықтарды іздей түсуге, түрлі кеңістікпен бағыт-бағдар іздестіруге
себепші болатындығы, сөйтіп қайта жасау ... адам ... ... анықталған.
Творчестволық қиял деп өзіндік жаңа образдар жасау арқылы әрекетте, жаңа
продуктылар беруде көрінетін қиялды ... ... ... ... т.б. ... ... қиялға жатады.
Творчестволық қиял – қайта жасау қиялына қарағанда, әрі ... ... Абай мен ... ... жасау, оларды сипаттап жазған
шығарманы оқып, елестетуден әлдеқайда ауыр. Творчестволық қиял ақын-
жазушылардың, ... ... т.б. осы ... өнер
қайраткерлердің іс-әрекеттерінде үлкен орын алады. Өнер ... ... ... образ арқылы береді. К.С.Станиславский:
«Артистің көкірегінде өзі бейнелеп ... ... ... ... ... өнер ... нағыз жанды сезім еш уақытта зорлағаннан, қолдан
жасағаннан келмейді»,- дейді. Мәселен, Чехов ... ... ... ... ...... шие ... сатадыдеп хабарлағанда
шын көңілмен көзіне жас ... ... ... актер сахнада ойдан
шығарылған нәрсеге шындықтың өзіндегідей көзқараспен қарайды. Бұл
творчестволық ... өте бай ... ... келетін қасиет.
Ақын-жазушылар қиялы арқылы өзінің келешек кейіпкерлерін «көреді»,
олардың мінез-құлықтарын «елес етеді», ... ... ... ... өз ... ... өмір сүреді, олардың ойын, көңіл
күйін «сезіп», қоян-қолтық араласып жүргендей болады. ... ... ... егер жеңі ... ... ... кетіп бара жатқанын
көрсе, өзін сол адамға ұқсататыны соншалық: «Өз жеңім де жыртық емес па
екен»,- деп ... өз ... ... ... ... ... ... жеке өмірдің эмоциялық байлығы алдын-ала орасан зор жұмыстар
істей білуге қабілеттілік адамның творчестволық қиялының самғауына ... ... ... ... ... ... ... жетілмеген
адамнан жақсы ақын шығуы мүмкін емес. Абай мұны өте дұрыс көре білген:
Өлең – сөздің патшасы, сөз сарасы,
Қиыннан ... ер ... ... жүрекке жылы тиіп,
Теп-тегіс, жұмыр клсін айналасы.
Өлеңге әркімнің бар таласы,
Сонда да солардың бар ... ... ... ... сөз ... ... қай ... өлеңінде Абай «қиыннан қиыстырар», «тілге жеңіл, жүрекке жылы тиіп»,
«іші алтын, сырты күміс сөз ... ... сөз ... ... ... бере алатын нағыз майталман ақындар психологиясын, олардың
творчестволық қиялындағы ерекшеліктерді көрсетіп отыр.
Ғалым үшін де творчестволық қиял аса қажет. ... қиял ... ... аса ... материал береді. Мәселен, ғылыми жорамал
жасағанда, эксперимент ... ... ... ... ... ... өз қиялына үнемі сүйеніп отырады. ... ... ... көп еңбектенуді қажет етеді, ол еріккеннің ермегң ... жолы ... ... өнімді еңбек ете білушілік, шыдамдылық, іске
мейілінше берілушілік – нағыз ғалымға тән қасиеттер.
«С.Маркс айтқандай, ... ... ... ... оның ... соқпақтарымен тырмысып, өрлей беретін адам ғана
шыға ... қиял ... кез ... ... орын алып ... ... ... нәтижелі еңбекте творчестволық қиялдың болмауы
мүмкін емес. Қиялдың бұл түрі, әсіресе, мұғалімдік қызметте ерекше орын
алады. А.С. ... ... ... ... ... ... ... қиялсыз әрекет етсе, жақсы нәтижеге ие бола алмас
еді.
Актив қиялдың ерекше бір түрі – ... ... ... өз ... ... жасау. Мұның творчестволық қиялдан ерекшелігі мынада: арман
өзіміздің тілеген келешекке бағытталған қиял процесі. Арман творчестволық
әрекетпен тікелей ... ... ол ... қиялдың бірінші
дайындық сатысы.
Арманды бағалауда оның әрекетке қандай ... бар ... ... қажет.
Орыстың белгілі демократ, публицисі Д.И.Писарев шындық пен ... ... ... көп ... ... оның ... іске ... туралы пікірі жастар үшін ерекше маңызды. Өйткені адам ... ... бос ... ... бұл келешектің қиялы болмай, бос лағу,
құрғақ қиял болар еді. ... ... ... повесіндегі
подполковник Ромашовтың қиялы дәл ... ... ... ... ... бұл дүниеде өмір сүргеніне қапаланатын. Ол офицерлердің
өктемдігінен қорланатын, солдаттардың қорғалақтаған ... ... ... ... көргенде жаны түршігетін. Тек қайдағы бір жоқ қиял
басын айналдыратын кезде ғана оның жаны ... ... «Түк те ... әлі ... деді ... Ромашов, сүйтті де өз ойына масаттанған ол
аяғын нығырақ басып, кеудесін кере дем алып, ілгері ... ... ... ... бастап кітапқа отырамын да, дайындалып академияға
түсемін. Еңбек! О, еңбек ... ... ... ... ... тек ... берік болсаң болғаны. Күні-түні жаттаймын демей, жынданған адамша
жаттаймын. Жұрт ... ... ... ... ... ... бәрі-ақ: «таң қалатын несі бар бұған? Мұның өнері осындай
болатындығын күні бұрын-ақ білгенбіз. Өте ... ... ... ... емес пе?» деп ... ... өзін бас ... келешегі мол,
оқымысты офицермін деп санады, оның аты академиядағы ... ... ... оның ... зор деп үміттенеді, академияда қалуды
ұсынады, жоқ, ол қалғысы келмейді, ол ... ... ... болу ... ... ... ... өз полкына баратынына да
сөз жоқ. ... ол ... ...... ... ақжарқын, сүйкімді,
әдепті, өткен жылдағы маневрда бас штабқа келген, болмаса суреттен көрген
офицерлерге ұқсайды.
Бас штабтың жанып тұрған офицері ... ... ... біртіндеп өрлей
береді. Подпоручик ... ... ... ереуілдерді басуға
қатысады, соғыстағы ерлік істері елестейді... «үйіне қалай келіп қалғанын
өзі де ... ... қызу ... есін ... ... өзіне таныс қақпаға,
сиректеу өскен жеміс бақшасына, оның арғы жағында, бақшаның түкпірінде
тұрған кішкене ақ үйге таң қала ... ... ... неше ... ой келе ... ... – деді ол, ... ұялғандай сыбырлап. Мойнын созып, кеудесін керіп, иығын көтеріп келе
жатқан бетте, ... ... тыға ... өзінде де енжеар, селсоқ адамның психологиясы өте шебер суреттелген.
Мұндай адам ... ... үшін ... тек мойнына су кеткен кісідей
мүлгіп отырады да қояды. Қиыны да, ... да мол өмір ... олар ... ... ... ... ... тілегі орындалғанға ұқсатып жүре береді. Ромашов
секілді адмдарды «құрғақ қялдаушылар» деп атайды.
Әрбір ... ... ... ... ... ... білу қажет.
Мақсатқа сай дұрыс армандай алу адамға зор қуат беріп, іске талпындырады.
Сондықтан да халық: «Арманы жоқ ... ... жоқ» деп өте ... ... ... ... ... секілді қиял да үлкен ми сыңарлары ... Қиял ... оң және сол ми ... жұмысына байланысты пайда
болады. Оң ми сыңары дүние көріністерін қарапайым түрге ... ... мен ... композициялық бірлестігінен хабар
береді, осыдан адамда ... ... ... ... сезімдер
өрістейді. Ал сол ми сыңары келіп түскен ақпараттарды реттеп, оларды
сөзбен өрнектеу қызметін ... ... ... мен ой ... ... ... Ақылдан ажыратылған фантазия құбыжық тудырады, ақылды
арқау еткен фантазия - өнер атасы, ... ... ... ...... байланыстарының іске қосылуы,
бұзылуы, қайта түзілуі мен жаңа жүйелерге бірігуі. Осының арқасында
бұрыңғы ... ... ... одан ... ... ... ... келіп шығады. Қиялдың сонша күрделі болуы, ... ала ... ... ... қиындығы, қиялдың көңіл-күймен
байланыстылығы қиял жасаушы тетіктердің тек ми қабығында ғана емес, ... тар ... ... пайымдатады.
Сонымен бірге, мида пайда болған бейнелер шеткі процестердің қызметтерін
өзгертумен, оларға реттеу ықпалын жасайды. Бұл тұрғыдан ... ... ... қиял ... органикалық процестермен аса тығыз
байланысқан әрі оларды әсерлі өзгерістерге келтіріп ... ... ... түсе ... ... ... өзі шошынып, терге малынып,
қызарып-бозарып, дірілдей қалатынын байқаған боларсыз. Осындай қиялдың
әсерінен кей кездері адам өзін ... да ... ... дәрігерлік
институттардың төменгі сынып студенттері ... ... ... қиялға еніп, өздерінде болмаған аурулардың белгілерін іздеп,
әлек болады. Мұндай өзін-өзі қияли ... ... адам ... ... ... ... Мажар психиатры Иштван Гарди осының дәлелі
ретінде мынадай болған оқиғаны келтіреді: суытқыштар ... ... ... ... қамалып қалады. Оның ойынша, ... іске ... ... Күн өте, ... оны ... ... ... мәйітін тауып алып, болған жағдайдың себептерін
тексергенде, рефражератор суытқыш ... ... ол өлім ... суытқыш ішінде адамның тоңып өлетінін қиялдап, соны күтуден болғаны
анықталған.
Кейде психологиялық ауытқудан сырқатқа ... ... ... өрнек
тұтқан адамдардың сөзін дұрыс қабылдамаудан да болады. ... ... ... бір ауыз сөзі шипа ... ... келген адамда ауыр
сырқат күмәнін туғызған жағдайлар болған. Осы күмәннің ... ... ... ... ... ... ятрогендік деп аталатын науқас
өршіп кеткен.
Осындай ... ... ... ойсыз, педагогикалық мәдениеті кем
мұғалімдердің ... ... ... де ... ... жас ... дидактогендік ауру пайда болады. ... ... ... ... ... ... тақтаға шықса күмілжіп,
сөйлей алмайды, оқу жұмысын орындау қабілетінен айырылады.
Сонымен бірге, қиял бейнелерін ... ... ... ... ... жүріп жатқан табиғи процестерді басқарып, дамытуға да болады.
Шынында да, әжеңіздің ... ... ... ... ... ... алып ... сол бойда тап сол құртты аузыңызға түскендей,
сілекейіңіз өзіңізге ... ... ... ... ... ... еткен француз аптекарі Эмиль Куэ «саналы ендіру арқылы
өзін өзі басқару мектебі» деп аталған жаңа ... ... ... ... өзіне қолайлы жағдайда жайғасып, өзін ешқандай сырқаты жоқтай
сезініп, 20-30 ... өзін өзі ... ... формуласын қайталайды:
«Мен тәуір боламын, мен тәуірмін...Сырқат бәсеңдеді. Сырқат кетті...».
Бірнеше минутқа созылған осындай сеанстер ... 3-4 рет, ... ... ... ... түсіп, босаңсыған күйде орындалады. Осы күндегі
аутогендік емдеу әдісі осы Эмиль Куэ жаңалығына негізделген.
Адам ... ішкі дене ... ... елестетумен қатар, қиял арқылы
өз дене мүшелерінің қимылын да қажетті жағдайға келтіре ... ... ... қиял ... ... еттерде нақты әрекеттер
жасалып жатқандағыдай импультер пайда болатыны ... ... ... ... ... мұндай әрекеттерді ғылымда
идеомоторлық деп атау қабылданған.
Қиял және жеке адам
Қиял ... ... ... әр жеке ... өте мәнді, ерекше
қасиеттерін айқындайды. Қиял әрбір жеке тұлғада бірнеше белгілермен
дараланады. Фантазия ... ... ... және ... Ең ... қиял даралығы бейнелердің жарқындығымен еленеді.
Кей адамдардағы қияли бейнелердің айқындығы соншама, ... ... ... ес елестеріндегі бейнелерден бірде-бір ажыралмайды.
Мұндай жағдайларда болмыс шындығы мен қиялдағы ... ... ... Мысалы, Л.Бетховен ән-күй әуенін соншалықты
дәл елестете алатындығынан, тас керең болып ... ... де ... ... ... қалмаған.
Қиялдың жарқындығы мен қуаты адамның көңіл-күй болмысымен тығыз
байланысты. ... ... ... ... оның терең
сезімталдығының арқасында өрбиді, өріс ... ... ... ... ... сездіреді, керісінше, сол қатерді қиялдаудан адамдағы
қорқыныш сезімі ұлғая түседі. Сезім күшті болған сайын, қиял ... ... ... Ал ... кем ... қиялы да көмескі, бұлдыр
келеді. Әрқандай жеке адамдағы қиял даралығы шындық ... ... ... ... тұрады. Осыдан кей адамдар «өтірікті
шындай, шынды құдай ұрғандай» етіп бейнелеуге шебер ... ал ... ... ... асып қиялдауға мақұрым болады. Қиялдың бұл
ерекшелігі жеке адамның болмыс шындығын қайта түзу қабілетінің артық ... ... ... Шынында да, кейбір ойға шорқақ ... ... ... ... ... дүниемен қатынасын шектеп алады да,
сүрлеу жолдан шыға алмай, өз фантазиясын өрістетуге шамасы ... ... ... әр адам қиялына қатысты болмыс дүние
салаларының сан-алуандығына тәуелді. Қиял өрісі кең адамдар бір ... ... ... қоғам тарихының өткені мен болащағынан, жер тұңғиығы
мен ғарыш әлемінен, техника мен өнер саласынан бірдей дерек елестерді
қамти ... ... ... ... ... ... фантастикалық
бейнелердің де қалыпты қабылдануы ғажап емес.
Өрісі кең қиял ... ... да ... ... ... ... ... жазған М.Әуезов мазмұнды қиялдың ... десе де ... ... ... ... Ш.Айтматов шығармаларынан да таныған
жөн.
Қиялдың даралық сипаты оның еркіндігінен, яғни қиялды алға ... ... ... нәтижеге ерісу үшін пайдалана білу. Жоғары
кемелденген қиял иелері ойға ... ... әр ... негізгі бағыттан алшақтамай, оларды қажетті байланыстарға
келтіріп, бір идея төңірегіне орайластыру ... ие. И.А. ... ... ісіне орай келесідей ой топшылайды: «Менің алға жетелейтін
бір бейнем мен басты ниетім болады, ал ... ... ... ... ... ... болса, тере барам».
Ой түйіні кем қиял ... ... ... болмаған,
байланыссыз желек ойлар төңірегіндегі арманшылдыққа өтеді. Әр қилы
адамдар қиялы ... ... ... байланысып, негізгі
қажеттіліктеріне тәуелді келеді. Жеке адам ... оның ... ... ... орай ... және ... ... елестерді
туындатады. Жеке адамның даралық ерекшелігі оның аса көп ... ... де ... келеді, мысалы көз елестері, қозғалыс ... ... ... ... осы процестің тұрақтылығына да ...... мол, ... әрекет. Оның шарықтауы, тоқырауы
және құлдырауы алмасып отырады. ... ең ... ... ... ... ...... шарықтауы, ой жарқындығы мен дәлдігі,
қарқындылығы мен жеке ... ... ... ... ... ... ... жазады: «Кейбірде ойда жоқ дербес
жаңа күй әуені аян болады. Оның қайдан келетіні – ... ... ... жарқын дәлелі ретінде Аманқос Мектептегінің
майталман күйші Шәміл Әбілтай тегінің күй шабыты жөнінде жазған ... ... саз» ... ... ... жөн ... ... бір ой жиі мазалай беретін. Ол арманы – күйден ... ... ... құру ... күйші...Бекет Ата зиратына әдейілеп
бұрылып, әулиеге тәу етіп, басына түнейді...Ымырт үйіріліп, түн қараңғысы
қоюланған шақта ... тұла ... тер ... ... күй ... ... пірдің пәтихасын алған сыршыл сазгердің өзегін жарып, ... ... ... ... ... ... күй туып, жарылып кете
жаздайды.
Әлгі әуенді тынбастан пернеден іздеп, құмарынан шыққанша үкілі домбырасын
безектетеді...Аңсары ... ... ... сайын Шәміл тұяғы қызған
тұлпардай ашыла түседі. Сөйтіп, келесі күні ... ... ... Ата»
күйімен Шәміл Алматыға оралады...».
Әр адамдағы шабыт шабысы, оның туындау себебі әртүрлі. Шығармашылық
қиялдың жемісті ... ... ерік ... ... ... ... И.Е.Репин айтқандай: «Шабыт – маңдай тер мәуесі».
Пайдаланылған ... ... ... Қ. ... Алматы, 2008
2. Сәбет Бап-Баба «Жалпы пихология». Алматы, ... ... А.П. ... ... ... ... ... К.Рахимбеков. Некоторые вопросы развития содержания ... при ... ... ... ... А.Құнанбаев. Шығармаларының бір томдық жинағы. Алматы, 1961

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 11 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
5-сынып оқушыларының қиялын ертегілер арқылы дамыту27 бет
Ауыз әдебиеті арқылы бала қиялын дамыту66 бет
Бала қиялын дамыту19 бет
Балалар қиялын дамытуда ертегі әңгімелердің тигізетін ықпалы28 бет
Баланың киялын дамытуға бағытталған сыныптан тыс іс-шаранын жоспар-сценариін құрастыру7 бет
Баланың қиялы27 бет
Бастауыш сынып оқушыларының ертегілер арқылы қиялын дамыту65 бет
Мектеп жасына дейінгі балалардың бейнелеу өнері сабағы арқылы қиялын дамыту27 бет
Ойлау, сөйлеу және қиялдың өзара байланыс мәселелесі. Ойлаудың классификациясы. Қиялдың түрлері5 бет
Оқыту процесіндегі қиял36 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь