Ашаршылық

Кіріспе бөлім.
1930.1932 жылдардағы Қазақстандағы ашаршылық: себептері, салдары,шығыны.
Негізгі бөлім
А) Ф.И. Голощекиннің «Кіші Октябрь» дейтін сұрқия саясатының басталуы мен белең алуы.
Б) Коллективтендірудің әлуметтік зардаптары, шығыны
В) Ауыл шаруашылығын қайта құрудың зардаптарын жою шаралары
Қорытынды бөлім
Ресей империясының бөтен халықтарды отарлаудың ең сенімді әрі нәтижесі тез көрінетін әдісі – орыс шаруаларын жергілікті адамдармен араластыра қоныстандыру, мүмкіндігінше қоныстанушылардың санын жылдан – жылға көбейте беру.Мұндай саясатты қазақ жеріндегі орыс әкімшілігі жергілікті жердің тарихи ерекшілігін,оның тілін зертт ец арқылы асықпай жүргізген.Осы мақсатта Ресей империясы Қазақ даласына миссионерлерді жіберіп, аралас орыс – қазақ мектептерін ашқан. Орыс – қазақ мектептерін қазақ даласында сұлтандардың сұрауы бойынша ашып отырмыз деген сылтау айтқан.Ал шынында мұндай мектептер жергілікті халықты сауаттандыруды, оларды ғылым – білімге тартуды көздемеген, керісінше, өздерінің күнделікті саяси әлеуметтік іс – әрекеттеріне жегетін төменгі дәрежелі қызметкерлер даярлау мақсатымен ашылған.Бұлардың барлығының түпкі мақсаты – жергілікті халықтың үнін шығармай билеу, рухани жағынан халықты өз тілінен, мәдениетінен,жазуынан айыру,қоғамдық ұлттық сананы мешеу қалдыру.Бұрын біз бұл құбылыстың кейбір жақтарын алға дамушылық деп келдік.Енді ұлттық санаға салып ойланып қарасақ, мұның бәрі бізді, түптеп келгенде, қазақ халқы өмір сүргенін кейінгі ұрпағы білмей де қалуы мүмкін екен.
Дәл осындай саясат бостандық әкелді, теңдік әперді де күткен Қазан төңкерісінен кейін де тоқтаған жоқ.Кремельдегі басшылар Ресей империясының отарлау саясатының тәжірибесін жаңа заманға бейімдеп зерттеу жүргізіп, оған кедергі болар ұлттық есті азаматтарын жау етіп көрсетіп, ит жеккенге айдатып, олардың орнына мансаптан басқа мұңы жоқ белсенділерді,ұраншыл ұрда – жықтарды дәріптеп отырды.Ұжымдастыруды жедел жүзеге асырамыз деп қазақтың күн көріп отырған соңғы малын, тамағын аузынан жырып алып аштан қырған да, « халық жауларының жоспарын асыра орындаймыз» деп қазақтың ары бар, ақылы бар мыңдаған азаматтарын қойдай қырған да Мәскеуде отырған отаршылдар еді.
1. Т.Көлбаев; Р.Әйтиев. « Ерлік пен қасіретке толы өмір» Алматы, Арыс баспасы. 2006 жыл. 302 б.
2. Т.Көлбаев; Р.Әйтиев. « Ерлік пен қасіретке толы өмір» Алматы, Арыс басп.2006 ж. 303 – 304 б.б.
3. Қазақстан тарихы. Ә.Әбдәкімұлы. Алматы.1997 ж. 184 – 183 б.б.
4. Қазақстан тарихы. Ә.Әбдәкімұлы.Алматы.1997 ж. 190 – 194 б.б. Коллективтендірудің әлеуметтік зардаптары
5. «Қазақ қалай аштыққа ұшырады».Қасіретті жылдар хаттары. Алматы.Қазақ Ұлттық Университеті.1991ж.59 – 61 б.б.
6. Қазақстанның халық шаруашылығы журналы 1931ж.8 – 9 б.б.
7. «Қазақ қалай аштыққа ұшырады».Қасіретті жылдар хаттары. Алматы.Қазақ Ұлттық Университеті.1991ж. 70 – 71 б.б.
8. Омарбеков .Т. 20 – 30 жылдардағы Қазақстан қасіреті. 225 – 227 б.б.
9. Көкім Рысбай «Қазақстан Республикасының тарихы» 225 – 230 б.б.
10. Көкім Рысбай «Қазақстан Республикасының тарихы» 245 – 250 б.б.
11. Қазақстан тарихы. Ә.Әбдәкімұлы. Алматы.1997 ж.197 – 199 б.б.
        
        Кіріспе
1930-1932 жылдардағы Қазақстандағы ашаршылық: себептері, салдары,шығыны.
Ресей империясының бөтен халықтарды отарлаудың ең ... әрі ... тез ... әдісі - орыс шаруаларын жергілікті адамдармен араластыра қоныстандыру, мүмкіндігінше ... ... ... - ... ... беру.Мұндай саясатты қазақ жеріндегі орыс әкімшілігі жергілікті жердің тарихи ерекшілігін,оның ... ... ец ... ... жүргізген.Осы мақсатта Ресей империясы Қазақ даласына миссионерлерді жіберіп, ... орыс - ... ... ... Орыс - қазақ мектептерін қазақ даласында сұлтандардың сұрауы ... ашып ... ... сылтау айтқан.Ал шынында мұндай мектептер жергілікті халықты ... ... ... - ... ... ... керісінше, өздерінің күнделікті саяси әлеуметтік іс - ... ... ... ... ... даярлау мақсатымен ашылған.Бұлардың барлығының түпкі мақсаты - жергілікті халықтың үнін ... ... ... ... ... өз ... мәдениетінен,жазуынан айыру,қоғамдық ұлттық сананы мешеу қалдыру.Бұрын біз бұл құбылыстың кейбір жақтарын алға дамушылық деп ... ... ... ... ... қарасақ, мұның бәрі бізді, түптеп келгенде, қазақ халқы өмір сүргенін кейінгі ұрпағы білмей де ... ... ... ... саясат бостандық әкелді, теңдік әперді де күткен Қазан төңкерісінен кейін де тоқтаған жоқ.Кремельдегі ... ... ... ... ... ... жаңа ... бейімдеп зерттеу жүргізіп, оған кедергі болар ұлттық есті азаматтарын жау етіп ... ит ... ... ... ... ... басқа мұңы жоқ белсенділерді,ұраншыл ұрда - жықтарды дәріптеп отырды.Ұжымдастыруды ... ... ... деп ... күн ... отырған соңғы малын, тамағын аузынан жырып алып ... ... да, > деп ... ары бар, ақылы бар мыңдаған азаматтарын қойдай қырған да Мәскеуде ... ... ... ... ... аулының тұрғыны ақсақал Арын Мырзаевтың естелігінен: деп ... ... ... оқып ... ... ... ірі ... мен өзім жау дегенге сенгем жоқ.Бұл Сталиннің жақсы ... ... ... ... ой мені ... ... ба, әлде ... арқам қысып кетті ме, 1938 жылы ... өлең ... не ... ... жетпесе керек... Облыстық сот мені алты ... , ... бес ... ... үкім ... Сот күні деп көп ... жиналыпты...>>.{1}
Сталин мен Голощекин бір халықтың мәдениеті мен ұлттық шаруашылығын құрту арқылы ... ... ... ... - ашық жол ... Мысалы, қазақтың малын ... ... ... ... ... де, бүкіл Азияны отырықшыландырып, тұрақты егіс алқабына айналдырды. ... ... ... ... ... ... тәркілеумен тартып алынған малы ірі өндіріс орындарында, қолында ... ... ... үшін ... шалынған болса, ал қазақтардың өзі малдан айырылған соң ... ... ... ... ... сталинизмнің Қазақстандағы айқын көшірмесі болды.Голощекин патша отаршылдығын кеңестік ... ... ... ... ... кіші ... еді. ... Ресейдің екі ғасыр бойы іске асыра алмағанын коммунистік жүйе он - ақ жыл ... ... ... қол Ф.И. ... Қазақстанда > жасаймын дегенде ... ... ... ... ... алдын ала білген. Сондықтан ол жымдастырудың зардаптары боларын,халықтың аштыққа ұрынатынын сезіп, Республика ... ... ... ... ... ... жауапты жерлерден шеттетіп, орнына сол салада тәжірбиесі аз, тек ... ... ... ... ... қояды... Соған мысал ретінде Сталиндік қуғын - сүргінге алдымен Халық комиссарлары ұшырады.1920-1938 жылдар ... ... 126 ... ... 74-і қуғын - сүргінге түсті. Бұлардың 51-і ату ... ... ... үкім ... өзін - өзі ... 21- ... ... лагерьлерге айдалды.Тоз - тоз болып кеткен қазақ елінің басын қосып, ... үшін ... ... ... басына қазақ отырғанда, ол кейін тағы бір ... мұра ... ... еді, 1925 жылы ... елін ... Голощекин емес, Тұрар Рысқұлов,Сұлтанбек Қожанов, Смағұл Сәдуақасов, Орал Жандосов, Сейітқали ... ... ... ... ... ... ұлтжанды азаматттардың бірі отырса, 1920 ... соңы мен 1930 ... ... ... сілтеушілік соншалық шырқап кетпейтіні, қазақ 1922 және 1932 жылдары аштықтан топалаң ... ... ... анық ... жылы ... ... Өлке комитетінің біріншісі хатшысы ретінде Ф.И.Голощекин өзінің ... ... > деп ... Ол ... ... ... екі ... бар - ұлы орыстық шовинизм және ... ... ... еді. ... ол тез ... > таба ... ... бөліп, оларды шеттетіп, жоюға кірісті. кезіндн компартияның Орталық ... және ... ... Қазақстанға жіберілген С.С.Пестковский, П.А.Кобозев, В.А.Радус - Зенькович, И.А.Зеленский, М.М. ... Д.А. ... және ... ... қызметтес болып, Қазақстанда партия ұйымдарын құрып, ... және ... ... ... ... ... ... Т.Рысқұлов, С.Қожанов, С.Садуақасов, Н.Нұрмақов, Н.Төреқұлов, С.Меңдешов, О.Жандосов, С.Сейфуллин, Б.Серікбаев, ... ... тағы да ... ... ... ... Голощекин өзінің басты идеясын паш етті: {2}
Негізгі бөлім
А) Ф.И. Голощекиннің дейтін сұрқия саясатының ... мен ... ... ... ... тұстарына қатысты мәселелер толып жатыр. Бірақ осылардың ішінде қилы ... және ... ... орай жан - ... әрі ... тұрғысынан зерттеу обьектісіне айналмаған ауқымды бір проблема бар. Сөз ... ... ... қирату жөнінде болып отыр.
Кез келген мемлекеттің даму үрдісіндегі ... ... - жер ... ... ... ... тұрғыдан Қазақстан да шеткері қала алмайды. Оның тарихындағы 300- ден ... ұлт - ... ... мен көтерілістердің шығу төркіні жер ... ... еске ... да ... ... жоқ, ... ... шаруашылық үрдісін қиратуды патша шенеуніктері бастады. Фактілерге жүгінейік. Романовтар әулетінің ... ... ... сонау 1914 жылдың өзінде: деп жазады. Міне, ... ... ... мен бастауы осында. Патшалық Ресей 1891 жылы Далалық Ережеге орай ... ... өз ... деп ... ... терең түкпірінен қоныс аудару ... ... Бұл ... ... ... реформасы кезінде шырқау шегіне жетті.Осының нәтижесінде Қазан револциясы ... ... ... ... келгендердің саны 1 миллионнан асты. Қоныс аударушыларға егінге қолайлы, ... ... ... тартып алынып берілді де, ... ... ... ... ... ... Ал бұл жағдаят терең шаруашылық дағдарысына душар етті. ... орай ... ... ... қоғамдық ойының діңгекті мәселесі жер ... ... еді. Бұл ... II Мемлекеттік Дума деңгейінде де көтерілді.{3}
Кеңес өкіметінің Қазақстандағы саясаты республикадағы ... ... ... Ф.И.Голощекин келгеннен кейін тіпті ушыға түсті. Бұл ... ... ... ... Ф.И. ... ... ... дейтін сұрқия саясат - ретінде танымал. Оның революциялық ... ... ... ... өлкесінде айдауда бірге ... ... ... деп ... >. оның ... және бір штрих келтірейік - дейді . И.Непейн. Жөн, ... ... ... Оның ... ... ... - ... сегіз жыл жайында ештеңе делінбеген. ... ол ... ... ... ... шетелдегі де тарихшылар жақ ашпай келді.
Қазақстан өлкелік ... ... ... ... бола ... ол 1925 ж. ауылда ( бүкіл республикаға деп түсіну керек) кеіес өкіметі жоқ, ... ... ғана бар деп ... ол сол ... не ... әлгі ... бір рет те болған емес.Ол өзінің отырғандығы сөзінде партиядағы қос ... жол - ұлы ... ... мен ... ... тоқпақтай өтті. Бірақ, шовинистердің көсемдері жиырма бесінші жылы да, одан ... де ... ... тек оның ... ... Т.Рысқұлов, С.Қожанов, С.Садуақасов, Н.Нұрмақов, С.Меңдешев, Н.Төреқұлов сынды қазақтың ең көрнекті коммунистері ... ... Жаңа ... бас изеп ... ... жандайшаптар ғана қажет болды, ал қалғандарын ... ... ... ... ... ... ... басты идеясын көлденең тартты. .
Сөйтіп, ол революциядан соң ... жыл ... ... > ... ... ған ... ... апаттан есін жия алмай есеңгіреп қалған елге қажет болса жаңа ... бару ... деп ... ... ... бірі болып Голощекиннің саяси бейнесін жасауға талпынған академик М.Қозыбаев мына бір ... ... ... ... ... жыл бойы ... қазақ ауылында революциялық өзгерістер жоқ деген сеніммен жүзеге ... деп ... ... ... ... ... ... салт - дәстүрлерін қазақтардың ... ... ... ... ... ... келді, әрі бұл әдеттерді ... ... ... ... ... болады деп есептеді.
Үшіншіден, ол экстенсивті мал ... ... ... одан гөрі ... ... көтеру кезінде мал басын кеміту объективті заңдылық болады дегенді ойлап тапты. Төртіншіден, ... ... ... ісі ... ... ... > ұшпағын шығарды. Бесіншіден, Қазақстанның даму деңгейін Одақтағыдан еш ... жоқ, ... ... ... құру ... ескерерліктей ерекшеліктер мүлде жоқ деген ... ... ... ... ... оған ... ұжымдастыру қарқынын жеделдету үшін қажет болды. Алтыншыдан, Голощекин ... ... ... қатынастар күрт өзгерістерге ұшырап жатқан ауыл ... ... ... теориялық байлам жасады.
Ол сөйтіп кейін орын алған тізеге салу ... ... ... берді.Жетіншіден, ол қазақ комунистерін үш топқа бөлді. ... - ... ... ... жүрмейтін, түзелмейтін, ұлтшыл - бұра ... ... олар жаңа ... құру ... ... ... - ... сай өзгеріп тұратын жылмақайлар. Ал үшінші топ - ... - ... ... үшін ... өзін жауапқа тартуға ұмтылатындар. Ол соңғы тұжырымдамасын елді сегіз жыл сергелдеңге ... ... ... ... айтты. Тоқ етерін айтқанда ол Қазақстанда осы елді ... ... ... - бір коммунист жоқ деген ... ... ... Сондықтан, ғасырлар бойы қалыптасқан шаруашылықты тас - талқан етуге ... ... ... беделді қазақ коммунистеріне ол ұлтшылдар деп ... ... да, ... ... ... оларды қырып салды.
тұсында Голощекин жағдайды әбден билеп ... еді. ... ... > ... ... ... құртуға, немесе өзіндік пікірі бар өлкелік рпартия комитетінің ... ... ... ... ... Орталық Атқару төрағасы Е.Ерназаров сияқты ... ... ... ... ... ... ұстарлары бір жола жойылды,мешіттер жабылды,діндарлар қуғынға ұшырады. Таптық күресті қолдан қоздыру қазақ халқына жік салды. Осындай сорақылыққа барлық ... ... ғана ... ішінде қазақарға ауыр зардабын тигізген бірнеше шешім ... 1926 ... 27 ... Қаз ОАК мен ҚазҚСР Халық Комиссарлары Кеңесінің бірлескен қаулысы ... ... 13-ші ... "Тәркілеуге қарсылық көрсеткендері үшін қылмыстық жауапкершілікке тарту және ірі байлар мен ... ... жер ... туралы>> жарлық шықты. 1930-шы жылғы 19-шы қаңтарда қаулы дүниеге келді.
Халық мұндай зорлық-зомбылыққа ашық ... ... ... қару ... ... ... ... Кеңесі Президиумның 1992 ж 7-желтоқсандағы шешімінде былай делінген: Қазақстанда 1929-1931 жж.372 көтеріліс болған,оларға 80 мыңнан астам адам ... ... ... ... ... ... мұның соңы көп халықтың өзге республикаға,оның ішінде шет елдерге де еріксіз қоныс аударуға ұласты. Мәселен,1930-шы ... ... ... ... орта шеніне дейін Қазақстан аумағынан 281230 шаруа отбасылары қоныс аудара көшкен. Олардың көпшілігі Қытай,Иран,Ауғанстан өтіп кетті. Еліміздегі ... ... ... 1 ... мың адам ауа ... де, ... ... 454 мыңы ғана Отанына оралды.
1929 - 31 ж.ж. ГПУ органдары ... ... ... ... ... ... қатысқаны үшін 5551 адам жауапқа тартылып, ... 883 - ... Ал ... ... мен ... үштіктердің сойқандықтарынан қанша адам қырылды десеңіз ші? Сол ... ... ... салдарынын барша қазақ жұртының тең ... ... ... ... пайдаланып қылмыс жасау, қажыған халықтың ... ... ... ... ... ... ... партия және мемлекет қайраткерлерінің, интеллегенция өкілдерінің ашу - ызасы мен ... ... ... сол ... кезеңдерді ой елегінен өткізердей ... ... ... ... М.Ғатаулин, М.Даулетқалиев, Е.Алтынбеков пен Қ.Қуанышов 1932 жылы қол ... ... және ... мен И.Сталинге жолданған белгілі құжат көпшілікке таныс. Мұндай хаттарды Т.Рысқұловтың 1933 жылы 9 ... ... ... Кагановичке жіберген мына бір ... ... ... ... өзі - ақ сол бір ... ... айқын суреттегендей: .
Бір өкінерлігі, ... ... ... жылдары жариялаған басылымдарда көбінесе ересек ... мен мал ... ... сөз ... Ал, шынтуайтында болжам есептеулерге қарағанда 1932 - 1933 ж.ж емшектегі ... ... ... ал оқу ... ... көбі ... Сөйтіп, алапат аштық халқымыздың ... да ... ... ... ... сондықтан республика Жоғарғы Кеңесінің ... ... 1992 ... 31 ... күні - ... аштықтың 60 жылдығын - ... ... ... ... күні ... атап ... ... қабылдады. Содан бері бұл күн Ұлттық Аза күні ретінде ... ...
Б) ... әлуметтік зардаптары, шығыны
Қонысын тастап Қазақстанмен көршілес ... ... ... ... - ... келіп түскен, шамамен алынған соңғы деректерге ... ... Орта ... - 40 мың, ... - 100 мың, ... Сібірде - 50 мың, Қарақалпақстанда - 20 мың, Орта Азияда - 30 мың ... бар. ... ... Қалмақ жеріне, Тәжікстанға, Солтүстік өлкеге және ... осы ... ... ... де ... ... Байлар бастаған бір қауым Батыс ... ... ... ... ... аймақтарға қарай ауа көшуі ... ... - ... байқалмаған құбылыс. Бұл - ... жай көші - қоңы ... көп ... аш адамдардың талажау іздеп, басы ... ... ... ... ... қонысынан ауғандардың саны сол аудандарда тұратын барлық халықтардың 40 - 50 ... ... ... ... ... ... ... орналастырылмаған, сондықтан олар ауыр жағдайды бастарынан өткеруде, ал ... ... мен МТС - ... ... ... ... жұмысшылары қазір қысқартуға ұшырап жатыр және бұл ... ... ... саны егер ... қазақ жұмысшылары істейтін ... көп ... тек қана ... ... қысқартылады.
Қазақтардың арасында 1932 жылдан бастап белеі алған ... пен ... осы ... ауудың және қазақ қожалықтарының шаңырағы шайқалуының ең ... ... жаз ... ... ... аштық пен індет, қазір қайтадан сұрапыл өршіп тұр. Өткен ... ... ... және ... ... арасында ашаршылық пен індет салдарынан алдам өлімі өте көп ... ... ... ... ... бұл ... таға да үдеп ... Жергілікті жерлердегі материалдардан алынған және осы соңғы кездерге қатысты бірсыпыра ... бар. ... ... РСФСР Халық Комиссалары Советі комиссиясының жұмысына ... үшін ... ... ... ... мәлім етеді. Илларионов жолдас Сольилецк және Орск ... ... акып ... күн ... 5 - 10 адам ... айтты. Алагызов жжолдас бір ғана Сібір темір жол бойындағы ... 10 мың ... ... ... ... олардың арасында жұқпалы ауруларға шалдыққандардың көптігін және өлім - ... аз ... ... жол ... ... ... 84 ... жқмысшысы істегенін, кейін олардың жұмыстан шығарылғанын, 14 ... ... ... бұл үшін ... ... ... хабарлады. Қонысынан ауғандардың хал - жағдайы ... өз ... де мәз ... Көптеген қалалар ( Әулиеата, Шымкент, Семей, Қызылорда және т.б) мен ... жол ... ... ... ... күн сайын қала сыртына алып кетіп ... Шу ... ... орталығы Ново - Тройцк ... күн ... ... 10 - 12 қазақ өледі, сондай - ақ ауданнан коммунистердің 60 ... ... ... ( уәкіл Жандосовтың айтуынша), Сарысу ауданындағы 7000 ... тек 500 - дей ... ... ... Әулиеата және басқа аудандарға көшіп кеткен, ал бірсыпырасы ... ... ауып ... ... ... осы ауданнан әлденеше жүздеген ... ... - ... қалмай шұбырып ұзақ жолға шыққан. Осы жол үстінде олардың ... қаза ... ... ... ... ғана 24 ... ... табылған. Жолда оларға ұарулы қарақшылар ... ... ... ... ... ... суға ... 5 - 6 қаңтарда Әулиеатаның шайханаларында үсіп ... 20 ... ... ... ... және сол ... ... 84 ересек адам аштан өлген. Ақтөбе облыстық партия ... 1932 ... 16 ... ... Жосалы темір жол станциясына қайта ... ... 300 - 400 ... 100 ... ... ... қаза тапқаны және станцияда қазақтарды ұрып - соғудың орын алып ... ... ... ... > ашып ... Бұл оқиға шілде айының аяқ кезінде болса да, облыстық ... ... ... ... ... ... ... облысында жұмыс істеп жүрген Қызыл Крест ( қоғамының) Москва ... ... ... сияқты аудандарда қазақтарды аштық пен індеттің ... ... ... Аш - ... төгілген қоныстарды ақтарып тамақтан өтетіннің бәрін талғажау етіп, ... ... ... ұсақ ... жеп ... Сол маңдағы ит пен ... ... ... желінген, қазақтар тұратын қостарлың айналысында иттердің, мысықтардың, ұсақ ... ... ... ... ... - ... көз сүрінеді...>> Өлген кісілердің етін жеген оқиғалар жайында ... жете ... Осы ... хабаоламасында 2500 тұнғыны бар ... ... ... ... ғана 728 адамның шешекпен ауырғаны және олардың көпшілігінің қаза ... атап ... Осы ... ... ... шешекке қарсы егу жұмыстарын 12 адам ... ... 25 мың ... тұратын ауылдарында не бары 2 - ақ ... ... ... ... ... ... ... Ақтөбе облысының орталығындығылары ... ... ... ... ... ... жергілікті деректері бойынша Торғай және ... ... ... 20 - 30 ... ... қалған, ал қалған ... дені ... ... ... ... ... ... Советтерінде халықтың 30 - 35 ... опат ... Ал ... 1930 жылы ... саны 1.012.500 адам болған, 1932 жылы ... 725.800 адам ... 71 ... ... ... ... ... комитетінің айтуыны қарағанда бұл аудандарындағы ... ... ... ... ... 15 - 20 ... аман қалған. Балқаш ауданындағы 60 мың халықтың 12 мыңы ... ... 36 мыңы қаза ... ... ауданда 12 мың ғана ... ... ... ... 1933 жылдың қаңтар айының алғашқы 10 күн ішінде 569 адам ... ... ... ... ... ... ... мен күріш совхозында 300 - ден ... ... ... табылған. 1931 жылы Шұбартау ауданында 5300 қожалық болса, 1933 жылдың 1 ... ... 1941 ... қалған. 1932 жылғы мамыр айында Қарқаралы ауданындағы халықтың саны 50.400 адам ... ... ... ... ... тірі ... 15.900, ал аудан орталығында күн ... 15 - 20 адам ... ... отырықшыландыру комитетінің мәліметтеріне қарағанда өткен көктемде ... ... пен ... 1500 - дей ... ... ... ... жұмысшы қазақтар да бар. ... ... ... ... ... 300 ге жуық қазақ опат болды. Бұл ... ... бәрі ... ... ... Өзге ... қоныс аударғандардың өздерімен бірге балаларын ала келгендері некен - ... ... ... мен темір жол станцияларында қаңғып ... ... ... ... жүр. ... ... ... мекемелер мен үйлердің алдына ... ... ... ... 1932 ... ... - ақ панасыз қалған тағы да 50 мың ... ... ... орналастырылмағанын ресми түрле хабарлады. Қазақстандағы ... ... ... ... ... ... жатыр және олардың арасында да өлім көп. Мәселен, ... ... ... ... ауданындағы балалар үйлерінің бірінен уақытында алып кетуге ... ... үй ... ... жатып қалған 20 қазақ баласының іріп - шіри ... ... ... Қызыл Крестің сол Ақтөбе қонысының ... ... ... ... ... ... мынадай бір үзінді келтіруге болады : .
Желтоқсан және ... ... бас ... ... тазарту деген сылтаумен 1100 панасыз ббала бұрынғы аудандарына ... әкеп ... ... ... ... саны ... ... 450 - ге жеткен. Аягөз станциясының бір ... ғана ... ... 300 ... бала жиналған, осынжа бір қазақ әйелі өзінің екі баласын бірдей поездың ... ... ал ... ... ... екі баласын осылай мұз ойығына тастап жіберген.{6}
Қазақ органдары ескі қоныстарына ... ... мен ... ... ... ... ... жылдың жазында қазақ үкіметі қонысынан ауғандарды кері ... ... ... ... ... көшіп келгендердің көпшілігін орналастыра алмады, сан қилы ... ... ... ... бір бөлігі іргелес өлкелерге өайтадан өоныс аударды, ал бұл өлкелер ауып ... ... ... ... кері ... алар ... үмітпен, ол қазақтарды орналастыруға жете көңіл бөлмеді. Енді басқа да ... ... ... БК (б) П Орталық Комитетінің 1932 жылғы 15 қыркүйектегі ... ... ... ... ... азық - ... ... ретінде бір миллион пұт ... ... ... 4 ... және ... ... 1 тоқсанына рұқсат етілген ( бір миллион пұт ... 600 мың пұт ... пен 1932 ... ... 280 мың пұт, яғни ... 880 мың пұт астықтықтың 733.158 пұты ... ... ... ... ... ... ... 111.066 пұт астық, яғни 15 проценті ғана халықтың қолына тиді. Ашыққандарға арналған ... көбі ... ... мен әр ... ... ... - ... түседі, ал бір бөлігі ... ... ... ... ... Қарқаралы, Шұбартау, Шу, Балқаш, Торғай аудандарында осындай ... ... беті ... ... ... ... Азық - ... пайдалану жөніндегі материалдарымен танысқан Қазақстан өлкелік партия комитетінің бюросы мен ... ... ... президиумның біріккен мәжілісі төмендегілерді атап ... а) ... ... ... қожалықтарының мұқтажы үшін 1932 жылдың көктемінде жәрдемге ... 6509 ... азық - ... ... сол ... ... растайтын нақтылы деректер бер алмады; ә) жәрдемге бөлінген азық - ... ... сол ... жұмсаудың орнына аудандық ұйымдар оны 2811 ... ... ... ... ... ... жіберген.
Жалпы алғанда өлкелік органдар ашыққандар үшін ... ... пен ... да ... - ... ... ... жөнініде аудандардың көпшілігінен осы күнге дейін мәлімет ала алмай отыр. Шұбартау ... ... ... ... 2770 пұт астықтың не бары 943 пұты ғана ... ... ... оның 10,5 пұты аудандық қызметкерлерге үлесі ретінде, ал 48 пұты ... ... ... тыс ... ... Ресми деректерге қарағанда, бөлінген астықтың жарлы - ... тек 11 пұты ғана ... ... ... - ... ... ... атқамінерлерлің қолында кеткен.
Алайда мұндай жағдайға ... әрі ... ... ... ... ... ... саласында аса зор табыстарға қол жеткізіп, барлық республикалар мен ... ... - ... болып көрмеген мәдени өрлеу ... ... ... социолистік құрылыста - тұтас алғанда Қазақстанда да дзор ... ... ... ... ... ... ... халқының басым көпшілігі ... ... бұл ... ... әрі осы ... ... болмайды. Совет Одағының нығайғаны соншалық, қазақтарға көмек көрсетіп, бұл нәубетті қысқы мерзімде ... оның күш - ... ... Ашыққан қазақтарға жедел көмек көрсетіп, індетке қарсы күресіп қана ... ... ... осы ... ... ... тамырына балта шабатын шараларды жүзеге асыруды да барынша жұмыла қолға алу керек. Ал ... ... түп ... ... {7}. Енді ... апаты жайлы т.ғ.д Омарбеков.Т. еңбектеріне зер салып ... ... ... ... Мұрағат қойнауында сақталған көптеген ресми құжаттар оқырманды шатастырып, бұл сұрақтың ... ... ... ... егін ... ... әрі кеткенде жергілікті жердегі асыра сілтеуден іздейді. ... ... ... ... ... ... ... Лениннің және оның партиялас серіктерінің бұралаң іздері сайрап жатыр. Сөзіміз дәлелді болу үшін көзі тірі ... ... бір сәт көз ... ... М.Тынышпаев ағамыздың есебі бойынша 1917 жылы Қазақстанда 2910000 қазақ өмір ... ... ... 1924 ... ... ... ... қазақтар саны 1965443-ке әрең жетіп жығылған. Табиғи өсімді есептемегеннің өзінде 1 млн. қазақ қайда? Профессор С.П.Швецов есеп-қисап ... тек 1921 ... ... ... ... ... ... өзі ғана 30 пайыздан кем емес екендігін айта ... Мұны ... ... де мақұлдайды.Десек те, кейбір зерттеушілердің деуі әдбен мүмкін. Ол рас. ... ... неге ... орыс жері ақ пен ... ... ... қырылып азамат соғысын жандандырды да, ауыл шаруашылығымен шындап айналысуға өздеріне де ... де ... ... Қазақстандағы 1921-1922 жылғы ашаршылыққа, шындығына келсек, ауа райының ... ... ... ... бір түнде басып алған соң, кешікпей-ақ азамат соғысы тұтанатынын, ал одан шаруашылық күйзеліп, халық аштан ... ... ... біле тұра ... бағыттарынан қайтпай қойған большевиктер және олардың партиясының біржақты саясаты ... ... өз ... ... Сталин, Голощекин тәрізді Лениндік бағыттың мүшелері, Лениннің шәкірттері алғашқы аштықтан қажетті ... ... ... ... ... ашаршылықта да Қытай мен Монғолия ауа көшкені белгілі. Сон-дықтан жоғарыда біз атап кеткен белгілі орыс ғалымы ... ... ... ... 1926 жылы ... жарық көрген өзінің еңбегінде алғаш пайдаланған еді. Дәл ... ... ... ... 1930-1933 жж. да қалыптасты.Қазір көпшілікке белгілі Т.Рысқұловтың Сталинге Л.Кагановичке, В.Молотовқа ... (1933 жыл ... ... ... ... көшу ... ... суреттеледі: Арада 20 күннен кейін, яғни 1933 жылдың 29 наурызында осынау сорақы жағдайда Қазақстанның жаңа ... ... ... ... мен ... төмендегідей хабарлайды: .Мұндай босқыншылықтың жалпы қазақтар санын шұғыл кеміткені және белгілі. Бұл ... ... ... ... ... ... Олардың ішіндегі ең құндысы және ең маңыздысы, біздің ойымызша сол жылдары халық шаруашылығы есебінің бастығы ... ... ... М.Саматовтың 1937 жылдың басында (1937 ж. 5-наурыз) Л.Мирзоянға және Мәскеудегі өзінің бастығына жазған хаты. Онда ... ...

Пән: Жалпы тарих
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 24 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
1931-1933жж. ашаршылық8 бет
1932 жыл ашаршылық ақиқатын ашатын кез келді9 бет
Қазақстан ашаршылық жылдарында12 бет
Қазақстандағы 1921-1922 жылдардағы ашаршылық8 бет
«Зиянды әдеттерден аулақ бол!». Тәрбие сағаты7 бет
Абылай хан16 бет
Гетерогенді және өзгермелі сұрыптау7 бет
Голощекиннiң геноцид саясаты16 бет
Дәулет Мықтыбаев (1904-1976) мектебінің өзіндік қасиеттері мен ерекшеліктері6 бет
Жаңа экономикалық саясат10 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь