Дәрістер - Тарих

1. Саяси және құқық білімдер тарихының пәні, әдістері және теориялық мәселелері. Ежелгі Шығыс мемлекеттеріндегі саяси және құқықтық ойлар
2. Көне Грециядағы саяси және құқықтық ілімдер. Көне Римдегі саяси.құқықтық ілімдер
3. Феодализмнің пайда болуы және дамуы кезеңіндегі Батыс Еуропадағы саяси және құқықтық ілімдер
4. Араб Шығысындағы, Орта Азия мен Кавказдағы феодализмнің пайда болуы және дамуы кезіндегі саяси және құқықтық ілімдер
5. Феодализмнің пайда болуы және орталықтандырылған мемлекеттердің құрылуы кезеңіндегі саяси және құқықтық ойлардың негізгі бағыттары
6. XIV . XVI ғасырдағы Батыс Еуропадағы саяси және құқықтық ілімдер. XVII . XVIII ғасырдағы Голландия мен Англиядағы саяси және құқықтық ілімдер.
7. XVIII және XIX ғасырдың басындағы Франциядағы саяси және құқықтық ілімдер
8. Тәуелсіздік үшін күрес кезіндегі АҚШ.тағы саяси және құқықтық ілімдер
9. XVIII ғасырдың соңы және XX ғасырдың басындағы Германиядағы саяси.құқықтық ілімдер
10. Батыс Еуропадағы саяси.құқықтық ілімдер
11. XIX ғасырдың екінші жартысындағы Батыс Еуропадағы саяси және құқықтық ілімдер
12. Ресейдегі XIX . XX ғасырдағы саяси және құқықтық ілімдер
13. XIX ғасырдың екінші жартысы мен ХХ ғасырддың басындағы Қазақстандағы саяси және құқықтық ойлар
14. ХХ ғасырдағы АҚШ және Еуропа мемлекеттерінде саяси және құқықтық ілімдер. ХХ ғасырдағы ұлт.азаттық қозғалыстардың саяси және құқықтық идеялары
15. КСРО.ның өмір сүруі және ыдырауы кезеңіндегі саяси және құқықтық ойлар (1920 .1990 жылдардың бірінші жартысы).
Негізгі және қосымша әдебиеттер тізімі

1. Мухамедов М., Сатершинов Б., Сарымбетұлы Б. Саяси-құқықтық ілімдер тарихы. Оқулық. Алматы, 2002.
2. История политических и правовых учений (под ред. Нерсесянц В.С.). М., 2002.
3. Мухаев Р.Т. Теория государства и права. Хрестоматия. М., 2000.
4. Алексис де Токвиль. Демократия в Америке. М., 1992.
5. Билеуші. Алматы, “Көшпенділер” баспасы, 2002.
6. Қазақтың ата заңдары. Т. 1 – 2. Алматы, 2004.
7. Дала даналары. Алматы, 2001.
8. Узбекұлы С. Хан Тауке и правовой памятник “Жеті жарғы”. Алматы, 1999.
9. Жуманов Т.А. Основы политической науки. Ч. 1. Современные политические идеологии. Красноярск, 1997.
        
        Дәрістер
1. Саяси және құқық білімдер тарихының пәні, әдістері және теориялық ... ... ... ... ... және құқықтық ойлар
2. Көне Грециядағы саяси және құқықтық ілімдер. Көне Римдегі саяси-құқықтық ... ... ... ... және ... ... ... Еуропадағы саяси және құқықтық ілімдер
4. Араб Шығысындағы, Орта Азия мен Кавказдағы феодализмнің пайда болуы және дамуы кезіндегі саяси және ... ... ... пайда болуы және орталықтандырылған мемлекеттердің құрылуы кезеңіндегі саяси және ... ... ... ... XIV - XVI ... ... ... саяси және құқықтық ілімдер. XVII - XVIII ғасырдағы Голландия мен Англиядағы ... және ... ... XVIII және XIX ғасырдың басындағы Франциядағы саяси және құқықтық ілімдер
8. Тәуелсіздік үшін күрес кезіндегі АҚШ-тағы саяси және құқықтық ілімдер
9. XVIII ... соңы және XX ... ... ... ... ... Батыс Еуропадағы саяси-құқықтық ілімдер
11. XIX ғасырдың екінші жартысындағы Батыс ... ... және ... ілімдер
12. Ресейдегі XIX - XX ғасырдағы саяси және ... ... XIX ... ... ... мен ХХ ғасырддың басындағы Қазақстандағы саяси және құқықтық ойлар
14. ХХ ғасырдағы АҚШ және ... ... ... және ... ілімдер. ХХ ғасырдағы ұлт-азаттық қозғалыстардың саяси және құқықтық идеялары
15. КСРО-ның өмір сүруі және ыдырауы кезеңіндегі саяси және құқықтық ойлар (1920 -1990 ... ... ... ... және ... білімдер тарихының пәні, әдістері және теориялық мәселелері. Ежелгі Шығыс ... ... және ... ... ... және ... ... тарихының" пәні және заң ғылымдары жүйесіндегі орны
2. Саяси және құқық ілімдер тарихының әдістері
3. Саяси және құқық ілімдер тарихының ... ... Көне ... ... ойлар
5. Көне Қытайдағы саяси-құқықтық ілімдер
6. Саяси және ... ... ... пәні және заң ... ... ... және құқық туралы идеялар көне дәуірлерде пайда болып дами бастаған. Адамзаттың қилы-қилы аумақтарында ... ... ... ... ... қоғамды басқару жөнінде әрқандай пікірлерін айта кеткен. Оларды оқып тану - қазіргі ұрпақтардың парызы.
"Саяси және құқық ілімдер тарихы" ... ... ... көрсетуінше, жалпы тарих ғылымына жатады. Бірақ оның кейбір маңызды, өзіне тән ерекшеліктері бар. Солар ... ... бұл пән ... тарих барысындағы оқиғаларды емес, идеяларды, ой-пікірлерді, олардың негізгі мағынасын қарайды; екіншіден, тарихтағы жалпы жаңа идеялармен емес, тек қана ... ... ... ... ... ... ой-пікірлермен айналысады; үшіншіден, бұл пәнде көбінесе көрсетілетін тарихтағы ұлы ... ... ... ... ойшылдар, философтар, ғалымдар болатын. Себебі - адамзат тарихында бір адам екі ... ... ... және саясаткер) біржола ие болатыны өте сирек кездесетін құбылыс.
Сонымен бірге "Саяси және құқық ... ... ... ... пәндермен де байланысты болатын. Себебі - саясат пен құқық деген әлеуметтік ... ... ... ... зерттейді. Саясатпен, мемлекетпен байланысты мәселелерді барлық заңтану пәндері зерттейді. Ал саясаттану пәні жақын арада пайда болып ... ... ... ... ... деуге болады.
Заң ғылымы және заң білімі жүйесінде саяси және құқықтық ілімдер тарихы бір уақытта тарихи және теоретикалық ... жеке ... және оқу ... ... табылады. Оның бұл ерекшелігі, осы заң саласы шегінде ... пән - ... және ... ... ... яғни ... ... саясат және заң туралы теоретикалық білімдердің шығуы мен дамуының тарихының зерттелуімен, жандануымен сабақтас болып келеді. Мемлекет және құқық туралы біріккен ... ... заң ... ... ... ... ... ерекше айқын көрінеді, соңғы нәтижесінде саяси және құқықтық құбылыспен сәйкес түсініктің өзара шығыс шені ... ... және ... ... бір заң ... ... ... жағдай жасайды.
Біздің саламыздың пәні туралы айтылған бұл ой оның өткен саяси ілімде тек қана мемлекет туралы тар мағынадағы сұрақтарды ... ... ... ... осы ... пәнінде тарихта саясм ілімдер мемлекет жүргізетін тарих ретінде емес, мемлекет мәселелерін басқа саяси құбылыстармен кең контекстегі ерекше ... ... және ... ... ... олармен өзара байланысы және өзара іс-әрекетін теоретикалық зерттеу түрінде ұсынады, ал мемлекеттілік теориясының мәселесі әр-түрлі бағыттармен ... ... ... Бұл пәнде өткен құқықтық ойлар заң ғылымы тарихы түрінде емес, қоғамдық өмірде осы ерекше құбылыстардың рөлі, маңызы, қызметі, құндылығы және ... ... ... табатын құқық пен заң шығарушылықтық ілімдік концепциясы ретінде қарастыралады.
Саяси және құқықтық ілімдер тарихы - заң ... ... ... және ... ... ... ... басқа, гуманитарлық ғылымдардың өкілдері, оның ішінде философтар да маңызды ілімдерін енгізді. Саяси және құқықтық ілім дамуында философияның қажетті ... ... ... ... ғылыми зерттеулердің объектілері және шынайы іс жүзіндегі ерекше формасы ретіндегі саяси және құқықтық құбылыстық ерекшелігімен негізделген саяси және ... ... ... ... ... жөн.
Мемлекет және құқық тарихын зерттейтін заң ғылымының пәндерінен саяси-құқықтық ілімдер тарихы пәні пайда болған. Мемлекет және ... ... ... ... теорияның нақты мазмұнын анықтау мүмкін емес, ал теориялық ережемен концепциясыз тарихи дамушы саяси-құқықтық шынайылыққа ғылыми түрде ... беру ... ... Жалпы теориялық заң ғылымдарымен қатынасқа саяси және құқық ілімдер тарихы өзінің пәні ... ... ... ... ... ... құқық, саясат, заң шығарушылық туралы ілімдердің шығуымен, даму процесінің ... ... ... бейімдеген тарих саласы ретінде түседі. Заң саласындағы тарихи және теориялық сананың өзара ... ... ... ... және ... ілімдер тарихы қазіргі саяси-құқықтық ілімдердің дамуының мемлекет және құқық мәселелерін теориялық әзірлеуді ... ... ... ... ... ... бірі ... маңызды рөл атқарады.
Саяси және құқық білімдер тарихының әдістері
Саяси және ... ... ... жеке заң ... ретінде, басқа да заң салаларымен бірге гуманитарлық ғылымдар қатарына жатады. Басқа да ... ... ... ... да ... және құқықтық ілімдер саласындағы ғылыми таным міндеті мен мақсаты және ... ... ... ... ... ... ... салыстырмалы-тарихи зерттеулердің барлық әдісі философиялық және арнайы ғылыми әдістер арсеналы кең қолданылады. Саяси және құқықтық ілімдер тарихының пәндік және әдістемелік ... ... ... нақты заң саласының профилімен, тарихи-теориялық мазмұнына өз мүмкіндіктерінше сай келетін зерттеудің әдіс-тәсілдерімен қағидаларының жетекші рөлі болып табылады.
Тарихи ... - бұл ... ... және қазіргі контекстегі қарастырылған ілімдердің саяси-құқықтық мазмұнын бақылау және ... ... ... ... тәсілі ретінде түседі. Өткен тарихтың қандай да бір ойшылының концепциясы және конструкциясы ... ... ... ... тән ... рөлді ойнамайды және сол мәнді иеленбейді. Жаңа ... ... және ... ... ... олар жаңа ... иеленеді. Бұрынғы саяси-құқықтық ілімдердің ескіруін немесе жаңаруын жоққа шығарып, тарихи тәсіл осы ілімдерді тарихи өткен, келуші және ... ... ... ... ... ... құқықтық ілімдер мен идеялардың тәжірибемен байланысы тікелей емес, саяси және құқықтық ілімдер тарихында ... және ... ... ... барлық жүйесінің сабақтастығына негізделген, шынайы күрделі жағдайлардың күрделілігіне негізделген. Саяси ... ... ... және ... рөлі мен ... ... ... сай келетін ілімдер ұсынылған.
Теоретикалық тұрғыда ілімінің, философиялық жалпы әдістемелік, танымдық-гносеологиялық сәттерін бейнелейді, саяси көзқарастар қандай жолмен ... олар ... ... ... ... ... ... қандай қағидалар қойылды, қарастырылған доктринада қандай нысан, үлгі және құрылым бейнеленген және ойшыл үшін ... ... ... ... ма ... ... айналымға алғаш енгізілгенін көрсетеді.
Саяси-құқықтық ілімнің құрылымының екі ... да ... ... ... сабақтастық және жаңашылдыққа, оның басқа ілімдермен өзара қатынасына, олардың интеграция және дифференсация процесіне күрес сәттеріне, ілімнің үзақ тарихи өмірінің логикасын ... Оған ... және ... ... пен баға беру үшін қажетті базаға көңіл ... ... ... ... ... және теориялық жағының өзара байланысы және бірлігі дамушы адамзаттық танымның теориялық әдістемелік арсеналына кіруі және қандай да бір ... ... ... ... ... құрылымдары өзінің нақты тарихи контекстінен босауына әкелетін жоққа шығармайды, керісінше оны болжайды.
Ой мен тәжірибе саласында саяси-құқықтық ... ... ... ... байланысында, саяси-құқықтық ілімдер тарихын жасауына бірнеше ойшылдардың еңбегі ... және ... сол ... ... ... артуына және олардың тарихи сабақтастығына әрекет еткен күрделі мәселелердің құрылу процесі жүрді. Мүндай мәселелердің қатарына мораль мен саясаттың, құқық пен ... ... мен ... ... мен ... ... пен ... әділеттілік пен теңдік және құқықтық, құқық пен бостандықтың, құқық пен заңның қатынастарын жатқызуға болады.
Саяси және құқық ілімдер тарихының ... ... және ... ... ... ... ірі ... бөлген жөн. Бұл мәселені ғалымдар түрлі шешеді. Жалпы алғанда кең ... ... ... ... ... дәуірдегі саяси-құқықтық ой-пікірлер (Көне Шығыс, Еуропа);
Орта ғасырлардағы ... ... ... Қыпшақ Даласы);
Қайта Өрлеу және Реформация дәуіріндегі саяси ойлар (Еуропа);
Жаңа ... ... ... ... ... ... ... таңдағы әлемдегі негізгі саяси идеологиялар (либерализм, консерватизм, ... ... ... ... саяси-құқықтық ойлар
Саяси және құқықтық ілімдер бұл түсініктің қашан және арнайы таптық мағанасында ерте ... ... ... ... ұзақ даму ... ... ... Ілімдер танымдық жоспарда саяси және құқықтық ілімдердің шығыу тегі алғашқы аңыздардың, ұсыныстардың ... ... ... және ... ... барлық ежелгі халықтарда Шығыста және Батыста да өзінің ежелгі Мысырлықтарда, Үндістерде, Қытайлықтарда, Вавилондықтарда, Парсыларда, ... ... ... ... ... көзіне және әлемдегі адамның алатын орнын аңыздық ұстанымға негіздейді.
Барлық рухани білімге аңыз, барлық жинақталған тәжірибенің тарих және болашақ жолындағы ... ... ... қалған және әдеттегі жабдықтардың арсеналының әлемді танумен түсіну тәсілі мен нысананың тәртіп ережелері жинағының тұжырымы болады. Діни ... ... ... көзқарыс және концепция арасындағы байланыстырушы маңызды рөлді дін атқарады.
Мифологиялық және діни ... ... ... ... ... ... ... дамыды. Ежелгі Үнді қоғамындағы саяси құқықтық және рухани өмірден ұзақ ғасырлар бойы аңыздардың бейлеуші орны иленуі осымен байланысты.
Брахманизм идеясының туындауы ... II ... ... үнді ... ... да" ... Бұл шығармада Пурушие құдайынан құралған қоғамды 4 варнаға бөлу брахман - ұртынан, ... - ... ... ... шудра аяғынан жаратылған деп айтылады. Осындай аңыздық органикалық концепцияға сәйкес әлемдік заң қоғамының конституциясын, әр түрлі варналардың орнымен ... осы ... ... ... мен ... ... ... варнаға кірмейтін болғандықтан ерте үнділік варналар мүшелері тең емес болды: алғашқы 2 ... ... ... ... - ... ... ал ... вайши - ұста, саудагер болса шудралар оларға бағынышты болды. Брахманизм одан әрі ... ... ... ... ескерткіштерінде саяси ойларында б.э.д. IX-VIғ.ғ. нақтыланады. Ведаға және ілімге сәйкес барлық варналар және оның ... ... ... ... ... заң, ... дәстүр, тәртіп ережелерін сақтады.
Брахманизм қоғамдағы мемлекеттегі билеуші жақдайды әр-түрлі варна мүшелеріне қатысты дхарманың әлеуметтік және саяси - ... ... ... ... да басқарушы маңызын анықтайды. Барахманизм идеологиясына көптеген дхарма енгізілген құқықтық жиынтықтар әр түрлі брахмалық мектептерден құрастырылған. Б.э.д. II ғ. "Ману ... ... ... ... ... ... белгілі саяси құқықтық ескерткіш "Ману заңдарында" Вед және Упанишадтың қоғамды варнаға ... ... тең ... және т.б. ережелері өңделді және қозғалды. Брахмандардың басқару ... ... және ... ... ... және бекіту мәселелерінде олардың құқығының айырықшалық сипатына ерекше маңыз береді. Брахманның өзінің туылуы "вечное воплощение дхармы" Брахман ... ... ... үшін ... ... ... тіршіліктің иесі ретінде жоғарғы орынды иеленді. Әлемдегі барлық тіршілік ... ... бұл ... ... ... ... тек ... ғана құқылы. Өзінің жоғарғы құдайлық мәртебсінде бола ... ... ... заңдары" бойынша брахмандарды құрметтеуге міндетті, олардың кеңестерімен тәлімдерін ұстауға олардан веданы үйренуге және басқарудың бастапқы өнерін анық үйрену керек. ... ... ... ... ... және барлық драхма бойынша оларға тистілімдерге қорғаушы болыу "Ману заңдарында" жазаға маңызды рөл ... ... ... ұлы бола ... жаза жер бетінде "таяқты" білдіреді. Дәл осы маңызда жаза басқару өнерінің маңызын - данданити анықтайды яғни ол "таяқпен ... ... ... ... драхманы және барлық тіршілік иесі құдай мен адам қорғаушысына жазаның Жаза-патша, ол ер ... ол ... ол- ... деп ... Егер ... жаза тистілерге қолданбаса, олар әлсіздерді балық секілді қуырар еді, ... ... ... ... ... жоғарғыдағылар араласып кететін еді. Барлық әлем жаза шараларына бағынады. Ол тәртіп сақталмаса варналар ... ... ... ... жазаның бұзылуынан бүкіл халықтың қарсылығы туындауы мүмкін. Қызыл көзді, ... ... жаза ... жерде бағынушылар реніш білдірмейді, егер билеуші оларды жақсы бақыласа.
Әртүрлі варна мүшелерінің құқықтары мен міндеттерінің теңсіздігі заңда, қылмыс және жаза ... ... ... ... артықшылықтарды бұл қатнста брахмандар қолында. Адам өлгеннен кейін оның жанының көшуі ... ... ... ... көптеген жазалар қатарына мүдделік қорғанышы қосылды, бұл дхарманы бұзушыларға қолданылады.
Б.э.д. VI ғ Сидхартха Веданың, Упанишадтың негізгі ережелерін және ... ... ... ... ... ... ... иеленді. Ол құдайды жоғарғы тұлға, ізгілікті әлем бейлеушісі, заңның қайнар көзі ... ойды ... ... Будда бойынша адамдық іс-әрекет тек адамдардың жеке ұмтылысына байланысты.
Будда және оның ... ... ... ... ... адамға тән бағытын қолдай отырып, варна жүйесін және олардың теңсіздік ... ... ... ... және құқық туралы танымның врахманизм идеологиясынан ақсүйектік ортаға ауысу, Чандрагутта I- дін ... ... және ... Каутильяның трактатында, яғни "Артхашастра" да байқалады.
"Үш Веда" - тұжырымдамасында шаруашылық, мемлекеттік басқару философия туралы ілімді философия ғылымына енгізіп философияның ... ... ... үш веда іліміндегі- заңды және заңсыз шаруашылық іліміндегі - пайдалы және ... ... ... ... ... - ... және ... емес саясатты зертейді,-деп атап көсетілген.
Артхашастрада дхармаға дәстүрлі пиететпен және заң ... ... ... ... ... ... пайдаға және онымен жасалған саяси шаралармен әкімшілік биліктік негізге қолдау береді. Артхашастрада патшаға заңмен тиімділікті бұзбай махаббатқа берілу ... ... ... ... іс-әрекеттің бастапқы қағидасына және негізін, күшті биліктің барна жүйесін сақтау мақсатында ... ... ... ... ... ... және моральдық деген заңдылығынан жеке бастау ретінде ... ... және заң ... ... ... ... алға қадам басқанын білдіреді. Артхашастрадағы саясаттың моральдық - діни арнадан ... ... оның ... ... ... ретінде мінездеме беруге негіздеме болады.
Билік, басқару, саясат, мемлекет және құқық жөніндегі алғашқы ой-пікірлер Көне Шығыс елдерінде пайда болған. Сол кезде-ақ ... ... ... ... ... ... реттеп түсінуге тырысқан. Көне Үндістанда мемлекет, билік, құқық туралы бірінші пікірлер сол кездегі қасиетті Ведалар деген кітабында да ... ... ... ... ... ... ... еңбекті б.д.д. IV-ші ғасырда билеген патша І-ші Чандрагуптаның кеңесшісі Каутилья жазған деген дерек бар. Бұл кітап саясат өнеріне, ... ... ... ... ... ... негізгі мақсаты - мемлекеттің пайдасы, елдің өнімі дейіледі. Мынадай ойлар да ... ... ... ... ... әрдәйым хабардар болып тұруы тиіс; бұл мақсатта ол елдің әр бүршегінде өзіне мәлімет жеткізіп тұратын адамдарын жіберу керек; сол ... ... ... ... ... тұрғындарға ұқсайтын болсын, олар сияқты кийінетін болсын; олар патшаның адамдары деген пікір ешкімнің ойына да ... ... ... ... жатады: билеуші, министр, аул-шаруашылық аумағы, қалалық бекіністер, қазына, әскер және одақтастар...
Билеуші жоғары текті болсын, тағдыры құтты, өзі ақылды, ... ... ... ... ... ... ... айтқан сөзінде тұратын, көңілі кең, мықты, жылдамды, оқуға, үйренуге қабілеті бар, өнерлі, намысты, адамдарды өз ... ... ... ... ... ... ... болып бейбітшілік пен еңбек табылады. Бұл мақсатқа жету үшін ... алты ... ... ... ... соғыс, сабырлық, жорық, паналауды іздестіру және екі жақты саясат...
Өзіңмен тең ... және ... ... ... қатынастарды орнату қажет. Ал көршің өзіңнен нашар болса, онда ... ашу ... ... ... ... ... және ... ілім тарихында Конфуций /б.э.д. 551-479/ ілімі басты рөл атқарады. Оның көзқарастары, өзінің оқушыларымен құрастырылған "Лунь-Юй" ... и ... ... ... ... Ұзақ ... бойы бұл кітаб Қытайлардың әлемдік көзқарасында және өмір сүрулеріне маңызды ықпал жасады. Оны ... ... ... ... оның ... ... отбасылық және саяси істерді қолданды.
Дәстүрлі көзқарасқа сүйеніп, Конфуций мемлекееттің патриархалдық - патерналистік концепциясын ... Бұл ... ... үлкен отбасы ретінде қарастырды. Император билігі әке билігімен билеушілер мен бағынушылар ... ... - ... ... отбасы қатынасымен сәйкестендірілді.
Конфуциймен бейнеленген саяси-әлеуметтік иерархия адамдардың тең емес ... ... қара ... ... адамдар, төменгілер, кішілер - қайырымды ерлерге, жақсыларға, жоғарыдағыларға, үлкендарге бағынуы керек.
Осынысымен ... ... ... ... ... қарапайым халық толығымен мемлекет билігіне араласудан шектетілді. Басқаруың кұштеусіз әдістерінің жақтаушысы болып Конфуций билеушілерді, шенеуніктерді және бағынушыларды өзара қатынасты қайырымдылық ... ... ... Бұл ... ... билеушілерге арналған, олардың қайрымдылық талаптарын сақтауы маңызды рөлді иеленді және ... ... ... ... билеуін анықтайды. Күштеуге қарсы шыға отырып, Конфуций былай деп айтты: "Мемлекетті басқарып тұрып , адам ... не ... Егер сіз ... ... онда ... та ... болады. Қайырымды ердің моралі желге, деңгейі төмен адамның моралі ... тең. Яғни жел ... ... шөп ... құлайды". Бағынушылардың негізгі жақсылық жасауы Конфуцийге сәйкес билеушіге берілу, барлық үлкендерді тыңдау және құрметтеу.
Конфуцийдің саяси ... ... ... төмендегі және жоғарылардың араласыуындағы ішкі бейбітшілікке жеткізуге және басқаруды тұрықтандыруға бағытталған. Сонымен қатар ол таза ... ... ... ... процесін және жергілікті халық арасында кедейлікті жою қажеттілігіне көңіл бөлді. Байлық тең бөлінгенде кедейлік ... елде ... ... ... аз болмайды, бейбітшілік болса - бейлеушінің қауіпі болмайды. Билік үшін ... ... ... ... азаматтық әлемнің игілігін жоғары бағалады. Саяси қатынастарды қайырымдылық құралдармен реттеу нормаларына сүйенді. Егер "халықты заң ... ... ... ... ... ... отырса, халық жазадан бас тартыуға ұмтылады және ол үшін ұялмайды. Егер халықты қайрымдылық шаралары арқылы басқарып және ... ... ... ... қолдап отырса, халық ұятты біледі және ол түзеледі", - деді ол.
Конфуций шығармаларында қайырымдылық ол әдет-ғұрып ережесі - /ли/, адамды сүю- ... ... ... - /шу/, ата-анаға құрмет - /сяо/, билеушіге ... - ... ... /и/ және т.б. ... - ... нормалармен қағидалардың кең жүйесі. Позитивтік заңды /фа/ қоспағандағы ... ... - ... ... нысандарынан тұратын бұл нормативтік бүтіндік моралдық және құқықтық құбылыстардың бірлігі болып саналады. Конфуцийдің ... ... ... ... ... ... жазалау маңызымен байланысты, олардың қатаң жазамен байланысты болуы. Конфуций заң шығарушылықтың рөлін толық жоққа шығарған жоқ, ол оған тек көмекші рөл ... ... ... ... - ... және ... ... "есімдері жөндеу қағидасы" орын алады. Есімдерді жөндеудің ... - ... ... және қоғамның иерархиялық жүйесінде халық тобының және ... ... ... және ... мәртебесін шынайылыққа сәйкес келтіру әркімге өзіне сай ашып ... яғни ... ... болуы, сановниктің сановник болуы, бағынушының бағынушы болуы. Конфуцизм ... ... ... ... ... - ақ ... ... саяси ілімінде ықпалды ағымға айналады, ал б.э.д. II ғ. Қытайда ресми идеология ... ... ... дін ... иеленді.
Конфуцийдің ойынша мемлекет дегеніңіздің өзі ол ұлғайып кеткен жанұя. Сондықтан императордың елдегі билігі отбасыдағы әкенің билігіне ... ... ... ... мен ... ... қатынастар үлкендер мен кішілердің арасындағы қатынастар сияқты болмақ. Ең ... ... ... елді ... ... ... ... тиіс. Басқаша айтқанда басқарудың негізінде "екіжақтық", "алтын орта", "адамгершілік" сияқты қағидаттар жатқанда ғана ел ... ... ... ... ... үлгі болуы тиіс.
Конфуцийдің тағы да кейбір ойлары:
Басқарушы өз міндеттерін атқару барысында ұқыпты, шыншыл ... ... ... ... ... шашып-төгіп жүрмесін, халықты еңбектенуге итермелесін...
Егер билеуші тек заңға сүйеніп басқаратын болса, шешімді тек жаза ... ... ... онда ... абай бола тұра ... ... ... ал егер игілікке сүйеніп әдет бойынша басқаратын болса, онда халық намыстанады да, ... да ... ... ... ... ... ... болсын.
Мемлекетті басқару дегеніміз - бұл елді тамақпен, қару-жарақпен ... ... ету және ... ... ие ... Керек болған жағдайда, алдымен қару-жарақтан бас тарту мүмкін, екіншіден, тамақтан бас тарту болады, ал ... ... ... онда ... ... ... кезінде демалысты ұмыт...
Билеу дегеніміз жөндеу; әркім жөн жүруге тырысады; қашан сендер жөнделесіңдер?...
Тақырып 2.
Көне Грециядағы саяси және құқықтық ілімдер. Көне ... ... ... Ежелгі Грециядағы саяси-құқықтық идеяларға жалпы сипаттама
2. Сократ және Платон саяси идеялары
3. Аристотельдің ... және ... ... ... және ... ... ілімі
Рим заңгерлерінің құқық туралы ілімі
Августинның саяси-құқықтық ілімі
Ежелгі Грециядағы саяси-құқықтық идеяларға жалпы сипаттама
Ежелгі Грециялық саяси-құқықтық ойлардың шығу және даму ... үш ... ... Ерте ... ... IX - VI ғ.ғ./ ... грек ... пайда болуымен байланысты. Бұл кезеңде саяси-құқықтық ойлардың рационализациялануы анық ... ... ... ... ... және ... құқық мәселелеріне философиялық жол қалыптасады /Пифагор және пифагорлықтар, Гераклит/.
Екінші кезең /б.э.д. V - IV ғ./ ... ... ... Платонның және Аристотельдің ілімінде көрініс тапқан, ежелгі гректік саяси-құқықтық және философиялық ойдың даму кезеңі ... IV - II ғ. ... Бұл ... ... кезең деп аталады, ежелгі грек мемлекетінің құлдырауының басталу уақыты, грек полистерінің алғашында Македонияның, кейін Рим билігіне түсуі. Бұл кезеңнің көзқарастары ... ... ... ... ... ... гректік саяси-құқықтық ілім даму процесінде ерте кезеңде көбінесе аңыздық сипатта болса /Гомер, Гесиод/, ол бертін келе қалыптасушылық философиялық ... ... - ... ... Демокрит рационалистік интерпретацияға/, софистер - ... ... ... ... ... орын берді және соңында эмпирика-ғылыми нысандарға /Аристотель/ және мемлекет пен құқық зерттеудің тарихи-саяси /Полибий/ көзқарасымен ... және ... ... ... ... ... Көне ... ойларына негізделген. Ежелгі ойшылдар арасында ерекше орын алатындар - ... ... ... байланыста болған үш алып - Сократ, оның шәкірті Платон және Платонның шәкірті Аристотель ... ... ... ... және танымал тұлғалардың бірі - Сократ /б.э.д. 469 - 399 ж./. Ол тірі ... ... ... ... яғни ... ... ... деп танылған болатын. Сократ өзінің анықтаушы бағытын адамгершілік, саяси, құқықтық құбылыстардың саналы табиғатын бейнелеуге және құруға ұмтылды. Осы ... ол ... ... ... ... ... қорытындыға келді. Сократтың саяси идеалын келесі қағида түрінде көрсетуге болады: белсенділер билеуі қажет. Оның өзі бұл ... ... деп ... ... мен билеушілер - скипетр кигендер емес, сайланған ... да ... ... және ... ... билікке қол жеткізгендер емес, билік жүргізе алатындар" - деді.
Әділдік, заңдылық саналы басқару туралы өзінің идеяларын ұстануда Сократ оның ... ... және ... ... ұмтылған билікпен қақтығысып отырды. Бірақ өзінің бір кесе уын ішуге тура ... ... 399 ж. ... өкілдері белгілі қайраткер, жетпіс жастағы Сократқа қарсы құдайы жоқ, отан ... ... және ... ... жолдан тайдырды деген айып тақты. Өлімге кесілген Сократ ... ... ... ... ... ... деген өзінің қағидаларын сақтады, және достарымен ұйымдастырылған түрмеден қашудан бас тартты. Сократ ... оның ... мен ... тек оның ... ... ғана емес ... және саяси ойдың келесі тарихына да үлкен із қалдырды. Сократ ... грек ... ... ... деңгейіне, Платонның саяси философиясы және Аристотельдің саяси ғылымына ықпал етті.
Платон /б.э.д. 427 - 347/ - ... қана ... ... ... ілімдердің бүкіл тарихының ұлы ойшылы.
Идеалды мемлекет Платон бойынша, ойлардың жүзеге асырылуы және жердегі қоғамдық саяси өмір, полисте саяси идеяның ... ... ... ... ... ... ортақ мекен ету ретіндеретінде анықтай келе, ол осы қажеттіліктерді қанағаттандыру үшін ... ... ... ... бөлінуін талаб етеді деген ережеге негіздейді. Күзетшілер өз тапсырмаларын ... ... үшін ... ... және бүкіл өмірі ынтымақтастыққа, ортақтыққа, ұйымшылдыққа негізделеді. Ең алдымен - деді ... егер ... ... ... ... жеке меншікті иеленуі керек емес. Сонымен бірге ешкімнің ешкім кете алмайтын үйі немесе қор жинайтын орны болмауы керек. Күзетшілерге қажетті ... ... ... ... ... ... ... тұрады, бірге тамақтанады. Оларға алтынды және күмісті ұстауға және пайдалануға тиым салынды.
Платон бойынша идеалды мемлекеттік құрылымдар үшін күзетшілерге ортақ ... мен ... ... ... ... бар. ... мемлекетте әйелдер құқықтары мен мүмкіндіктері ерлермен теңестірілген. Қарапайым түсінікте алғашқы екі - отбасы болмайды. Балаларды мемлекет тәрбиелейді. ... ... ... ... ... еңбек реттеу мәселелерін идеалды мемлекетбилігінің қарауына қалдырды. Бұл жіктің мүшелері мемлекеттік биліктен шектелседе, олар құлдар емес ... ... ... ... Платон - байлық пен кедейшіліктің шектен шығуына қарсы, орта және ... ... ... ... басқа мемлекеттерден негізгі әлеуметтік эканомикалық ерекшелігін басқа мемлекеттердегі байларжәне кедейлер деп бөлінудің мұнда болмауы, мұндай жағдай ... ... бар. ... болғанда да оларды мемлекет бір - біріне қарсы екіге - бірінші ... ... - ... ... ... бекітілген және олардың әр қайсысындай көптеген мемлекеттер.
Философтардың билеуі және әділетті заңдардың билеуі /мемлекетте/ Платон үшін бір идеалды ... ... ... екі ... ... ... мен тектілердің билігі ретінде аристократиялық мемлекеттік құрылым. Платон бойынша мемлекеттік құрылымның жақсы түрін екі ... деп ... ... егер билеушілер арасынан бір билеуші шықса, онда ол ... ... ал егер ... билеушілер шықса - онда ол аристократия болады. Платон "Мемлекет" еңбегінде өрлеу жобасының іске асырылу мүмкіндігіне ... және оның қиын ... де ... Егер ... ... ... құрылғанымен, ол өмір бойы болмайды, адам табиғаты басқа ... ... ... ... ... қоғамдық мемлекеттік нысандардың алмасуымен өзгеруін белгілі бір циклішіндегі айналымретінде түсініп, осыған сәйкес мемлекеттік құрылымның 5 ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік құрылымға Платон қалған төртеуін бұзылған мемлекеттің ... ... оған ... ... ... ... өмір мен оның нысандарының ауысуының диалектикалықкөрінісін салады. Идеалды ... ... ... және үйге жеке ... ... ... ... еркін және құлдарға бөлінуіне әкеледі. Мемлекетте саналы бастаудың орнына қатыгез жан билік етеді. Бұл - тимократия, ... ... ... - спартандық мемлекеттік құрылым типін жатқызады. Мұндай мемлекет үнемі соғысады. Сонымен қатар Платон бойынша ... жеке және ... ... ... көзі . оған әсіресе элинндер арасындағы соғыс жек көрінішті болды. Тимократиялық ... жеке ... ... жинақталуы нәтижесі - олигархияға әкеледі. Бұл құрылыс мүліктік цензжіге негізделген, билік басында байлар тұрады, кедейлер басқаруға ... ... ... ... ... ... ол ... төңкеріске және демократияның құрылуыа әкеледі.
Платон демократиясы толығымен ұнамды және әртүрлі құрылым. Бірақ қажетті басқаруы жоқ деп бағалады. Демократиялық ... ... мен тең ... ... ... ... ... ұмытылмайтын мақсат оны нақты құрылымды жоюшы болып табылады /тимократияда - әскери жауынгер, олигархияда - ... ... - ... Бір ... ... әрбір мемлекет нысаны өз қағидаларына тән ішкі ... және ... ... ... жойылады.
Платон бойынша демократиядан оның жалғасы, қарама-қайшылығы тирания шығады. Шексіз еркіндік шексіз құлдыққа айналады. Тиран ... ... ... қол ... ... - ... ... кең таралған мемлекеттік құрылымның нашар түрі.
Саяси - құқықтық мәселелердің бірқатары Платонның "Политик" атты диалогінде қарастырылған.
Саясат - ... ... бұл ... басқара алуды және білімді талап ететін патшалық өнер. Платон басқарушылардың осындай мәліметтерінде олардың заңмен немесе заңсыз басқаруы қажет болмайды деп ... ... жоқ ... ... ... ... ... жүзеге асырылуы керек. Платон басқарушысы шынайы білімді жетекшілік ететін үлгілік мемлекеттен басқа. Әрбір заңдылықтың болуы немесе болмауына байланысты екіге ... үш ... ... көрсетеді: монархия - аздардың және көпшіліктің билігі, заңды монархия - бұл патшалық билік, қарама ... - ... ... заңды билігі - аристократия, заңсызы - алигархия, демократия заңды және заңсыз. Нәтижесінде ... ... ... 7 ... ... бар.
Сонымен заңдылық қағидасы Платондық сызбада басшы болмаса да, көмекші рөлді алады.
Платон заң ... ... ... басқарушылардың билігін, екіншіден бағынушылардың еркіндігін шектеп, ұстамдылықта болуға кеңес береді. Есепке ... ... ... ... ауа ... ... және т.б. жатады. Платон заңдарды жергілікті жағдайлармен келіспейтін етіп бекіту мүмкін емес ... Ол ... ... ... ... ... ... маңыз береді. Адамдардың айналысатын барлық ғылымдардың ішінде барлығы жүзеге асыратын заң туралы ғылым.
Екінші жағымды қасиеті бойынша мемлекет ... ... ... жеке және ... ... күн мен түн ... анықтай отырып қатаң реттеген деталды және қатыгез заңдар жасалады.
Платонның тағы да ... ... ... ... ... ... ... орнатады: демократия - демократиялық заңдарды, тирания - ... ... ... өзі ... ... ең әділетті деп жариялайды да оларды бұзғандарды заңбұзушылар және әділетті жоюшылар деп жазалайды...
Мемлекет, менің пікірімше, былай пайда ... ... көп ... ... бола ... ал олар ... ... қамтамасыз ете алмай, бір-біріне жәрдем беру үшін бірігеді; адамдардың сөйтіп бірігіп жасауы мемлекет дейіледі...
Жақсы мемлекетте елді қорғаушыларда жеке ... ... ... ... ... адам кіре ... үйі де болмауы керек; ешқандай алтын дегенді олар білмесін ... ... олар ... ... ... үш ... ... өзінің ісімен айналысады: билеушілер (олар философтар болуы тиіс, олардың саны әрдәйым өте аз болады) елді басқарады; қорғаушылар елді ... ... ... ... ... етеді...
Барлық әйелдер мен балалар ерлерге ортақ болсын; балалар өздерінің жеке әке-шешесін білмейтін ... төрт түрі бар: ... ... ... - ... - ... олигархия (билік байлыққа қарай құрастырылған, кедейлер басқаруда қатыспайды), демократия (кедейлердің билігі, басқарушылар жребий арқылы ... ... ... (бұл ... ... ... құлдық пайда болады).
Аристотельдің саяси және құқықтық ойлары
Платоннан кейінгі антикалық саяси - құқықтық ілімнің дамуы және тереңдеуі, оның оқушысы және ... ... ... ... есімімен байланысты. Оның мынадай қанатты сөздері бар: "Платон маған - дос, бірақ онан үлкен дос - ... ... ... автор болды, бірақ оны көптеген шығармалары жоғалып кетті. Саяси - ... ... ... ... ... - "Саясат", "Афиндық полития" және "Этика" жарық көрді. Аристотель саясат туралы ғылымын жан - ... ... ... ... ... ... ғылым ретінде этикамен нығыз байланысты. Ол бойынша саясаттың ғылыми түсінігі, адамгершілік туралы көзқарастардың дамуы және этика білімі деп біледі.
Этика ... ... оның ... ... ... ... ... 2 түрін ажыратады: Теңестіруші және бөлуші. Теңестірші әділдік қағидасы - арифметикалық теңдік. Бұл қағиданың қолдану аясы - ... ... ... ... ... жаза және т.б. салалар. Бекітуші әділдік геометриялық теңсіздік ... ... және ... ... ... мен ... құнына үйлесімді бөлуді білдіреді. Этикалық зерртеудің негізгі қорытындысы - саяси ... тек қана бір ... ... ... және тең ... арасында болуы мүмкін және олардың мақсатының - өзек қанағаттандыруын негізге алуы ... ... ... - ... ... өнімі. Бұл қатынасқа ол алғаш пайда болған отбасы және ауыл қатынастарына ұқсас. Бірақ мемлекет өзімен барлық қатынастарды қамтитын қатынастың ... ... ... ... ... ... нысандары өз мақсатына жетеді және аяқталады. Адам табиғатын ... ... және ... де осы адамның саяси табиғаты, генезисі жүзеге асырылады. Бірақ барлық адамдар, барлық халықтар дамудың мұндай деңейіне жеткен емес. ... ... ... адам ... ... ... өмірдің саяси нысанына дейін өспеді - деп ... ... және құл ... ... ... ... бойынша құл мен оның иесі арасындағы қатынас мемелкеттің емес, отбасының элементі ... ... ... ... әкенің балаларға билігінің, бастығының құлына билігінен қағидалық ерекшеленіп еркіндік және құлдық қатынастарынан туындайды.Платон секілді Аристотельде мемлекетті оны ... ... ... мен ... ... ... ... ол Платондық мемлекеттік шектен тыс бірлікте істеуге ұмтылысты ... ... ... ... ... ... ал ... біріктіруге ұмтылыс, мысалы Платонның ұсынған мүліктің, әйелдің, баланың ортақ болуы, мемлекеттің жойылуына әкеледі. Жеке ... ... және жеке ... ... ... бағытында Аристотель Платондық мемлекеттің екі жағына сынға алады.
Жеке меншік ... ... адам ... оның ... ... ... ... тұрақтанады.
Платон Академияны алғаш рет құрған болса, Аристотель бірінші Лицейді орнатқан. Аристотель бірталай саяси ойларын айта ... ... ... ... ... ... тұра, қоғамға жеке меншіктің мањыздылығын дәлелдеген.
Адам ұғымына мынадай түсінік берген: адам дегеніміз - бұл ... ... егер ... ... қатыспаса, онда ол әлі де адам емес немесе адамнан жоғары тұратын құбылыс. Оның ... ... ... ... ең кең және ең маңызды байланыс - ол саяси байланыс. Сол байланыс мемлекет деп аталады.
Меншік тек салыстырмалы ... ғана ... ... ... ал ... ... жеке меншік болуы тиіс. Себебі, меншік адамдар арасында бөлінгенде, олардың арасында наразылыққа орын ... бұл ... ... тек ... ... ... ... меншігіне көбірек көңіл бөлетін болатын.
Мемлекеттердің түрлерін Аристотель алтыға бөліп былай жіктейді: олардың үшеуі дұрыстарына ... ал ... ... ... жатар екен. Мемлекеттердің дұрыс түрлері - монархия, аристократия жєне ... ... ... ... ... - тирания, олигархия жєне демократия. Бұл орайда Аристотель мына түсіндірме береді: монархия мен тирания - бұл бір ... ... ... - ... ... әке ... ... ал екіншісі - қатыгез деспот); аристократия мен олигархия бірнеше адамдардың, үлкен емес топтың билігі (бірақ аристократтар ... ... ... ... топ, ал олигархтар байлардың тобы бола тұра, тек өздерінің қамын ойлайтын екен); полития мен демократия ... ... ... ... ... ... ... саналы, мәдениетті болса, екіншісі білімсіз, қара көпшілік екен...
Цицеронның мемлекет және құқық туралы ілімі
Марк Туллий Цицерон /106 - 43 ж.ж. ... ... Рим ... ... ... ... және ... Оның кең шығармашылығында мемлекет және құқық мәселелеріне маңызды ... ... ... мемлекетті халық игілігі ісі ретінде анықтайды.
Сана - ... ... ... ең ... және ең ... бөлігі. Сондықтан данышпандық билігінде ашуға ойланбай жасалған іс - ... орын жоқ - деп ... ... Ежелгі грек ойшылдары арасында Цицерон жақсы нысанды іздеуде нысандар айналымында бір нысаннан басқа нысанның тұсындауына, мемелекеттік құрылымның әртүрлі нысандарын талқылауға ... ... ... ... ... ... ... басқару нысанының үш қарапайым нысанын ажыратты: Патшалық билік, ... ... және ... ... Егер ... ... бір адамның қолында шоғырланса ол адамды - патша, ал мемелекеттік құрылымды - ... ... - деп ... Ал билік таңдалғандардың қолында болса - бұл азаматтық қауымдастық оптиматтар еркімен басқарылады.
Халық билігінде барлығы халықтың қолында болады. Бұл ... ... ... ... артықшылықтарды иеленді. Осылардың арасынан тауға жол берсек онда бірінші таңдау патшалық билікке түседі, ал демократия ең соңғы орынға қойылды. Бізді ... ... - ... ... ... ... ... өзіне тартады - деп жазды Цицерон.
Цицеронның ойынша басқарудың әртүрлі нысанның аталған артықшылықтары аралас ... ... ... байланысқан және билікке жинақталған болуы мүмкін және солай болады. Цицеронның ойынша үш қарапайым басқару нысандарының жақсы ... ... ... ... ... ... ... түрі жағдайында ғана мүмкін. Цицерон мұндай мемелкеттік құрылымның негізгі оң қасиеттері ретінде мемелекеттің тұрақтылығы және оның азаматтарының тең ... ... ... басқару нысаны жол ретінде Цицерон Рим мемелекетінің алғашқы патшалық билігін сипаттық ... ... ... қарайды. Сонымен бірге ол ұқсастықты патша билігінде - магистраттар өкілеттілігінде, оптиматтар билігінде - сенат өкілеттілігінде, халық ... - ... ... мен ... ... ... ... Платондық идеалды мемелекет жобаларынан Цицеронның мемелекетінің аралас нысаны концепциясының ерекшелігі ол тәжірбиедегі Рим республикалық мемелекетін ... ала ... оны ... ... ... - деп ... ... бойынша ақылды мемелекеттік қайраткер жағдайдың қолайсыз жағына қарсы жүру және жалпы құндылық тәртіп ретінде мемелекеттің ұзақтығы мен ... ... үшін ... ... жолдарды және бетбұрыстарды көруі және ескіруі тиіс.
Мемлекеттік істі жүргізуші тұлға ... ... ... ... ... ... ... сәйкес идеалды азаматтың міндеттері шындықты, әділеттікті, рухтың ... тану ... ... ... ... ...
Азаматтарды саяси белсенділігін дәріптей келе, Цицерон азаматтардың бостандығын ... жеке ... жоқ деп атап ... ... оның ... мен заңдылықтарына апелляция Цицеронның құқықтық теориясына тән. Цицерон әділетті адам табиғатының, табиғаттың толығымен ... ... ... қасиеті ретінде түсінеді. Оның ілімдерінде табиғатынан әділдіктің ... көзі ... ... ... ... ... ... физикалық және әлеуметтік әлем, адамның денесі мен жанын, ішкі және сыртқы өмірін қамтитын болмыс болып ... ... осы ... ... заңдылық және белгілі тәртіп тән.
Рим заңгерлерінің құқық туралы ілімдері.
Ежелгі Римде құқықпен айналысу алғашында абыздар ... бірі ... ісі ... ... 300 ж. ша ... құқықтану понтификтері босатылды. Құқықтанудың зайырлы бастауы Гнея Флавия есімімен байланысты. Құқықтық мәселелерді шешуі ... ... ... төмендегілерден тұрады: жеке тұлғалардың заңды сұрағына жауап беру, мәселе бекіту қажетті формула мен ... ... істі ... беру үшін формуланы сотқа хабарлау.
Қолданыстағы құқық формаларына сүйеніп заңгерлер мүндай істерді қарауда өмірден ... ... және оның ... ... ... түсінік берді және қарама - қайшылық ... ескі ... ... және әділ ... туралы жаңа ұсыныстар есебімен өзгертті.
Құқықтық тәжірибиемен қабылданған жаңа дәйектеме оның мазмұнын жаңа құық нормасы, оның ішінде цивильдік құқық нормаплары, ... ... ... ... претор құқығы ретінде мойындауын білдіреді. Римдік заң ғылымдарының жиынтығы өзінің шарықтау шегіне республиканың соңғы кезеңінде және әсіресе ... ... екі ... ... жетті. Императорлар заң жүйесінен қолдау алуға және ... оны ... ... ... ... үлкен беделмен қолданылды және ақырындап соттарға міндетті болып табылды, ал ІІІ ғ. ... - ... жеке ... ... өз ... сілтеме жасалды. ІІІ ғ. 2жарт. бастап император заң билігіне өз қолына алды.
Диоклетиан кезінде императордан шектеусіз заң ... ... ... jus ... беруді тоқтаты.
Классикалық кезеңнің белгілі заңгерлері Гай /ІІ ғ./, Папиниан /ІІ - ІІІ ғ. ғ./, ... /ІІ - ІІІ ғ. ғ./, ... /ІІ - ғ. ғ./ және ... /ІІ - ІІІ ғ. ғ./ ... ... ... ... құқықтық тәжірибе қажеттіліктерін қамтамасыз етуге және құқықтық қатынастың өзгеруші ... ... ... ... ... Жалпықұқықтық қағидаларда және анықтаманы нақтылауға, шынында да Рим заңгерлері нақты ... ... ... және ... ... ... бере ... және осы негізде ғана жинақтап қорыту жасап, оған абайлап қарайды. Мысалы, Ульпиан шындық әділеттік үзіліссіз және ... ... ... ... беру еркі деп ... ... ... әділеттіктің жалпы түсінігін Ульпиан келесі бөлшектік құқығының нұсқамасын шығарды: адал өмір сүру, ешкімге зиян ... ... ... ... ... заңгерлері жеке құқық, соның ішінде цивильді құқықтың мәселелеріне басты көңіл бөлді Заңгер Гай цивильдік құқықты халықтың бекіткен құқығы ... ... Рим ... ... ... халық құқығы мемлекетаралық қатынастар ережесінен, римдік еместермен қатынасты реттейтін мүліктік және басқа шарттық нормалардан тұрады. Рим заңгерлерінің шағармашылығы келесі құқықтық ... ... ... ... ... етті. Бұл Рим құқықтанудың жоғары заңдық мәдениетімен құқық тарихында Рим құқығына тиген үлеспен жасақталған.
Августинның саяси-құқықтық ілімі
Августин ... (354 - 430 ж.) ... ... ... ... ... ... еңбегінде айтып кеткен. Оның пікірінше "Құдай мемлекеті" мен "жердегі мемлекеттің" ... ... ... бар: ... ... адамдар өздерін жақсы көріп, Құдайды менсінбейді, ал "Құдай мемлекетінде" адамдар Құдайды жақсы көріп, өздерін жерге ұрып, рухани бірлікте жасайды екен.
Аврелий ... ... ... мен ... ... ... ... христиан дінін қабылдағанға дейін /387ж/ ол манихейлер қозғалысына одан кейін скептицизмге, Платонға ... ... ... ... ... кейін ол еретиктерді қуғындауға белсенді іс-әрекет жасады. 395 ж өмірінің соңына дейін ол Гиппон епископы. Христиан философиясының негізгі ... ... ... автор. Оның саяси және құқықтық көз қарастары "О граде Божии, о ... ... және де ... ... ... ...
Библия жағдайларына сүйенген Аврилиймен дамытылған адамдар тарихының ... ... сай ... ... ... және құқықтық мекемелер адам күресінің салдары. " О граде Божин" атты еңбегінде ол ... ... ... Адам мен ... ұлы қылмысына кейні адам табиғатының өзі жаман жаққа қарай өзгереді және ... пен ... ... болу ... ... ... ... Бұл күнәлік жаратушы құдайдың ниетімен алдын - ала болжанып қойылған, ол адамдарды құдайша емес, өзіндік адамша өмір сүру ... ... ... ... ... сай ... атаулының 2-ге бөледі: адамша және құдайша өмір сүрушілер. Бұл разрядты біз, ... ... екі град деп ... яғни ... құдаймен бірге мәңгі патшалық ету, ал екіншісіне шайтанмен бірге мәңгі жазаға тартылу жазылған екі қоғам адамдары. Жер ... ... ... ... ... туады. Ал аспан грады азаматтарын күнәдан босататын береке туады, сол себепті біріншілері құдайдың ашу тамырлары да, екеіншілері қайырымдылық тамырлары атанды. ... - ... ... ... ... бойынша адамның адам үстіне жүргізетін үстемдігімен, басқару мен бағыну, үстемдік ету мен құлдық қатынастарынан көрініс табады. ... ... күнә ... және адам табиғаттының күнәлілігінің сақтану жағдайында қалыптасқан күйді Августин адам өмірінің ... ... деп ... Бұл ... ... ... бейімділік, ал шіркеу міндеттерін азаматтық ізгіліктерін уағыздауда және ... ... ... ... ... ... ... құқық туралы көзқарастарының бірқаттар сәттері Рим тарихшыларының, юристерінің және ... ... ... ... ... ұқсас,. Мәңгілік заң құдай санасы мен еркінің көрінісі ретінде, табиғи құқықты анықтайды. Осыған орай Августин ілімінде табиғи құқық ... ... ие. ... өзге адам ... ... ... кім жазар ", - дейді Августин.
Тақырып 3
Феодализмнің пайда болуы және ... ... ... ... саяси және құқықтық ілімдер
Жоспар:
1. Мемлекет және құқық жайлы Ф. Аквинскийдің ілімдері
2. М. ... ... ... ... және ... ... Ф. ... ілімдері
Еуропадағы Орта ғасырлардағы саяси ойлар жалпы алғанда кем дегенде бір ортақ сипатқа ие болатын: олар түгел ... ... ... болған. Сондықтан сол кездегі феодалдық қоғамның көзқарасына басым ықпал еткен күш - ол ... ... ... бойы ... ... мен ... ширкеу арасында үзіліссіз күрес жүргізілген.
Фома Аквинат (Аквинский, 1226 - 1274 ж.) - әйгілі философ. Оның философиясы христиан әлемінде ... ... шын ... деп ... ... ... ... ең дұрысы монархия, ал ең жаманы тирания.
Цицеронның мемлекетке берген түсініктемесі жайлы Августин оның шіркеу анықтамасы болуға келісетінін айтқан. Адамдардың одағы тек ... ... ғана ... ... Оның ... ... ... бір құдайды байқамайтындықтан әділдікті де байқамайды, сол себепті олар шынайы ... пен ... ... ... ... нысандарын Августин жоғары билікке жүктелетін міндеттерге сай бөлді. Олардың ішіндегі ең маңыздылары моральдық және діни ... яғни ... және ... адал құрмет көрсету міндеттері. Осы позициядан ол антика философтарының термнндеріне жаңа талқылау береді. Ол әділетсіз басқарушыны әділетсіз халық ... - ... ал ... ... - ... ... ... байқамайтын мемлекет, оның бағасы бойынша өлі мемлекет. Егер мемлекетке әділдікпен діеге ... ... онда ... ... мен деңгейі басқару нысаны секілді оларға бағынуға тұрарлықтай болады.
Шіркеудің мемлекеттен жоғарлығы идеясын ... ... ... ... адам ... ... шыдауға міндетті тұтқынға теңейді, бірақ мемлекеттің шіркеуді қуатандыру құқығын және шіркеудің эртиктермен жеке діндерге қарсы ... қол ... ... деп ... ... ... христиан басқарушысына қарастыға үйір және саяси жануар ойые үлгіге алды. ... ... ... ... және мемлекетте өмір сүрген ынта бар, себебі ... ... ... қажеттіліктерін қанағаттандыра алмайды. Ал мемлекетті құру поцедурасының құдайымен әлемді құру процедурасына сайма-сай. Жарату кезінде алғаш заттар пайда болды. Одан кейін ... ішін ара ... ... ... ... шекарасында атқаратын функцияларына сай дифференциясы болады. Монарх қаракетті құдай белсенділігіне ұқсас. Әлемді басқармасы ... ... оның ... ... ұйастықты енгізді. Сол секілді монархта алғашқыда мемлекетті құрады. Содан барын оны басқарады. ... ... ... ... лайықты саналы өмір жағадайын қамтамасыз ету. Аквинат ойы бойынша бұл мақсаттың жүзеге асуы феодалды сословиеклік ... ... ... ... ... мен ... ... шығарып тастауды, өзегімен мемлекетті білдіретін құаймен жазылған парыз басшыларға бағынуды сақтауды қарастырады.
Таптық және феодалдық ... ... ... ... ... ... Барлық билік құдайдан тезисін логикалық талқылау мемлекеттік басқаруда ақсүйек феодалдардың шексіз құқығынның мүмкіндігін қарастырады, бұл ... рим ... ... ... амбицияларына қарсы қолдануға мүмкінік береді. Рухани биліктің ақсүйектер билігінен жоғары тұрғанын және ... ... ... қол сұғуына сай қондыманы икемдеу үшін аквиат мемлекеттік биліктің келесі үш ... ... ... ... ... ... айырмашылығы.
Билік мәні ол басқару мен бағыну қатарының тәртібі, мұнда адамзат иерархиясының үстінгі сатынысына орналасқан тұлғалар еркі ... ... ... ... Бұл ... құдаймен белгіленген осыған орай өзінің негізінде билік дініне нұсқау. Сол ... ол ... ... ... . ... оның ... болуы әдістері , оның әртүрді нысандағы құрылымы кейде әділетсіз ... ... ... ... ... ... ... пайдаланудан теріс табады дейді. Яғни мемлекеттік үшінші және екінші ... кей ... діни ... ... Бұл егер басшы билікке бұрыс, жөнгімен келсе немесе әділетсіз билесе ... ... ... де, ... ... ... ... еркін білдіруші жердегі жалғыз билік ретіндегі рим - католиктік шіркеуінің талаптарын ... ... ... ... ... ... ... қаншалықты олар шіркеуге қарсыласса, сондай дәрежеде азамат бұл әрекеттерге қарсылық білдіреде алады. Құдай ... мен ... ... ... ... ... ... мысалы, адамдардың рухани өміріне қол нұсқа немесе оларға аса ауыр салық салатын болса, ол басшы тиранға айналады. Тиран тек өзінің ... ... заң мен ... ... ... ... оны ... тайдыра алады. Бірақ тираниямен күресте қолдану мүмкін шегі туралы сұрақты шешуде ... сөз ... ... ... ... ... ... бөлек қарады. Ол монархияны басқарудың үздік нысаны деді. Ол монархиялық басқарудың құрылымының 2 түрін бөліп ... ... ... ... және ... ... монархия. Біріншіге қарағанда, Аквиант бойынша екіншісі бірқатар артықшылыққа ие. Бұнда салмақты рөлді ірі феодалдар атқарды. Басшылар билігі бұнда зағңға тәуелді және оның ... ... ... заң ... ... рәсімделген қоғамға тән әркелкі құбылыстарды түсіндіру үшін ... Ол ... ... ... қалыптастырды. Аквинский бойынша барлық заңдар өзара субординация жібімен байланған. ... ... ... ... бастайды- әмбебап заңдар, дүниені басқаратын жалпы діни сана қағидаттары. Мәңгі заң құдайдың ілімінде, ол оған тең ол өз ... өмір ... және өзге ... одан ... ... - папа ... ... қорғаушысы. Әсіресе ерекше түрде ол еретиктерге қарсы шықты, биліктегілерді олардан құтылуға шақырды. Уақытша өмір ... ... үшін ... ... ... етіп ... ... мәңгілік өмір үшін қажетті дінді бұзу қылмысы аса ауыр қылмыс болып саналады. Осыған сәйкес, егер зиялы басқарушылар ақшаны жасаушыладрды ... ... өлім ... ... онда ... өлім ... кесу ... болады.
Фома Аквинскийдің еңбегі періште дәрігері деген титулын рим - католик шіркеуімен бағаланады. 1323 жылы оны қасиеттілер қатарына енгізсе, 1879 жылы ... ... ... 13 Лев ... ... ... ғана ... философиясы деп жариялады. Бұл неотомизмге бастау салды.
2. ... ... ... - ... ... ғ.ғ. ... Еуропада өндірістік күштер тез өсе бастады. Ол аймақ елдеріндегі ішкі нарықтың құрылуын тездетті, қалалар мен оның ішіндегі өнеркәсіптің белсенді дамуын ... ... ... ... ... ... ... мен банкирлер, кәсіпкерлер , ұстахана иелері, цехтық корпарация бсашылары, дәулетті ... және т.б. ... ... топ ... ... қалыптаса бастады. Бұл қоғамдық топ әр түрлі феодалдардың өз ... ... ете ... ... ... басқарушылығы бар мемлекеттегі қарапайым тәртіпті бұзатын әр-түрлі ... ... ... тұрады. Бұл қажеттіліктерді қанағаттандыруды ол патша билігімен байланыстырды, сөйтіп оны қолдап ... ... ... осы бастамасына ең жақсы деген негіздеменің бірін Марсилий Падуанский берді /1275-1343/
Өзінің ... ... ... кең ... ... Падуанский дүниенің бүкіл қасіреттері мен бақытсыздығы үшін жауапкершілікті шіркеуге салады. Егер де шіркеушілер тек қана ... ... ... ... ... бұл ... жоюға болады. Шіркеу мемлекеттен арылуы тиіс, сөйтіп зиялы саяси билікке бағынуы керек.
Марсилий Падуанскийдің ... бұл ... пен оны ... ... мемлекет адамзат тұрғылығының нысандарын біртіндеп күрделену процес інде пайда болады. Ең алдымен жанұялар жалпы жақсылық үшін және ... ... ... ... ... дәл сол ... сол ... қалаларға бірігеді. Соңғы кезеңде оны құрайтын бүкіл тұлғалардың жалпы келісімі мен олардың жалпы қолайлылығында негізделетін мемлекет пайда болады. Мемлекеттің табиғаты мен ... ... осы ... ... ... ... іздерін оңай байқаса болады.
Марсилий Падуанский әрбір биліктің ақиқатты қайнар көзі - халық деген батылдық ... ... ... ... ... те, рухани биліке шығады, бірақ та тек қана халық егемендіктің белгсі және жоғарғы заң шығармасы.
Бірақ ... ... деп ... ... ... ... ... оның ең жақсы билікке сай бөлігін түсінді. XIV ғ.адам теңсіздігінің таиғи фактілігінің қаншама ... ... ... ... мүшелерін екі категорияға бөлгендігі туралы факт дәлелін ұсынды.
Жоғарғы-әскери адамдар, шырақшылар қызмет етеді, төмендегілер - саудагерлер мен жер ... және қо ... өз жеке ... ... ... билік ең алдымен заң шығару арқылы іске ... ... - ол ... жазамен қорытатын немесе нақты мадақтауға сөз беретін бұйрықтың мазмұны. Осы арқылы мемлекет заңдары арғы дүниедегі жазамен мадақтауды ... ... ... ... ... ... ... құқығына халық ие...
Тақырып 4
Араб Шығысындағы, Орта Азия мен ... ... ... болуы және дамуы кезіндегі саяси және құқықтық ілімдер.
Жоспар:
Бұл кезеңге ... ... ... ... ... ... кезеңге жалпы сипаттама.
Орта ғасырларда біздің өңірімізде де саяси және құқықтық ілім дамып жатқан. Бірақ, өкінішке қарай, сол ойлардың бай қазынасы ... ... ... ... ...
Солар арасында аңыздық деректер ретінде Қорқыт Ата жөнінде кейбір мәліметтер бар. Ал соңғы жылдары біздің ұлы ... Әбу Наср ... ... оның ... және ... ... ... бірталай мәліметтер пайда болуда.
Қазақ даласындағы ойшылдардың саяси-құқықтық көзқарастары.
Қазақ тарихында атақты билердің орны айрықша. Солардың біріншісі болып Майқы би ... ... ... ... көпшілігі Майқы би жасаған жылдарды 13-ғасырға жатқызады (Шыңғыс ханның көмекшісі болған дейді). Бірақ басқа ... ... ... ... би ... ... ... 1-ші ғасырда жасаған. Бұл жөнінде Шапырашты Қазыбек бек Тауасарұлы былай деген: "Менің анық білерім, атамыз ... ... дәл ... болса, ол былай депті: "Біздің халқымыз осыдан тура мың жыл бұрын да қазақ атанған. Атамыз Алаш, керегеміз ағаш ... Ал ... ... осы ... ... бір мың жеті жүз жыл бұрын ғұмыр кешкен" (Шапырашты Қазыбек бек Тауасарұлы. Түп-тұқианнан өзіме ... 1776 жылы ... ... ... ... ... 1993 ж., 31 б.) ... бектің Майқы би туралы айтуынша, "бұл кісі бүткіл қазақ атаулыны билеген, билеу үстінде ғәділдік орнатқан, қара қылды қақ жарған адам ... Жұрт оны ... ... ... қарап отырады екен... Майқы би елді билер арқылы басқарған. Содан қалған хан, би жоралғысы бүгінге дейін келе жатыр. Екі ... ... бірі ел ісі, ... әскер басы, екеуі екі қанатын басқарады. Хан қашанда ортада (бірақ майданнан жырақтау), үш сұлтаны немесе ... екі биі, екі ... ... ... ... болса керек... Майқы атамыз ғақылымен ел билеп, біртіңдеп туысқандарының hәмбесін... қолына ұстауға тырысыпты. Біршама ондай мақсатына жеткен де ... ... ... ... ... бір ағаштың жеміс-мәуесі екендігін ұғындырумен жасаған... Сонымен қабат ол қай жерде ауызымен құс ұстаған шешен, ел ... ... ... алдырып, соны да қаршы-орда төңірегіндегі қызметке қалдырған. Бірақ нағыз лауазымды адамдар 12 - 13 адамнан артпаған... Бір ... өте ... ... әсіресе Қытай мемлекетінің зәресін алған Майқы... бүкіл Ертіс ... ... ... алып ... елді ... ... ... қара қылды қақ жаратын таразылығы, ойласпай, ақылдаспай іс қылмайтыны, сондықтан да Майқы көз жұмғанша бір ру қыңқ ... ... ... көрші қызылбастарды, қытайларды, сол кезде жаңа бас көтеріп келе жатқан ... ... ... іш жиғызған... Майқы төңірегінде дана адамдар көп болған... Ол заманда Майқы қол ... ... елге ... ... ... өз ... ... отырмапты. Әрбір уәлаятты, әр руды, әр ұлысты өздерінен шыққан, мойны озған, сөйлесе сөзі бар, ... көзі бар ... ... ... өз ... ... ... Хижра жыл санауынан 711 жыл бұрындүниеге келіп, 89 жасында дүние салыпты. Ғұмырын Алатаудың бауырында - ... ... ... Шымбаста өткізіпті. Өлерінде Қазықұртты мекендепті. Аныт-қабыр қалмаған..."
Майқы бидің тағы да бір қабілеті болған екен: ол болашақтағы ... ... ... ... Бір күні ол ... ... ... депті: "Өзімізді өзіміз қыратын да заман болады екен, шығыстан келер сары сақал өз тұқымымыз жұртымызға аз қорлық көрсетпейді екен. ... ... ... ... Елімізді мына мен үш жылдан кейін өлген соң, 1700 жыл ... ... ... сарылар басқарар болар. Оларға жаркүшіктенер де өз тұқымымыз болады, басқындар Бек тұқымын 300 жыл, Жан, Бал ... 250 жыл, Ақ пен Бол ... 100 ... аса ... Билеушілер осыдан 2000 жыл өткен соң іріп-шіри бастайды. Өздерін өздері құртады, қаратқан елінің ... ол, шаян ... ... ... түрі өзге бодан жұрттың hәммесі олардыжексұрын көретін болады. Бірақ еліміз олардың билік жүргізген кезінде қатты бұзылады..."
VII - VIII ... із ... ұлы ... - Қорқыт ата саналады. Жоғарыда аталған Қазыбек бектің айтуынша Қорқыт баба Көктүріктің бөлшектеніп жіктелуін жек ... Оның ... ... ата ... ... ... ... кейінгі екінші айтулы тұлға. Қорқыттың әкесі Қарақоға көзі ашық адам болған екен, сондықтан өзінің ... ... ... ... ... Іс ... Қорқытты оқуға жіберген - әкесінің ағасы Қарабұға болған екен (ол бай адам болған). Көзінің тірісінде Қарабұға ... ... ... ... желі ... ... тартқызған. Қарабұға өлгеннен соң Қорқыт баба қобызды күңіренте ... ... көп күй ... ... ... ... қияғы да сөйлейді" деген мәтел қалған. Қорқыт ата әуезді қазақта алғаш саралаған Әбунасір бабадан бұрынғы күйші. Оның ... адам ... ... ... ... ... баба ... дарияның бойындағы Кәмірлен деген жерге қойылған. Оны ... ... ... - ... Қорқыт ата араптардан бізді баса-көктеп кірген ислам дініне қарсы болған...
Асан қайғы Қазақ хандығы құрылған дәуірдегі ел қамқоры, қазақ ... ... ... ... ... ... бұл ірі аңыз кейіпкері халық қамын, ел болашағын ойлап, үнемі мұңға батып жүретіндігінен, замандастары оның Асан атына ... ... сөз ... "Асан қайғы" атапты. Асан қайғы өмірінде бір рет те күлмеген. Ол қазақ руларының ... ... ... шығуына қарсы болмаса да, атамекен қыпшақ даласынан кетуге ... ... Асан ... ... ... ... қамығады, кешіріп отырған тұрмысына қанағаттанбайды. Мекен еткен қоныстарын жерсінбейді. Ол ел ... ... ... ... тату ... ... ... кейінгі ұрпақ әулие деп таныған Асан қайғы халық болашағын ойлап, ... жау ... ... жүт ... шөбі ... суы мол ... іздейді. Бұл қоныс адамзат тіршілігінде көруі мүмкін ұжымақ - "Жерұйық" деп аталатын жер дейді де, сол жерді табу үшін ... ... ... төрт ... кезеді. Ақыры таба алмай өксіп, Ұлытау басына келгенде дүниеден көшеді. Оның "қилы-қилы заман болар, қарағай басын шортан шалар" ... сөзі ... ... ... ауыр ... ... ... етіп тарихта терең із қалдырған ірі тұлғалар - Әлібекұлы Төле би, ... ... би (1667 - 1763), ... ... би (1682 - 1766). Бұл билерді халық, әрине, Тәуке ханның "Жеті жарғы" атты ... ... ... үшін ... ... заманда ел басына халық ретінде жойылып кету ... ... бар ... ... мен ... ел бірлігі мен тәуелсіздігіне сарқа жұмсағаны үшін жадында қалдырды.
Әлібекұлы Төле бидің қазақ елінің рухани жетілуіне, саяси ... үшін ... ... ... үлесі аса маңызды болатын. 1663 ж. Шу өзеңінің бойы Жайсан жайлауында дүниеге ... Көп ... аз ... ... ... ... ... адам болған. Төленің ойы бойынша, саяси биліктің ең ... түрі - ... ... ... кеңесіне сүйенген хандық билік. Ол былай дейді: "Елге бай құт емес, би құт. Қабырғадан қар жауса, атан менен ... күш, ел ... жау ... ... мен биге ... ... ... болуы және орталықтандырылған мемлекеттердің құрылуы кезеңіндегі саяси және құқықтық ойлардың негізгі бағыттары
Жоспар:
1. ... ... ... ... - Үшінші Рим".
2. Иван Пересветтің саяси бағдарламасы
3. Юрий ... ... ... ... концепциясы. "Мәскеу - Үшінші Рим".
Саяси ой тарихында ... - ... Рим" атты ... ... - Филофей (XVI ғ.). Өз жолдауларында Филофей Ресейдің саяси дамуының саяси перепективаларын түсінуге дейін барды, ... ... оның ... және алыс ... ... көріп, түсіне білді. XV ғ.с. - XVI ғ.б. қайшы саяси жағдайдағы оның отанының тағдырын анықтаған тарихи ... ... ... ... дәл осы мезгілде және осы мезгіл оның жоғары провидение объектісі ... үшін ... ... ойға алып ... Діни ... оның тағдыры православие тағдырына жеке қарастырылатын емес. Православиеге адал мемлекет нағыз құдайдың ойының объектісі бола ... және де ... ... оған ... ... бар. Соның бірі Ресей, барлық христиан патшалықтары сенімсіздерден тазартылған. Православиеге адалдық сақтаған Ресей ... ... ол ... ... өз шекарасын жақсы қоғауда, замандастары көзінде беделге иеленіп, дипломатиялық қатынастарда жетістіктерге жетуде. Филофей Ресейдің атақ-даңқын Риммен салыстырады, әсіресе ... ... ұлы ... деп ... ... салыстырылады. Оның жарқындығы , атағы мен күйі жойылған жоқ, ол ұлы орыс ... ... елге ... ... ... ... ... элементтерін байқаған , яғни белгілі бір нысанда ... ... ... ... ... ... доктринасын осылайша талқылау жақталмаған , әрине ойшыл үшін православие адамның , құтқаруға жол ашатын жалғыз ақиқатты ... деп ... Міне ... ол ... тағдырын онымен тығыз байланыстырады, осы арқылы барлық христиандарды Мәскеу тұрпатында православиені, яғни ... ... үшін ... мен ... ... ... Бірақ та доктринада басқа елдерді Мәскеу мемлекетіне қосу үшін ... ... ... ... ... Онда ... ... жеке тұлғалардың осы дінге кіруі жайлы ешқандай сөз жоқ.
Міне, осылайша замандастары Псков қарттың теориясын қабылдады. Ол ойшыл өмірі кезінде де, ... ... да ... ... етпеген.
Филофейдің саяси бағдарламасы бір ғана ұлы князь басшылығындағы жалпы орыс мемлекеттік құрылымының қызметі мен ... ... ... ... ... ... билік тарапынан халыққа идеологиялық ықпал ету нысандарына мемлекеттегі православиелік ... ішкі ... көп ... ... Ол еркін ойлау мен ғылымға зерттеулерге тікелей қарсы шықты, көзге ... ... ... оның ... тек өзгертуге болмайды емес, оны зерттеудің зөі күнә болып табылады. ... яғни ... ... өз ... ... тырысуды бұйырмаған . Мұнда Филофей ешбір жер беделдігін мойындамады. Ғылым-бұл тек қана жай адамдарға ғана емес , ... үшін де , ... үшін де ... адамдар үшін тыйым салынған жеміс , өйткені ғылым бұл қауіпті және князды іс. Жолдау авторы бүкіл ... ... ... теріске шығарады. Өз азаматтарына ғалымдардан жыланнан қашқан сияқты қашу керек дейді, білімнің жалғыз қайнар ... тек ... көзі деп ... ... үшінші Рим " атты теориясы кең таралды, ол сурет құралдарымен бірнеше рет қайта жаңғыртылды, храм жазулары мен басқа да ... ... және ... ... құрамына еніп, орыс қоғамымен танылды. Оның жеке формулалары Иван 4 патшалығы кезінде жаңғыртылды, содықтан да оны ... ... ... ... ... ... Иван Пересветтің саяси бағдарламасы
XVI ғ. ортасында саяси заңды өзгерістердің кең бағдарламасын қызмет етуші ... Иван ... ... ұсынды. Өзінің саяси өзгерістер жобаларында ол жоғары билік құзыретінің ... және ... ... ... орыс ... ұйымдастыруға , бір тұтас заңшығармашылық құруға /ол орталықтандырылған сот жүйесімен іске ... ... ... қарастырады.
Ол қарсылық реформаны өткізуді наместниктерді жоюды жэәне сауданы реттеу бойынша бірқатар шаруаларды қарастырды. Оның саяси ... ... , оның ... ... ... ... ... , оның даму жолдарын алдын ала түсіндіре отырып , мемлекеттің аппараттың негізгі бөлімдерінің іс-әрекетінің ... ... мен ... ... теоретикалық схемасында көрінді.
1549 ж. И.С.Пересветов 4-ші Иванға әртүрлі мемлекеттік және әлеуметтік өзгерістерінің жобалары бар екі ... ... ... ... ... ... ол ... күшті және жарқын мемлекеттік болған Византияның жеңілісінің ... ... ... ... Бұл кезде ассоциативті паралелдер орыс шындығымен сын сипатымен ғана емес, қызығушылығы бар ... ... ... ... үлгі ... грек патшалылығына өзінің көптеген жеңістері бар түрік патшалығы қарсы ... ... елге ... ... қарсы тұруы әдәсі Пересветовке жеңіліс себебінің анализін беруге көмек етеді , яғни елді қазаға алып келген әлеуметтік және саяси ... ... ... шығу ... де ... ... анықтау деген себебін жеңген елдегі орын алған және оның ойынша әлеуметтік - саяси ... ... және ... ... ... ... ... дұрыс аспектілерді баяндау.
Пересветов көзқарастары жүйесінде маңызды көңіл мемлекеттік билікті ұйымдастырудың ең ... ... ... ... бөлінеді.
Публицистикада басқару нысаны туралы сұрақ Пересветовтың бірталай ... ... Ғ. ... ... басқаруды мемлекеттік биліктің бірлігі , оның жоғарылығы ретінде түсінді , патша билігін шектеу , не істеуге еріктілігін түсінген жоқ.Бір - ... ... ... ... ... түсінігінде емес, елдегі биліктің құзырет көлемі бойынша ло князге тең келерлік княздің жоқ болатын жалғыз ... ... ... ... ... ... ... әңгімесінен авторының ұстанымын айтса болады. Оның ойынша патшалар құдай берген ... пен ... елді ... тұру үшін жаратылған.
Біртұтас басқару мемлекеттік билік пен мемлекеттік құрылымының ең жақын нысаны ретінде ешкім күмәнданған жоқ. Осы ... ... ... ... шектелген өзін басқару күйіндегі билікті ұйымдастырудың идеалды ... ... ... ... өз еріктілік және өзін басқару қатаң сыналады. XV-XVIIғ.ғ. әдебиетте бұл терминдермен әдетте заңда ... және ... ... елді жеке емес , ... княздерімен боярлары мен және басқа халықпен басқаруды әдейі ұйымдастырған өзін ... ... ... ... ... атқарушының заңсыз әдістері белгіленеді.
И.С. Пересвнтов сондай-ақ өзін ұстаушы терминін ... орыс ... ... ... басшысы туралы көзқарас үшін пайдаланды. Боярлардың өзіндік ... ... ... ... ... кең түрде сынға алынды. Пересветов вельмождардың елдің жүдеуіне алып келетін ... ... ... ... ... ұрыстарды және де олар жасайтын әділетсіз соттар жайлы айтты. Ол да Максим сияқты вельможалардың кендергісіз жасап жатқан ... тек ... ғана емес , ... патша билігіне де қауіпті , өйткені патша атауы өзінің туылғандағы маңызын жоғалтады, ал патша есімі ... Осы ... ... ... ... ... ретіндегі бояр думасына емес, тек жеке боярлаға айтты. Жетіссіздіктерді ол күшті орталықтанған билік ... ... ... , ... ... ... айтуынша заңдық негізге сүйенетін әрбір биліоктің қажетті атрибуты Кеңестің болуы.
И.С.Пересветовтың ... ... ... ... ... ... әскери тақырып алады. Ол табыстарды бөлу мен жинаудың наместиктік тәртібінің орнына ... ... ... құру ... ... ... наместниктілікті толық жоюды ұсынады.
Вельможаларды патша қазынасынан кім қанша тұрса , солайша қамтамасыз ету, ал бүкіл ... ... мен ... мен ... салықтарды біртұтас патша қазынасына патшалық жалақы алатын ерекше шенеуніктер көмегі арқылы жинайды. Мемлекетте ақша болған жағдайда үнемі әскери дайын ... ... ... ... ... ... болады. Сарбаздар кім, қалай шайқасты , сол бойынша марапаттау, ал ... кім ... адал ... ... онда оның кім екендігіне байланыссыз жалақысы көп мөлшерде көтеріледі.
Пересветов ... мен ... ... ... жеткілікті жүйесіне қайшы салыстыра жеке жетістіктерді, дарындар мен ... ... ... ... ... Патша және жоғары әскери әкімшілік тарапынан әскери ... ... ... және ... , өйткені патша әскерсіз бола алмайды, сондықтанда сарбаздарды өз ... ... сүю ... және оларға кең пиілді болу керек.И.С.Пересветов әскер санының көбейтілуін ғана емес, оның құрылуының ... ... ... Ол ... ... ... ... нысандарын жоюды ұсынады, әскери қызметтің тәртібін жақсартуды қажетті шара деп есептей тұра оның ең ауыры - холоптықты жою. ... - ... ... одан ... олар үнемі егер басқа патша оларға бостандықты беремін, деп кепілдік берсе олар соған көніп ... Бұл ... ... ... Пересветов холоптықты жою үшін бұдан да маңыздырақ себептер келтіреді.Осылайша ол қара жұмыс істеу қағидасын ... ... ... ... Мәңгі құлдық құдай заңдарына қарсы тұр: Құдай барлық адамдар үшін бір және басқа адамдарды ғасыр бойына жұмысқа салған адамдар шайтанның ... ... ... мемлекеттік тәртібі үшін де жеккөрінішті, өйткені құлдық жер өзімен өзі ... ол ... ... ... ... ... қарақшылық реніштер.
Орыс мемлекетінің сыртқы саяси бағытын қортындылай келе, Пересветов оның мақсаттарының Казаньді басып ... ... Бұл оған ... ... бірігуінің қортындысы үшін қажет болады. Пересветов айтуы бойынша, Казань хандығының географиялық жағдайы басқа Ресей территориясына да қатысты...
3.Юрий Крижаничтың ... ... ... Юрий ... (1618 - 1683) ... ... Аса ... деңгейдегі білім алып бүкіл дүниедегі славяндардың біртұтас мемлекетін армандаған. Оның пікірінше бұл мемлекетті басқаратын Ресей патшасы ... тиіс және бұл елде тек ... ... ... болар екен. Осы арманын жүзеге асыру мақсатында Ресейге келіп патшаға қызмет етеді. Бірақ екі жыл өткен соң Ресей патшасы оны ... қуып ... 1663 ж. ... ... ... деген негізгі кітабын жазады. Бұл кітапта бірталай ойларын айта кеткен. ... ... ... ... жөн: ... ... ... арасындағы ең жақсы болатыны және бәріне үстемдік көрсететін - бұл саясат немесе патша даналығы. Барлық ғылымдар ішінде - бұл ... және ... ... ... оларға сай келетін ғылым. Себебі - адам денесінде күш қолында, жылдамдық аяғында, ал ақыл басында болғандықтан, дәл сол ... ел ... де ... күш дегеніңіз жауынгерлерде, байлық болса - саудагерлерде, ал ел даналығы ... мен ... ... ... даналықтың алғышарты мен негізі болып мына екі мәтел табылады:
"өзің өзіңді біле біл" және "жат ... ... Ел ... ... ... болатыны - өзі өзіні білмегені. Бұл жағдайда адамдар өз-өздерін өте жақсы көреді, өздерінің ... ең ... деп ... іс ... ондай болмаса да өздерін ең мықты, ең дана деп есептейді. Шындықты ... ... ... деген - бұл ең алдымен өзін-өзі білу...
Жалпы халықты үш бөлікке бөлу тиіс: ... дана ... ... ... ... міндеті: құдайға сыйыну, жан сақтауды қамтамасыз ету. Дана сословиенің міндеті: патшаның әмірлігін басқаларға түсіндіру және басқаруды ... ... ... ... ... қиын ... ... және қызмет ету.
Шіркеушілер үшке бөлінеді: епископтер, священниктер, монахтар. Дана сословие де үшке ... ... ... тұлғалар, әскербасылар. Қарапайым халық төртке бөлінеді: жалақыдағы адамдар, саудагерлер, қолөнерлер, жершаруалар. Ал ... ... ... ... ... ол ... орынбасары болып табылады...
Корольдың ар-намысынан жоғары бұл дүниеде ештеңе болмайтын. Сондықтан ... ... ... аса ... ... ол тиранға айналып кету ден аулақ болуы қажет. Себебі - король үшін тирандық ... ең ... ... ... ... міндеті: елді бағу және он қасқырлардан қорғау. Ал тиран дегеніңіз - ол өзі қасқыр. Корольдің міндеті - ... ... ... ал ... ... ол өзі ... ... король үшін жаратылған емес, корольдер корольдіктер үшін жаратылған...
Тақырып 6.
XIV - XVI ғасырдағы Батыс ... ... және ... ... XVII - XVIII ... ... мен ... саяси және құқықтық ілімдер.
Жоспар:
Қайта өрлеу дәуірі іліміне ... ... ... жаңа ғылым. Николо Макиавелли
Мартин Лютердің көзқарастары
Жан Кальвиннің саяси ойлары, Жан Боденның саяси-құқықтық ойлары
Томас Мордың "Утопиясы", Томмазо Кампанелла және оның "Күн ... ... ... ілімі, Бенедикт Спинозаның саяси ойлары
Томас Гоббстың саяси-құқықтық идеялары, Джон Локктың ... ... ... ... іліміне жалпы сипаттама
Кейінгі орағасырлық батыс Еуропаның ең ірі және ... ... ... ... - ... ... мен реформация деп аталады. Феодализм кезеңінің болуына қарамастан, олар өзінің ... ... ... ... ... ... ... жағдайларын бұзушы антифеодалды, ертебуржуазды құбылыстар болып табылады.
Ортағасырлық консервативті қорғаушы идеологиямен күрес нәтижесінде тіпті басқаша әлеуметтік - ... және ... ... ... ... ... ... негізгі ойы тұлғаның өзіндік құндылығын тұрақтандыру қажеттілігі, әрбір тұлғаның тәуелсіздігімен беделділігі, адамның ... ... үшін ... ... ... адам өз бақытына өз күшімен жетуіне мүмкіндік беру туралы ... еді. ... ... ... адам тағдыры оның байлығы, атағы шыққан жеріне, жеке статусына байланысты емес, оның ... ... ... ... ... қарай шешуі тиіс деп. есептеледі. Индивидтің ең жақсы деген қасеттері - ... ... ... үшін ... ... ету деген тезис өз актуалдығына ие болды.
Өз ... ... ... ... ... және ... ... негіделген республикалық құрылымды мемлекет жата бастады. Теңдік және әділеттік, жеке тұлға бостандығымен кеңілдемелері адам ... ... ... ... ... ... көрінді қайта өрлеу дүниетанымы негізінде бұрынғы қоғамдық келісім коцексиясы жаратылды. Оның көмегі арқылы мемлекет пайда болуының және мемлекет билігінің ... ... ... ... ... әдетте табиғаты бойынша жақсы болып келетін, өз еркінің ... ... ... ...
Қайта өрлеу дәуірінде саяси-құқықтық идеялар дамуының жаңа кезеңі басталды. Бұл ... ең ... ... ... ... әрі ... Николо Макиавелли есімімен байланысты. Саяси идеялардың дамуындағы Макиавеллиның рөлі аса маңызды болатын. Тіпті ол ... ... ... салушы болып саналады.
Саясат туралы жаңа ғылым. Николо Макиавелли.
Николо Макиавелли (1469 - 1527 ж.) негізінде саяси ғылымының ... бола ... ... ... әрі ... та ... Оныњ ... ењбегі болып єйгілі "Билеуші" табылады. Сол кітабында айтылып кеткен кейбір маңызды ойларымен таныса кетейік:
Барлық мемлекеттер негізінде екі түрге ... - ... жєне ... адам ... ... ... да екі түрі болатын - мұрагерлік тєртіппен орнатылатындар ... жаңа ... ... түскен билікті сақтау - жаңа келген билеуші үшін өте қиын мєселе. Өйткені - адамдар алдымен жаңа ... ... ... ... деп ... де ... ... қарсы шыға бастайды. Бірақ жақын арада қателікке келгендеріне көзі жетеді. Себебі - жаңа билеуші ... ... ... жаманырақ болып шығады...
Билеушінің басты мақсаты соғыс, соғысқа дайындалу, соғысқа үйрену ... Оның ... ... ... да ... тиіс. Өйткені - өзге жұмыстарымен салыстырғанда текқана соғыс мєселесін басқа бір адамға тапсыруы мүмкін ... ... ... ... ... ... егер туындайтын кеселдің алдын алсаңыз одан оңай ... ал егер сол ... ... ... оған қарсы дәрі таба алмайсыз...
Жаулап алу құштарлығы шын мәнінде табиғат заңдарына сай келеді және ... ... ... ... ... ... алушыны әркім де қолдайды...
Мынаны білу қажет: ең қиын жұмыс - бұл ескі ... ... жаңа ... ... Бұл ... бастаушыға қарсы шығатындар болып бұрынғы тәртіпті қолдаушылар табылады; ал жаңа тәртіпті ... оны ... ... тырыспайды. Себебі, олар жаңалықтарға сенбейді, ескі заңдарды бұзудан бас тартады. Бұрынғы тәртіпті қолдайтындар ... ... ... ... ал жаңа ... ұнататындар болбыр-солбыр оны қорғайды...
Егер біреуге жәбірлік жасау керек ... оны ... ... ... ... ал егер жақсылық жасау керек болғанда оны бірте-бірте, аздап жасау қажет...
Біздің дәуірімізде ұлы жұмыстарда жеңіске жеткендер ... ... ... ... ... ... Адал ... жүрген билеушілердің саны өте аз. Жақсы билеуші керек болған жағдайда өзінің берген сөзінен бас тартуы тиіс. Сөзінде тұрмағандарға желеу әрдайым ... ... сол ... ашық ... ... ... көпшілігі ақымақтар сияқты-ғой, сондықтан олардың басын айналдыруға дайын тұрғандардың саны көп болады.
Билеуші керек болғанда жақсылық істеуден бас тартпауы қажет, бірақ ... ... ... да ... болып тұруы қажет. Адамдар күнде билеушінің жақсы екенін көріп тұрсын, бірақ сіз шын мәнінде қандай екеніңізді ... саны өте кем ... ... ... ... ... сізді бағалайды. Сондықтан билеушінің басты мақсаты ретінде тек жеңіс ... Ал қай ... сол ... ... ... ... Нәтижеге жету үшін кез келген шарамен пайдалануыңыз мүмкін...
Билеушінің ақылын көрсететіндер оның жанындағы адамдар, оның ... ... Егер сол ... жақсы болса, адамдар билеушіні мақтайды, ал олар жаман болса - ... ... ... ... басты қателігі жаман адамдарды өзінің алдына жақындатқаны...
Көмекшінің жақсы-жаманын білудің бір ... жолы бар: егер адам ... ... ... ... ... билеушінің қамын ойламаса, ол ешқашан билеушіге жақсы көмекші бола алмайды, оған сеніп те болмайды. Себебі, мемлекеттің ісін өз ... ... ... ... ... міндеті - өзінің қамын емес, мемлекеттің қамын ойлау. Бірақ билеуші де өз тарапынан адал министрді қолдауы тиіс, ... ... ... керек. Екеуі де сөйтіп бірігіп істесе, сонда ғана олар бір-біріне сенетін болады; әйтпесе нәтижесінде ... ма, ... ма ... болмайды-ау...
Билеушілер тағы да бір нәрсеге көңіілін бөлу қажет. Ол жағымпаздық. Адамдар жағымпаздықты өте ұнатады, сондықтан бұл ... ... өте ... Себебі, билеуші бұл пәлені жоя бастаса, ол көпшілікке жақпайды. Оның себебі мынада: егер адамдарға "ештеңеден қорықпаңдар, маған ойдағыларыңды айта ... ... тек ... ... шын ... өкпелемеймін" десеңіз ол дұрыс болар. Бірақ егер әркім ойындағыны айта берсе, онда сізді құрметтейтіндердің саны азая береді, сіздің ... түсе ... ... идеяларды өзінің философиясының негізгі саяси аксиомаларының бірімен түсіндіреді яғни адамдардың ... ... , ... , антиқоғамдық табиғаты аксиомасымен түсіндіреді. "Тақсыр" /немесе "Билеуші"/ авторының адамдар жайлы түсінігі мынандай: олар ... мен ... ... ... , ... ... ... оларды қазір қорқытата және оңай табыс қызықтырады. Бір ғасыр өткен соң адамның ... ... ... ... Т. ... қабылдап , одан әрі өрістетті. "Тақсырда" мемлекет алдында қорқынышты ұстап тұратын жаза қауіпті мен жаза арасында ... ... ... ... өз ... ... бағындыру үшін ең қатаң шараларды қолдануға дейін бара алады, Мысала, мемлекеттік билік үшін қауіпті және дұшпан ... ... ... жоюы ... ... ... ... жоқ. Мемлекет басшылары сот юрисдикциясынан тыс тұрады: ... ... ... сұрай алмайсың, тәуелділіктердің жеке істеріне байланысты олардың шешімі тұрақты болуы керек және ... ... ... тәуелді адамдарға үнемі мемлекеттік биліктің бұзылмайтындығын сезіндіріп тұру қажет.
Мемлекеттік билікке бұл ... тек қана ... ... , ... ... ... билік ететін жоғарғы ерік хабарлай алады. Тек осы ерік қана мемлекеттің өмір ... , оның ... ... ... ... қамтамасыз ете алады.
Макиавелли сөздігінде мемлекеттік суверенитет деген түсінік жоқ. Бірақта оның мемлекеттік билікті сипаттауынан оның осы ... ... ... ... ... XVI ғ. ... өрлеу дәуірінің еуропалық рухындағы гуманистік рух "Тақсырға" өзінің аз әсерін ... ... ... ... негізі - идеалды басшы және оның ... ... ... ... мысал ретінде ол - Цезарь Борджианы келтірген. Ол нағыз жын - ... ... , ... оның ... ұлы ... батыр, Италияны біріктіруші ретінде көрді. Макиавеллидің гуманизмімен келіспеушілігі оның Флоренцилік ретіндегі жеке ұнатуы мен ... ... О ның ... ... бір - ... айқын ажыратылған кесімдердің трагедиялық келіспеушілігі еді, яғни әлеуметтік болмыстың екі әр - ... ... ... және саяси.Оның әрқайсысында өзінің жеке сындары бар. 1 - ... ... ... ... ... ... ұтыс, жеңіліс.
Макиавеллидің еңбегі оның шектен тыс және қорқусыз саясат пен моралдың объективті ... ... ... ... ... ғ. 1 - ші ж. Батыс Орталық Еуропада өзінің әлеуметтік, экономикалық және саяси нысаны бойынша ... және ... ... ... діни ... қозғалыс кең етек жайды. Осы қозғалыстың басты мақсаттары ресми - ... ... ... ... ... шіркеу ұйымының қайта құру, мемлекет пен шіркеудің өзара қатынастарын қайта құру болғандықтан ол реформация деп атала ... ... ең ... ошағы - Германия.
Реформация жақтаушылары екіге бөлінеді. Біреуінде оппозицияның бай бөлігі жиналды - ... ... ... үшін ... ... ... бағытталған және шіркеу мүліктерін тәркілеуден пайда алып қалуға дағдыланған зиалы князьдер бөлігі, бюгерлік ,төменгі дворяндардың көпшілігі жатты. Бүкіл осы ... оның ... ... ... ... ... ... емес реформалар өткізгісі келді. 2 - ші бөлігінде халық бұқарасы шаруалар мен плебейлер бірікті.Олар алдында үлкен ... ... ... ... дүниені көтеріліс арқылы өзхгертуге күресті.
Реформациялық қозғалысқа осындай әр - түрлі қоғамдық күштердің қатысуы, әрине бір - ... ... ... ... ... заң туралы көзқарастары саяси бағдарламаларды туғызды. Бұлай бола тұра бұл бағдарламалар ... ... ... ие болды. Мысалы: реформацияның барлық жақтаушылары діни ақиқаттың жалғыз қайнар көзін қасиетті мұраны теріске шығарды. Олар ,халық бір ғана ... ... ... ... ... оған сенушіні құтқару рөліндегі духовенство араласпауы керек.Олардың бәрі шіркеулік құрылымының демократцасиялану түбегейлі өзгерісін қалады, шіркеудің жер байлығына қол сұғуын ... оның Рим ... ... болуына қарсы болды және т.б.
Реформацияның бастауына тұрған және оның бюргерлік қанатының аса ірі ... ... ... ... ... /1483 - 1546/ болады. Осы кісі Германиядағы реформацияны барлық қатысушыларын ... ... діни ... ... ... ... бастаушы тезисі - ол құтқаруға тек сенім арқылы жетуге болады. ... ... адам ... ... өз сенімі арқылы ғана ақтала алады. Осы кезде ол өз өзіне шырақшы болады да ... ... "аса ... ойы" қызметінде қажетті болмай қалады.
Ең ақиқатты болып табылатын тек қана ... ... құл ... адал ... ... ... ... дейін). Құдаймен салыстырғанда бүкіл адамдар ештеңеге тұрмайды. Ешбір адам сияқтыдан аса алмайды клир қарапайым адамнан еш ... ... ... тең. ... ... ... жағдайындағы христиандықтың трактаты тең құқықтылық қағидатының ең алғашқы ерте буржуазиялық ойларының бірі ... ... ... ... адамның іштей діни, өмірдің ақиқаттық христиандық жолын таңдау мүмкіндігі тек қана ... ... іске ... ... іске асуы ... ... ... мекемемен құдай заңы емес, табиғи құқықпен қамтамасыз етілген ... ... ... табиғи құқық құдай құқығынан өзгеше феномен. Бірақ оған сүйеніп тұратын зиалы биліктің табиғи құқығы адамдар мінез - ... ... ... ... береді.Лютер есептеуінше рух бостандығы сенім арқылы, адамның ішкі дүниесі мемлекет юрисдикциясынан тыс, оның ... іс - ... тыс ... мемлекет концепциясында Лютер оның теоретикалық маңызын түсіну үшін маңызды болатын табиғи құқық ауқымы мен бейбіт ... ... ... ... ... оймен анықталатын нақты мүдделерді ,тәжірбиелік ойларды қолдануды дұрыс деп анықтады. Дұрыс мақсатты ойланып басқаратын князь /монарх/ билікті ... ... ... оған ... берген белгілі бір тапсырма ретінде көреді.
Негізінде христиандық басқарушы өзін халық ... ... ... ие ретінде есептеуі тиіс. Бірақта М.Лютер сол кездегі герман мемлекеттілігінің ... ... ... ... ... оны ... тіпті алыс болды. Ол өзіне бағыныштыларды монархтарға бас июді ,билікке қарсы шықпауды және ол келтірген бүкіл әділетсіздіктерге көнуге шақырды. ... ... ... ... көрнекті идологтарының және ықпалды қызметкерлерінің бірі Жан Калвин /1509 - 1564/ болды. Швейцарияда ... соң ,ол онда ... ... ақыл ... /1536/ атты діни ... ... ... Калвин шығармасының негізі - құдайдың алдын - ала анықтауы туралы догма.
Ж.Кальвин ... ... ... ... ала ... ... пен жәнатқа анықтаса, ал біреулерін - өлімге ... ... ... ... өзгерте алмайды, бірақта ол жайлы жердегі өмірлерінің қандай болып ... ... ... ... Егерде олардың кәсіпқойлық қызметі жақсы жүріп жатса ,онда олш адамдар сеніміне ие, еңбеккер,жақсы істерді көп ... ... ... ... ал олай ... құдай олардың жақтаушысы.
Абсолюттік құдай алдын-ала анықтау догматына сәйкес нағыз кальвинист үшін оның негізгі парызы ... ... ... ,өте ... және ... иегер болу және жан ләззаты мен санасуды жек көру ... ... және осы ... ... зат ол ... ... жеңілдіктер шығу тек аса маңызды емес.
Осылайша Ж.Кальвин спецификалық діни құралдар арқылы ... ... ... ... ... мен буржуазиялық әлеуметтік - эканомикалық тәжірбиесінің құрылу процесінде мықты итеріс берді.
Ж.Кальвиннің шіркеу құрылымының түбегейлі ... да ... ... ие ... ... ... ең бай ... халықпен сайланып алынатын старшындар және арнайы шырақшылар саны жоқ діни ... ... ... ... атқарып жүрген үгітшілер басқара бастады. Престивитерлер мен үгітшілер өзара келісім арқылы бүкіл қауымның діни өмірін біліп, ... ... ... туралы ілімдерде қабылданған шіркеудің осындай қайта құру ой ... ... ... ... ... және ... республикандық - демократиялық бағдарламалардың құруының концептуральды базасына айналды. Бірақ та Жан ... өзі ... ... сұрақтарда өте бай болды. Ол феодалдарды олардың істеген қуғындаушылар , заңсыздықтары үшін қаруы өз бағыныштылары болып қалатын ... ... ... айта ... , ... ... құдайлық деп жариялады
Ж.Кальвин ойынша тиранияға қарсы тұру құқығына тек қана ... ... ... билік органдары , шіркеу және өкілді органдар мен ... ... ... ... қарсы тұрудың бүкіл әдістері қолданылып біәткенде , күресетін заңды нысандары біткенде тиран құлауы және бағынбаушылық болуы ... үшін ... ең ... ... - демократия болды. Өз қалауын мемлекетті ... ... ... б ... Кальвин доктринасының ерекше белгісі - ондағы әртүрлі көзқарастармен ... ... діни ... ... ... ... 1544 - 1564 ж.ж./ Женева конститориясын басқарған Кальвиннің саяси тәжірбиелік жұмысы осы қатаң доктринаны толықтырып , аяқтады. Бұл ... ... қала ... бағындырды. Азаматтардың артынан те,ргеу қойылды, қоғамдық өмірдің әр - түрлі ... ... ... ... ... нормалардың сәл ғана бұзылуына ауыр жазалар қойылды, еретик деп есептелгендердің бәріне өлім ... ... ... іске ... идеология тарихта ерекше байқаплмалы орын алады.Ол Батыс Еуропадағы 1 - ші буржуазиялық төңкерісінің аяқталына және елде республика орнауына әкелді. Оның ... ... және ең ... ... ... ... пайда болды. Реформацияның басқада идеялық бағыттарымен қатар калвинизм негізінде XVII-XVIII ғ.ғ. буржуазияның классикалық саяси заңды ... ... ... ... ... Боденның саяси-құқықтық ойлары
Социализм деп аталған қоғамдық шегінде ерекше антибуржуаздық мазмұнға ие билік, мемлекет және ... ... ... ... XVI-XVII ғ.ғ. социализм Еуропа қоғамының ой қабілеті өмірінде өзара және бірталай байқаулы орын ала бастады. Мемлекет, ... ... ... ... ... ... мына ... іздейді: жеке меншікті адамдар арасында материалдық теңсіздікті, басқаруды бұрынғы тирандық нысандарын жойған, мүліктердің бірігуіне негізделген құрылымды құра алатан ... ... ... қандай болуы тиіс деген мәселелер.
Үнемі қоғамдық төменгі топтың әлеуметтік әділеттілікке ұмтылуы байқалатын осы қозғалыс ішінде әр түрлі көзқарастар ... бола ... Бұл ... ... тек қана ... ... ... билік ұйымдарының жобаларының әр түрлі болу себебінен бір - ... ... Оған ... жаңа ... тәртіп құрылуы тиіс қағидат бойынша да ерекшеленеді.Бір жайдайларда алдынғы қатарға шығып мұндаі ... ... ие ... - рационалдық болса, басқа жағдайда бостандық, 3-сінде теңдік т.б. Бұндай жобаларда әртүрлі ... ... ... көрінеді. Дәл осыны әлеуметтанушылардың саяси- заң институттарының жүйесін ,олардың есептеуінше алдағы ... ... ... ... ... ... айту ... Айтылған ойшылдардың саяси - заң ойларын шығаруының тәсілдері, стильдерінде бір қатар ... ... ... ... ... ... кальвинизм енгеннен соң ол қатал діни қарама-қайшылық сахнасына айналды. Бір жағынан католиктер, екіншщі жағынан - ... ... емес ... ... ... ... ... сенім шыдамдылық қағидатымен дәстүрлі мамандықтардың тек құқылы, ең маңыздылығы және тек беделдігімен ... Бұл ... ... ... ... ... соғыста ұқсаған қайшылықты күрес мемлекеттің өміріне үлкен қауып келтірді. Тек бейбітшілік қана дінді де ... ... ... ... да ... белгілі болды. Бейбітшілік қоғамдық санада тек приоритеттік құндылықтарға ие бола бастады. Халықтың жеке топтары мен емес, мемлекеттің жалпы мүдесімен бейбітшілікті ... ... үміт ... ... ... ол ... еркі өз ... үшін жағыз және міндетті заң болуы тиіс, бұл заң корол билігіне қарсы шығуға кез- келген мүмкін болатын ... ... оны жою ... ... ... алып ... ... соғыстан тирания жақсырақ деген көзқарас қалыптаса бастады. Король билігінің қандай жағдайды ... діни және ... ... ... ... ... ... мүдделерді іске асырудың теориялық негіздемесін көрнекті француз саяси ойшылы Жан ... ... ... Оның ... ... ... монарх билігін нығайтыудың жолдарымен әдістемесіне көзқарасы оның "Республика жайлы алты кітап" атты еңбегінде көрсетілген.
Республика түсінігінде Боден сол ... яғни ... ... ... деп ... Еңбек мемлекеттің баламалауымен ашылып тұр. Боден бойынша мемлекетдеген көптеген отбасылармен жәни ... сай ... ... ... ол үшін ... ... басқару. Нақты түрде "Респулика туралы алты кітап" осы анықтаманың түсінігі мен ... ... ... ... ... әлеуметтік негіздері қарастырылған, екіншісінде мемлекет нысандары, үшінсінде- ... ... ... ... өзгерістер меноларға бақылау, бесінші - жақдайларға бақылау және мемлекет міндеттері және соңғы алтыншысында - билік ... және ең ... ... ... ... мемлекет бастауды - жанұя. Өз статуты бойынша отбасы басшысы - млекеттік ... ... және ... ... ұйым ... ... ... пайда болады және оның ең жоғарғы мақсаты адамдардың сырытқы сұлулығын қамтамасыз ету емес. Ол оның ... ... ... жеке ... ... ... ... қамқаолық жасауында жеке тұлғалардың нағыз бақыттыболуынна қомқорлық жасауында, жеке тұғалардың бақаты дәстүрлі ... ... ... жеке ... ... негізделген және соңғы нәтижеде - құдайға сыйыну. Мемлекетке қарсы шығыуға ешқандай бастаушы себеп болмауы тиіс. Содай-ақ ол ... ... ... ... ... көру - ... саяси теоретикалық ілімінің дамыуына негізделген ең үлкен еңбегі еді. Боден айтуынша: егемендік - бұл ... ... - деп ... бұйырудың жоғарғы билігі білдіретін абсалютті және жоғары билік. Егеменділіктің абсалюттілігі егемендік билік өз күшін танытыуда да ... бір ... ... ... орын ... Егемендіктің тұрақтылығы егеменді білік белгілі бір анықталмаған ұзақ мерсізішінде өмір сүрген уақытша билік ұзақ уақытқа ... ... орын ... бойынша егемендік билік сондай- ақ бір тұтас билік, яғни біртұтас дегенді ол өзіне ... ... ... ... ... жән ... ... ол өзінен жоғарғы немесе тең тұрып бәсекелесетін тешбір органды ... ... ... ... бес ерекшелік белдгісін көрсетеді.
Олардың біріншісі - мемлекеттік мекеменің бағыныштарына арналған заңдар шығуы. Екіншісі - ... ... ... ... 3-сі ... ... ... 4-сі соңғы инистансия соты ,жоғарғы соты ретіндегі іс-әрекет, 5-ші кешірім ... ... ... ... ... ... трактатында бір қатар толықтырулармен анықтамалар енгізді. Оның бірі егеменді билік міндетті түрде сақтауы тиіс талаптарға ... ... ... ... ... ... және ... заңдар орын алуы тиіс. Сонымен қатар кез-келген адамзат заңынан жоғары тұратын және өз қарамағындағылардың өмірімен ... ... шеше ... ... ... ... от басы ... араласуға, сенім шыдамдылық қағидатын бұзуға және әсіресе олардың келісіменсіз, меншік иесінің ... ... ... алуға болмайды.
Боден көзқарасы бойынша бірлік пен мемлекеттік биліктің егемендігі тәжірибеде үнемі бір-біріне сай келе ... ... пен ... ... ... ... егеменді билікті ұстаушы уақатша және белгілі бір шарт негізінде биліктің бірнеше функцияларын тағайындалатын лауазымды ... ... ... да ... да ... ... ... алмайды. Жалпы үшін міндетті заңдарды шығару егемендіктің маңыздылығы бойынша бірінші белгісі болып табылады. Егемендік заңды шығарады, бірақ құқықты құрмайды. ... ... ... ... ... ... әртүрлі салалы екендігін түсінеді. Құқық өзімен әділеттік әкеледі, ал заң - бұйрық. Тереңдей зерттейтін саяси ойшыл ... ... ... ... ... болды, оының түп негізі қайда, оны басқа біреуге болама, ... ... ... ... ... көтермеуі мүмкін емес. Сұрақтардың 1-ші бөлігінде жауап мыандай:Егемендік халықты ... ... және ой ... бар ... тұрады. Мұндағы халық жайлы айту Боденнің халық билігі ... ... ... ... 2-ші ... ол былайша жауап берді: өлім және өмір құқығы бар, жоғарғы және ... ... ... ... бір ... ... шектеусіз бере алады, меншік иесі өз затын басқа біреуге келген ... ... ... ... ... табылады. Оны онархия пайдасына агументі осы. Әлемде - құдай, аспанда күн басқарушы болса, онда ... ... ... да бір ... болуы тиіс. Осы суверендік / оның трактатында - абалюттік / монарх билігі нағыз ... ... ... ... монархизм шартында басқарудың аристократиялық және демократиялық нысандарының жеке элементтерін ... ... ... ... ... ... ... лауазымдарға білікті ең жақсы бай адамдарды тағайындаған кезде іске ... ... ... ... ... ... ... лауазымдарға барлық басы бос және ол қабылетті бар жеке тұлғаларға жол ашқан кезде ... ... ... атқарылыу тәсіліне байланысты. Боден бүкіл мемлекеттерді үш түрге бөлді: заңды вотчиналық тирандық заңдыболып бағынушыларсуверен ... . ... ... бұл ... ол ... деп атады.Ел үшін монархтың құдайдан қорқыуы керек айыптыларды кешіретін ұйымдарды өткізе алатын, жоспарларды іске ... ... ... жете ... ... ... ... сөзінде тұра алатын кеңес беруде ақылы, өз қарамағындағылардың қомқоршысы бола алатын дотарана ұқыпты дұшпандарына қорқынышты оған қарастырылған ... ... ... ... ... ... ... келісімділік әділеттікке жетуге тырысты. Боден үшін әділеттік ... ... бөлу және ... ... ... қағидатын біріктірген әр бір адам құқығы болып ... ... ... бір ... ... ... ... Боден Маквивелииден айырмашылығы құқықтың мемлекет басшысы ретінде шығыуы.
Боденнің өзінің интелектуалдық мазмұны және тарихитүсінігі бойынша саяси- теориялықкөзқарастары жаңа ... ... ... ... ұмтылыс алады.
Келесі жүзжылдықтағы мемлекет және құқық туралы ғылым XVI ғасырдан ... ... ... Бұл ... ... сол кезеңде мемлекеттік егеменділікті қажеттілігін дәлелдеген және соны мен ... ... ... ... ... белгілеп құқықтың беделділігін көрсеткен Боден себепкер.
Томас Мордың "Утопиясы"
Қаралып жатқан кезеңдегі социалистік бағыттың ең көрнекті өкілдері Томас Мор /1478 - 1535/ және ... ... /1568 - 1639 / ... Т.Мор өзіндік эпохальды "Утопия" шығармасының авторы . Т.Кампанелла дүниежүзіне белгілі "Күн қаласын" жазған болатын. Т.Мор "Утопия" еңбегінде - жеке ... ... ... ағзаның дұрысталуына ешқандай мүмкіндік жоқ.Бұдан басқа- жеке меншік бар жерде мемлекеттік істердің дұрыс және жақсы ағынын байқауға болмайды. ... бір ғана жол - ол жеке ... ... жою.
Т. Мор ... қоғам байлар келісімінің нәтижесі болып саналады. Ал мемлекет олардың қаруы ғана. Олар оны халықты ... ... ... ... ... ... үшін пайдаланады. Байлар өзіне кедей адамдарды күшпен, ... және ... ... ... ... Бұл заң арқылы да халыққа мемлекет атынан салынатын билік ережелері арқылы да жасалады.
Сол кездегі қоғамға мысал ретінде Т. Мор ... ... елді ... Бұл ел жеке ... және оған ... ... құтылып, бұдан соң қиындықсыз жақсы өмін сүре алады. Утопияда жекеменшік жоқ. Ондағы жер - ... ... ... ... өнімнің барлығы қоғам меншігі. Ол жан ұямен өңделеді. Әр бір от басы белгілі бір айналысады. Утопиялық қоғамның өндірістік ... ... қол ... ұйым ... ... ... бүкіл азаматтар жасайды. Жұмыс күні 6 сағат. Ерекше лауазымды тұлғалар утопиялықтар қалай жұмыс ... ... ... ... және оның "Күн ... ... "Күн қаласы" еңбегінде - іс әрекеттің негізгі үш түріне арналған және оның әр ... ... ... үш ... ... ... көрсетеді. Іс - әрекеттің бұл қандай түрлері? Біріншіден - ... іс, ... - ... ... - ... ... оны тағам және киіммен қамтамасыз ету, сондай - ақ азаматтарды ... ... ... үш ... ... күш, ... ... Олар өз кезегінде үш лауазымға ие болатын, үш басқарушы ... ... ... ... ... ... азаматтардан білімімен, дарындылығымен, тәжірибиесімен, біліктілігімен асып түсетін ... ... - ... ... және ... биліктің басшысы ретінде ол барлық сұрақтар мен тартыстырады шешу құқығына ие. Жеке меншік жоқ Күн қаласында жер шаруашылығы, қолөнер және т.б. ... ... ... ісі ... табылады, ал бұл істі басқаратын өзіне бағынышты лауазымды тұлғалар, мамандар мен басшылар. Өндірілген өнім қажеттіік өлшемі бойынша әділетті ... ... ... ... ... ... ... алады, ал лауазымды тұлғалар өзіне белгіленген көп алып қоймауын бақылайды. Бірақта әр бір солияридің материялдық игілігі, оның ден ... ... - ... ... ... "Күн ... " лауазымды тұлғаларының міндеттеріне кіреді. Ол сондайақ қауым мүшелерін оқытып , тәрбиелейді ,олардың рухының жағдайына қамқорлық ... ... ... ... нысандарды белгілеп, ақындар шығармашылығына да араласады.Жалпы алғанда ерте социалистік доктриналарды екі бір - ... сай ... ... бар. ... ... ... ... оның интелектуалды, гуманистік жетістіктер факторларын дұрыс бағалау тығыз түрде авторитарлық аскетизммен ,жеке адам тұлғасымен ,оның еркін жан - ... ... үшін ... және ... ... бос ... байланысады. Осы қаралатын кезең үшін ,социалистік саяси - ... ... үшін ... бір ... - ... ... негізделетін мемлекеттік ұйымдастырушылық сұрақтарға әділ түрде мұхият көңіл бөле ... , олар жеке ... ... мен ... ... пен ... ... байланыстары.Осындай құқықтар мен бостандықтардың кепілдеме жүйесі жаопы тіптен айтқан емес. Бұл негізінен келесі социалистер ұрпағының көзқарастарының сипаттамасына сай ... ... ... ... ілімі
Гуго Гроций - мемлекет пен құқық туралы ерте буржуазиялық ... ... Жаңа ... ... және ... ... ... доктринасынқұрушылардың бірі, даңқты голландық юрист және саяси ойшылы. Гроций ілімдері бойынша мемлекет ... ... ... ... тәсіл арқылы шығарылатын салдар. Мемлекет - құқықпен жалпы пайданы ... үшін ... ... ... ... ... - деп ... Гроций. Адамдардың мемлекет құруға дейін күйі Гроциймен ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асырудың ішкі логикасы, сол секілді табиғи күйдің сыртқы - жағдайлық жағының даму адамдардың құдай ... ... ... ... азаматтық билік бастауын алатын шашыраған бөлек жанұялардың езгіге қарсы әлсіздігі тәжірбиесі арқасында пайда болған мемлекеттің ... ... ... ... ... ... ... таза адаммен бекітілген, бірақ кейіннен адамға жағымды құбылыс ретінде құдаймен жақталған. Оның талқылауында мемлекет әлеуметтік мағынасы бойынша байлардың кедей мен ... ... ... ... ... емес ... ... мен әлсіздердің қуатты мен күштілерге қарсы одағы ретінде көпшіліктің азшылыққа қарсы келісімі.
Гроций бойынша жоғарғы биліктің негізінде ... ... өзге ... ... мен өзге ... ... сай жойылуы мүмкін еместігі жатыр, яғни жоғары биліктің ... ... ... ... ... ... тасушысы жалпы мемлекет, ал би лікті тасымалдаушы сол халықтың заңдарына сай бір ... ... ... ... мүмкін.
Гроцийдің бағасы бойынша өзінің егемендігін жоғалтқан яғни өзге халықтың ... ... ... ... ... ... мемлекет емес, ал он ұстаушы мемлекетте бағынған мүше. Яғни ... ... ... ... ... ... ... басқару нысандарының сыныпталуын қарастыра отырып Гроций патшалық билік, әйгілі Вельможалар билігі, ер кін ... ... ... республіка және тағы басқа атап өтеді. Оның бағасы бойынша басқару нысаны үлкен рөл атқармайды, халық басқарудың өзі ... ... Ала ... ... ... бір ... тәртіпті оның ныанының жағымды жақтарын бағалау арқылы емес, ал ол түр. Әр адамның пікірі де әр ... ... ... ондағы адам еркінің жүзеге асу деңгейіне байланысты бағалау керек. Бірақ ... қоса оның ... ... және ... басқару нысындарына қарасты жағымды көз -қарас байқалады. Ол сенімі бойынша аристократияға бағыт ұстаған буржуазиялық ойшыл мен ... ... ... ... төбе ... ... руын жақтасада, ол басқарудың демократиялық нысанын жоққа шығармады.
Халықтың егеменді болу мүмкіндігін жоққа шығармай ... ... ... ... ... ... ... тиісті. Сол себепті билі гін өз мақсатында қолдаған патшаны түсіріп он жазалау керек деген пікірді ұстанушыларға қарсы ... ... ... жоғарғы билікке немесе жоғары билік құзыры бойынша әрекет жасап жатқан оргеадарға қарсыласу құқығы сұрағына арнайы көңіл бөледі. Жалпы ол бағыныштылардың жеке ... мен ... ... ... би ... құру ... келісім жасалғаннан кейін тоқталады деп санаған. Осымен қатар ол бағыныштылардың қарсыласу құқығына қарсыласпау туралы құқығын ... Одан тек ... ... ... кезде және бағыныштылардың қарулы қарсыласуы көптеген княздердің өлімі мен ... аса ... ... ... жағдайға ғана аттануға болады. Гроцийдің мемлекетшілдік, сол секілді халық аралық қатынастар туралы саяси құқықтық ілімдері бейбітшілікпен құқықтық алғы шарты бекітуге ... ... ... ... - еркіндік, әлде бейбітшілік, қайсысы неғұрлым маңызды,- ... ... ... ... Гроций тұрғысынан қарағанда құндылықтардың қақтығысы жағдайындағы шешімі бейбітшіліктің артында.Осымен байланысты оның Фавония азаматтық соғыс заңсыз басқарудан неғұрлым жаман деген тұжыроымы ... ... ... пен ... проблемалары мен халық аралық қатынастарды реттеу мен құқықтық рәсімдеу қажеттілігін дәлелдей ... ... ... ... мүлдем бірікпейтін құбылыстар деген кең тараған пікірді сынаған. Кей біреулердің соғыс кезінде барлық құқықтар тоқталады ... ... ... ... ... ... ... шындықты сақтамай соғыс бастауды басталған соғысты жалғастырудың мүлдем керегі жоқ, - деп жазған.
Гроций бойынша ... ... ... ... қайшыласпайды, әрбіреуіміз табиғатымыздан өз құқықтарымыздың қорғаушыларымыз, сол үшін ... ой ... ... ... ... ... заңы мен халық құқығымен тыйым салынбаған. Бірақ бұл барлық соғыстар әділетті легенді білдірмейді. Гроций өзінң аталған проблематика заңды ыңғайы рухында ... және ... ... ... отырып, соғыс басталуының әділетті себебі тек құқық бұзушылық бола алады деген. Әділетті соғыстарға ол қорғану үшін ... ... ... үшін ... ... қорғау үшін соғысты жатқызған. Әділетсіз соғыстар құқық бұзушылықтың ... ... ... ... соғысты тұтатушылар істеген істердің орнын өздерінің күштері немесе кеңестері ... ... ... Олар ... ... оның ... үшін жауапты.
Жалпы алғанда Гроцийдің соғыспен бейбітшілікке құқығы ... ... ... ... ... ... байланысты оның соғыстар бейбітшілікті орнату үшін жүргізіледі, ал бейбітшілік соғыстың соңғы мақсаты тұжырымы айқын көрініс ... ... ... ... ... Ілімі адамдар арасындағы өзара келісімі теңдік рационалды- ... ... ... ... сақталатын және ерікті түрде берілетін бір тұтас халық аралық тәртіп идеясына негізделген жаңа типтегі әлемдік ... ... ... ... ... ... ... зайырлы доктринасын құрастыруға қосқан үлкен үлесі оны халықаралық құқықтың әкесі, - деп ... ... бола ... ... ... және ... ... туралы, мемлекеттің және құқықтың ерік бекіту нысанының пайда болуының келісімдік ... ... ... жаңа зайырлы көзқарастың заңды теориялық негіздерінің құрылуымен саяси - құқықтық ойдың әрі қарай дамуына сезімді әсерін тигізді.
Спинозаның ... және ... ... ... және ... ... жаңа ... ыңғай өзінің дамуын даңқты голланд философы мен саяси ойшылы Барух |Бенедикт| Спинозаның |1632-1677| шығармашылығында орын тапты.
Оның саяси-құқықтық көзқарастары "Богословско-политичский ... ... ... ... ... және ... трактат" еңбектерінде жазылған. Ол табиғат заңдарын табиғи жарықпен ашылған құдай шешімі ретінде мінездеді. Яғни олар құдайдың сөзі емес ... ... ... ... ... түсінуге орай Спинозаның табиғи құқықты түсінуі, тұжырымдауы да осыған негізделеді, себебі адам табиғаттың бір бөлігі және оған ... ... ... ... ... ... заңдылықтар мен қажеттіліктер таратылады. Спиноза сонымен "мен ... ... ... ... сай ... ... яғни табиғаттың өзіндік күш қуатын заңдар мен ережелер тәрізді түсінемін "- деп жазды. Сол ... ... ... ... ... ... де табиғи құқығы, оның күш қуаты алысқа қалай ... ... ... ... жазған.
Бірақ табиғи күй жағдайында белгілі бір жалпыға бірдей ... ... ... ... ... ... олардың мақсаттарына жетуі, өмір сүруі қамтамасыз етіледі. Бірақ сана заңдарына сай өмірге яғни ... ... ... ... ... ... ... өту үшін адамдар ол туралы келісім-шарт жасалу керек болады. Спиноза сонымен бұл әдіс арқылы қоғам табиғи құқықпен ... ... ... ... ал егер ... ... бар күш-қуатты адамға тасмалдаса, онда әрбір келісім әр уақытта аса адалдықпен сақталатын болады, оған әркім ер кін және аса ... ... ... ... ... тиіс, ең жоғары яғни жоғары үстемдікті жүргізетін табиғи құқықты иеленеді.
Спиноза бойынша азаматтық күйдің ерекше белгісі жоғары биліктің бар ... ... ... ... ... ... ... билік ретінде негізінен мемлекеттің егемендігі танылады.
Спиноза бойынша жоғары билік ешбір заңмен шектелмейді, бірақ әрбіреу, әрбір заттар оған ... ... ... да ол ... емес ... істе деп. ... берсе де оған бағынуы тиіс. Мемлекет бағыныштыларға қартысты қатнастарының бұйрықтық мінезін негіздей отырып Спиноза оған қарсы айтылуы ... ол ... ... ... жатыр деген тұжырымға қарсы шығады. Құл иесінің бұйрығын орындай отырып иесінің пайдасы үшін ... ал ... ... ... ... ... ... қоғамға пайдалы яғни өзіне пайдалы істі атқарады.
Спиноза мемлекеттің өзінің бағыныштыларына қатысты құзіретінің шегі туралы сұақты қарастыра отырып, оның әркімнің табиғи ... ... ... ... ... ... күйде шындықпен ұласса да көп жағдайда таза теорія түрінде қалып отыр, себебі адам бола ... ... күш ... ... ... мүмкін емес,-дейді және адам табиғатымен келіспей өз еркімен барлығын істей алатын жоғары биліктің болуы мүмкін емес. Осыған орай әркім ... ... емес ... ... ғана ... болатын құқықтарының көбі сақталмауы мүмкін. Негізінен Спиноза бағыныштылардың билікке қарсыласу, ұйымдастырушылық келісімі мен ... бұзу ... ... ... ... қарсы шыққан. Ал олардың жоғары билікпен бұзылуы жалпы көпшіліктің ... ... ... ... сезімін тудырады, азаматтық құқықпен емес соғыс құқығы мен қорғалатын келісіммен мемлекет бұзылады. Басқа сөзбен айтқанда ... ... ... ... бұзу ... халықтың көтеріліске шығу құқығы пайда болады.
Спиноза ар мен діни шыдамдылықтың еркіндігін қорғаған. ... ... өз ... ... көрсеткен- монархия, аристократия, демократия. Онымен тирания мемлекеттік нысандар қатарында аталмаған. Ол халықты жаулап алу мен қанау ... ... өзге де ... би ... мойындамады.
Спиноза демократиялық мемлекетке жарқын ақиқатын, ұнату сезімін білдіре отырып дәуірінің ... ... ... ала ... ол ... мен ... ... нысандардың кейбір жағымды жақтарын таныды.
Мемлекетаралық қатынастар проблемасын көтере отырып Спиноза ... ... ... ... табиғи жағдай күйінде болады және табиғатынан бір-біріне жау деген. Яғни соғысқа ... ... ... жеке құқығы, ал бейбітшілікке құқық аз дегенде екі мемлекеттің одақтасу құқығы. Спиноза соғыс біткеннен кейін қару қолдану қажеттілігі болмас үшін ол ... ... ... ... үшін ғана ... тиіс, - деп жазған.
Саяси және құқық ілімдерінің ... ... ... пен құқықтық зайырлы доктринасын дүниеге келтірушілердің бірі, теологиялық саяси - құқықтық сыңшысы, прогрессивті ойшыл - ... ... ... ... ... - ... ... Гоббс (1588 - 1679) - белгілі ағылшын ойшылдарының бірі. ... ... - ... ... оның мына төмендегі еңбектірінде көрсетілген: "Азамат туралы ілімнің философиялық бастауы", "Левиафан немесе материя, шіркеулік және азаматтық мемлекеттің билігі".
Т. Гоббс өзінің ... және ... ... ... ... табиғаты туралы көзқарасты білдіреді. Оның ойынша барлық адамдар бастапқы кезден физикалық және ой қабілеттілігі қатынасында тең пайда болған және ... әр ... ... ... ... ... ... Сонымен қатар адам сараңдықпен келетін өзін - өзі жақсы көретін эгоист болып табылады. Оны тек көре алмаушылар, дұшпандар қоршайды. "Адам ... - ... ... ... ... ... барлықтарының соғысына кете алмайсың. Мұндай соғыс шартында барлығына құқықты иелену ештеңеге ешқандай құқықты иемденбеуді білдіреді. Т. Гоббс ... ... ... ... ... - деп ... Бірақ адамдарға тиесілі өзін - өзі сақтау инстинктісі табиғи жағдайды өту ... не ... ... ... ал ... сана ... олар ... процесті қандай шарттарда жүзеге асыра алатынын көмектеседі. Бұл шарттар ... ... ... ең табиғи фундаментальды заң бойынша бейбітшілікке ұмтылып оған еру керек. Қалғандарының барлығы бейбітшілікке жету құралдары ретінде ғана қолданулары керек. ... ... ең ... ... ... қорғау мүдделерінің талап етіп отырған жеке өздерінің құқықтарынан бас тарту болып табылады. Құқықтан бас тарту белгілі бір тұлғаға ... ... ... ... ... шарт бойынша көп бөлігінің өткізілуімен жасалынады. 2-табиғи заңнан үшінші шығады, адамдар ... ... ... ... ал олар ... ... мәні жойлады. 3-табиғи зайда әділдіктің қайнар көзі мен басталуы көрсетіледі. Көрсетілген үшейінен басқа 16 табиғи заңдар бар. ... ... да бір ... ... реттеледі, өзіңе тілемейтінді басқаға істеме. Мемлекет адамдармен бекітілетін себебі, соның көмегімен барлығына қарсы ... ... ... ... және ... ... ... биіксіздер қаупінен құтылу үшін қажет. Бір-бірінің арасындағы бір-біріне деген келісімділік арқылы индивиттер бір тұлғаға өздерінен ... ... ... ... адамдардың бейбітшілігімен жалпы қорғауына қажетті деп. санайтын, адамдардың барлығының күші мен құралын қолданатын ... ... ... ... - ... ... билікке ие, ал басқалары олардың қоластындағылары болып ... ... ... ... ... ... ... Бір кезде қоғамдық келісім жасап азаматтық жағдайға көшкенде индивидтер сайлаған ... ... ... жоғалтады, яғни жоғары билік қарекетімен шыға алмайды. Оларға сувереннің шешіміне қарсы шығуға , оның акцияларын талқылауға т.б. тыйым ... ... ... ... қатысты өте кең. Сонымен қатар, жоғары билік иесі өзінің халқымен ешқандай келісім шартпен байланысты емес және ... оның ... ... ... ... ... негізделген ерікті келісімдердің нәтижесінде пайда болған мемлекеттерді саяси мемлекеттер,-деп атайды /кейін саяси мемлекет термині ... ... ... доктиналарында кең таралды/. Физикалық күшпен пайда болған мемлекеттерді ... ... ... негізделгенге жатқызылады.
Осы мемелекеттердің классификациясында Т.Гоббстың ағылшын революциясына дейінгі феодалдық монархялық тәртіпке ұнамсыздық көзқарастары көрінеді.
Мемлекеттің қандайда ... ... мен ... ... да сувереннің билігі өзінде, Т. Гоббс бойынша ол абсолютті яғни ол шексіз. Жоғары билікке ие болған адам азаматтық заңмен де, ... қай - ... ... да ... ... ... өзі ... шығарады және жояды, соғыс жариялайды және бейбітшілік келісімін жасайды, дауды талқылап шешеді, барлық лаузымды тұлғаларды тағайындайды.
Сувереннің прерогативтері ... және ... ... Мемлекеттің билі гін бөлу он жоюды білдіреді, өйткені бөлінген биліктер бірін-бірі құртады.
Сувереннің ... қол ... ... ... оның ... ... ... бұнымен қоса жоғарыбасқарушы қол астындағыға қандай да болсын салдар мен не ... де ... ... тура ... ... - деп. ... Ал қол астындағылар жоғары билікке қатысты құқықтары жоқ, сондықтанда ол он бекітуге келісілген адамдарменжойыла алмайды.
Т. ... ... ... ... ие ... тек полицейлік қорғау функциясын ғана орындамауы керек. Оның міндеті қандай да болсын істі қолдауы керек, теңізде жүзу, жер игеру, балық ... ... және ... да ... ... яғни істер қолдарға сұранысқа ие жұмыстан шектелген физикалық денсаулығы мықты адамдарды күшпен еңбекке салу. Ол тәрбие ... ... ... тиіс ... қол астындағыларға суверен биліктің шексіздігі және оардың алдындағы міндеттілігі туралы.
Мемлекет өзінің қол ... ... ... береді, ол азаматтық заңмен рұқсат етілмегенін барлығын істеуге құқы бар болып есептеледі атап айтсақ сатып алу және сату және ... ... ... ... ... жасауға, өзінің тұрғылықты жерін, тамағын, өмір сүру салтын таңдауға, балаларды өзінше ... құқы бар. ... ... түсіндірмесі XVII ғ. орта кезіндегі Англияда сол кездегі барлық Батыс Еуропа үшін ... және ... ... ... мәнге ие болады.
Т. Гоббстың шығармаларында сувереннің міндеттері туралы ... ... ... олардың барлығы бір ережеде жатыр: халықтың игілігі - жоғары заң.
Т. Гоббс бойынша сувереннің ... - ... ... ... ... мемлекет өзі үшін емес, азаматтар үшін бекітілген. Бұл формулалар саяси даналықпен, гуманизм мен ... ... Т. ... ... ... ... шегінде олар декоративні қосымшалар сияқты көрінеді - маңыздылығы жоқ сөздер сияқты. Мемлекеттің шексіз билі гін қолдаған ... ... ... ... Т. Гоббс мемлекеттік нысандар мәселесіне алкен көңіл аудармады. Оның ойынша билік, егер қол астындағыларды қорғай алатындай жағдайда ... ... ... ... ... ... ... Т. Гоббсқа сәйкес мемлекеттің тек үш нысаны болуы мүмкін: монархия, демократия және ... Олар бір - ... ... ... жоғары биліктің табиғатымен, мазмұнымен ерекшеленбейды, олар беітіоген мақсаттарды жүзеге ... ... ... бір Т. ... ... ... бұрады.
Т. Гоббс индивидті мемлекеттің абсолютті билігіне бағындыра отырып, сувереннің еркіне қарсы тұруға мүмкіндік қалдырады. Бұл мүмкіндік ... ... Ол ... ... заңдарға қарсы индивитті өзін - өзі өлтіруге немесе жарқат етуге міндеттегенде, немесе жаулардын қорғануға тыйым салған кезде ғана ... ... ... жеке өмірін қорғау барлық табиғаттың жоғары заңына негізделген өзін - өзі сақтау заңы. Бұл заңды суверенде атап ... ... жоқ. ... жағдайда ол биліктен айырылуға тәуекел етеді.
Джон Локктың саяси-құқықтық ілімі
Джон Локк (1632 - 1704) - ерте ... ... ... ... Оның ... - ... көзқарастары "Мемлекеттік басқару туралы екі трактат" (1690) еңбегінде ... Локк ... ... пайда болғанға дейін адамдар тибиғи жағдайда болады. Мемдекетке дейінгі қоғамда барлығына қарсы барлықтарының соғысы жоқ. ... ... ... ... - ақ және ешкімнің еркінен ... ... жеке ... өзінің меншігімен ер кін иелік ете алады. Теңдік жоғары тұрады, Бұл кезде әрбір билік және әрбір құқық ... ... ... ... ие бола ... ... ... жүзеге асатын қатынастардың нормалары орндалуы үшін, табиғат ... ... ... ... ... және сон сәйкес жаза қолдануға мүмкіндік береді. Бірақ табиғи жағдайда адамдардың ... ... ... табиғи заңды бұзғаны үшін кінәлілерді жазалауды жүзеге асару т.б. атқаратын органдар жоқ. Бұның бәрі ... ... ... ... ... ... Табиғи құқықтарды, теңдік пен бостандықты, тұлға мен меншікті қорғауды қамтамасыз ету мақсатында адамдар ... ... ... ... ... ... Дж. Локк ... келісім жағдайына акцент жасайды. Мемлекеттің қандай да болсын ... ... ... ... ... халық келісімінен тұрады.
Дж. Локк бойынша, мемлекет бекітілген жалпы заңның бастамасымен бір бүтінге біріккен және олардың ... ... ... және ... жазалайтын құқыққа ие сот инстанциясын құрған адамдар тобі. Ұжымдастырудың барлық нысандарынан ... ұлы ... ... ... мемлекеттің ерекшелігі - ел саяси билікке ие, яғни меншікті реттеу мен ... ... ... үшін заңдарды шығару құқығы /әртүрлі санкцияларды қарастыратын/ және осы ... ... үшін ... ... ... және ... ... жаудан қорғану құқығы. Санаға құлақ салып, мемлекетті ер кін құра ... ... ... ... ... ... кейін мемлекетке жүктейді. Индивидтердің барлық табиғи құқықтармен еркіндіктерден мемлекет пайдасына ... бас ... ... Мысалы Т. Гоббс ілімінде орын алған Дж. Локкта тіптен сөз етілмейді. Адам өмір ... ... ... ... пен ... құқықтан ешкімде ешқандай жағдайда айыра алмайды. Бұл айырылмас бағалылық мемлекеттің билігі мен қарекетінің ең ... ... ... ... ... ... жету үшін қажетті және ханша жеткілікті би лікті осыны қалыптастырған адамдардан соншалықты алады. Бұның мәнісі яғни олардың барлығы өздерінің азаматтық ... ... ... ... және ... ... алу ... өмір сүру, денсаулық, ақша, жер, денсаулық қажеттірі сияқты ... ... ие болу ... Осы аталғанның бәрі Юж. Локк бір сөзбен меншік деп. атаған.
Дж. Локк заңға және заңдылыққа алкен үміт жүктеді. ... ... және ... ... барлық коллизияларды шешу үшін жақсылық пен жамандықтың шаралары ретінде жалпы келісіммен рұқсат ... ... ... ал бір інші ... ... ... қарастырады.
Заң тура мағынада жалпы азаматтық қоғамнан немесе адамдармен бекітілген заң шығару органынан шығатын кез-келген ереже ... ... тек ... ... ... және ... игілікке қызмет ететін ережені саналы адамға белгіленетін акт қана ие болады. Егер ... ... - ... ... ... ол заң болып есептелінбейді.
Сонымен қатар Дж. Локк бойынша заң тұрақтылық және қарекеттің ұзақ мерзімдік сипатына ие болуы керек. ... ... ... ... ол ... ережені ұстанды: Мемлекетте егер кімде-кім жоғары билікке ие болса, ол, импровизациаланған жарлықтар жолымен емес, халықпен жарияланған және өзіне ... ... ... ... ... ... ... білгенде және барлығы орындаған кезде ғана мемлекет басты және ұлы ... жете ... ... ... де, ... ... да ... бағыныштылығынан кете алмайды.
Дж. Локктың мұндай позицияны XVIII-XIX ғ.ғ. буржуазиялық саяси-заң әдебиетінде жақсы дамыған құқықтық мемлекет идеясын көтерді. Заңның жоғары мәнділігі ... ... ... және кеңейтудегі шешуші құрал, ал ол индивидті басқа тұлғалардың деспоттық еркінен кепіл береді. Заң жоқ ... ... жоқ. Жеке ... ... жеке адам ... үшін ... ... жойылмайды, өйткені о бүтін саяси жүйенің жалпы игілігінің бөлінбес бөлігі ... ... ... да, егер ... ... ... ... қамтамасыз етілмесе, барлығының игілігіне жету мүмкін емес. Дж. Локктың бұл ... ... ... орталық мәселелердің бірі /мемлекет, тұлға/ гуманизм рухындағы талқылауға итермелеген, мемлекет және құқық ... ... ... ... ... жаңа ... ... барлық саяси ережелер сияқты, мемлекеттің өзі сияқты саяси позитивті заңдар көпшіліктің еркімен және ... ... Дж. Локк ... ... да ... ... ... барлығы, соған кіретіндердің ерекше келісімімен жасалады. Барлық осындай қауым бір бағытта жылжуы керек, ол көпшіліктің келісімімен ... ... күш ... ... ... жылжуы керек. Бадан шығар қорытынды: басқа адаммен бір саяси жүйе құруға кенліскен әрбір адам бір үкіметтің қол астында ... ... ... ... ... және оны ... шешім, - деп есептеуге міндеттілігін алады.
Осымен Дж. Локк мемлекет және құқық туралы ілімінде айтылатын демократизмнің түсінігімен жекелік бастауды ... Локк ... ... режимін қолдау, саяси қауымның басты және ұлы мақсаттарын жүзеге асару мемлекеттің жалпыхалықтық-биліктік құқықтары, құүзыреттері өздерінің әртүрлі органдарының ... ... ... ... ... етеді. Заңдарды шығару құқықтық құзыреті заң шығару билігі тек барлық ұлттың өкілді мекемесіне - ... ... ... ... ... ... ... /атқару билігі/ монархқа және министрлер кабинетіне жүктелген...
Тақырып 7.
XVIII және XIX ғасырдың басындағы Франциядағы саяси және құқықтық ілімдер
Жоспар:
Қайта ... ... ... саяси-құқықтық ілімі
Руссоның саяси-құқықтық ілімі
Қайта өрлеу дәуірінің ерекшеліктері
Қайта ... ... ... өтудегі ықпалды жалпы мәдени қозғалыс дәуірі. Ол феодалдық құрылыс пен оның ... ... ... ... ... массасының жүргізген күресінің бөлінбес құрамдас бір бөлігі.
Қайта өрлеу мазмұнының ерекшелігін екі жадай сипаттайды:1-ден, оның әлеуметтік және ... ... ... осы ... ... ... жоспары. Қайта өрлеудің қызметкерлері жерде сана патшалығын құрғысы келді, онда адамдар барлық ... ... ... еркін индивидтің және әділетті қоғамның мүдделерінің үйлесімділігі пайда болды.
Гуманизм әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... сана патшалығының келудегі негізгі өздерінің үміттерін жалпы санадан обскуранттық, клерикалық идеялардың шығуымен, реакциялық феодалдық - аристократиялық ережелер, ... ... ... ... ... ... ... түрде рационалды білімді тарату, халықтың қараңғылықтан шығуын, адамның ішкі дүниесін құрметтеуге негізделген бағалылықты қоғамдық өмірге ... ... ... ... рөлді индивидтің саяси, моральні, эстетикалық тәрбие процесі алды, оған адам мен азаматтың жақсылықтағы, шындықтағы, әдемілікрелі қажеттіліктерді бере отырып, көрсетілген жағдайларға ... ... ... ... және қоғамдық тарифи ерекшеліктерін көрсете отырып, әртүрлі нысандағы пропорциялардағы жағдайлар Франция, Италия, Германия, Ангия, Ресей, Польша, Солтүстік Америка және т.б. ... ... ... ... тапты.
XVII-XVIII ғ.ғ. қайта өрлеу және сонымен құрылған қоғамда идеалдық - нанымдық атмосфера оның рухани ... ... ... құра отырып, мемлекет және құқық туралы ғылымның даму ... ... ... ... ... ... да ... - заң ой тарихын оқу ... ... ... ... ... жақсы елестету қажет...
2. Ш. Л. Монтескьенің саяси - құқықтық ілімдері.
Шарль Луи ... ... ... ... ... ... өкілі, белгілі заңгер және саяси ойшыл. Оның шығармашылығында құқықтану және саясатпен қатар философия, этика, тарих, әлеуметтану, дін, саяси экономия, ... ... ... ... ... ... Монтескьенің гуманистік және ағартушылық позициясы "Заңдардың рухы туралы" трактатында ашылып жазылған. Саяси және құқықтық ойдың дүниежүзілік тарихындағы авторитетті классиктерінің бірі етіп ... ... бұл ... сол ... ... және ... ... қатаң сынына алынып, сол кезден тыйым салынған кітаптар индексінің, қара тізіміне енгізілді. Монтескье реакциялық күштерді ... ... ... ... заңдардың рухы туралы кітабында /1750/ жақсы жауап берді.
Монтескье барлық саяси - құқықтық теориясының бастр ... және онда ... ... ... - саяси еркіндік. Осы еркіндікті қамтамасыз етудің қажетті ... ... ... және ... ... ұйымдастырылуы жатады.
Заңдар рухын іздеуде яғни заңдардағы заңдылықты, ол адамның саналы табиғаты, заттар табиғаты т.б. ... ... ... ... және ... ... позитивті заңдардың логикасын, оның пайда болу факторларымен себептерін ұғынуға ұмтылды. Ол өзінің бағытын келесі негізде сипаттады: Мен ... ... ... мынаны таптым: олардың заңдары мен нанымдарының шексіз әртүрлілігі олардың фантазиясынан шықпаған. Мен ... ... ... ... ... жеке жағдайлар өзімен-өзі соларға бағынады, әрбір халықтың тарихы содан жеке заң басқа заңмен байланысты не жалпы заңға тәуелді. Адамға қатысты ... ... ... тек ... өмір ... ... ... заңдар сияқты трактатталады. Адам табиғи жағдайда өмір сүрген табиғи зпаңдарға, ол келесі ... ... ... ... ... ... азық ... бір-біріне өтініш негізінде адамдармен қатынасқа ұмтылу, қоғамда өмір ... ... Ол ... ... ... бір-бірінің үстінен билік етуінің қалауын адамдарға енгізгендігі туралы Гоббстың қателігін әдейі көрсетті. Керісінше Монтескье бойынша адам бастапқы да ... өте ... және ... ... ... ... ... бірге билік және басқарушылық идея басқа көптеген идеяларға тәуелділігі және күрделілігі соншалықты, ол адам идеясы кезінде ... бола ... ... ... ... біріккен бастап, олар өздерінің әлсіздігін санасын жоғалтады. Олардың арасындағы теңдік жойылады, екі ... ... ... ... тұлғалар және бөлек халықтар арасында соғыстың мұндай екі жүзінің пайда болуы, - деп ... ол - ... ... ... ... ... ... арасындағы қатынастарды анықтайтын заңдар "халықаралық құқық"; басшылармен басқарушылар арасындағы қатынастарды ... ... ... ... барлық азаматтардың өздерінің арасындағы қатынастарды анықтайтын заңдар "азаматтық құқық" шығады.
Қоғамда, жалпы ... ... ... ... ... ... мемлекет құру қажеттілігіне негізделеді. Қоғам үкіметсіз өмір сүре алмайды. Барлық бөлек күштердің бірлігі Гравина айтқандай саяси жағдай ... деп. ... ... Бөлек адамдардың күштерінің бұндай бірігуі олардың еркіндік бірлігінің ... ... яғни ... ... ... қалыптастырып жалпы заңдарды бекіту үшін, осылай адам өмірінің қоғамда өте дамыған жағдайына жетеді, оны Монтескье азаматтық жағдай деп. атады.Жағымды заң ... әділ ... ... сипатын білдіреді. Әділдік жағымда заңнан шыққан. "Адамдармен жасалған заңдарға әділ қатынастардың мүмкіндігін алдын алу керек еді",- дейді Монтескье.
Монтескье бойынша, жалпы заң - ол ... ... ... ... сана. Сондықтан да әрбір халықтың саяси және азаматтық заңдары осы сананың қосымша жеке жағдайлары сияқты болуы керек. ... ... ... жүзеге асару процесінде жиынтығында заңдар рухын құрайтын факторларды зерттеді, яғни жағымды заңның талаптарының саналылығын, құқықтылығын, заңдылығын және әділеттілігін анықтайды. ... ... ... ... тізбектей отырып /яғни заңды қалыптастыратын қатынастар мен факторлар/ Монтескье ең алдымен осы еге ... ... сол ... ... мен ... көңіл аударады. Монтескье әрі қарай жағымды заңдардың табиғатқа және бекітілген үкіметтің қағидаттрына, елдің географиялық ... және ... ... ... мен көлеміне, климатына, жер құнарлығының сапасына, халықтың өмір сүру салтына, оның санағына, ... ... ... мен ... және т.б. сәйкестіліктің қажеттілігін көрсетеді. Заңдардың бір-бірімен байланыстылығын қандай да бір заңның пайда болуының ... ... заң ... ... ... алу ... ... көңіл бөлінген.
Монтескьеге сәйкес, заңға табиғат пен адамзаттық жағдайда бекітілген ... ... ... ... Ол ... үш түрін бөледі: республикалық, монархиялық, деспотиялық. Республикалық басқару кезінде ... ... не ... ... не тек оның ... ... ... бұл бір адамның билігі, бірақ нақты бекітілген заңдар арқылы. Деспотияда ... ... ... ... сырт бір ... еркімен анықталады. Оның бағалауынша, басқару образының табиғат осындай, одан берілген басқару ... ... ... ... ... ... Әртүрлі басқару нысанының табиғатынан шыққан заңдар туралыайта отырып, ол демократияға қатысты онда халық өздерінің ер кін ... ... беру ... ғана ... бола ... - деп ... ... да демократия үшін негізгісі - дауыс беру құқығын анықтайтын заңдар - деп есептейді. Оның пайымдауынша, халық ... ... ... ... ... ... өз ісін ... асыра алмайды. Осыған сәйкес демократия жағдайындағы заңдар өздерінің құзіреттілігін халықтың сайлау құқығын және олардың ... ... ... керек.
Демократияда негізділерге ашық немесе құпия дауыс беру туралы мәселелерді қоса отырып, сайлау бюллетеньдерінің беру нысандарын өзін анықтайтын заңдар жатады. ... ... ... бірі - заң ... ... тек халыққа ие күшіндегі заң болып табылады. Ол аристократияның негізгі заңдарына халықтың бір ... заң ... және оның ... ... құқықты анықтайды. Ол жалпы түрде мынаны белгілейді: - аритократия демократияға жақындаған ... ... ... бұл ... ... заң шығарушылықтың бастр бағытын анаықтайды. Монархияда саяси және ... ... ... көзі ... өзі болып табылады. Ол негізгілерге билік қозғалатын аралық ... бар ... ... ... ... яғни ... тәуелді биліктің, олардың құзіретінің болуы. Олардың бастр дворян билігі болып табылады. Сондықтанда ... ... ... ... ... сеньорлардың дворян және қалалардың артықшылықтарын жойыңдар, соның нәтижесінде сендер халықтық мемлекет немесе ... ... дін ... ... деспоттық басқарудың негізгі заңдары толық билікке ие визирьдің лауазымының болуына ьайланысты.
Басқарудың әрбір нысанының табиғаты осылай негізгі, берілген құрылымның конституциаланған ... ... ... ... түрінің табиғатына адамдық құмарлық механизмін қозғалысқа әкелетін өз ... ... ... бұл ... ... ... үшін ... Мұндай қағидат республіка, әсіресе демократия - игі жасаушы, монархияда - намыс, деспотияда - ... ... ... ... әдейі осы қағидаттар туралы айта отырып, ол шын қолданатын ережені емес, қажетті ... ... ... сызып көрсетеді, яғни осыдан тура осылай болу керектігі шығады, әйтпесе керісінше болса бұл мемлекетер жетілмейді.
Монтескьенің ойынша, ... ... %.ш т%.рі ... - ... ... жєне ... Республикалыќ басќарма - б+-л жоѓарѓы билік жалпы халыќтыњ немесе ... бір ... ... ... ... ... ... бір адамныњ ќолында болуын жєне сол адам ќоѓамда орнатылѓан т+-раќты зањдар арќылы ... ... Ал ... ... ... онда ... ... зањдар мен ќаѓидалардан тыс жеке бір адамныњ ыќтияры мен озбырлыѓы арќылы ж%.ргізілетіндігін ... Б+-л ... ... Деспотиялыќ мемлекеттерде ар-намыс дегенніњ uзі де жоќ, оѓан сєйкес келетін сuз де жоќ. ... ... ... ... ќаѓидаларѓа, принциптерге с%.йенбейді, ол текќана uзініњ ќалауларын, озбырлыќтарын біледі.
Ар-намыстыњ жан-жаќты ... ... ... ... ... ... келетін болса, монархияѓа ар-намыс сай болса, дєл сол сияќты ... сай ... ... - ... ... %.рей. Деспотияѓа ізгіліктіњ керектігі жоќ, ал ар-намыс оѓан uте ќауіпті болар еді. Б+-л ... ... ... билігі тек сол билеуші таѓайындаѓан адамдарѓа т%.гел ауады. М+-ндай ... ... ... ... ... берілетін сияќты; сондыќтан билеуші адамдардыњ ерлігін айбармен жоюѓа тырысады; сол сияќты ол адам ж%.регіндегі ар-намыстыњ ... да ... ... Монарх пен деспоттыњ жоѓарѓы билігі бірі-біріне тењ сияќты болып кuрінеді. Екеуініњ ... де ... ... ... ... ... кемінде бір айырмашылыќ бар сияќты: монархиядаѓы билеушілер деспотиямен салыстырѓанда білімді, білікті адамдар болатын.
Кез келген елде биліктіњ ... дєл ... емес ... ... республика, монархия немесе деспотия болу %.шін дєл осындай сипаттамаларѓа олардыњ сєйкестігі ... ... ... билікті мына бuліктерге бuліп тастау керек: зањ шыѓарушы билік, атќарушы жєне сот билігі...
3. Руссоның саяси-құқықтық ілімі
Жан-Жак Руссо (1712 - 1778 ж.), +-лы ... ... ... ... ... келісім туралы немесе саяси ќ+-ќыќтыњ принциптері" деген негізгі ењбегінде айта кеткен. Солар арасында мынадай ... де ... ... бойынша адам uзініњ табиѓи бостандыѓынан жєне барлыќ шектелмеген ќалауларынан айырылады. Біраќ оныњ ... ... ... ... еркіндікке жєне меншік ќ+-ќыѓына ие болады. Мынаны білу ... ... ... шегі - б+-л ... жеке ... ... к%.ші, ал азаматтыќ еркіндіктіњ шегі - текќана баршаѓа ортаќ ќалау. Жєне бір ќосымша ой: азаматтыќ жаѓдайда адамныњ моральдыќ ... ... ... тек осы еркіндік адамды іс ж%.зінде uзі-uзіне мырза еткізеді. Себебі, ... ... uмір с%.ру ... - ол ќ+-л болу ... ал uзіњ ... ... ... - б+-л шын мєніндегі бостандыќ... Ортаќтыќты, жалпылыќты ќ+-растыратын - кuпшіліктіњ дауысы емес, ол - ... ... Егер мен ... ... ... бар ... ... болсам, онда сол міндеттер маѓан да ж%.ктелгенімен келісуім тиіс... Ондай болса біз мына ќорытындыѓа ... ... ... ... ... ... келісім бойынша ќоѓамныњ єрбір м%.шесіне тек тењ міндеттер ж%.ктеуі тиіс; біреуге кuп, ... аз ... ... ... ... болѓан жаѓдайда єркім отан %.шін соѓысуы тиіс; біраќ ешкім uз %.шін ... тиіс ... ... организмныњ зањ шыѓару жєне атќару билігі бар. Олардыњ ќатысуысыз саясатта ештење ... ... ... үшін ... ... ... ... және құқықтық ілімдер
Жоспар:
Томас Пейнның саяси-құқықтық идеялары
Томас Джефферсонның саяси көзқарастары
Джеймс Мәдисонның ... ... ... саяси-ќ+-ќыќтыќ ілімдері
Т. Пейн /1737-1809/ Англияда д%.ниеге келген жєне Франклинніњ кењесі ... ... ... ... ... %.шін ... ... ол атаќты поблистердіњ біріне айналды. Оныњ "Права человека" атты саяси философиялыќ жазбасы басќа тіл де аударылу жєне басилу саны ... ... ... Гарольд" uлењі мен ѓана бєсекелесе алады. Ол ревалюциялыќ Францияныњ саяси uміріне белсенді ... жєне ... ... ... ... ... террорѓа айтылѓан сын %.шін т%.рмеге отырѓызылды. Дантемен ... ... ... ... ... ... гольотин пышаѓы астындаѓы uлімнен ќ+-тылып шыќты. Б+-ѓан ол шіркеуге ќарсы "Век разума" памфлетін ... ... ... кейін ол т%.рмеден босатылды жєне депутаттыќ ќ+-ќыќтарын ќайта алды. Америкаѓа оралѓаннан ... діне ... ... %.шін отракизм мен ќуѓындауѓа +-шырады да +-мтылыста ќайтыс болды.
"Здавый смысл" памфлетінде Пейн +-лтшыл Американдыќ ретінде шарттардыњ республикалыќ uзін uзі ... ойын ... жєне ... ... ... ... монархияныњ м+-рагерлік ашыќ жєне жасырын батырлыќпен ќарсы шапты. Памфлет ... ... ... ... ... ќысќаша шолу мен uкіметік биліктіњ таѓайындалуы мен пайда болуы туралы. Негізгі ойлардыњ бірі ол Американыњ егемендігі туралы мєселе, сот ... емес ... пен ... ... ... ... Кuп мерзім бойы билікті д+-рыс пайдалану аѓылшын корольініњ ќызметі ... ... ... ... ... ... парламенттіњ біріккен ынтасы салтарынан ќатыгездікпен ќысылса, олар бір інші мен екіншініњ сuздерін зрттеп бір ... ... мен ... ... ... ... ќ+-ќылы. Пейн Америка ісі мањызды uлшем болѓандыќтан біраќ адамзат ісі деп. ... жєне uзі ... ... ... ... ... білдіреді.
Пейн алѓашќыладыњ бірі болып ќаѓам мен мемлекеттік орасында олардыњ ... ... рuлі жєне ... сай ... ж%.ргізді. Ќоѓам біздіњ ќажеттілігімізден ќ+-ралады, ал %.кімет біздіњ к%.нєлєрімізден, 1-сі ... ізгі ... ... ... ... болуымыз ќолдау кuрсетсе, 2-сі біздіњ кінєлєрімізді алып ... ... Бірі ... бірі ... ... Єр ... ... мен Бакунидіњ мемлекетке ќарсы кейбір талќыларын болжайтын сентенциялар созылады. Ќоѓамєрбір к%.ндеде жаѓымды, ал ... ењ ... ... ќажетті жамандыќ, ал ењ жаѓымсыз маѓынадашыдатпайтын жамандыќ. Себебі егер ж%.рек еркі айќын ... онда uзге ... ... еді. ... ... ... ... сонымен ќатар Франция тuњкерісі тєшірибиесі мен ойларын консервативні сыншы Э Берколимен адам ќ+-ќыќтарымен билік табиѓаты туралы дуда Пейн сншыныњ денгирленген ... ... ... ... ... ... ... Берк %.шін мемлекет адам абзалыныњ uнімі, ал адам ќ+-ќыќтары адамдар жаќсылыќ пен жамандыќ ... ... ... ... ...
Б+-л орайда Пейн биіктіњ пайда болуы мен uмір с%.руі тек басќарылатындардыњ келісімі негізінде ... деп. ... ... ... ... нысанын ол 2-ге бuледі, сайланбалы uкілетті жєне ... ... ... ... атымен танымал, екіншісі - монархия мен аристократия. ‡кімет билігі дарын мен ќабілеттікті ... ... ал ... мен ... м+-рагерлік жолмен келіспейтіндіктен, Пейн неѓ+-рлым надан мемлекет %.шін ењ ... ... ... емес ... жєне аристократиялыќ басќару деп ќорытындылайды.
Адам ќ+-ќыќтары - ол адамны єлеументтік т+-рѓысыныњ белгілі жєне ... ... ... билігініњ ќаѓидаты. Адам ќ+-ќыќтары республикалыќ басќарудыњ ќаѓидаты жєне ќажеттілігін ќ+-айды жєне б+-л мінезде ол барлыќ халыќ ... ... ... Б+-л ... ... ... ... інде кuрініс тапчан принципиялды мањызды жартысы болды.
Т. ... ... ... ... /1743 - 1826/ сол дєуірдіњ кuпшілік азаматтары секілді философиямен айналысу мен мемлекетпен ќоѓамдыќ єрекет негізінде ... ... ... Ењ ірі ... ол ... ... ... мемлекеттік ќ+-рлымымен тарихына арнады, оныњ ењ дањќты шыѓармасы - ... ... США ... ... ... Ол тегі ... плантатордың ұлы, тәжірибелі заңгер мен графтың иелігінен штат губернаторы, онан соң мемлекет президентіне дейін ... ... ... ... ... ... ... короліне арналған анонимді брошюрасында халыққа табиғат заңы бойынша берілген құқықты қайтарып беру қажеттігі туралы тезисті негіздейді. Ол "Заметки о ... ... ... ... ... ... туралы сұрақ бойынша пікір бөліседі Оны адамзат көп шыдамай өзі иеленетін немесе өзі ала ... ... пен ... ... алып ... деген үміт қалдырмайды. Халық қаражатын жинап және ... ... ... ... ... ... және сот ... мекемелерін толтыратындарға сенуге болмайды, әсіресе егер оларға шексіздіктер мүлдем қойылмаса. Адам табиғаты Атлантика мұхитының екі ... да ... және бір ... ... ... ... ... қалады. Олар әлемді жаулап алмағанға дейін сыбайлас жемқорлықпен ... ... кез ... Дін ... ... ... отырып, Джефферсон бұл құқықты ешбір үкіметпен аталып өтпейтін табиғи құқықтар қатарына жатқызды.
Джеймс Мәдисонның саяси-құқықтық ... ... /1751 - 1836/ ... конвентіне қатысушы және "Федералист" авторларының бірі. Ол АҚШ жағдайында республикалық басқару идеясын жасауға, сонымен қатар дербес биліктердің тепе-теңдігі теориясын жасауға үлес ... Ол ... ... ... ... ... айта кеткен. Оның ойынша, фракция ортақ мүдде, көзқарас үшін бір қимыл жасауға бірігетін азаматтар тобы, бірақ ол ... ... және ... ... мүддесіне қарама-қайшы, оны ығыстырады. Осындай топ әкелген зиянды екі жолмен ... ... ... тудыруѓа себеп болѓан мєселені шешу.
Оныњ uмір с%.ру зардаптарын зерттеу.
Фракционалдыќтыњ себебі адам табиѓатында ... ... оѓан ... єр ... ... ... жою м%.мкін емес, тек ќана фракцияны баќылауѓа Ала отырып он ... ... ... ... болады.
Фракционалдыќ бейімділік тері бар адамдар сатып алу арќылы немесе басќа жолдары арќылы ... алу ... ал ... ... ... сата алу ... ... алкен емес фракционалдыќ єрт%.рлілік кем деген де 2 нерсеге: кuпшілік пен ... ... ... респуликада ќоѓам алкен фракція спектірінен т+-ратын бір +-тты ќалыптастырады.
Фракцияныњ пайда ... ... ... адамдарды діне немесе билік ж%.есіне єрт%.рлі кuз ќарастары єсер етеді. Кuбіне фракцияныњ пайда болуына ... ... ... ... ... ... ... ќ+-рамы негізіне фракцияныњ билік +-стаушыларына ќауіптілерді пайда болѓызбауын есепке алып ќ+-рылады. Фракция +-заќ ... бойы ... ... кuмегімен аударылды, кейбір кезде єділ емес колися ретінде. Ќазіргі саяси анализде фракция +-йымыныњ єлеументтік топтыњ, партияныњ бuлінген бuлігі.
Мэдисон ... ... ... ... ... ... ... бойынша адамдардыњ бірігуі. Осыѓан +-ќсас біреулерді нетижесіне м%.дделі топ деп. атай бастады. Ќоѓамдыќ билік салаларыныњ uзара ќатынасы ... ... ... ... ... ... ... ќ+-райтын салалардыќ жекеленуі, ќ+-раушы бuліктер арасында осы ... ... ... яѓни зањ ... ... сот билігі жєне бір бірімен жаќсы ќатынаста болу керек. Біраќ ќиындыќтар би лікті салалар ... ... ... жєне ... ... ... ... арасындаѓы ќатынасты реттеуге байланысты. Байланысталѓан %.ш билік бuліну мен ... ... ... ... ... пайда болды, оны б%.тіндей тешемелік єрі тепетењдік деп атауѓа болмайды, себебі билік ќ+-зыретін тењ емес ... ... Б+-л ... осы ... ... ... ... сонымен ќатар оныњ %.ш мањызды билік сферасыныњ наќты бuлу ќиындыѓы.
Тақырып 9.
XVIII ғасырдың соңы және XX ғасырдың басындағы Германиядағы саяси-құқықтық ілімдер
Жоспар:
Иммануил ... ... және ... ... ... ... ... Канттың мемлекет және құқық туралы ілімі
Иммануил Кант (1724 - 1804 ж.), +-лы ... ... ... ... жєне ... ... пікірлерді де айта кеткен. Оның айтуынша қ+-ќыќтыњ негізгі мєні мынада: мораль %.шін ол uзін-uзі кuрсете алады, яѓни ол ... ол ... ... еш ... ... ... ... кењестік ќалыптастыру. Ќант б+-л жерде ќ+-ќыќтыќ морольѓа негіздеуге кuрсетіледі. Филосф этикалыќ ... ... ... ... ... Ол осы ... ... болады. Ол %.шін б+-л былай есептеледі: т+-лѓаныњ морольдыќ мінез ќ+-лќын реттеу реттеу ісін тікілей мемлекеттіњ ... ету ... ... Б+-лай болѓан жаѓдайда мемлекеттіњ баѓынушыларѓа ќатысты ќабылдаѓан шараларына енді ... ... ... ... Он ... жєне саќтауѓа болады, егер мемлекет органдары шыѓаратын зањдыќ береже тек ќана сытрќы болып есептелсе. ... ... ... оныњ ... ... ... ... етюді. Біраќ б+-л жалпыѓа міндетті ќ+-ќыќќа ќалай ќол жеткізуге болады. Міндетті к%.ш арќылы. Б+-лай болмаѓан ... ... ... ... ... алмайды. Б+-лай болмаѓан кезде адамдарѓа ќ+-ќыќтыќ нормаларѓа саќтата алмайды. Егер ќ+-ќыќта мєжб%.рлеуші к%.ш болмаса, онда ол берілген ќоѓамдыќ ... ... ... ... ... да ... ... uзініњ міндеттілігіне айрылады. Сондыќтан єр бір ќ+-ќыќ мєжб%.рлі т%.рде болуы керек. Ќ+-ќыќта ќандай ... ... ... ... ... ќана ... ... м%.ддесі дегеніміз конституциялыќ ќ+-ќыќ ќаѓидаттарымен келісу жаѓдайы, б+-ѓан категориялыќ императив кuмегімен +-мтылуѓа аќыл міндеттейді. Кант ... ... жєне ... ... жеткілікті ќ+-ќыќта яѓни ќ+-рылымыныњ максимальды сєукестігі жєне мемлекет режимініњ ќ+-ќыл ќаѓидаттарына сєйкестігі. Б+-л Канттыњ ќ+-ќтыќ мемлекет концепциясын жасаушыныњ біреуі ... ... ... %.шін ... арќа ... ... ол ... єрекетінде оѓан баѓытталуы керек, uзініњ акциясы бойынша онымен сєйкестенуі ... ... б+-л ... ... ол оѓан ... т%.седі. Ќ+-ќыќпен бостандыќты саќтаудан ауытќитын мемлекет позитивтік зањдардыњ саќталуын ќамтамасыз ете алмайды, uз ... ... ... ... ... ... ... туралы мєселені Кант Руссо сияќты талќылайды . Яѓни мемлекет идеальды, таза ќ+-ќыќ ќаѓидаларына сєйкес болуы керек. Кант анализініњ баѓыттау пункті- ... ... ... ... зањдылыќ кепі лі алынып тасталады. ¤негелік борыш, табиѓи ќ+-ќыќты ќ+-рметтеу сезамі адамдарда он ... ... ... , ... ... ... ... +-мтылдырады. Азаматтыќ ќоѓамѓа кuшу кездейсоќтыќ емес.Бuлектенген индивид акт арќылы халыќ пен мемлекетті ќ+-райды, б+-л акт келісім - шарт ... ... Осы ... Кант ... талќылау еріктіњ автомиясы туралы, моральдыќ сбъект ретіндегі индивит туралы идеялармен тыѓыз байланысты. Б+-ндай келісім жасаудыњ негізгі шарты кез-келген ќ+-рылѓан сыртќы ... ... єр бір ... ... ... Яѓни ол ... еш бір мєжбірлеусіз uзініњ маќсатына жету %.шін ешќандай нєрсе жасамау туралы міндетін таниды жєне осы міндетті ... ... ... ...
Канттың тағы да кейбір ойларын осы жерде ... ... ... ... - б+-л ... ... ... адамдар кuпшілігініњ бірлестігі... Єрбір мемлекетте %.ш биліктіњ болуы тиіс; олар - ... ... ... оныњ кuрінісі зањ шыѓармашылыќ болып табылады; атќарушы билік (оныњ кuрінісі - билеуші; ол ... ... ... ... жєне сот ... ... ... жазасын зањ бойынша береді). Зањ шыѓарушы билік негізінде тек халыќ ќолында болуы тиіс. Азаматтыњ басты белгісі - ... ... ... - б+-л адамдардыњ бірлестігі; оларды басќаратын - сол ... ... ... ... ... адамзат шешетін ењ +-лы мєселе - б+-л жалпыѓа ... ... ... ... ... Мєселеніњ ќиындыѓы мынада: адам дегеніміз жануар-ѓой; ол uзі сияќты жануарлар арасында жасайтын ... оѓан ... ... Себебі, ол міндетті т%.рде uзініњ бостандыѓын uзініњ пайдасына айналдыруѓа +-мтылады; ал б+-л басќалардыњ ... ... ... ... ... ол ... бостандыѓына шектеу ќоятын зањныњ болуынќалайды; біраќ жануар бола т+-ра uзі сол ... тыс ... ... ... оѓан оныњ осы ... ... ... керек; сонда бєрі де жалпыѓа ортаќ зањѓа баѓынатын болады. Ал сол мырза ќайдан табылады? Тек адамдар арасында. Біраќ сол ... да ... оѓан да ... ... ... ... бар адам ќалай болса да uзініњ бостандыѓын uзініњ пайдасына істетуге +-мтылады. Себебі, оны зањ негізінде ќадаѓалайтын ешкім жоќ. Жоѓарѓы ... бір ... ... ... ... ал екінші жаѓынан - ол да адам-ѓой. Сондыќтан б+-л ењ ќиын мєселе, оны толыѓымен шешетін жолы да ... ... ... ќисыќ аѓаштан теп-тегіс нєрсе шыѓару болмайтын сияќты. Б+-л маќсатќа жетіп болмайды; оѓан тек ... ... ... ... ... ... ... моральдыќ дамыѓан адамдар uзара бекітеді. Сондыќтан мемлекеттік билік олармен моральдыќ зањдылыќты білмейтін мінез ќ+-лыќтыњ ... ... таба ... ... ... ... ... Кант мемлекеттік билік балалардыњ %.стінен ата-ананыњ ќамќорлыѓындай болмау керек. М+-ндай басќару кезінде ... ... ... ... ... не пайдалы, не зиян екенін айыра алмайды. Б+-ндай басќару үлкен деспотизм. Сонымен, uзара пайда табу маќсатында бекітілген ... ... ... ... сєйкес, халыќты ќ+-раушы басќа т+-лѓалар мемлекеттіњ м%.шісі ретінде сыртќы ... ... %.шін uз ... бас ... ... бостандыѓыныњ бір бuлігінен басќа бір бuліктерін д+-рыс пайдалану %.шін бас тартпайды.
Адамдар барлыќ кuлемде ќ+-ќыќтыќ жаѓдайдаѓы шынайы бостандыќты тану %.шін ... ... ... бас ... ... ... құқықтың болуы міндетті болатын: егер қоғамға қатысты мемлекет басшысының жарлығы әділетсіз болса, сол ... ... ашық айта алуы ... ... ... ... ... атауын алған юриспруденциядағы бағыттың негізін салушы Густав Гуго болды. Ол ... ... ... ... ... құқық оқулығы" деген еңбектің авторы. Бұл мектептің ... ... Карл ... /1779 - 1861/ ... Ол өз ... ... ету ... "Құқықтану мен зањ шыѓаруѓа біздіњ уаќыттыќ бейімділігі" деген брошюрада жєне ... ... Рим ... ж%.йесі" атты 6-томдыќ шыѓармасында кuрсетті. Б+-л топќа ќ+-ќыќтыњ тарихи мектебініњ ... Г ... ... ... Оныњ ... ... "Кєулік", "Ќарапайым ќ+-ќыќ" жєне "Иституция курсы".
Б+-л мектеб табиѓи ќ+-ќыќтыќ доктринаны жєне одан шыѓатын демакратиялыќ ревалюциялыќ ќорытындыны ... етіп ... Б+-л ... орта ... бері uмір ... ... зањдыќ ќ+-рылымды uзгертіп, аќылдыњ талабына, адам табиѓатына, жетілген єлеументтік ќажеттіліктерге, яѓни ќоѓамдыќ прогреске ... ... ... ... ... ... дєлелдеді. Ќ+-ќыќ тарихи мектебініњ теоретиктері позитивтік ќ+-ќыќты зањ шыѓарушы орган ќызметі арќылы шыѓаратын жасанды ... ... ... ... ішкі ... ... ... Гуго ќ+-ќыќтыњ тілімен салыстырды. Тіл келісім арќылы бекітіммейді, біреудіњ б+-йрыѓы бойынша шыѓарылмайды жєне ќ+-дайдан берілмеген, сол сияќты ... тек ќана зањ ... ... ... ... даму жолы арќылы да, ќатынас жасаудыњ сєйкес нормаларын ќалыптасуы арќылы, халыќтыњ ерікті т%.рде ќабылдауы арќылы пайда ... Зањ ... ... ... ... ќ+-ќыќта ќарапайым ќ+-ќыќтан шыѓады, ал ол +-лттыќ рух пен халыќты санадан шыѓады. Ќ+-ќыќтыњтарихи мектебініњ uкілдері табиѓи ќ+-ќыќтыќ доктринаныњ єлсіз жерініњ ... ... ... жєне ... болмысын ойша ќарастыру. ¤з кезегінде, олар заттардыњ объективті ж%.рісі ретінде зањдыњ нормалармен институттардыњ ќалыптасуын талќылауѓа +-мтылды. Б+-л ж%.ріс ... ... ... uзі ... асырылады, уаќыт с+-ранысымен ќажеттіліктеріне тењеседі, сондыќтан адамдар ертеде енгізілген тєртіпті ескеріп, оѓан араласпауы керек.
Савиньи ... рух ... ... да эволюциялайды деп есептейді. Ќ+-ќыќ динамикасы органикалыќ процесс. Ќ+-ќыќтыњ барлыќ тарихи - рухта ... ... ... ашу. ... дамуыныњ алѓашќы кезењінде ќ+-ќыќ дєст%.р т%.рінде болады, екіншіде ќ+-ќыќтанушы - ... ... пєн ... болды.
Г. Пухта кuзќарасы бойынша ойластырылѓан ќ+-ќыќ ж%.йесін жасанды конструкциялау жєне он халыќќа кез- келген уаќытта +-сыну д+-рыс ... ... рух uмір ... ... ... ол ... кіре ... Тірі організм м%.шесі ретінде, б%.кіл халыќ мєдениетініњ ... ... ... бекітулерге шектеулік тєн. Б+-л шектеулік ќ+-ќыќтыќ даму сарыларымен ритмі халыќ uмірі эвалютциясыныњ ж%.йесіне ... ... ... ... ... ... ... ќасиет бар: ол ќ+-ќыќтыќ бекітулерге де, ќабылдауларда да бар. Бір сuзбен айтќанда ќ+-ќытыќ тарихы бар.
Г. Гуго, К. ... Г. ... ... рух ... ... Табиѓи ќ+-ќтыќ талќылауын мєњгілік, uзгермеушілік, ќ+-ќыќтыњ ќозалмауы туралы ойша есептетулерді санау тарихы мектептіњ философиялыќ - ... ... ... ... ие болды. Юрисприденция тарихында осы мектептіњ ќ+-ќытыќ институты ерекше єлеументтік ќ+-былыс ... ... ... ... із ... ... ... саяси-құқықтық ілімдер
(XIX ғасырдың бірінші жартысы)
Жоспар:
Бенжамен Констанның саяси-құқықтық ілімдері
Иеремия Бентамның саяси-құқықтық ... ... ... ... ... (1767 - 1830 ж.) - ... ... ойшылы, либерализмніњ негізін салушы. Оныњ айтуынша, кuне дєуірдегі халыќтар (гректер, римдіктер, галлдар) uкілдер арќылы басќаруды білмеген. ... ... ... ... ... ... ... +-рпаќтарыныњ жетістігі. Кuне дєуір адамдары да азаттыќты ќалаѓан; біраќ оны басќаша т%.сінген. Б%.гінгі француздар, аѓылшындар, американдар азаттыќты ... ... ... тек ... ... ќ+-ќы бар; ... ... біреуді оныњ бостандыѓынан айыру м%.мкін емес; єркімніњ uзініњ пікірін жариялауѓа ќ+-ќы бар; ... uзі ... ... uзі ... ......... ж+-мсауѓа ќ+-ќылы; ќалаѓан жерге баруѓа ешкімнен р+-ќсат алмауѓа ќ+-ќылы; uзі істеген єрекеттері т+-ралы ешкімге жауап ... ...... ... ќосылып uз м%.дделерін талќылауѓа немесе бірігіп сиынуѓа ќ+-ќылы; єркім басќармаѓа ыќпал етуге ... ... ... не ... ... ... ќою арќылы)...
Ал ежелгі адамдар жоѓарѓы билікті тікелей ж%.ргізуде ќатысуѓа ќ+-ќылы болѓан (жалпы жиналыста соѓыс не одаќтасу мєселелерді ... ... ... ... таѓайындау т.б.) Біраќ осындай ќ+-ќыќтарѓа ие бола т+-ра, олардыњ єрќайсысы ќаумѓа т%.гел баѓынатын болѓан. Ќаум сіздіњ єр ќадамыњызды ... ... ... ... uте ... %.й ... ... да ќаум араласады; отбасы ісіне де араласады, uзіњіздіњ ж+-байыњызбен де uз еркіњізбен кездесе алмайсыз... Зањ негізінде мораль, uсиеттер де ... ... Адам ... ... егемен бола т+-ра, жекелік uмірінде ќ+-л сияќты болѓан...
Ќоѓамдыќ билікті елдіњ ... ... ... ... тарату - б+-л ежелгілердіњ маќсаты болѓан. Олар м+-ны азаттыќ деп т%.сінген. Ал біздіњ замандастарымыздыњ ... - жеке uмір ... ... оны ... ... кепілдіктерді біз азаттыќ деп атаймыз. Бєрінен де басты болып т+-ратын тілек-талап б+-л жеке ... ... ... жеке адамныњ бостандыѓын шектеуге ешќандай жол берілмеуі тиіс. Тек жеке адамныњ бостандыѓын ќазіргі тањдаѓы шын мєніндегі азаттыќ деуге болады; ал ... ... оныњ ... ... ... ... бас ... мен ќаламаймын; біраќ меніњ басты талабым - азаматтыњ бостандыѓы...
Осы себептер ... ... ... ... ... ... ¤кілеттік ж%.йе дегеніміздіњ uзі мынаны кuрсетеді: халыќ uзі атќара алмайтын ќызметті бірнеше адамдарѓа аударады. Сuйтіп ... ... жеке ... ... ... Бай адамдар uздерініњ істерін ж%.ргізу %.шін басќарушыларды uзініњ ќызметіне алады да олардыњ ж+-мыстарын ќатањ тексеріп, ... ... Дєл сол ... ... та ... ... ќадаѓалап отыруы тиіс... Ќазіргі тањдаѓы азаттыќтыњ негізгі ... ... ... ... ... ... ќ+-ќыќтарын uздерініњ ќолдарынан жібермеуі тиіс. ¤йткені, uкілдер "сіздердіњ баќытыњызды біз uзіміз-аќ сіздерге ќ+-рып берейік" деуі м%.мкін. Ал біз "жоќ" ... ... ... біз ... ... шектен шыќпай-аќ uздеріње ж%.ктелген ж+-мыстарды арттыра беріњдер. Ал uзіміздіњ баќытымызды біз uзіміз ... ... ... ењ зор, ењ ... тәсіл - бұл саяси азаттық...
Иеремия Бентамның саяси-құқықтық ілімдері
XIXғ. соңғы үштігі Англияның барлық көрсеткіштері бойынша жылдам дамып келе ... ... ... ... ... ... уақыты. Бұл көптеген факторларға дем беріп, көптеген құбылысстарға жігер берді. Ағылшын саяси - құқықтық ой елдері ірі әлеуметтік тарихи ... ... ... , ақтап отырады. Қоғамдағы негізгі тақырып жеке меншік жағымдылығы, он қорғау мен ... ... ... ... жеке ... қол ... кепі лі және т.б. ... табылады. Жеке меншік иегерінің аяқ астынан пайда болван імпульсі секілді өзінің әрекетінен максимальды пайда алуға бағытталған есеп саналады индивидтің ... дем ... ... ... тұжырымдар басым болған. Саналы есептің мақсаты өте кең ... ... еді. ... жеке ... ... ... ұмтылудан бастап өзінің қажеттіліктерін қанағаттандыру мақсатында бірігу арқылы өзінің позициясымен өзге мүшелерінің позицияларын саналы түрде біріктіруге дейін жетеді.
Мұндай ... үлес ... ... Бентам /1748-1832/. Ол өзіне XVIII ғ. материалистер Юм, Гоббс, ... ... ... ... ... жинақтаған утилітаризм теориясының жетекшісі болды. Ол теорияның негізінде ... 4 ... атап ... ... адам ... ... ... табу мен қинауды жоюда жатыр. Екіншісі барлық құбылыстарды бағалаудың ең маңызды критерийі, белгілі-бір мәселені шешуге ... бола алу, ... ... ... ... көп адамға бақыт әпере алатынға бағытталған заттар мен әрекеттермен қалыптастырылады. Төртіншісі адамзат ... ... ... ... ... ... пен қоғамдық қызығушылықтарының тепе - теңдігін орнату.
Бұл қағидалар Бентам ... ... ... заң шығару мен т.б. анализдеуді сүйенуші болды. Оның саяси ... ... ... законадательства", "Фрагменты о правительстве", "О руковадящих началах конституционного кодекса для всех государств", "Деонтология или наука о морали" т.б. ... ... ... ... XIX ғ. ... либерализмның қолдаушыларының қатарына ертеде және тұрақты түрде енген. Оның дәлелдері де бар. Либерализмнің негізі ретінде оған тумасынан тән индевид ... , ... ... ... ... және ... бекітулермен жеке меншікпен қамтамасыз етілетін индивидтың тұрақтануы саналады.
Бентам жеке адамның ... ... ... ... ... қауіпсіздігі туралы сөз қозғады. Адам сыртқы көмекке сенбей, өзінің сыртқы жағдайларымен қауіпсіздігі ... өзі ... ... ... ... ... ... оны жаныштауға жол бермесеңдер сендер қоғамға жеткілікті зат істейсіз деп кеңес берді.
Сонымен қатар ол қоғаммен мемлекет тарихта ... ... ... арқасында пайда болды деген тұжырымға да қарсы еді. Бұл пікірді ол дәлелденбес тезис, фикция ... ... ... би ... ... ... ... демократиялық позицияны ұстанған. Оларды оның либералызмі жақсы толықтырып қоштады. Ол монархия мен мұрагерлік монархиясын сынға алды және биліктің үш тармағы ... тиіс ... ... ... ... ... ... Бірақ Бентам аталған билік
Иеремия Бентам негізгі саяси-ќ+-ќыќтыќ ойларын "Зањ шыѓармашылыќтыњ принциптері" деген кітабында айтып кеткен. ... ... ... да бар: ... ... - зањ ... маќсаты болуы тиіс; себебі, б+-л баѓыттыњ негізі болып жалпыѓа ортаќ пайда табылады...
Саясат пен моральдыњ айырмашылыѓы мынада: ... ... ... ... ал екіншісі жеке адамдардыњ єрекетін баѓыттайды; біраќ олардыњ екеуініњ де ортаќ маќсаты - ... ... ... ... ... ... болуы м%.мкін емес...
Зањ шыѓармашылыќтыњ ќолайсыздыѓы мынада: айыптыны жазалай т+-ра, айыпсызды да жазалауы м%.мкін. Себебі - ќылмысты аныќ ... uте ... ... шыѓару жиынныњ ќ+-рылымы халыќќа неѓ+-рлым ж+-ыќ болса ... ... ... ... екі ... ... - б+-л мєселені шешу кезіндегі асыѓыстан аулаќ болудыњ ењ кепілді жолы. Б+-л ж%.йеде ќазіргі жаѓдай жаќсы ... ал ... жол ... ... 11.
XIX ғасырдың екінші жартысындағы Батыс Еуропадағы саяси және құқықтық ... ... ... ... ... және Ф.Энгельс мемлекет пен таптардың тарихи дамуы туралы
2. Дж. Остиннің құқық туралы ілімі
3. Р. Иерингтің құқық пен мемлекет туралы ... ... ... ... пайда болуы. К.Маркс және Ф.Энгельс мемлекет пен таптардың тарихи дамуы туралы
Марксизм XIX ғ. 40 ж. пайда болды. К. Маркс пен Ф. ... ... ... және ... ... ... өзге де ... босататын реальды жолдарды көрсетуге және олардың жағдайын анықтап беруге тырысты. Олар ... ... ... ... ... ... өмірде неғұрлым саналы түрде ұйымдастыратын тұлғаның еркін гармониялық дамуын қамтамасыз ететін ... ... салу ... ... ... біріншіден және негізінен ол екеуі әрине осы сұрақпен тығыз байланысты мемлекет, құқық, саясат, заң шығару мәселелеріне назар аударды. ... ... ... ... ... осы көңілдің жемісі.
Тарихи-материалистік концепція негізінде осы мемлекетпен құқықты қоғамның экономикалық құрылымының үстінен салынатын қондырма деп түсіну. ... пен ... ... ... ... ... ... қатынастарға түбір жіберетін және реалды негізге сүйене отырып болмыс ретінде оған тәуелді екндігін дәлелдеуге ... ... ... ... негіз яғни өндірістік қатынастар тек саяси жіне заңды қондырмалардың негіз болмай, сонымен қатар олардың ... және оның өзін ... ... ... ... ... ... барлық әлеуметтік және саяси әлеуметтік және саяси, Діни өмірді ... ... ... ... ... құқыққа себеп-салдарының тәуелділік жібі де апарады.
Марксизм барлық тарихи оқиғалардың соңғы себептері мен тартушы күш қоғамның экономикалық дамуында ... ... ... ... ... ... мен саяси төңкерістердің себептерін өндіріс пен алмасудағы өзгерістерден іздеу керек. Қондырма мекемелері экономикалық негізбен детерминациялау идеясы қондырманың салыстырмалы дербестігі мен ... ... ... идеясы мен тығыз байланысты. Әрине екі идея бір - ... ... ... ... ... ... ... заңды және әлеуметтік - экономикалық құрылымдардың қатынасының теориясын құрады.
Марксизм бойынша таптық қоғамдық - экономикалық формация саяси заңды ... ... ... ... Ал онда екі ... ... бар. 1-ші ол әрбір мемелекет пен құқықты бейнелейтін жалпыға бірдей сәттер. Марксизм мұндай сәттерге ... және ... ... бар ... ... ... бар болуымен негіздейтін таптардың қатынасы, мемлекет пен құқық нысандарын анықтауы , мемлекет аппаратының іс-әрекеттерінің бағыттар мен іс-әрекеттерінің тәуелділігі таптық ... ... ... ... асу ... және т.б. ... 2-сі ... таптық формациядан туындайтын арнайы тарихи ерекшеліктер қасиеті. Қасиеттер қатарына заң шығарушы, атқарушы және сот биліктерінің байланысу түрі, ... ... ... іс ... ... заң шығарушылық тәртіп ресми қаулылары сақтауды қамтамасыз ететін әдістер және т.б. ... ... ... ... ... ... басшысында таптық күрес ең негізгі заңдылықтардың бірі. Бұндай қоғамның әлеуметтік ... ... ... ешқайсы таптық күрестен тыс түсіндірілуі мүмкін емес. Осының арқасында қоғамды мақсатты түрде заңды басып жаныштайтын мемлекеттік аппарат мәселе бола алады. ... үшін ... түп ... ... ... ... ... институцияланған органы ретінде бейнелеу Маркс пен Энгельске мәдениетті қоғамның тарихын негізінен қарама-қарсы күресімен демін беретін әрқилы соғыстарға толы антагонизмдерден тігілген ... ... ... ... ... ... саяси теориясының мәнін әрбір тапка бір таптың диктатурасының ... ... ... пролетариат үстемдік жүргізетін қоғамда да маңыздылығын түсіну арқылы ғана ұғуға болады. Мемлекетпен құқыққа маркстік көзқарастың жалпы ... ... ... ... ... мінезі коммунизнің осы бағытын қарастырушылардың оған осылай баға ... ... ... ... ... ... билігінде ашқан жаңалықтардың жүрегі ретінде осы идеяны айтады. Таптық күрес міндетті түрде пролетариат диктатурасының орталық рөлі оның бірнеше мәрте ... пен ... ... ... ... Екеуі де идеяны өздерінің теориялық және тәжірибе әрекеттерінде қолданып, оған бет бұрып отырған. Маркс пен ... үшін ... ... бір мысалы: Париж коммунасы болады. Олар оны халық әдісімен ... ... ... ... ... бағалады. Бірақ жаңа билік жүйесін ұйымдастыру Париж коммунасы түсінігінде мемлекетің ... ... ... жүйесіне жат жақтар болады. Маркс көзқарасы бойынша бір кезде заң шығару және ... ... ... ... ... ... емес жұмыс істеуші корпарациясының үлгісі яғни комунада биліктің бөліну принципі жүзеге асады. Ал бұл халық әдісімен халықты басқаруды ... ... ... ... тің ... алап келеді. Заңшығару және атқару билі гін бір ... ... ... ... ... негізін құрды.
Маркс пен Энгельс қоғамдық биліктің қоғамның басқару қызметі екендігін көрсетті. Мысалы қоғамдық биліктің алдында тұрған ... ... ... ... ... тәуелді етіп қойды. Буржуазия үстемдігін құлату актісі ашатын ... ... ... 3 ... ... ... ... қоғамның алғашқы сатысы капитализмнен социолизмге көшу.
коммунистік қоғамның алғашқы фазасы.
коммунизмнің ең жоғарғы фазасы саяси жоба бойынша ... ... өту ... аралықта мемлекет пролетариат диктатурасының, оның әлеуметтік билігінің құралы болуы тиіс және әрі қарай жүріп жатқан таптық күреспен құратылған ... ... жеке ... ... ... ... ... құрумен қамтамасыз етілетін мәселелерді шешумен ерекшеленеді.
Коммунистік формацияның бір інші ... ... ... ... ... жеке ... ... және барлық қоғамға тиесілі, таптық эксплутациясы жоқ, сол себепті таптың күрес те керек емес, бірақ бұл сактыда ... ... Ал ... ... ең ... ... саяси аспектіге келсек, мунда мемлекеттің толық түрде жолы болуы болжанады. Мемлекеттің осындай ой- ... ... ... ... ... ... болуымен
Энгельс мемлекеттің пайда болуы мен жойылуы сұрағы бойынша өзінің және Маркстың приципиальды позициясын құрады . Сонымен мемлекет өмір бақи өмір ... ... пен ... ... ... ... болжанған қоғамдар болған. Қоғам ның тараптарға бөлінуі негізінде пайда болған экономиканың белгілі бір даму ... ... ... ... ... ... Бір жақындағы келе жатқан өндірістің даму сатысында таптардың өмір сүруі тек қажетсіз емес, сонымен қатар өндіріске тұсау болады. Топтар ... ... ... ... ... солай қажетті түрде жойылады. Өндірушілер асоциацияның еркіндігі мен теңдігі негізінде өндірісті жаңалап құрған қоғам мемлекеттік машинаны өз орнына, яғни ерте ... ... ғана ... қасына жібереді. Бүгінгі бұл қорытынды мен болжауды реали стік деп. санамайды. ... ең ... және ... мұғалім - ол мемлекет пен ... ... ... ілімді дәуірге бөлу бойынша өте қатаң сыннан өткізді. Осы емтиханның онша ... ... ... Багін аталған ілімнің маңыздылығына жаңа баға берілуде.
Маркс пен ... ... заң, ... ... ... ыңғайдың қалайша өзгеруіне қарамастан бұл түсініктер әлемнің құқықтық ой-тарихына мәңгі бақи кіреді. Олар маңызды ... ... ... және әлі де ... ... әр жақта қарастырмай XIX-XXғ.ғ. саяси және рухани өмірдің шынайы көрінісін көру мүмкін емес.
2. Дж. Остиннің ... ... ... ... ... ... пайда болуын өткен ғасырдың бір інші жартысына жатқызады және он XIXғ. 20ж. ... ... ... ... бір інші Дж. Остиннің /1790-1859/ ағылшын құқықтанушы шығармашылығымен байланыстырады. Осында ол өзінің Определение предмета юриспруденции дәрістер ... ... ... И. ... ... ол ... ... унитаристік тезистік әрі қарай дамытып он ашық мағынамен түсіндіріп берді.
Остиннің өлгеннен кейін жария етілген еңбегі ... о ... или ... ... ... ... ... філософ-позитивист Дж. Ст. Мильдің жазбасымен шықты. Сонымен ... ... ... оның ... унитаризмі зерттеу методологиялық тәсілдері мен құқықтың эмприкалық қасиеттеріне басым негізделген позитивизм бір ікті құқықты эмприкалық тануды құқықпен ... ... ... табиғи құқық дәстүріне тән құқықтың әлеуметтік саяси бейнесінен он моральды бағалаудан алшақ таза юридикалық критерилер негізінде жүргізу болжанды.
Нәтижесінде құқық ... ... ... және ... қарап өтілетін ережелер, қағидаттар және типологиялық бөліністер жиынтығы ретінде көрініс табады. Егер И. ... ... ... ... ... оның қол астындағы белгілі бір тұлғалар класының тәртібін реттеу үшін шығарылған және мақұлданған құбылыс ретінде түсіну ... ... ... ... ... ... берілген саяси қоғамда бағыныштылар үшін ресми емес шын мәнінде егемен болатын жағдайға орай тек тұлға ... ғана ... ... ретінде де ескер туге болады. Осыған сай құқықтың қайнар көзі егеменді билік, ал егеменді ... пен ... ... аса маңызды күші ретінде көпшіліктің бағыну дағдысы болады.
Остин бойынша позитивті ... ... ... бұл ... заң ... ... де ... әскери билік қаулыларын қосуға негіз жоқ. Остиннің конструкциясы бойынша егемен барлық билік жиналған мекеме ретінде, ал ... ... - ... ... ... немесе Остиннің өз сөзіменайтқанда басқа сананы жанның ... ... ... оның басқару мақсатында, өзге саналы жанмен бекітілген ереже ретінде көрініс табады. Нәтижесінде норма егер қажеттік биліктік ... ... ... зиян ... ... ... оған ... күшін берсе заңды мінезге ие болады.
Жеке тұлғаның құқықтарын танумен негіздеу қағидаттары және табиғи құқықтың элементтерден Остин қатаң ... бас ... бұл ... ... кезінде Геттенген мен Берлин де заңды жетекшіліктерінде оқыған. Гуто мен Савиньи позицияларына жақын еді . Остин өздерінің мұғалімдері мен ... ... ... баға ... ... ... ... себебі көпшілік унитаристер секілді ол құқықты тарихтан тыс зертеу тұрғысын қолдады. ... ... мен ... ... позитивті ыңғайдың негізін заң ол- заң формуласын ... ... ... ... ... стік ... санасуға келетін неғұрлым саналы құқықпен салыстыру үшін бейне ... ... ... ... ... массив бір екенін мойындайтын мүмкіндікке шыдамды қарайтын әрбір құрылымға негативті қарайды. Осындай ... ол ... және ... ... ... Заң ол заң ... ... ерекшелігін ақтайтын басқа маңызды дәйек ол оның шарте ретінде мемлекеттің үлесін ғимаратындағы көп жақты тас және күнделікті құқықтық қатынастың айырмас ... ... ... ... адам ... ... қатынас. Әрине құқық аумағы мен юриспруденция пәнін талқылау барысында Остин сот тар мен судьялардың құқық шығармашылық рөлі туралы сұрақтарды түртіп ... ... ... Ол сот ... егер олар ... ... бөлігі ретінде танылса ғана құқық бөлігі бола алады.
Қоғамдағы басқарушы тұлғалар тобы мен бір басқарушының бұйрығымен табиғат құқығын ... ... ... ... барлық биліктің құқық шығармашылығын лигитациялайды. XX ғ. Англиядан тыс жерлерде бұл концепція неғұрлым демоератияға қайшы, гуманды емес ... мен ...
Р. ... ... пен ... ... ілімдер.
XIX ғ. 2 ж. Еуропа концепциясының аса көрнекті өкілі ... ... ... фон ... болды. "Дух Римского права на различных ступенях его развития", "Цель права" және ... за ... ... ... танылды. Оның шығармаларына біртекті баға беру қиын, себебі оның "түрлі саяси-құқықтық теорія негізінде шығармашылығын екі кезеңге бөледі" 1-сі XIX ғ. 30 ж. ... ... Бұл ... ол ... ісі ... ... негізгі ісі түсініктерден білімнің қайнар көздерін көрген, жалпы түсініктерден арнайы құжаттық тәртіпті шығарып алу деп ... ... ... ... ... бұл ... ұстанғандар түсініктер өлшенді және олар өмірге жаңа түсініктер әкеледі деп. ... ... бұл ... ... қол үзеді.
Оның көзқарастарының екінші эволюциясы өткен 100ж. 501 ж. ортасынан басталады. Ол ... ... ... ... Енді ол ... ... юрист - теоретик үшін керек емес идеясынан дем ... ... ... ... ... онда ... берілмеуі тиіс. Құқықтанудың обьектісі логика емес, адамдардың ... ... мен ... құндылықтары. Иеринг көңілді құқықтың логикалық және психологиялық аспектілеріне емес оның ... - ... ... ... ... аудара бастады.
3. Ницшенің саяси-құқықтық ілімі
Фридрих Вильгельм Ницше /1844 - 1905/ философия және саяси ғұрыптық ілімнің тарихында ерекше орын алатын ілім. ... ... ... және ... ... ... оның мынадай "Грек мемлекеті", "Билікке еріктілік", "Заратустра осылай айтты", "Мейрімділік пен ... ... ... ... ... және т.б. ... көре ... концепциясы бойынша мемлекет, құқық, заңшығарушылық, саясат қызметтік ... ... ... ... ... күш мен ... масштабындағы пайда болуы, қалыптасудың үлкен бөлігі, күш ұғымымен біздің физиктер құдай және ... ... ... ... оған ... ретінде: ішкі орта яғни билікке еріп билікке ұмтылу және би лікті ... ... ... інстинкт және т.б. Күшпен ерікті жинау биліктік ... ... ... ... ... ... ... және саяси-құқыұтық ретінде көрінеді. Сонымен билікке еріп - ... ... ... яғни ... ... ... ... билікке еріктілік деп. жазды. Ол өзінің жаңа кіріспелік қағидатта рол көрсете отырап моральдық құндылықтардың орнына табиғи құндылықтарды ... ... ... ... ... ... ... мен құрылымын алды. Қоғам орнына мәдени комплекс оның қызығушылық мәні ретінде көрінеді, өзін білу теориясы аффектісінің пе,рспективалық Ілімі деп. ... ... және дін ... қайтып келудің ( тәрбиелеу мен таңдап алу ретінде) ... ... ... көрінісін ол дұрыс деп. есептеді, Ницше пікірінше: құндылық - ... ең ... ... және әр адаи он өз ... ... ... ... құрал емес, ол-мақсат, көптеген ұлы тұлғалар Цезар, Наполеон сияқтылар олардың аз ғана уақытта даму мен қалыптасуы мұрагерлік сапамен.
Ницше бойынша билікке ... ... деп. ... ... барлық әлеуметтік-саяси тарихта билікке күрестің екі түрін ... ... ... және ... күресі деп. бөлді. Аристократиялық билікке күрес Ницшенің ойынша өмірге күрес, құралдардың билікке күресі, құлау ... ... ... ... ... ... Жоғары мәдениет аристократиялық билік мәдениеттің тууына әкеледі, мораль - билік құлдырауының құралы, әлсіздерге өнегелі ойлардың және ... ... ... ... ... адамзаттың тарихы соңғы мыңжылдықта яғни аристократиялықтан қазіргі қоғамға дейін, салауатты өмірдің соңындағы әлсіздер санының жеңуі, ... ... ... ... ... ... идеясы ол бұрын болғанның және болашақта болатындардың ауысуы және Ницше жаңа аристократия құрылымының үлгісін ... үшін ... ... билікке Назар аударады, өзінің өткен тактовкасын әлеуметтік-саяси бағдарлама ретінде жоспарлайды. Оның ... ... ... негізін жоғары мәдениет, жоғары адамдар түрлерінің даму құралдарды қажет туї, еріксіз еңбектен, физикалық еңбектен өмір сүру үшін ... ... ... XIX - XX ғасырдағы саяси және құқықтық ілімдер.
Жоспар:
1.М. Сперанскийдің көзқарастары
2.Декабристердің саяси бағдарламалары
3.Б.Чичерин, П.Новгородцев, М.Острогорский ойлары
4. ... мен ... ... пікірлері
5. Петражицкийдің психологиялық құқық теориясы
6. Бакунинның саяси-құқықтық ойлары
7. В.И. Лениннің саяси ойлары.
8. В.С. Соловьевтың саяси және құқықтық көзқарастары ... М. ... ... ... /1772 - 1839/ ... ... Владимир губерниясында дүниеге келген. Оның саяси доктринасы саяси теорияда антикалық, сонымен қатар Еуропа ойшылдарын тереңнен тануға негізделген. ... ... бір ... ... ... ... ал ... бостандық оның ойынша қоғамда барлық сословиелер, топтар заң ... бір - ... ... ... ... осы ... арасындағы байланыстарды қарастырып, саяси бостандық өзінің мазмұны бойынша алкен көлемге ие, ... ... ... үшін ... ... ... ... күш әрбір мемелекетте саяси бостандықты орнатпай, азаматтық бостандықты пайда болғыза алмайды, және ... , егер ... ... бостандық болса, онда азаматтық құлдық өзінен өзі жойылады, Азаматтық ... ... ... ... ... саяси заңсыз азаматтық заңның болуы мүмкін емес. ... ... ... кепі лі ... және оған ... биліктің бөлінуі. Розсип үшін өмір скріп отырған жағдайды өзгертетін уақыт келді және жаңа тәртіп ... ... ... бостандыққа ұмтылу қозғалысы туралы Сперанский былай деді: ... ... ... ... оның даму ... жылдам.
Заңға негізделген Конституциялық монархия өзінің функционалдық қызметін қамтамасыз ететін білікті чиновник тік аппаратқа сүйенуі керек. Осы ... ... ... үшін ... чиновник тер туралы 2 заң ұсынды: сарай ішіндегі дәрежелер туралы және шен алу экзамендері туралы. Осы заңдар арқылы лауазымға тағайындау және ... шен алу үшін ... ... ... ... ... туралы дипломның болуы немесе шен үшін экзамендердің тапсырылуы.
Қызметте өсу үшін және шен Алу үшін ... ... ... ... ... табылмады, ал ақсүйектер үшін қызмет етпей карьера жасау мүмкін емес болды.
Өкінішке орай оның жобалары ұзаққа созылып ... ... ... ... ... 2 жүзеге асырды, /Сперанский оған саяси ғылымдар курсын оқыған болатын/ ал билікті шектеуді жүз ... ... ... 2 ... ... ... асырды. Ресейдегі негізгі заңдарды және мемлекеттік тәртіпті жетілдіру туралы манифест болды. Бірақ олар Ресейдің дамуының эволюциялық жолын қамтамасыз ете ... ... ... ... XIX ғ. ... ... оппозициялық ұйымдар пайда болды. "Орыс рыцарларының ордені", "Құтқару ұйымы", "Игілік ұйымы" соңынан "Оңтүстік және солтүстік" ... ... ... ... ... ... жою және ... монархияны өзгертудің әртүрлі варианттарын қарастыратын бағдарламалар құрды.
Павел Иванович Пестель /1793-1823/ Мәскеуде ірі ... ... ... ... П.И. ... ... білім алды, он он Германияда жалғастырды, ал Ресейге қайтқан кезде оқушы ретінде Панес ... ... 1812 ... ... ... ... ер лік ... және ол үшін марапатталды. 1821 жылы полковник шенін алды. Оның алдынан әскери карьера ашылды. Бірақ П. И. Пестель ... өмір ... ... ... ... ... қалыптастыру мақсатында ол жасырын ұйымға кірді және нәтижесінде оңтүстік қоғамын ұйымдастырушы және оның басшысы ... Ол үшін орыс ... деп ... бағдарлама құрады. Жасырын қоғам қызметінің нәтижесі 18258 ж. 14 ... ... ... алаңында көтеріліс болды. Ол басшылығынан кейін П.И. Пестель өлім жазасына кесілді. ... ... ... ... ... ... бөлу негізінде қажеттіліктерді қанағаттандыру үшін қоғамдық өмірге бірге ұмтылу керек және барлық адамдар табиғатынан тең болады.
Ол ... және ... ... ... қарастырады. Мемлекет дегеніміз заңдық тәртіпке келтірілген қоғам. Ал қоғам адамдарды билік етуші және ... деп. ... бөлу ... ... ... Өкімет барлығы және әркім үшін игілікке жеткізуге қажетті құралдарды таңдауға және ортақ әрекетті басқаруға міндетті ... ... ... ... жалпы және игілікке же туге, ұмтылуын талап етуге құқығы бар. Мемлекет ... пен ... ... ... ... мен ... өмір середі. Егер мұндай тепе-теңдік жойылса, онда үкімет зорлық және аур жағдайға енеді. Сондықтан осы теңдікті Остап тұратын заңдар шығару ... ... ... ... ... ... ... және әркімнің игілігі , оған тек қана негізделіп жеткізуге болады.
Пестель барлық ... 3-ке ... ... тарихи, азаматтық. Рухани заңдар қасиетті жазбадан белгілі, олар рухини дүниені табиғи мен байланыстырады. Табиғи заң, табиғи ... ... ... және олар ... ... ... ... сақталған. Әрбір адам оған бағынышты және ешкім он жоққа шығара алмайды. ... ... ... ... жету үшін шығарылған мемлекеттің қаулылары, сондықтан олар ... және ... ... ... ... ... Бұндай сәйкестік олардың өмір сүруінің негізгі шарты болып ... ... ... ... ... шарт қоғамдық мүлденің периоритегі болып табылатын бүтінің пайдасы әрқашанда жекенің пайдасының алдында артықщылыққа ие. Азаматтық заңдар мынадай ... ... жеке ... ... ... ... қарама-қайшы болмауы керек. Егер үкіметтің әрекеті жеке тұлғалардың әрекеті сияқты тек осындай ... ғана ... ... онда ... ... ... үшін ... болады. Игілікке қарсы барлық әрекетті қылмыс деп. табу ... ... әділ ... ... ... жеке ... ... заң билігінде болуы қажет...
Н.М.Муравьев АҚШ конституциясын, ... ... ... және дикларациямен жақсы таныс болды. Н.М.Муравьев Діни адам болды, оның ... ... - ... ... ... жаңа ... байланысады. Табиғи құқық мектебі тұрғысынан және мемлекеттік ... ... ... болу ... ... Альп ... ... монархияға қарсы болды. Бұл басқару формасын табиғи емес деп. есептеді. Самодержавне дұрыс ойлаумен ... ... ... ... арқылы басқаушы және ақылды орындаушыға лайық емес. Орыс халқы бостандықта, әрі тәуелсіз ... ... ... ... ... ... жатпайды.Биліктің қайнар көзі халық, оған өзі үшін жасау құқығы бері леді. Әрбір халық өз мемлекетін келісім ... ... ... бұл ... өз ... ... ... және өз суверинетін сақтайды. Бостандық Монтаскье айтқандай заң рұқсат еткен нәрсенің барлығын жүзеге асыруда емес, қол сұғылмайтын адам құқығына ... ... ... ... ... ... барлығы күштеуге негізделген қиянат ету, бірақ күштеу ешқашанда құқықты бекітпейді және қамтамысыз етпейді.
Н.М.Муравьев қайта қалыптастырудың ең ... ... ... ... жою деп. есептеді. Крепостниктік жағдай және құлдық жойылады. Орыс жеріне келген құл еркіндікке ие болады. Конституциялық ... ... ... ... ... ... жою ... көрсетілген: шаруалар өзінің босануымен бірге өздері тұратын үйді, малды, жер жыртатын құралдарды алады және 2 ... ... Егер ... ... ... осы ... ұрпағының иелік етуіне алу құқығы бері леді. Муравьевтың жобасында шаруаларды босатқаны үшін ешбір төлем ... ... ... ... тең ... ... ... азаматтық шендер мен таптар жойылады. Бір салық жүйесі енгізіледі, он 18-69 жас аралығындағаы азаматтар төлейді, барлығына тең құқықтар мен бостандықтар бері ... ... ... ... ... айналыса алады, және зайда шектелмеген, зайда тыйым салынбағанның бәрімен айналыса алады. Сонымен қатар бөгетсіз өз ойын сыртқа шығару және он ... ... ... ... ... өзінің рыз тілегін халықтық вечеге айта алады. Муравьев Ресей үшін ең ... ... ... - ... ... деп. ... Ол биліктің бөлінуі мемлекеттегі жоғары биліктің өзара бақылауын қамтамасыз етуге кепіл ... ... ... ... ... вечеге береді. Ол екі палатадан: жоғары дума және өкілдер палатасынан ... ... ... ... және жылжымайтын мүлкі бар барлық кәмелетке толған тұрғындар иеленеді. Атқарушы биліктің басы ретінде монарх ... ... ... жоя ... заң ... функциясын иелене алмайды. Бірақ оның өкілеттілігі де бір щама маңызды болып табылады, министрді тағайындайды немесе орнынан алады, ... ... ... шет державалвамен келіссөз жүргізгенде Ресейдің өкілі болып табылады және елшілерді тағайындайды.
Мемлекеттік құрылым федеративтік болады. Барлық Ресей держава деп ... ... ... ... ... ... басқару бері леді. Ресейді державаларға бөлу негізінде тарифи экономикалық, тарихи сипаттама ... ... ... жергілікті басқаруды сайлау негізінде ұйымдастыруды қарастырады. Бұл басқару шарруашылық және әкімшілік билік беріледі. Сот билігі әкімшілік ... және сот ... ... ... ... ... ... Уездерінің өздерінің соттары болады.
Конституцияда көрсетілген азаматтық және саяси құқықтар бірден бекітіледі. ... ... мен ... ... ... ... ... жобасын Муравьев сынады. Ол былай деп жазды: ... ... ... ... ... ... ... оны варварлыққа және өнегелікке қарсы деп атайды. Әсіресе ол ... ... ... ... ... ... диктатураның бекітілу қаупін қарастырады...
3. Б.Чичерин, П.Новгородцев, М.Острогорский ... ... (1828 - 1904) - ... ... ... ... ... Оның пікірінше мемлекет дегеніміз - бұл жалпы ... ... ... ... ... құқықпен біріктірілген адамдардың бірлестігі. Мемлекеттің мақсаты - азаматтық құқықтарды қорғау. Сонымен бірге бостандықты билік және ... ... ... ... ... жеке бостандықты біріктіретін ең жақсы нысан - бұл конституциялық монархия, дейді ... Бұл ... ... ... ... ... ... билігін конституция және парламент арқылы жайлап шектеу қажет...
Павел Новгородцев (1866 - 1924) - орыс философы, ... әрі ... ... ... ... депутаты болған, конституциялық демократтар партиясының мүшесі. Қазан төңкерісін қолдамай Германияға, кейін Чехословакияға ... ... және ... ... ... Оның пікірінше социалист және анархист идеялардың уы Ресей қоғамының санасына сіңіп кеткен. Сондықтан ... ... ... ... ... шыққан. Нәтижесінде бұл мемлекетті бұзуға апарып соғады...
Моисей Острогорский (1854 - 1919) саяси әлеуметтанудың негізін салушы болып табылады. Оның әйгілі ... - ... және ... ... Демократия жөнінде бірталай ойлар айта кеткен. Оның айтуынша қазіргі демократия адамдарға тек материалдық бостандық бере алады. ... ... ... ... ... өз ... ... асыру бостандығы қәзіргі таңда орындай алмайды. Шын мәніндегі демократияда қоғам шешімі саналы түрде дискуссия арқылы ... ал азат емес ... сол ... ... сезімдер, салт-дәстүрлер басым әсерін тигізеді, дейді М.Острогорский. Партияны азаматтардың еркін бірлестігі деп түсіндіреді. Мемлекет ... ... ... міндетті болатын. М.Острогорский Мемлекеттік Думаның депутаты болған, конституциялық демократтардың тарапшысы болған...
4. Н.Данилевский мен К.Победоносцевтың саяси пікірлері
19-ғасырдағы Ресейде консервативтік идеялар күшейе ... ... ... идеологиясы кең таралған болса, Ресейде оған жол бермеу үшін консерваторлар көтеріле бастады. Солардың біреуі - ... ... (1822 - 1885). Ол ... және ... ... еңбегімен әйгілі болған. Данилевскийдің пікірінше тарихта басты роль ойнайтын - ... ... ... ... Оның ... ... он цивилизация болған, олардың көпшілігі әлсіреп кеткен. Сапасы жағынан тек бір ғана "мәдени-тарихи типтың" болашағы бар, ол - ... ... ... ... оның ... ... өзге ... зорлықпен жаулап алмаған, олардың халықтарын қырып-жойып тастамаған. Керісінше, мемлекеттікті білмеген басқа ... ... ... ... барысында өзінің қанаты астына алып, оларды жауларынан қорғаған. Сондықтан Ресей Еуропаның бір бөлігі емес, ол ... ... ... бірге жаңа дербес мәдени типты құрайды...
Консерватизмның Ресейдегі және бір өкілі - Константин Победоносцев (1827 -1907). Мемлекетте жоғары ... ие ... ... патшаны (2-ші Николай) бала шағынан тәрбиелеген, керітартпашы, қатаң консерватор деп өз дәуірінде-ақ бағаланған. Оның ... ... ... ұлы ... деген еңбегінде айқындалған. "Ұлы өтірік" деп либерализм, парламентаризм, ... ... ... ... Оның ... демократия, халық билігі деген ұғым негізінде өтірік болатын. Себебі батыс елдердегі демократия, парламент - халық билігі ... ол - тек ... өзін ... ... ... ... билігі емес, олардың халыққа ешқандай қатысы жоқ. Өкілдер тек ... ... ... үшін ... қатысады, олардың дауыстарын алу мақсатында өтірікті соға береді. Саясаткерлер айтқан сөзінде ешқашан тұрмайды, дауыс жинап ... соң ... ... ... ... ... үшін орнатылған. Алдаудан басқа олардың жұмысы жоқ. Кез келген партияға ... ... ... ... Ол ... па, жоқ па - ... қызықтырмайды... Сайлау дегеніңіздің өзі - өтірік нәрсе...
5. ... ... ... теориясы
Ғасыр басында орыс және еуропа әдебиетінде өнегеліктеориясына байланысты,құқық және мемлекет теориясы еңбегінің Лев Иосифович Петражицкийдің ... ... ... ... және ... ... алдында позитивті философиясы көрсетті,сонымен бірге құқықтың көріністері және өзінің табиғи құқықта жалпы қалыптасу мен ... ... ... ... жеке ... ... ... Ол құқық пен әдептілік арасындағы әр алуандықты айтты.
Атрибуттық элемент болып құқықта және құқықтың ... ... ... ... ... ... эмоция құқықтың міндет орындау имаульсін көрсетеді.
Бұл теорияның негізгі қортындысы болып әлеуметтік ... оған ... ... ... ... ... ынталандырукерек, бұл қатынаста адамға этикасы келесі бір сабағы болып әр ... ... ... ... ... оның ... екі жақтылық ынтандандыру әрекеті пассивтік этикалық ынталандырудың активтік монивациалы сәйкестендірілген ... және ... ... ... пассивтік-құқықтық ынталандыру шешімінде қайтарылмайтын әсер тигізді. Құқықтық актив жағына кеңейтілген қосымша айқындап көрсетті. Бұл міндеттілердің еркінде емес оны ... ету ... яғни ... ... арқылы анықтайды.Бұның екі тенденциясы көрсетілген құқықты талап етудің әлеуметтік координация тәртібіне түзу және мінезді көрінісі.
Петражицкий әлеуметтік ... ... ... ... деп ... және ұйымдастырылған деп бөледі.Жекелік мағынада дистрибутивті шаруашылықта бөліністік функциясынан ... яғни ... ... ... ... заттар шаруашылық қажеттілігін жеке тұлға мен топ арасында болды.Петражицкий нормативтік фактілер және оның дұрыстық жағдайы сұрағын көрсетті.Ол құқықтың үш ... ... ... ... оған ... ... ... табылады,юридикалық мазмұн /құдай кітаптары, жинақтар,ғылыми трактаттар.
Юстинианның заңдар жинағы/онымен қоса ғылыми ойдың құқығы, діни-этикалық авториттердің құқық біржақты мойындау құқығы,бағдармалық құқық,айқындалған ... ... т.б. ... ... Петражицкидің ойлары қазіргі ағымдар,құқықтың реализм, сонымен қатар бихлоровизмнің айырмашылығын көрсетеді...
6. Бакунинның ... ... ... ... (1814 - 1876) ... анархизм деп аталатын ойлардың таратылуы мен пайда болуымен тығыз байланысты. Оның саяси бағдарлары Интернационал жұмысы мен жұмысшылардың ұйымдасқан қозғалысы кезеңіндегі ... ... ... ... ... ... ... тәжірибесін көрсетті. Оның идеялары "Федерализм, социализм және антитеологизм", "Мемлекеттілік және анархия" т.б. еңбектерінде көрсетілген. Бакунин бойынша барлық юридикалық ... ... ... ... Саяси заңшығарушылық бостандыққа қарсы немесе адамзат заңын табиғи ... ... ... Осы ... ... ... ... юридикалық құқыққа бағынуға әкелді. Осындай заңшығарушылық адамды дамытады және сонымен бірге ... ... ... ... ... ... өлшенеді, мемлекеттің заңымен өлшенген ол мынадай бастайды: адамзаттық адамдық құқық барлық бос адамдардың бостандығы, және олар ағайындылар және тең ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету деді. Бұндай кепілдікті оның ойынша әр елде қоғамның деңейі бойынша береді деді. Барлық елдерде көрнекті ... ... ... егер де ... ... ... болады яғни билік ең жақсы адамдарды да ... ... және ... топтарда жеке тұлғаға Назар аудару Білаша социалистік қоғамға бостандық пен құқық класти би ліктің атрибуты ... ... ... бәрі үшін ол ... курспен біріктірді, қай уақытта жұмысшы жеңіскер болады жалғасқан бостандық күресінде ол сол күрестің басшысы, ... және бос ... ... ... ... ... мен ... қатынасын ол мына формуласымен көрсетті. Социализмсіз бостандық бұл привелегия, әділетсіздік ол социамум, бостандықсыз ол құлдық пен молшылық.
Әлеуметтік революцияны ... үшін - бұл ... пен ... бұзу керек яғни бір інші орынды мемлекет алды. Әлеуметтік ... ... ... ... бірі ... би ... ... сонымен бірге революциялық мемлекеттің көбіне халық күшімен және бұл күш өзі қалыптасуы тиіс дейді. Халықтық күш, революциялық құмарлық, ... ... ... ... ... әрекет - бұл утопиялық социализмнің сөздігінен аллынған және радикалды қалыптасудағы ұран ретінде алынды...
7. В. Лениннің саяси ойлары
ХІХ ғ. ... 70 ж. ... ... ... ... ... Г.В. Плеханов пен Еңбектен босау тобын басқаруда көрінді. Осы кездегі көрінісі Ресейдегі әлеуметтік экономикалық қатнастардың дамуының ... ... ... ... ... ... ... тарихының қайта қалыптасуының, эволюциядағы перспективалардың көрінісі.
ХХ ғ. орыс марксистерінің әр алуаншылығын, билік мәселесінің, мемлекет және құқық, заң, саяси ... және ... Бұл ... бәрі бір ... ... ... ... бірақ тек әлеуметтік-экономикалық тәртіп біріктірді. Олардың идеологиялық қарсыластары болады. Олар халық жақтаушылары, ревизионистік марксистер, саяси-заңдық ғылымның буржуазиялық өкілдері.
ХІХ ғ. 80-90 ж. ж. орыс ... бір ... алып оны ... және өз ... таратуға бағытталды.
1898 ж. Ресей әлеуметтік демократиялық жұмысшылар партиясының 1 съезінде жалпы ресейлік марсистік партия құрды. Бес жыл ... соң ... 2-ші ... орыс ... ... ... ... көрніс тапты. Осы кезде екі ағым байқалды. 1-сі большевиктік, оны Владимир И.Ленин басқарды, 2-сі меньшевистік. ... ... ... ... ойлардың және саяси партиялық қалыптасу арқылы. Большевизм идеологиясының өкілдері болып В.И.Ленин, Н. И.Бухарин, И.В. ... ... Ал ... ... ... Л. Мартов еңбектерінде көрінді. Сол кезде большевизм мен меньшевизмді ХХ ғ. ... деп ... Бұл ... ... еді. ... ... Ленин /1870-1924/ саяси, билік, мемлекетке байланысты көптеген еңбектер жазды. Олардың бәрін атап көрсету мүмкін емес. Мыналарды атап кетпеуге болмайды: "Не ... ... ... ... ... ... "Мемлекет және революция", "Пролетарлық революция және ренегат Каутский", "Бала ауруы" ... ... және ... ... ... ... ... көру керек және осыған байланысты мемлекет және ... ... ... тарауы арналған.
В.И.Ленин бойынша әлеуметтік тұрмысты көрсетеді. Бұны ішкі себептерге байланысты, 1-ші болып мемлекеттегі антагонизм тобының көрінуі. 2-ші ... ... өз ... ... ... ... 3-ші себебі, В.Ленин мемлекеттік машина саясатына және оған ... ... ... тобы және ... ... ... ... жауап береді.
В.Ленин таптық диктатура феноменінің мазмұнын былай көрсетеді. 1-ден анықталған ... ... ... ... 2-ден бұл ... ... ... элементтерін, яғни билік ету,мойындату т.б. енгізеді. 3-ден дистатураның ... ... ... қасиеттілігі және оның сөзі диктатура ол билік және ол мойындауды ешқандай заңға байланысты емес ... ... ... ... ... болашақ жағдайын, индульгенциясы антиқұқтық тіпті құқыққа қарсы әлеуметтік қалцыптасуының ... ... ... ... жағы ... қалыпитасуындағы таптық диктатура бұл демократиялық бағалау мен қабылдау, құқық бостандығы, гуманізм қағидаттары деп алады.
В.И.Ленин бойынша бәріде ... ... ие ... ... ... ... ... институттар мен нормалар тұрды, ол капиталистік елдерде пайда болады. Буржуазиялық демократия тарихта ортағасырда қараңғы ... ол тар, ... ... қала ... В. ... ... капиталистік қоғамда демократия тек байларға ғана демократия ... ... және ... мәселесін қорытындылай келе В.И.Ленин былай деп жазады: "Мемлекеттік биліктің бір тап ... ... ... ... ... ... ... және осы түсініктің саяси тәжірибелік мағынасында да ол революцияны бірінші, бастр және негізгі белгі болып табылады". Бұл ... ... екі ... көрсетеді.
Пролетариат мемлекетті машинаға және ол өз мақсаттарын орындауға байланысты
Пролетариат мойындамай буржуазия мемлекеттілікті жойып, оның ... ... жаңа ... ... ... ... ... болып советтер республикасы танылды. Осындай республикасының құрылуы Лениннің саяси теориядағы ... еді. ... ... ... ... ... және қоғамдық ілімін ұқсастығын демократияға элементін қосылуын көрсетеді. ... ... бұл ... заң шығарады, және осы заңды жүзеге асырады.
Бұл типтегі республіка ... ... ... ... Осы ... жүйесінің саяси заңына, конституциялық, құқықтық аспектілер Ленин еңбектерінде орын алмайды. Оған ... ... ... ... диктатурасы құралды. Бұл советсіз ешқандай құндылық жоқ. Советтер комунистерсіз деген ... ... ... үрей ... Проелтариаттық мемлекеттік билікте комуни стік партия орны былай деп ... ... ... ... ... ... онда ... партия большевиктерге соңғы кезде партияның орталық комитет бақылайды. Оның ішінде політбюро бар. Бірде бір саяси және ... ... ... ... ... ... және саясатқа, мемлекет және құқыққа деген көз қарасы саяси билік және т.б. комуни стік партия әректінде көріну осымен ... ... ... ... XX ғасыр оларша көптеген культураларды саяси әрекеттің әр топтар арасында көрінеді.
Жұмысшылар диктатурасының ережесі, пролетаріат диктатурасының комунистік партия мен ... ... ... ... ... он - ... ... Социалистік мемлекеттілік сыртқы саясатын Лениндік пікірлер құрайды. Бірақ Ленин мынадай ... ... көп ... Ол ... сенуші марксисті ретінде былай дейді: Маркс бойынша, пролетариатқа тек жансыз мемлекет керек, себебі ақырын жансыздалып ... ... ... ... ... ... ойды ... рет қайталайды, проелтариаттық мемлекет осындай жеңістен кейін де жансызданбайды, бірақ ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік экономикалық және мәдениеттік жағдайлардың орындалуымен біріктіреді. Бірақ марксизмдегі мемлекеттің жойылуы қажетті болып қала береді.
Мемлекетіліктің жансыздығы қоғамның деэтатизациялануына және ... ... ... ... ... емес, мемлекеттік институттардың жалпы болды, яғни мемлекеттік емес құрылымдағы тоталитарлық билік және олар ... ... ... ...
8. В.С. ... ... ойлары.
Владимир Сергеевич Соловьев (1853-1900) өз кезеңінің көкейкесті мәселелерінде із қалдырған. Христиандық мемлекет, адам құқығы, социализмге ... ... ... және ... ... ... ... Оның империалистік диссертоциасына батыс философиясындағы дағдарыс. Позитивизмге қарсылық, ол көбіне ... ... ... ... оның ... ... және Діни ойларына, өмірдің толықтылық идеясына бағыттады. Он батыс еуропалық рационализм критикасы көбіне еуропалық ойшылдардың аргументациясына негізделді, ... ... ... ... төмендетті, Канттың ойы Соловьев бойынша биік шыңдық дәні азаматтық ... ... еді. ... патріот ретінде ол отандық эгоизм мен мессионизмнен алшақтады. Ресей керемет күш мегері , бірақ оның жан-жақты көрінуін ... ... ... де ... ... білу керек. Ол батыс Еуропада пайда болды. ... ... және ... емес ... жай ғана ... ... құтылу бастр себе деген.
Батыс Еуропалық қоғаидық құрылымының жақсы жақтарын ол ... ... ... жатқызды. Соловьев теократія ұйымының мәселелерін талқылау арқылы әлеуметтік құрылымдағы үш элементті көрсетті.
Шырақшылар - ... ... мен ... - ... ... - белсенділер емес.
Осындай бөлініс философтың пікірінше теократикалық басқаруды көрсетті, тарихи процестерді қалыптастырады. Жемісті еңбек болып ... ... және ... ... ... табылады.Ол осы жерде батыстықтардың либералды донтринасын жалғастырады.Соловьев христиандық қоғамдық болу ... ... ... әлеуметтік белсенділікті, әлеуметтік реформаны қаже етюді.Бұл мінездеме болып ... ... ... ... идеясы еді.
Саяси ұйым Соловьев бойынша ол табиғи адамзаттың қажеттілік ол бізге тұлғалық организм сияқты қажет дейді, християндық Бізе жоғары ... ... ... Бізе ... ... ... ... Бұл жерді негізінен християндық мемлекет ол жай атау емес, ол мемлекет ретінде бір лік және ... ... ... қажеттілігі сақтау міндетін,оның өмір сұруіне жалпы жағдай жасауды айтады. ... ... ... адамның ішкі Жан дүниесін мазалмай, оның шіркеудегі бос рухани әрекетін,сонымен бірге оның ішкі жағдайын қамтасыз ету. Адамның өмір ... не ... бұл ... ... негізгі аспектісі болып мелекет пен шіркеу қатынасын көрсетеді.
Бұл жерде Соловьев концепциясының әдеуметтік негізін ... ... ... ... атқа ие ... ... пікірінше мемлекет әр адамның өмір сүруін,негізгі қажеттігін қамтасыз ететін болу керек. Шіркеу мен мемлекет ... ... ... ... мен ... жаратушы көрнісін көрсетеді. Бұлардың жоғары бедел иелері,жоғары билік ... ... адам ... ... ... барлық тоқа емес,бұл демократия атрибуты емес нағыз бостандықты адам ... ішкі ... табу ... ... ... адам ... ... мемлекеттік байланысты болуы тиіс емес.Француз революциясы осы аймақта шексіз бағалы тәжірбие бар,яғни ол адам құқығы мен байланысты.Бұл ежелгі ... Орта ... ... ... еді. Соловьевтің ойынша құқық идеясына құқықтың құлдық институттар мен қағидаттарды көрсетеді...
Тақырып 13.
XIX ғасырдың екінші жартысы мен ХХ ғасырддың басындағы ... ... және ... ойлар
Жоспар:
1. Қазақстандағы XIX ғасырдың орта кезі мен XX ғасырдың басындағы саяси және құқықтық ойларға жалпы ... ... ... пен Мұстафа Шоқайдың саяси ойлары
1. Қазақстандағы XIX ғасырдың орта кезі мен XX ... ... ... және ... ... ... сипаттама.
XIX ғасырдың орта кезі мен XX ғасырдың басында қазақ ... ... ... ... да көп ... айтқан және нақты әрекеттер де жасаған. Солар арасында Абай Құнанбаев пен Шоқан Уәлихановтың орны ерекше. Ұлы Абай ақын ... де, ... ... ... де ... ... айта кеткен. Сонымен бірге орыс ақындарының (әсіресе Пушкинның "Евгений Онегин" поэмасын) талай шығармаларын ... ... ... ... ... ... Ал ... бірталай ғылыми зерттеулерін қалдырған.
2. Әлихан Бөкейханов пен Мұстафа Шоқайдың саяси ойлары
Өз ұлтына талай ... ... ... ... ... Бөкейхан мен Мұстафа Шоқайдың орындары да айрықша. Әлихан ... 1866 ж. ... ... ... ауданында дүниеге келген. Балалық кезінен еркіндік пен теңдікті жоғары бағалаған ортада өскен. Омбы қаласында техникалық училищеде оқыған. ... оның шын ... ... саясаттың не екендігін түсінген кезі, әрине, Санкт-Петербургте орман-техникалық институтында оқып жүрген жылдары. Институттан кейін Омбыда "Степной край" деген ... ... ... Мемлекеттік Думаның депутаты болып сайланды. Алдымен марксистерге жақын болғанымен, кейін конституциялық демократтарға қосылады. Ұлттық мемлекет құру ... және ... ... ... ... ... болды. Ә.Бөкейхан 1917 ж. мемлекеттік еркіндікке жетудің түрлі жолдарын қарастырады. Сөйтіп Орынборда 1917 ж. желтоқсанында жалпықазақ съезі өткізілді. Негізгі ... - ... ... ... Съезд бұл мәселе бойынша қарар қабылдап, онда ұлт Кеңесін құрып, оның аты "Алашорда" болсын деді. Он бес адамнан тұратын бұл ... ... ... ... ... ... саясаты "Алашорданың" қызметіне жол бермеді... 1937 ж. Жоғары Соттың негізсіз үкімі бойынша ату жазасына кесілген...
Қазақ жерінде ... ... ... шын мәніндегі мақсатты, ұлттық күштерді біріктірген саяси қозғалыс 1917- ... ... ... ... ... басталды. Осы жылдың ортасында Алаш партиясының, ал соңына қарай Түркістан ... ... ал оның ... ала ... өкіметінің (Орынборда) құрылуы бұл қозғалыстың нақты нәтижелері болатын. Мұстафа Шоқай есімін ауызға алғанда еріксіз ойға оралатын мәселе - ол ... елі" ... ... үшін ... ... мен ... еркіндігі - егіз ұғымдар. Ол - 20-ғасыр басындағы ұлт азаттық және әлеуметтік қайта жаңғыру үшін ... ... көш ... бірі еді. 1917 ж. ... автономиясы үкіметіне басшылық еткен. Сонымен бірге Орынборда ... ... ... ... қатынасып, съезд сайлаған Алашорда үкіметінің құрамына енді. Сөйтіп, ол жаңа ... екі ... де ... ... 14.
ХХ ғасырдағы АҚШ және Еуропа мемлекеттерінде саяси және ... ... ХХ ... ... қозғалыстардың саяси және құқықтық идеялары.
Жоспар:
1. Ұлттық социализмнің саяси-құқықтық идеологиясы
2. Е.Гумплович, Б.Муссолини идеялары
3. Х.Арендт, А. Лейпхарт және Р. Дальдың саяси идеялары
4. ... ... ... және ... ... ... ... Қытайдағы ұлт-азаттық қозғалысындағы саяси және құқықтық идеялар
6. Үндістандағы ... ... ... және құқықтық идеялар.
Ұлттық социализмнің саяси-құқықтық идеологиясы
ХХ ғ.б. Германияда бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін экономикалық әлеуметтік қиындықтан, саяси және идеологиялық жеңілістен ... ... ... ... ... болды. Бұл ең алкен Еуропадағы терең қоғамдық дағдарыстың көрінісі еді. Ұлттық социолизм қағидасына сәйкес Германияның байта ... бұл ... осы ... ... ... ... ... еді. 1933 ж. 1945 ж. Неміс ұлтшыл соцалистері билік басында тұрды, олар ... ... ... ... ... Бұл ... социалистік көріністің идеялық негізі болып - тоталитарлық саяси биліктің проекті сі болып табылады.
Ұлтшыл - ... ... ... ... ... ... қоғамының бір белгілі элементі болуы керек деді. Ол үштік мүшеден тұрады. Қозғалыс ұлтшыл соцолистік неміс жұмысшылар партиясы. Мемлекет яғни мемлекет ... яғни ... ... емес ... ... қоғамдар. Герман саяси қоғамының беделді бір бөлігі болып ... ... ... ... ... ... партиясы. Ұлтшыл партияның мемлекетке билік жүргізуі бірнеше жолдармен жүзеге асады, көбінесе унификация яғни ... және ... ... ... ... деп арнайы практикалық тәсілдер комплексін пайдалануды жатқызуға болады. Олардың ... ... ... біреуінің қасында ұлттық және орталық партия билігінің болуы яғни ... ... ... партия бойынша беріледі.
Фашистік - партиялық мемлекет, олардың конструкторларының пікірінше толығымен демократиялық құқықтық мемлекетке ... ... ... ... ... ... ... Гитлермен жүзеге асырылуы тиіс деді. Осыған сенушілер Гитлер билігінде иерархиялық құрылысты басқа да ... ... - ... ... ... ... Оның билік жүйесін бәрін дұрыс шешетін чиновник бастық және саяси мемлекеттік иерархиалық және оның ... сай ... ... деп есептеді. Ол өз билігін өзінен жоғары тұратын басшыдан болады, және ол оған бағынады, жауап береді. Иерархиалық пирамиданың шыңында - бір ... ... ... ... ол - ... ... ... ұлттық бостандықты көрсететін тұлға.
Ол негізінде мистикалық жекелік мінезге тән көсем, хоризматикалық лидер. Фюрер мен халық арасында ... ... жоқ. ... мен ... ... ... ... жағдайды тек сол шешеді, бұған тек фюрердің өзі жетеді.
Ұлтшылдар халықты негізгі ... деп ... ... ... "Сен ... емессің, ал халық бәрі". Герман құқығына ұлтшыл идеяның енуі кәсіби - ғылыми құқықтық радикалды өзгеруіне әкелді. ... ... ... ... ... ... дүниетанымдық жағына қарсы болды, ал рационалды ойлау, аргументация өнері, ұлтшыл барерьдің жоқ болуын жатқызады. Ұлтшыл социалистік ... ... ... ... Ол құқықтық қалыптасушы фактор болып нәсілдік құқық ұлттық рухтың табылуын көрсетті. Олар құқық деп ариліктер ... ... ... ой: ... ол ... ... сол ... де сол субъекті яғни сол нәсілге, ұлтқа ... құқы бар ... Бұл ... ... ... ... жатқызды. Сол кезде әмбебап, жалпы құқықтық теңдік көрініс жоққа шығарылды, ал оның орнына нәсілдік теңдік көрсетілді.Ұлтшыл заңгерлер Фюрер қағидасын ... ... ... бір құқықты көрсетуші деп есептеді. Сол себепті олар ... не ... ... ... не ... оның ... байланысты дейді. Немесе ол жалғыз герман ұлтының құқықтық қайнар көзі деді.
Е.Гумплович, Б.Муссолини идеялары
Л.Гумплович (1838 -1909) Австрияда өмір сүрген. Әйгілі заңгер әрі ... Оның ... ... ... - белгілі бір тұрақты заңдылық ... ... ... ... болып табылады. Сол заңдарға барлық ұлттық және әлеуметтік топтар бағынады. Тарихтың ең жоғары заңы мынада: ... ... ... ... ... мықтыларды жеңу мақсатында дереу бір-бірімен бірігеді. Мықтылар нашарларды бағындырып, өздерінің мемлекетін құрады. Сөйтіп мемлекет пайда болады; ол мемлекет - ... ... ... ... ... ... ... мемлекет жаратады, орнықтырады. Л.Гумплович құқықтық мемлекетті мойындамайды. Ол ... ... ... негізін салушы болып табылады. 20-ғасырдағы тоталитарлық режимдер Л.Гумпловичтың идеяларына сүйенген.
Бенито Муссолини (1883 -1945) - фашист партиясының негізін салған ... Оның ... ... - ... ... Бұл ... ... мемлекетті аса жоғары деңгейге көтеріп, оны жан-жақты қолдайды. Адам дегеніңіз ештеме емес. Мемлекет дегеннен жоғары ештеңе ... Жеке адам ... үшін ... жанын да аямауы қажет. Сондықтан фашист мемлекеті ең жақсы мемлекет. Ол демократияға қарсы бағытталған мемлекет. Ол социализмге де ... ... ... А. ... және Р. ... саяси идеялары
Ханна Арендт - 20-ғасырдың әйгілі саяси философы. Негізгі еңбектерінің бірі - "Тоталитаризмнің қайнар ... (1951). Бұл ... ... ... мен сталинизм арасындағы мемлекеттік ұқсастықтарды көрсете кеткен. Біріншіден, екеуінде де бірінғай мемлекеттік идеология ... ал ... ... де ... аса кең ... қолданған.
Х.Арендтің айтуынша, демократиялық бостандықтардың болуы үшін азаматтардың бәрі заң алдында тең болуы ... ... ... да, ... жүзеге асуы үшін азаматтар иерархиялық топтарға бөлінуі тиіс. Егер азаматтар топталмаса, әрқайсысы тек ... ... онда ... ... ... бостандықтар жойыла кетеді. Тоталитарлық қозғалыстар - бұл атомдалған, жекеленген адамдардың бұқаралық ұйымдары. Бұл ... ... ... мынада: ұйымның әрбір мүшесі оған түгел бағынуы, керек болса жанын да беруі ... ... ең ... ... ... ... ... емес, достары емес, басқа жақындары емес - текқана өзінің тоталитарлық партиясы болуы міндетті. Мысалы, Муссолиниге, Гитлерге, ... ... ... идеологияның да керектігі жоқ еді; оларға тек билікті өзінің қолына алып, ... ... ... ... ... ... саяси мақсат болмаған...
Аренд Лейпхарт (1935 ж. туған) - ... ... ... ... ... ... жөнінде бірталай еңбектерін шығарған. Оның айтуынша демократияны орнату үшін қоғамның белгілі бір деңгейге жетуі міндетті емес. Кез ... елге ... тура ... ... Демократия деген ұғымды түсіндіру өте қиын жұмыс; оны түсіндіре де болмайды, дейді ... ... ... ... ... бір ... белгісі бар: демократияда әрқашанда саяси элиталар бір-бірімен ынтымақтасуы ... Даль (1915 ж. ... - ... ... ойларының ірі өкілі; оны ғалымдар қазіргі таңдағы саясаттанудың негізін салушысы деп таниды. Р.Даль бірталай әйгілі ... ... Бұл ... ... ... ... саясаттың мәні мен ерекшеліктері, басқару мәселелері, саяси шешімдерді қабылдау процесі, азаттық пен теңдіктің ... ... ... даму ... ... қоғамдағы оппозицияның құқықтары т.б. Оның пікірінше, қазіргі демократияның кемінде бір кемшілігі бар: сайлаудан кейін берілген дауыстар саналады, бірақ ... ... ... ... ... екен...
Ұлт-азаттық қозғалыстардағы саяси және құқықтық идеологияға жалпы сипаттама
XIX ғасырдағы Еуропада және Латын Америкада пайда болған мемлекеттердің басым көпшілігі ұлт-азаттық қозғалыстар ... ... Бұл ... түрткі болған себептердің арасында Ұлы Француз революциясы және Наполеон соғыстары ерекше орын алатын.
ХХ ғасырда ұлт-азаттық қозғалыстар одан әрі жалғаса беріп Азия ... да ... Бұл ... ... ... ... үлес ... - Қытай мен Үндістан.
Қытайдағы ұлт-азаттық қозғалысындағы саяси және құқықтық идеялар
Сөйтіп Қытай халқы да отаршылдыққа ... ... ... Сунь ... бастаған ұлт-азаттық қозғалысқа миллиондаған қарапайым қытайлықтар қолдарына қару алып қатысты. Нәтижесінде Жапон және ... ... ... ... ... болды да егемен Қытай Республикасы ұйымдастырылды. Бірақ та Мао Цзедун басшылығымен күшейе ... ... ... ... ... көп ... ... үкіметін Тайвань аралына қуып жіберіп өздерінің Қытай Халық Республикасын құрды.
Жаңа Қытай басшылығы бүкіл әлемдегі ұлт-азаттық қозғалысқа жетекшілік етеміз деп ... ... ... ... ... түсті. Бұл тартыс жақсылыққа апарып соқпады. Нәтижесінде Қытай халқының экономикасы дағдарыстардан шыға алмай әлсіреп қала ... Тек Мао ... ... болған соң оның орнын басқан жаңа қарт жетекші Дэн Сяопин іргелі реформалар жасап елді қарқынды даму жолына шығарды.
Үндістандағы ұлт-азаттық қозғалысындағы ... және ... ... ... ... жартысында Үндістан Англияның отары ретінде танылған. Осындай жағдайда Үнді халқы да ұлт-азаттық күрес жолына бет бұрды. ... та ... ... ... ... ... арқылы жүргізді. Бұл күрес жолын көрсеткен - ұлы ... ... ... Оның ... барлық адамдар және халықтар "ахимса" идеясын ұстану тиіс. Бұл идеяның негізгі мәні - ... ... зиян ... ... ... ... ... ғана адамдар арасында бейбітшілік пен ынтымақтастық орнатылады.
Сол мақсатқа жету үшін "сатьяграха" әдісін пайдалану керек. Бұл әдіс ... ... ... қүш ... ... ... жүргізу керек. Мәселен, мыңдаған адамдар бәрі бірдей поезд жолдарына жатып алады. ... ... ... тауарларын сатып алмайды, тіпті матаны да сатып алмайды. Ал кийім кию үшін әркім өзі ... ... ... ... ... отаршылдар халыққа тәуелсіздік беруге мәжбүр болады екен.
Бұл Гандинің идеяларының қалыптасуына орыс әдебиетшісі Лев Толстой ... ... Ал одан ... ... ... ... ... пайдаланған - АҚШ-тағы қара нәсілді адамдардың құқықтарын ақ нәсілдердікімен теңдестіруге ұмтылған Мартин ... ... ... де өмірін олардың қарсыластары үзген...
Тақырып 15.
КСРО-ның өмір сүруі және ыдырауы кезеңіндегі саяси және ... ... (1920 -1990 ... ... ... және Л.Троцкийдің ойлары
Сталинизмнің қалыптасуы
Ресей эмиграциясындағы саяси және құқық идеологиясының негізгі бағыттары
А.Сахаров және А.Солженицын ойлары
М.Горбачевтың қайта құру идеологиясы
КСРО-ның ыдырауы және ... ... ... ... ... және ... ойлары
Николай Бухарин мен Лев Троцкий Ресейдегі большевиктер ұйымдастырған ... ... ... ... ... ... ... кейін жаңа құрылған Совет Одағын кім басқарады деген сауал пайда болғаннан соң Троцкий, ... ... ... ... т.б. ... ... араласқан. Алдымен олардың көпшілігі бірігіп Троцкийді билік шыңдарынан шеттеткен (кейінірек оны елден қуып жіберген, ал 1940 ж. ... ... ... ... ... Одан ... Сталин мен Бухарин бірігіп Зиновьев пен Каменевті билік орындарынан алып тастаған (ал 1937 ж. Сталин оларды абақтыда ... ... ... ... де ... тығып өлтіріп тастаған (1938 ж.). Сөйтіп И.Сталин өзінің мақсатына жетіп Совет Одағында жалғыз билеуші болып қалған.
Н.Бухарин негізінде нағыз большевик-коммунист болған, ал ... ... ... ... ... Ол ... ... күш қолдану арқылы коммунизм орнатуға тырысқан. Сол себептен ол революциялық қозғалыста ... бір ... - ... - ... ... ... ... Бұл ағым әсіресе Латын Америка мен Азияда өзінің ықпалын көрсеткен.
2. Сталинизмнің қалыптасуы
И.Сталин ХХ ғасырдың 30-шы жылдарының аяғында Совет ... ... ... ... жетіп, елде мемлекеттік социализм құрып, коммунизм орнатуға тырыспақ болды. 1939 ж. Гитлер мен ... ... ... мен КСРО ... бөліп алды. Бірақ осы екі диктатордың мақсаты ортақ еді: өз ... ... ... одан ... Еуропадағы демократияларды жою. Сөйтіп бүкіл әлемде өзінің идеологиясын ... ... ... ... ... ... ... алдып бірінші болып соғысты ашқанымен, бәрібір жеңілді, ал Сталин коммунизмді талай елдерде зорлап орнатқанымен, ... ... да ... ... ... өзі де ... деуге болады.
3. Ресей эмиграциясындағы саяси және құқық ... ... ... ... ... ... ... жүрген кезде Еуропа елдерінде Ресей эмигранттары өздерінің идеяларын дамытуға тырысқан. Солар арасында Н.Бердяев және И.Ильин ерекше орын ... ... ... ... ... ... яғни ... белсенді қатысушысы болды. Рухани мәдениеттік журналын шығарды. Ол ... ... ... Ол әлеуметтік үйірмеге қатысумен қатар Киевтегі қасиетті Владимирдің Университетінен шығарып жібереді. Ол Москва универсететінің ... ... ... ... ... ... жаңа ... бағыт алды. С.Булгаков, П.Струве және С.Франк пен Н.Бердяев орыс философ идеалистерінің манифестінің қатысушылар болды. "Идеализм мәселесі", ... ... ... ... ... ... ... деп атайды.
Бердяев былай деді: "Орыс тарихында бес түрлі Ресейді көреміз,Киевтік кезең,татарлық кезең, Москвалық кезең,Петрлық кезең,императорлық және советтік Ресей.Бердяеев барлық ... ... ... ... ... ... орыс ... және орыс еркіндігінің үлкен империясы"-деп көрсетеді.
Кеңестік Ресейдегі орыс коммунизмі Бердяәв орыс миссиялық идеясының көрінісі деді.Ресей коммунизмі шығыстық,ол ... ... ... негід болу керек.Коммунизмнің өзінің шындығы және өтірігі бар. Шындық адамдармен халықтың ағайындылығы ... ... ... ... ... ... де ... орыс көрнісін көрсетеді және марксистік идеалында қарастыруы керек.Коммунизмнің жоғарғы ол ... ... ... ... ... орыс халқының күшін, негізгі мәнін көрсетті.
Бердев бойынша революциялық бұрынғы керек еместі жоюын айтады. Ол орыс ... ... ... әлеуметтік-критикалық философиялық дәстүрмен енгізілуі Ресейді ғасырдың бірінші жартысында, он бірде апостол ... ... т.б. деп ... Оның ... ой, оның ... ... немесе әлеуметтік сұрақтарға деген өмірдің сұрақтарымен көрсетілген. Осы саяси құрылымы орталық ... ... ... онда ... ... ... да ... мораль, революція немене әлеуметтік сұрақтарға деген өмірдің ... ... Осы сяси ... ... ... ... адам,онда ешқандай шығармашылық жоқ.осы мемлекет,обьекитвті мораль, революція немесе контрреволюцияға негізделеді. Социализм мен ... ... ... теңдікке жету, бостандыққа ынталылық /анархизм/. Шіркеу көптеген құндылықты адам өмірін қорғау, мемлекет ... ... ... құқық адамзаттың бостандығын оның еркін қоғау. Заң кінәнің ... ... ... Ильин /1883-1954/ заңгер, діни және құқықтық философияның этностық мағыналы талқылауын көрсетті. Оның осы ... ... ... мен күші. Құқықтану ойлары, Ресей құқықтанудың негізі" т.б. еңбектері бар.
Ильин бойынша адамның тарифи тағдары қажеттілігі құқығы оның билігі қоғамдық келесімде ... ... ... ... ... ... емес, бәрінен де рухани шындықта деді. Физикалық күшке қарағанда мемлекеттік билік еркіндік күші болып саналады. Бұл ішкі табиғаттағы әрекеті генетикалық және ... ... ... ол ... күші,ол интенсивті және белсенді ішкі еркіндік билеушісінің сыртқы көрінісінің сипаттамасы. Биліктің көрінісі ол адамның көңіл ... ... ... және ... ... тек ... ету мен ... ғана емес, және осылардың системалық басқаға көшіру.Билеушілік кішкене шығармашылық процесс.Сол себепті мемлекеттік билік өзінің мақсатына, өз ... мен ... ... ... ғана Діни ... ... биліктің әлеуметтік психолгиялық және рухани-діни аспекті ден талқылайды. Осы аксиомаға байланысты мемлекеттік билік құқықтық негізінде ғана пайдалануы ... және ол ... ... одағындағы бір лік болуы керек және бұл белсенділермен жүзеге асуы ... ... ... ... ... не ... әкеледі, міндеттінің сезіміне тәрбиеленеді белгілі орынды жеке меншік алады. Адамзатқа өз ... өз ... ... ... табиғи, рухани қатнаста құлды болып табылады.Сол себепті жеке меншік адамның табиғи құқығы,ол заңмен, ... ... ... ... керек.Жеке меншік адамға сенімділікті,адамға деген сенімді,заттарға және жерге се нуді,ол еңбекпен ... ... ... елді ... ... ... ... мемлекет тоталитарлыққа қарағанда өзгеше. Бұл факті ХХ ғ. адамзаттың рухани бостандығы, істері жүзеге асыруда ... ... ... ... ... ... Бұл ... сақталмайды,ол патшалық бұйрықтармен, ережелмен,нұсқаулармен жүзеге асады. Осыдан мемлекеттік те емес, құқықтық та емес. Философтың позициясы бойынша мемлекеттік билік ... ... ... ... ... ... ойынша Ресейдің идеалды нысаны болып монархия табылады. Тарихта мынандай заң шыққан: Ресейде бір ... ... хаос қана бола ... ал ... нысанға Ресей әрекетсіз деген.
А.Сахаров және А.Солженицын ойлары
ХХ ғасырдың екінші жартысында Совет Одағындағы коммунизм дәуірінде ... ... да ... ... пайда болған. Солар арасында қоғамға өз әсерін тигізген А.Сахаров пен А.Солженицын идеялары.
Олардың екеуі де ... ... ... ... ... әрқайсысының өзгешілігі бар. Андрей Сахаров нағыз либерал, шын мәніндегі демократ болса, Александр Солженицынның ойлары көбінесе консервативтік ... ... ... ... ... ... ... бірі) болғандықтан, өзінің саяси көзқарастары үшін шетелге емес, Горький қаласына айдап жіберілген. Тек М.Горбачев ... ... соң ол ... ... ... құру дәуірінде саясатқа араласа бастады, бірақ көп ұзамай жүрек аурудан қайтыс болды.
А.Солженицын 2-ші дүниежүзілік соғыстан кейін-ақ Сталин дәуірінде өз көзқарастары үшін ... ... ... ... ... ... (большевизмнің) қатыгездігін, адам табиғатына жатпайтындығын көрсеткен. Нобель сыйлығын алған. Сонымен қатар оның көзқарастары көбінесе демократиялық принциптерге сай келмейді. Орыс ... ... бола ... ... басқа ұлттардың (мысалы, қазақтардың) мүдделерін аяқ асты қылуда.
М.Горбачевтың қайта құру идеологиясы
М.Горбачев есімімен Совет Одағындағы үлкен өзгерістер тығыз байланыста болатын. Ол ... ... ... ... ... ... ... Бұл саясат "қайта құру" атауымен елге танымал. Совет Одағының халықтары, азаматтар өз еркін қорықпай білдіруге, ашық жариялауға үйрене бастады. ... ... ... ... ... ... тоталитаризм мен бюрократизмді сынға тартты, құқықтық мемлекет туралы мәселені қозғады. Ол ... ... ... ... ... ... идеяларды ұсынды. Бұрын айтылмаған жалпыадамзаттық құндылықтар жөнінде, табиғи құқық және адамдардың ажыралмайтын құқықтары мен бостандықтары ... ... айта ... ... ... ... қателіктерді де жүзеге асырғаны ықтимал болып көрінеді. Солар арасында кейбіреулері осыға дейін ел есінде: мысалы, шарапқа қарсы ... және ... ... жаңа ... ... бұрынғы биліктегі Коммунистік партиясы әлсірей бастады, ал Совет Одағы деген мықты ... ... ... ... ... және егемен мемлекеттердің қалыптасу кезіндегі идеялар
1991 ж. Совет Одағы қүлағаннан соң жаңа пайда болған тәуелсіз елдерде түрлі ... ... өрби ... ... ... ... өз еркі мен таңдауы негізінде егемен мемлекет құру құқығы туралы көп әңгіме болды. Себебі, әсіресе Ресейде ... ... ... ... одақ ... әрекет жасау керектігін негіздей бастады. Сонымен бірге Ресей құрамының ішінде де кейбір күштер ... ... ... ... ... ... ... соғыс басталды, Татарстанда ұлттық қозғалыстар бас көтерді). Осындай жағдайда Ресей мемлекеті ... ... ... көлденен қойды.
Ал бұрынғы совет республикары егемен ел ... ... ... Мысалы, 1990 ж. 25 қазанында Қазақ КСР-нің "Мемлекеттік егемендік туралы" Декларациясы, 1991 ж. 16 ... ... ... ... ... ... ... заңы, 1993 және 1995 жылдары Қазақстан Республикасы Конституциялары қабылданды. ... ... ... ... ... түгел бекітілген.
Негізгі және қосымша әдебиеттер тізімі
1. Мухамедов М., Сатершинов Б., Сарымбетұлы Б. Саяси-құқықтық ілімдер тарихы. Оқулық. Алматы, 2002.
2. История ... и ... ... (под ред. Нерсесянц В.С.). М., 2002.
3. Мухаев Р.Т. Теория государства и права. Хрестоматия. М., 2000.
4. Алексис де Токвиль. ... в ... М., ... Билеуші. Алматы, "Көшпенділер" баспасы, 2002.
6. Қазақтың ата заңдары. Т. 1 - 2. ... ... Дала ... ... 2001.
8. Узбекұлы С. Хан Тауке и правовой памятник "Жеті жарғы". Алматы, 1999.
9. Жуманов Т.А. Основы политической науки. Ч. 1. ... ... ... ... 1997.

Пән: Жалпы тарих
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 88 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 600 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Педагогикалық мамандыққа кіріспе» дәрістер жинағы23 бет
«Ғылыми зерттеулердің методологиясы» пәнінен дәрістердің қысқаша курсы32 бет
Аналитикалық химия пәнінен дәрістер жинағы59 бет
Астрономия пәнінің оқу-әдістемелік кешені (дәрістер жинағы)80 бет
Ауылшаруашылықтық (аграрлық) құқық негіздері (Дәрістер жинағы)34 бет
География туралы ұғым (дәрістер)253 бет
Дәрістер жинағы27 бет
Дәрістер жинағы туралы101 бет
Дәрістер жинағы. (Экономика.)87 бет
Дәрістер тезисі58 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь