Мұнай химиясында және мұнайды қайта өңдеудегі сутегінің рөлі

Мазмұны
Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
І. Технологиялық бөлім
1.1 Шикізат және дайын өнім сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
1.2 Мұнай химиясында және мұнайды қайта өңдеудегі сутегінің рөлі ... ... ... ... .
1.3 Мұнай және сутегінің өнеркәсіпте қолданылуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1.4 Технологиялық сызбалар жобасы және сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1.5 Процестің технологиялық режим нормалары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
1.6 Процесті аналитикалық бақылау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
1.7 Дипломдық жоба тақырыбы бойынша арнайы сұрақ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1.8 Технологиялық процесті автоматтандыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
1.9 Еңбекті қорғау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1.10 Қоршаған ортаны қорғау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
ІІ. Есептік бөлім
2.1 Процестің материалдық балансы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
2.2 Реактордың материалдық балансын анықтау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
2.3 Процестің және аппараттың жылулық балансы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
2.4 Реактордың негізгі өлшемдерін анықтау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
2.5 Қозғалмалы қабатты катализаторы бар реактор жобасы ... ... ... ... ... ... ... ... .
ІІІ. Экономикалық бөлім
3.1 Негізгі қорларды қолдану ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
3.2 Еңбек ақы қоры және санын есептеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
3.3 Өзіндік құнды есептеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
3.4 Технико.экономикалық көрсеткіштерді және тиімділікті есептеу ... ... ... ... ..
IV. Қолданылған әдебиеттер
Кіріспе
Қазіргі уақытта Қазақстан Республикасының мұнай өндіретін аймақтарында, әсіресе бұрыннан мұнай өндіретін Кен орындарында,далада мұнайдың және мұнай шламдарының өте көп мөлшері жинақталған.Ресми деректерге сүйенсек, мұнайлы қалдықтар мөлшері 30 млн тоннаға жуық, 2000-нан аса мұнайлы көлдер бар және кеніштердің үлкен аумағы мұнай және мұнай өнімдерімен ластанған. Қазақстанда үш үлкен мұнай өңдейтін зауыттар ( Атырау, Павлодар, Шымкент) тек мұнайды атмосфералық,дистилдеумен ғана шектеліп өте қарапайым сызбанұсқамен жұмыс істейді.Мұнайды қайта өңдеудің екіншілік процестерінің ішінен тек бензинді тікелей айдаудың каталитикалық реформингісінен дизель отынын гидротазалау ғана жұмыс істейді. Атмосфералық қалдықты (мазутты) вакуумде дистилдеу,ауыр газоильдерді каталитикалық және термиялық крекингілеу, гидрокрекинг, бутан және бутилен қоспасын алкилдеу,реформинг,бензиннен ароматты қосылыстарды бөліп алу, газ тәрізді қалдықтарды қайта өңдеу сияқты басқа да көптеген процестер жүзеге асқан жоқ. Осының салдарынан Қазақстандағы мұнай өңдеу зауыттарындағы мұнай өнімдерінің өзіндік құны өте жоғары. Тәуелсіз жылдарында салынған ең алдыңғы қатарлы өнеркәсіп Қарашығанақ газ конденсатының барлығы дерлік шетелге жіберіледі.
Алғашқы кен орындары Эмбі өзенінің бассейндерінде 1911 жылы ашылған болатын. Қазақстанның мұнай газ индустриясының даму бастамасы Қарашангүл аймағындағы барлау скважинасьшан мұнай-дың фонтан болып атқылаған уақыты осы кезеңге жатады. Бүгінгі таңда мұнайдың ең үлкен кен орны еліміздің батысында орналасқан. Атырау жэне Маңғыстау облыстарының территория-сында мұнайдың өндірістік қорларынан тұратын 70% қазақстандык кен орындары бар. Анықталған 207 кен орындарының 80-ге жуығы Атырау облысында, Каспий өңірі ойпатының территориясында орна-ласқан
Қолданылған әдебиеттер:
1. «Мұнай және газ химиясы мен технологиясы» - Г. Қ. Бишімбаева, А. Е. Букетова. - Алматы : Бастау, 2007.

2. «Мұнай-газ секторындағы басқару» - Доғалова, Гүлнәр Нәжмиденқызы - Алматы : Экономика, 2007.

3. «Мұнай, мұнай өнімдері» - Серікбаева Жаса.- Химия мектепте, 2004ж.

4. « Қазақстанның мұнайхимиясы өнеркәсібінң жағдайы, проблемалары мен болашағы» Коныспаев С.Р. 2005ж. №1

5. Сериков Т.П., Оразбаев Б.Б. «Технические схемы переработки нефти и газа в Казахстане», Учеб.пособие для вузов, Атырау, 1993

6. Мановян А.К. «Технология первичной переработки нефти и природного газа», Учеб.пособие для вузов, М., Химия, 2001.

7.Серіков Т.П., Ахметов С.А. «Мұнай және газды терең өңдеу технологиясы», 3 томды, Атырау, 2005

8. Омарәлиев Т.О. «Мұнай мен газдан отын өндіру арнайы технологиясы», Астана, Фолиант, 2005

9.Абайылданов Қ. Н., Нұрсылтанов Ғ. М. Мұнай мен газды өндіріп, өңдеу. Оқулық. –Алматы: ҚазҰТУ, 2003, 464-467 б.

10.Альбом технологических схем процессов в переработки нефти и газа. – Под ред. Б. И. Бондаренко. – М.: Химия, 1983. 29-33 с.
        
        Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
......................................................
І. Технологиялық бөлім
1.1 Шикізат және ... ... ... химиясында және мұнайды ... ... ... ... және ... ... ... сызбалар ... ... ... ... ... ... ... Дипломдық жоба ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... бөлім
2.1 Процестің ... ... ... ... ... ... және ... ... Реактордың ... ... ... ... ... бар ... Экономикалық бөлім
3.1 ... ... ... ақы қоры және ... ... ... Технико-экономикалық көрсеткіштерді және ... ... ... ... ... Республикасының мұнай өндіретін
аймақтарында, әсіресе ... ... ... Кен ... және ... ... өте көп ... жинақталған.Ресми
деректерге сүйенсек, мұнайлы қалдықтар мөлшері 30 млн тоннаға жуық, 2000-
нан аса мұнайлы көлдер бар және ... ... ... ... және ... ... Қазақстанда үш үлкен мұнай ... ... ... Павлодар, Шымкент) тек мұнайды атмосфералық,дистилдеумен ... өте ... ... ... істейді.Мұнайды қайта өңдеудің
екіншілік процестерінің ішінен тек бензинді тікелей айдаудың каталитикалық
реформингісінен дизель отынын гидротазалау ғана жұмыс ... ... ... ... дистилдеу,ауыр газоильдерді каталитикалық және
термиялық крекингілеу, гидрокрекинг, ... және ... ... ... қосылыстарды бөліп алу, газ тәрізді
қалдықтарды қайта өңдеу сияқты басқа да ... ... ... ... Осының салдарынан Қазақстандағы мұнай өңдеу зауыттарындағы мұнай
өнімдерінің өзіндік құны өте ... ... ... ... ең
алдыңғы қатарлы өнеркәсіп Қарашығанақ газ конденсатының барлығы дерлік
шетелге жіберіледі.
Алғашқы кен ... Эмбі ... ... 1911 ... ... Қазақстанның мұнай газ индустриясының даму бастамасы
Қарашангүл ... ... ... мұнай-дың фонтан ... ... осы ... ... ... ... ... ең үлкен кен
орны еліміздің батысында орналасқан. Атырау жэне ... ... ... өндірістік қорларынан тұратын 70% қазақстандык
кен орындары бар. ... 207 кен ... 80-ге ... ... ... өңірі ойпатының территориясында орна-ласқан (1-ші кесте).
Маңғыстау облысында 54 кен орны, Ақтөбе облысында - 22, ... - 16, ... ... - 15, Қызылорда облысында -11, Жамбыл
облысында - 6 жэне ... - 4 кен орны бар. ... ... ... ... газ ... ... мүмкіндіктері орасан зор.
Алдын-ала болжаулар ... ... ... мен газ қоры 13 ... ... ... жартысынан көбі Каспий теңізіндегі ... ... ... орналасқан. Каспий шельфін терең зерттеу жэне
теңіздегі геологиялық барлау жұмыстарының дамуы 2000 жылы оте ірі ... ... ... ... кен ... ... мүмкіндік берді.
Аналитиктердің пайымдауы бойынша олар-ды игеру республиканың ірі ... 10 ... ... ... ... ... Осы сектордағы табиғи
газдың геологиялық қор-лары 3 трлн. куб. м-ге жуық, алынатыны - ... ... куб. м. ... ең ірі ... кен ... ... (мұнай) кен
орны, Өзен (мұнай-газ), Қарашығанақ ... ... ... ... ... ең бай мемлекет – Сауд Аравиясы (дәлелденген дүниежүзілік
қордың 25%), Ирак (10,8%), ОАЭ (9,3%), ... (9,2%), Иран (8,6%) ... (7,3%) – ... ... МЭЕҰ ... ... шығаратын елдер
ұйымы ОРЕС) мүшелері болып табылады, ... ... ... ... келеді. Аса ауыр мұнайдың қоры негізінен Канадада, Венесуэлада және ... ... ... ... ... ... шығаратын елдерінің бірі болып
табылады, оның табиғи байлықтары орасан зор, атап ... ... ... қорлары: мұнай, газ және көмірге өте бай мемлекет. ... ... ... айтуына қарағанда әлемдік қордың жалпы
көлемі бойынша Қазақстан ... ... ... ... ... ... газ ... барлық аудандарында дерлік кездеседі. Қазақстандағы
көмірсутек шикізаттарының алынатын қорлары 30 млрд. баррель немесе 4 ... ... және 3 ... куб ... жуық ... ... Мұнай қоры
бойынша Қазақстан көптеген мұнай өндіретін ... асып ... ... ... және конденсат қорлары – 2,8 миллиард тонна,
газ
қоры – 1,9 ... куб метр ... ... мұнай газ өңдеуші өндірістің ... ... ... мен ... ... ... қайта өңдеудің
тереңдетілуімен , қуат бірлігі жоғары қондырғылармен қатар, ... ... ... ... ... ала ... мұнай өнімдерінің
әр түрін алуға мүмкіндік беретін мұнай газ және газ конденсатын өңдейтін
модульдік қондырғылардың ... ... ... ... ... бөлетін бірінші реттік өңдеуді ғана ... ... ... ... ... ... ... өңдеудің
екінші реттік процесстерінде қамтамасыз ету керек. Мұнайды ... ... үшін ... ... процесс үлесін арттыру керек.
Сонымен қатар күшті әсерлі катализаторлар мен ... ... ... ... және ... ... ... түрде қолдана ... газ ... , ... ... және т.б. ... өнім алу ... ... реттік өңдеуді қазіргі заманғы қондырғылардың
өнімділігі жылна 8-9 ... ,ал ... 5 ... текше метрге жеткіздік.
Мұнай және газды өңдеудің процесстерін, жұмыс ... ... тең ... жұмыс жасайтын аппараттарды қолдануға ... t -60*С (Май ... ... ... ... ... процессінде) жетуі мүмкін. Ал ... ... ... ... ... өңдеу) 150 МПа (полиэтилен өндірісінде) ... Бұл ... ... ... ... ... ... және дайын өнім сипаттамасы
Мұнай - көміртегілер қоспасы болатын, жанатын майлы сұйықтық; ... ... қара ... ... ... әлсіз жасыл-сары, тіпті түссіз түрі
де кездеседі; өзіндік иісі бар; жерде тұнбалық қабатында орналасады;
пайдалы қазбалардың ең маңызды түрі.
Мұнай түзілу - өте ... көп ... және көп ... ... химиялық
процесс, оның тетігінің ... ... әлі ... ... бастапқы
органикалық
материалдар шашыранды түрінде, оның мұнай мен газға айналу өнімдері ... ... ... аналық көбінесе балшық қабатында кездесуі әбден ықтимал.
Мұнайдың жер ... ... ... ... ... 500 жыл бұрын,
ал газдың жер бетіне шығуын Кавказда және ... ... ... ... 6
жыл бұрын ғалымдар байқаған. Мұнай өндірістік мәнге ХІІІ ғ бастап ие бола
бастады. Мұнай жердің қалдық ... көп ... ... ... минерал.
Мұнай және одан жер бетіне бөлінетін табиғи өнімдер – асфальтендар және
битумдар адам баласына ... ... ХІІІ ғ ... ... ... өңдеудің
өнімі – керосинді үйлерді және кұжарықтандыруда пайдалана бастады, ал ХІХ ғ
бастап ішкі жану двигательдері ... ... ... ... ... әр
түрлі жол көліктерінде негізгі отын болды.
Мұнайдың, ал ертеректе оны «тас ... деп ... ... зор екенін
болжаған орыс ғалымы М.В. Ломоносов, Пенсильванияда ең алғаш рет мұнай
ұңғымасы бұрғыланғанға дейін жүз жыл ... ... ... ... ... ... ұсынған еді. «Жер қойнауында тереңнен орналасқан
шымтезекті шөгінділерден жерасты ыстығымен қою, майлы материя шығарылып,
саңылаулар арқылы ағады... Бұл ...... ... ... ... ... ... материялардың пайда болуы, бұл тас майы – ... – деп 1763 жылы М.В. ... ... ... қатар мұнай құрамында тағы басқа заттар да бар. Мырышы
бар - H2S, меркаптандар, моно- және дисульфидтер, тиофендер мен ... ... т.б. (70-90% ... ... ... ... – негізінен пиридин, хинолин, индол, карбазол, пиррол және
порфириндер (үлкен бөлігі ауыр фракциялар мен ... ... ... ...... ... фенолдар, смолалы-асфальтты
т.б. заттар (әдетте жоғары қайнайтын фракциларында кездесетін). Элементтік
құрамы (%): С – 82-87, Н – 11-14.5, S – 0.01-6 ... – 8-ге ... N ... O — ... ... – 1.2-ге дейін) және т.б. Барлығы мұнай
құрамында 50-ден аса элементтер табылған. Мысалы, жоғарыдағылармен қоса
V(10-5 — 10-2%), Ni(10-4-10-3%), Cl ... ... ... дейін)
т.с.с. Әр зат әр кен орнында әр мөлшерде кездесетіндіктен орташа химиялық
қасиетттер жайлы тек шартты түрде ғана айтуға ...... ең ... газ, суда ... ... ... т.б. металдарда жақсы сіңіреді; балқу t - 259,1 °C, ... t ... °C. ... ... екі атомнан тұрады (Н2), диссоциациялану
дәрежесі 35000С-та 20%, ал 50000С-та 96%-ға тең. Тотығу дәрежелері +1,-1.
Асыл ... ... мен асыл ... ... элементтердің көпшілігімен
химиялық қосылыстар түзеді. Күшті тотықсыздандырғыш болғандықан F2 –мен
(қараңғыда - ... ... ... , O2-мен ( 550 °C –тан жоғары)
әрекеттесіп тікелей қосылыстар (HF, HCl, H2O) түзеді. Сутекті көптеген
металдардың (Cu, Fe, W, Re, т.б.) ... ... ... O +H2 =Cu + H2O және Fe3O4+4H2=3Fe+ + 4H2O, т.б. ... ... ... ( ... ), күкіртпен күкіртсутек ( Н2+S=H2O ),
көміртекпен жоғары температурада метан (C+2H2=CH4) түзеді. Сілтілік және
сілтілік жер ... ... ... (LiH, NaH, CaH2, ... ... аса ... ... CO-мен әрекеттесіп, температура,
қысым, катализатор әсеріне байланысына әр түрлі органикалық қосылыстар
(HCHO, CH3OH т.б.) түзу жатады.
Табиғатта тұрақты екі изотопы 1Н (протий) және 3Н ... ... ... ... ... 3Н мен өте тұрақсыз 4Н
алынған. Сутек - әлемде көп ... ... ... ... атмосферадағы
сутектің мөлшері 3,5 *10 -6% литосфера мен гидросферада – 1% , суда ... ... ... және ... қайта өңдеудегі сутегінің рөлі
Сутегін көп мөлшерде аммиак ... және ... ... ... ... ... процессінде, циклогексанға
бензолды гидрлегенде, оксо-синтезде және т.б. ... ... ... ... ... қозғалтқышына отын ретінде қолданылады.
Сутегін металлургиялық процесстер қатарында қорғаныш орта және ... ... ... үшін жаңа ... ... жатыр.
Сутегінің ең маңызды қолдану аймағының бірі – мұнайды қайта өңдеу
және мұнай химиясы өнеркәсібі.
Мұнайдағы ауыр фракция ... ... және ... ... көп мөлшерде қолданылады. Қазіргі уақытта мұнайды
қайта өңдеу кезінде қолданылатын ... ... көзі – ... ол ... ... ... ... қосымша
өнім ретінде алынады. Тек Н2-ң 20% ғана арнайы көмірсутек ... ... ... ... көбінесе ашық түсті ... ... үшін ... алу ... ... ... ... газдандыру арқылы сутегін
өндіру.
Кез келген МӨЗ-да терең қайта өңдеу кезінде көп ... ... 15-20% ) ... ... ... қатты қалдықтар пайда
болады. Олар: деасфальтизация асфальттары және терең ... ... олар ... ... ... қажетті квалификациялық қолданыс
таппаған. Оларды шикізат ретінде отындық емес мұнай ... ... пек, ... және ... да ... материалдар қатты
мұнай қалдықтарының мөлшеріне қарағанда аз ... ... ... одан арғы қайта өңдеу қатты мұнай қалдықтарын синтетикалық ... ... ... ... ... ... және ... тек химиялық қайта өңдеу кезінде жүзеге асырылады. Бұл ... ... және ... ... ... ... ... қазбаларды (көмір, сланец, антрацит) қайта өңдеу процессі қолданыс
табады. Қолданылатын ... ... ... ... (жартылай кокстеу,
орташа және жоғары температуралы кокстеу, газдандыру, гидрогенизация және
т.б.) ішінде ... ... ... процессіне газдандыру процессінің
артықшылығы жоғары болып ... ... ... ... ... ... ... шет елдерінің (АҚШ, Батыс Еуропа және Жапония) МӨЗ-
да жоғары сапалы, аз күкіртті ... және ... ... алу ... ... қайта өңдеу проблемалары шешілуде. Сонымен қатар газдандыру
процессі сутегі ... де ... ... ... ... сұраныс
мұнайды қайта өңдеудің тереңдігі көтерілген сайын ... ...... ... каталитикалық емес, қатты немесе
сұйық ... ... (СО, Н2, СН4) ... ... ... ... массасымен әрекеттесу процессі. Тотықтырғыш –
газдандырғыш агент – ретінде оттегі, ауа, су буы, ... ... ... ... ... ... ... генераторлық газдың
құрамымен, сәйкесінше тағайындау мақсаты қолданылатын үрлегіш түрімен ... ... ... ... ... ... ... байланысты
олар келесіге бөлінеді:
1) Бу ауалық газдандыру процесстері - олардан азот ... ... ... олар ... отын ... ... аммиак
синтезі үшін технологиялық газ (көміртекті тотық конверсиясы және СО2-
ден тазартқаннан соң) қолданылады.
2) Бу ... ... ... бұл ... көміртекті
тотық және құрамында аз мөлшерде метан бар ... ... ... өндірісінде, синтетикалық сұйық отындарда, спирттерде және
сол сияқты орталарда химиялық ... ... ... немесе
толық көміртек тотық конверсия және СО2-ден тазартудан соң тек
сутегі ... газ ... рет ... ... газдандыру өнеркәсібінің орындалуы 1835 ж
Ұлыбританияда алдымен «жарқыратқыш газын» алу мақсатында ... ... ... және ... ... отын ретінде, сонымен
қатар ... ... ... ... және ... және ... ... оксосинтез және синтез спиртіне технологиялық газдар
өндірісі үшін ... ... ХХ ... орта ... ... ... ... дамыған елдерде кең өріс тапқан.
Синтетикалық сұйық отынды ... ... 30-шы ... ... бұл ел ... ... көмір қорына ие болды. 1943-
1944жж ... ... ... ... ... ... жұмыс жасайтын 14 өнеркәсіптік қондырғы жұмыс ... ... ... ... 4 млн т/г ... Сонымен қатар СО
мен Н2 –ден көмірді газдандыру арқылы алынатын ... ... ... жасайды, олардың өнімділігінің қосындысы 600 мың ... ... ... ... (1946-1952ж) жылдары қатты жанғыш
пайдалы ... және газ ... отын ... ... ... ... ... Мысалы, бұрынғы СССР-да 50 ... ... газ ... ... ... ... онда 2500 газ генератор
орнатылды№ Бұл станциялар жыл ... 35 млрд м3 ... ... газдарды өндіріп отырды. Қазіргі уақытта әлемде бірнеше ондық
қатты мұнай ... бу ... ... ... атты ... ... олардың негізгі мақсаты ... ... ... ... ... үшін ... алу болып келеді.
Оттекті отын (қатты мұнай қалдығы) мен ... ... ... СО2) ... ... ... ... өтеді:
1. С + О2 = СО2 + 394,4 МДж/кмоль оттегі;
2. 2 С + О2 = 2СО + 218,8 ... ... С + Н2О = СО + Н2 -132,6; ... ... С + 2Н2О = СО2 + 2 Н2 -89,5 ... ... С + СО2 = 2 СО -175,8 МДж/кмоль оттегі;
6. С + 2Н2 = СН4 +87,4 ... ... СО + Н2О = СО2 + Н2 + 42,4 ... ... ... ... ... құрамын анықтайды.
Газдандырғыш агент – ...... ... газдандыру
температурасына (сұйық күлді жою ... және ... ... жою ... ... ... Генераторлық газдың (СО және Н2) жоғары
шығарылуы су буының ... ... ... есебімен жүргізіледі.
Термодинамикалық анализ көрсеткіші бойынша оттегі қатысымен жүретін барлық
реакциялардың тепе-теңдігі толық оңға жылжытылған. ... тепе ... ... бос ... ... Эндотермиялық реакциялардың тепе-
теңдігі үшін ... ... ... ... ... ... реакцияларда (3,4,5) генераторлық газдан тұтас
компоненттердің шығарылуы ... ... емес ... ... қалыптасу реакциясының рөлі өте аз. Ал басқа
реакцияларды қарастырсақ, олар ... ... ... ... Реакция (4) комбинация (5) және (7) болып келсе, ал реакция (2)
реакция (1) және (5) ... ... ... оттегі шығынымен
генераторлық газдың тепе-теңдік құрамын есептеу үшін реакция (3) және ... 2 ... ... және ... ... және ... мен
оттегінің материалдық балансын шешу керек. Процесстегі оттегінің шығыны газ
генератордың жылулық балансы бойынша ... ... ... ... қатты отынды газдандырудың өнеркәсіп
процессінде ... ... ... және ... ... қабатты
газдандыру, Лурги газ-генераторы сияқты, сығылған қабатты ... ... ... ... ... ... жаңа заманғы аса нәтижелі әдістерінің
бірі – Копперс-Тотцек ... ... ... шаңтәріздес отынның жүру
процессі кезінде қорытушы болады. Бұл газгенизаттың ... ... ... 1-де ... – 1 ... ... шаңтәріздес көміріне арналған
газгенератор
1 – бункер-мөлшерлегіш 2 – ... ... 3 – ... 4 – сұйык
күйінді мен оның түйіршіктерінің шығару түйіні
Бұл сызбада ішінен термокүшті материалмен футерленген, сыртынан ... ... ... бу алынатын көлденең реакциондық камера
көрсетілген. Негізгі заттарды жіберетін форсунка («шілтірлік бас») ... ... ... ... реакциондық камераларда ... ... ... көлемі ≈ 0,1мм) азоттың ағыны шығыс
бункерлерге (1) беріледі, одан ... ... (3) ... ... су ... ... ... камераға (2) бытырайды.
Ағындардың ара қатынасы: 1 м3 О2 – ге 0,05 – 0,5 кг бу. Күл ... ... ... ... (2) ... 1500 – 1600 ... ... камерадағы көмірдің СО2 , СО, Н2 , Н2О және ... газ ... ... ... ... ... ... суытқан кезде органикалық заттар бөлінбейді, сондықтан
газ бен суды тазарту оңайланады. Күл ... ... ... ... ... шығады,салқындатылады және түйіршікті күйінді (шлак)
түрінде жойылады.
Газ котел-утилизаторда салқындатылады, сонымен қатар 10 МПа ... бу ... Газ одан әрі ... шаң бөлшектерін жою үшін
айналып жүруші ... ... ... одан соң ... ... тазалауға
және қайта өңдеуге жіберіледі.
Копперс – Тотцек әдісінің дамуына Тексако әдісінің шаң тәріздес көмір
газ генереторы үлес ... Оның ... ... ... ... ... көмір газ генератордың реакциондық камерасына шнекпен
емес, су ... ... ... ... ... ... (су ара
қатынасы көмір = 0,8 : 1,5). Газдандыру сұйық оттектің берілуімен жүзеге
асырылады. Газ ... ... ... оС ... ... сүйенеді. Күл жүйеден балқыған күйде шығарылады. Күл ... ... ... және шлюз ... ... ... ... судың берілуі газ генератордың жылулығын
төмендетеді. Алайда бұл әдістің ... ... ... су буының
қажеттілігі жоғалады, ал ... бу ішкі ... ... ... үшін ластанған ағын суды калдануға болады, өйткені газ
генераторда кез – ... ... ... СО және Н2 – ге ... бұл ... ... ... мен тастандыларды жоюға, сонымен қатар
әртүрлі сұйық және қатты қалдықтарды өңдеуге қолдануға болады.
Тексако жүйесінің ... ... ... ... терең қайта
өңдеудің гидрогенизациялық процесстері үшін ... алу ... ... қатты мұнай қалдықтарын газдандыруда реакциондық аппарат ретінде
кеңінен ... ... ... ... каталитикалық қайта өңдеу және
тазалау келесі әдістері ... яғни ... ... ... бу ... ... ... табады. Сонымен қоса бұл
процессте генераторлық газдан сутегін бөлу үшін эксплуатациялық ... ... ... ... ... ... қазандық
отынды шығаруды азайту және ... ... ... ... ... ... ... процесс үшін құрамында металл мөлшері өте
көп қатты мұнай қалдықтарын ... ... ... ... ... ... ... қайта өңдеу үшін каталитикалық емес, жоғары
температуралы, ондағы ... ... ... ... ... жеңіл
айналатын «Покс» процессі нәтижелі болады.
Қатты мұнай ... бу ... ... ... ... ... ... келесілерін атап өтуге болады:
1. Ысырапсыз және экологиялық ... қиын ... ... ... ... ... өңдеу мүмкіндігі;
2. МӨЗ-ғы мұнайды терең қайта өңдеу үшін ... ... ... ... процессі үшін сутегін өндіру мүмкіндігі;
3. Сутегінен басқа, СО және ... ... ... газ, ... ... үшін ... ... автобензин компоненті –
метилтретбутилдік эфир синтезін алу ... ... ... ... ...... және ... жоғары
мөлшері бар түйіршіктелген шлакты құнды металлургиялық шикізат ретінде
қолдануға болады.
5. Газдандыру процессінде бір уақытта МӨЗ-да ... ... ... ағын ... сұйық және қатты қалдықтарды мұнай
өңдеуде қолдану мүмкіндігі.
Құбырлы ... ... ... ... ... ... – газ немесе мұнай ... бу ... Газ ... көмірсутектермен қатар сұйық
мұнай өнімдерін де конверсиялауға болады.
Әрине шикізаттың ... ... ... ... ... шығу ... де ... Бұл жағдайда қолайлы шикізат –
метан, оның ... 25% ... бар. ... ... ... 94-99% СН4 тұратын табиғи газ болып келеді. Сондай-ақ
мұнайды қайта ... ... ... ... Отын ... мұнайды терең қайта өңдеу кезінде ... ... ... және ... ... ... газ
қоспалары) алады, олардың құрамында сутегі, ... этан ... ... ... 30-35% ... кезде сутегін алу экономикалық жағынан
тиімсіз, алайда ... ... ... ретінде құрғақ газды
қолдануға болады.
Метан (немесе оның гомологтары) мен оның су ... ... ... өтеді:
СН4 + Н2О ↔ СО + 3Н2 – ... ... ... + nH2O ↔ nCO + (2n+1) ... болған оттегінің тотығы су буымен тотығады:
СО + Н2О ↔ СО2 + Н2 +41,0 кДж
Алынған қорытынды реакция:
СН4 +2Н2О ↔ СО2 + 4Н2 – 165,4 ... жылу ... ... және ... ... ... температура тән: катализаторсыз температура 1300-14000С болуы қажет.
Сонымен қатар шекті көмірсутегінің шексіз ... ... ... және бос ... ... ... ... және сұрыптаушылығын жоғарылату
үшін промоттағыш ... бар ... ... ... Никель
сақтағышта орналасқан (алюминий оксиді, магний және кремний). Оттегінің
тұнуына қарсы тұру үшін ... ... ... ... ГИАП-3,
ГИАП-5, ГИАП-16 және басқа да катализаторлар қолданылады, Мысалы: ГИАП-16
катализаторының құрамында 25% NiO, 46% Al2O3, 14% CaO және 15% MgO ... ... ... ... мм ... тығыздығы 1100 кг/м3 ,
салыстырмалы беті 44 м2/г, кеуектілігі 33% жасайды. Катализаторлар ... ... ... ... және ... ... ... емес, бөлек шикізатқа және су буына түсетіндер оған
дезактивациялаушы әсер етеді. ... ... ... ... ... ... мүмкіндік береді.
Процессті жоғары қысымда да, атмосфералық қысымда да өткізеді. ... әсер ... ... ... ... ... ... қарай
жылжытады, сонымен қатар реакция көлемінің жоғарылауын есте ... ... ... қолдану температураны жоғарлатып, процесстің сұрыптаушылығын
төмендетуге әсер етеді. Алайда негізгі газ қондырғыға қысыммен ... ... ... ... ... соң ... ... газды қайтадан
сығу. Көбінесе 2-4 МПа қысымды жиі қолданады. ... ... ... ... қарсылығын қамтамасыз ету де аса маңызды
болып келеді.
Реактор тік құбыры бар құбырлы пеш ... ... ... жасап тұрған
қондырғыларда қысымы 1,5-2,5 МПа, қабырға қалыңдығы 16-20мм ... ішкі ... ... құбырлар биіктігі 10-14м болады. Пештер
көбінесе төрт бұрышты қима болады, ... ... бір, екі және одан ... ... ... Қондырғы қуаттылығы 30-40 ың тонна сутегін алған
кезде жылына 1-4 блокта ... 170-250 ... ... ... ... жылытады. Реакционды құбырлар радиантты жылу қабылдайды, ал
конвекция жылуын шикізатты қыздыруда және бу ... ... ... ... ... түтіндік газ да бу-шикізат қоспасымен тура
токпен ... ... ... аумағы тор ... ... ... ... ... үшін ... хром-никельді қызуға
төзімді болат 15х25Н20С қолданады.
Каталитикалық бу конверсиясы ... ... алу ... ... ... – 2 ... 2,6МПа қысымдағы газды 300-
4000С дейін жылытқышта(7) жылытады, кейін реакторға (2және 3) ... газ ... ... ... ... (11) газды 400-
5000С дейін қыздырылған су буымен араластырып, пешке(12) бу-газды ... ... ... ... ... ... ... котел-утилизатор(8), бу қыздырғыш(9) және ... ... ... ... ... ... каталитикалық бу
конверсиясы әдісімен сутегін өндіру сызбасы.
1- түтіндік құбыр; 2- күкіртті сутек жұту реакторы; ... ... ауа ... 5- ... ... 6- ауа жылытқыш; 7- ... 8,13- ... 9- бу ... ... ... 12- конверсия пеші; 14- орташа температуралы СО конверсия
реакторы; 15- жылытқыштар; 16- ... ... СО ... ... К2СО3 ... ... ... жылу алмастырғыш; 18- СО2ден
тазартуға ... ... 19- ... 20- К2СО3 регенераторы; 21-
метандау реакторы; ... ... ... ... ... ... котел-утилизаторға(13) барады, онда 400-
4500С дейін салқындатылады. СО газын СО2 ... ... үшін ... темір-
хром катализаторлы, бір сатылы, ... ... ... ... ... соң ... температурасын 230-2500С дейін
котел-утилизаторда(13) және су жылытқышта(15) ... ... 2 ... ... ... ... ... соң құрамында сутегі, оттегі диоксиді, су буы бар бу-газды
қоспа ... (18) ... ... үшін түседі. К2СО3 ерітіндісімен
тазалау нәтижесінде СО2-н және су ... ... ... ... ... ... ... ал сутегін жылу алмастырғышта(25) 3000С
дейін қыздырады, одан соң метандауға (яғни ... ... ... ... ... реакторға(22) жібереді. ... ... ... (25) және тоңазытқышта (23) салқындатады.
Мұнайды қайта өңдеуде құрғақ шекті газды конверсиялағанда сутегінің
мөлшері 95% болады.
Бұндай тазалау ... ... ... үшін ... ... Дизель отынының гидротазалауда 75-90% сутегі
қажет, ал вакуум газойлін гидрокрекингтеу процессінде сутегі 95%-дан ... ... ... каталитикалық бу конверсия әдісімен
сутегін өндіру ... ...... ... өңдеу процесстерінде
тереңдігінің өсуіне байланысты жылдан жылға сұранысы көбейіп жатқан сутегін
өндіру, ... ... ... ... және ... ... ... талаптың өсуі мен энергетикалық отынды күкіртсіздендіру
қажеттілігіне байланысты болып келеді. Жеңіл көмірсутектердің каталитикалық
бу ... ... ... ... ... ... табиғи және
зауыттық (құрғақ және майлы) газдар, сонымен қатар ... ... көп ... ... ... ... 3 сатыдан тұрады: конверсияға
шикізатты дайындау, конверсияның өзі және өнімнен оттегі ... ... ... ... технология шикізаттың сапасына кейбір
талаптарды ... оның ... ... ... ... ... ... 0,3мг/кг дейін), көмірсутек катализаторлық бу
конверсиясының ... ... да, ... ... төмен
температуралы конверсиясының цинк-мыс катализаторы уландырады. Шикізатта
шексіз көмірсутектердің болуы көмірсутекті бу ... ... ... ... туғызады.
Өнеркәсіпте құрамында 95-98% сутегі бар ... ... ... ... ... ... ... оның гидрокрекинг
қондырғысында шығынды ... ал ... ... ...... ... етеді және экономикалық пайдалы емес.
Көмірсутегінің бу конверсиясын оның көміртегінің катализаторда тұнуын
сақтап ... ... ... ол оның ... ... ... ... гидравликалық қарсылықты жоғарлатады. Бұл процесстің алдын алу
үшін көмірсутектің бу ... ... су ... ... минимал
шығынын ұстап тұру керек. Теориялық жағынан шығын 2:1 төмен болмауы керек.
Алайда жылу беруді жақсарту үшін ... 1м3 ... ... ... ... практикада сутегі қондырғысында шикізатты тазарту алдында 3
типтік ... ... ... ... ... ... тазалау;
бір стадиялы цинк оксиді жұтқышы негізінде күкірт қосылысының жұтылуы (егер
тек термиялық берікті емес күкірт қосындылары болса); екі ... ... жою ... ... ... цинк ... күкіртсутектің
жұтылуының деструктивті гидрлеуін қосып есептейді.
Жаңа заманғы сутегін өндіретін қондырғының қуаты күніне 300000м3-тен
3млн м9 ... ... ... ... 2-3МПа арасындағы жұмысшы қысымы
тән.
Қондырғы келесі ... ... ... ... ... шикізатты күкірт қосындысынан тазарту аппараттары, бу қыздырғыш,
ижекторлы араластырғыш); бу ... (бу ... пеші және бу ... ... ... ... конверсиясы (орташа және ... ... ... ... газды оттегі
диоксидінен тазарту (калий карбонатын, регенерация және т.б. ... ... ... және ... ... ... сызбасы сурет – 3 көрсетілген.
Сурет - 3 Көмірсутектің бу ... ... ... өндіру қондырғысының технологиялық сызбасы
1 – түтіндік құбыр 2 – гидрлеу реакторы 3 – ... ... ... – ауа ... 5 – ... ... 6 – жылу алмастырғыш 7 – инжекторлы
араластырғыш 8 – бу ... пеші 9,19 – ... 10 – ... (газды) 2,6 МПа қысымға дейін компрессорда(9) сығады,
пеш(8) секциясының конвекциясында ... ... ... дейін
жылытып, реакторға (2 және 3) күкіртті қосылыстардан тазарту үшін беріледі.
Тазартылған ... ... ... ... қыздырғышта
қыздырылған, пеш(8) секциясының конвекциясында орналасқан, су буын қосады.
Алынған бу-газ ... бу ... ... ... ... бу конверсия процессі катализатормен толтырылған және пештің
радиантты секциясында бір, екі немесе бірнеше ... ... ... ... ... ... және екі жағынан да жылытылатын тік
құбырлы реакторда жүреді. Процесстің ... ...... ... ... Температурасы 400-5000С бу-газ қоспасы
реакциондық құбырға жоғары коллектор арқылы беріледі, ал ... ... ... ... ... пештің(8) күмбезінде орналасады, ал түтіндік
газдар жоғардан төменгі азбандыққа түсіп, ... соң ... ... ол пештің шетінде орналасқан, ... ... ... ... ... Пеште отын ретінде күкіртті қосындылардан
тазартылған ... ... ... газ қолданады. Жануға ... ... ... жылу алмастырғыш(6) арқылы түседі, онда ол түтіндік
газбен ... ... ... соң ... газ түтін жұтқышта(5)
жұтылып, атмосфераға түтіндік құбыр(1) арқылы шығады.
Бу котел-утилизаторда (10) ... ... ... газ ... ... оттегі оксидінің диоксидке темір-
хромды катализатор үстімен реакторға(11) түседі. Температураны 230-2600С
дейін котел-утилизаторда және су жылытқышта(12) ... соң ... ... оттегі оксидінің диоксидке цинк-мыс катализатор үстімен
реакторға(13) беріледі.
Сутегі, ... ... және су ... ... одан әрі ... 1040С дейін салқындатып, абсорберге(14) оттегі диоксидінен
калий карбонатының ыстық су ерітіндісімен тазартуға жібереді.
Оттегі диоксидімен қаныққан ... ... ... онда оның қысымы шамамен 2,0-ден 0,2-0,4МПа дейін төмендейді, содан
соң регенераторға(16) ... ... ... жылу ... нәтижесінде және ерітіндінің қысымы төмендеуінен оттегі диоксиді
шығып, су буымен бірге атмосфераға шығады.
Сутегі ... газ ... 3000С ... ... метандау реакторына(17) түседі, онда ... және ... ... оттегі метан қалыптастырып гидрленеді.
Метандаудан соң сутегі жылу алмастырғыш аппараттарды(6 және 12) 30-400С
дейін салқындатылады және кейін ... (18) ... ... бөлінеді. Сутегін тұтынушыға қажет қысымға дейін (әдетте 4-15МПа)
компрессорда(19) ... ... ... және 2,2-2,4 МПа ... ... ... ... газдың шығымы 1м3 алынатын техникалық
газға 1,03-1,05м3 құрайды; су буының шығыны – 1м3 ... ... ... жұмысының ерекшелігі, қауіпсіздік ережесінің қатаң
сақталуының және қысымда жұмыс жасайтын аппараттардың ... ... ... оның ... ... бар және улы ... ... келеді. Сутегін өндіру үшін көмірсутекті
каталитикалық бу конверсиясының қондырғысы гидрокрекинг қондырғысының
құрамдас ... ... ... оның құрылысы шамамен гидрокрекинг
қондырғысының құнының 25-30% құрайды.
Гидротазалау.
Катализді риформингте жоғары октанды ... ... ... ... ... ... белгілі. Риформинг процестің жүру жағдайлары
неғұрлым қатаң болса соғұрлым ... ... ... ... ... риформинг катализаттың немесе кез келген басқа компоненттің оның ... ... ... ... жағдайы қысымның төмендеуімен және температураның
өсуімен аныкталады. Бұл жағдайда ... ... ... ... ... ... қатаңдықтық өсуі катализатордың активтілігін
және тұрақтылығын төмендетеді, ал ... ... ... ... ... ... ... Күкіртті мұнайларды өндегенде
жинақталған күкірт катализаторды уландырады. Шикізаттың құрамында ... ... аз ... ... ... сайын соғұрлым катализатор ұзақ
уақыт активтілігін сақтайды. Ең күшті ... ... ... ... ... ... күкіртті қосылыстар. Сондықтан
риформингтің алдында шикізатты гидротазалауға ұшыратады.
Мұнай өнімдерді ... ... ... ... ... өте маңызды. Гидротазалау процесті ... ... ... ... ... мақсатында колданады. Гидротазалау
кезінде бір ... ... ... ... гидрлену арқылы
сәйкес шектелген қосылыстар түзіледі.
Гидротазалауды әдетте гидрлеуші ... ... ... ... ... талап – каталитикалық
уларға, әсіресе күкіртті қосылыстарға тұрақты болуы. Процестің тиімділігі
катализатордың активтілігіне тәуелді.
Гидрокрекинг процесі, оның ... – ол ... ... ... өнімдерін (жанармайды, керосинді,
дизель отынын) алу үшін, сонымен қатар С3 – С4 қойтылған ... ... ... ... ... болатын, мұнай шикізатын
сутегімен өңдеуде қысым ... алу үшін ... ... процесс.
Гидрокрекинг мұнай өнімдерінің кең түрдегі ассортиментін алуға мүмкіндік
жасайды – ... ... ... ... шикізатынан, тиісті
катализаторларды және шартты таңдай алу арқылы және мұнай өңдеудің ең бір
тиімді және ... ... ... ... ... ... ... өнімдерінің сипаттамалары
өте күшті деңгейде катализатордың қасиеттерімен, оның гидрленуімен және
қышқылдық ... ... ... ... және ... мәніне байланысты бір
немесе екі сатыда іске ... ... ауыр ... үшін ... екі ... ... сатыда шикізаттың молекулярлық массасы бір шамаға төмендейді
және оның сутегімен қанығуы жүреді, және ... ... ... жойылады.
Екінші сатыда дайындалған шикізат сутегінің қысымы мен ... ... ... катализаторларда терең крекингке ұшырайды.
Гидрокрекингтң іс жүзінде 400-4500С температурада және ... ... ... – 5 гидрокрекинг процестің принципті схемасы келтірілген.
Шикізат 84-140 атм ... 290 – ... ... ... ... ... реаторға жіберіледі. Катализатордың қабатынан
өткен кезде шикізаттың шамамен 40-50 %-ті ... ... ... (2000 С-ға ... ... ... ұшырап түзіледі.
Бірінші реактордан шаққан көмірсутекті қоспаны салқындатады, сығады
және сепаратор арқылы өткізіп сутегін бөледі. ... ... ... ... ... ... айдау процесіне барады. Бірінші
реактордың өнімдері ректификациялық колоннада бөлінеді.
Айдау поцесінің қалдығын қайтадан сутегі ... ... ... ... ... ... бұл қоспадағы заттар гидрлену, крекинг
және риформинг реакциялардан ұшырағанына байланысты екінші реакторда бұл
процестер қатаңдау ... ... ... мен ... ... ... ... қоспа сутегінен босатылып фракцияланады.
Өнеркәсіптегі гидрокрекинг.
Өнеркәсіптегі мақсатты бағытта іске ... ... ... бөлуге болады:
1. Жанармай фракцияларының гидрокрекингі – мұнай газын алу
мақсатында С4 – С5 ... ... ... ... үшін және ... жанармайының жеңіл жоғары октанды
компонентін алу үшін іске асырылады.
2. Орта дистелляттардың гидрокрекингі ... ... және ... ... қайнау температурасы 200 – 3500С жанармай және
реактивтік отын алу мақсатында іске ... ... және ... газойлдардың гидрокрекингі, кокстену
газойлдері, катализдік крекинг ...... және ... ... алу ... іске ... Ауыр ... дистеляттарының гидрокрекенгі – реактивтік және және
дизель отындарын, жанармайларын, аз күкіртті қазандық ... ... ... үшін ... алу ... ... Жанармайдың октандық санын көтеру мақсатында селективтік
гидрокрекингілеу; реактивтік және ... ... суып ... ... ... ... фракциялардың түсін,
тұрақтылығын жақсарту және суып қалу температурасын төмендету
үшін іске ... ... ... ... ... ... және
жанармайдың крекингінің комбинацияланған процесі түзіліп, өнеркәсіптік
қолданыс тауып, ол ... елде ... ... ... ... процесте шикізат – ауыр жанармайлық фракциялар – оларды риформинг
алдында гидротазартумен біріккен гидрокрекингке ұшыратады. Гидрокрекингтің
гетероорганикалық ... ... ... - 20℅ - ке ... ... ... құрамында сақтайды (изокомпонент)оларды ректификация
арқылы бөліп шығарады. Ректификациядан кейінгі қалдық,бастапқы шикізатпен
салыстырғанда, құрамында ... ... ... және ... циклоалкандардың көтеріңкі
құрамымен сипатталады, яғни катализдік ... үшін ең ... ... ... ... және сутегінің өнекәсіпте қолданылуы
Мұнай - ең маңызды сұйық пайдалы қазба. ... оны ... ... ... ... зардабын тигізеді. Жыл сайын дүниежүзілік
мұхитқа 10 млн тоннадай ... ... ... ... ... түсірілген фотосуреттер, мұхиттар мен теңіздерде тікелей
жүргізілген бақылау нәтижелері мұхит бетінің ... 1/3 ... ... ... Бұл ... әлем ... үлкен зардап келтіреді.
Мұнай мұхиттағы ірі сүтқоректілер: китке, дельфинге, итбалыққа және
құстарға зиян келтіреді. Егер ... су ... ... ... ... терісіне дақ түсірсек ондай тері ... ... Сол ... ... құс та суықты көтере алмайды. Онымен ... ... ... ... мұнай тамшыларын жұтып, уланады. Мұнаймен
уланса кит те өледі. Сөйтіп, мұнайдан теңіз әр түрлі ... ... ... ... ... ғылымның ең күрделі проблемасы болып
табылады. Мұнайдың анорганикалық түзілу теориясын ... бірі ... 1877 жылы ... Оның ... ... ... көмірсутектері жер
астында металл карбидтерінің сумен ... ... ... мұнай құрамындағы көптеген әр түрлі құрылымды көмірсутектердің пайда
болуына карбид теориясымен түсіндіру мүмкін емес.
Мұнайды жер қойнауынан алу үшін әр ... ... ... тісті конустардан тұрады. Жыныс бетінде қозғалғанда оларды майдалайды
және ... ... ... ... ... ... ... Жұмыс
кезінде қашау турбо бұрғы немесе электр бұрғысы арқылы үнемі ... ... ... ... қашаумен бірге жер астынан көп сатылы турбина немесе
электр қозғалтқышын түсіреді, олар ... іске ... Бұл өте ... ... ... майда ұнтақталған жыныстарды оған бұрғылау құбырлары арқылы
сазды ерітінді жіберіп, ... ... Бұл ... бұрғылауда
маңызы өте зор.Оның көмегімен бұрғылау инструменттері салқындатылады, жер
беті цементтеледі.Бұл оның бұзылуынан сақтайды және ... ... ... ... ... ... бұрғылау 6–7 км. тереңдікке шейін
жүргізіледі. Өнім қабатына жеткенде оған ... ... ... ... мен
ысырмамен және штуцериен жабдықталған құбырлар коллоннасын түсіреді,ол ашық
фонтан болдырмас үшін қажет.
Мұнай ... ... ... ... ... ... зор
үлеске ие: оның адамзат пайдаланатын қуат көздері ішінде 48% ... бұл ... ... ... ... ... және атом ... қуат көздерін пайдалануының өсуінен кеми береді.
Химия мен мұнай-химия ... ... ... ... ... ... ... майлар үшін ғана емес, синтетикалық
каучук, синтетикалық талшықтар, пластмасс, жуу ... ... т.б. ... өндірістің 8%-нан астамы) өндіру шикізат көздері
үшін өсуде. Осыларды шығаруға бастапқы заттар ... көп ... ...... ... ... бутан, пентан, гексан, және
жоғарымолекулярлықтар (10-20 атомды молекулалы көміртектер), циклогексан;
ароматты көміртектер – этилен, пропилен, бутадиен; ... ... ... ... есептеп жатпастан мұнай мен газды
күн сайын, сағат сайын қолданады. Күнделікті тіршілігіміздің өзінде қаншама
мұнай мен ... ... ... шам ... ... машинамен,
қоғамдық көлікпен, ұшақпен, кемелермен жүреміз. Ракеталар да барлығы мұнай
мен газды пайдаланады. Әлемнің ең ірі кен ... ... ... ... бес мың метр ... ... ... он мыңдаған мұнайдың
скважиналары бұрғыланған. Миллиондаған бұрғылаушы және ... жер ... ... мен ... жер ... тартып, сорып,
мұнай өнімдерінің құбырлары мен газ құбырлары дамыған елдер территориясына
еніп тірі организмдегі қан ... ... ... ... ... ... ... Көмірсутек шикізаттары тиелген
танкерлер қазіргі ... жүк ... ... қатаң графигінде
Дүниежүзілік мұхит
акваториясында бағыт алуда. Үшінші мың жылдыққа аяқ баса отырып, ... де ... мен ... ... өзінің ең қажетті жер бетіндегі және
космостағы проблеммаларын шешуге тырысуда. Бір ... ... ... ... ... ... ... бойы тұрғызып, сақтаған мұнай мен газ
қорын тоқтаусыз қолдануда, мұнай мен газ ... жылу ... ... ... алады.
Сутегіні көптеген маңызды органикалық және бейорганикалық
өнімдерді синтездеу кезінде қолданылады. Өнеркәсіпте сутек метанда
конвергенциялау (CH4+H2O=3H2 + CO) ... суды ... (2H2O =2H2 ... ... ашылады. Мұнай және химия өнеркәсібінде қосымша өнім ретінде сутек
бөлінеді. Лабараторияда сутекті сұйытылған тұз (HCl) немесе күкірт (H2SО4)
қышқылдарына мырышпен әсер етіп ... ... ... ... ... ... ... өндіріледі. Сутек, аммиак, тұз қышқылы, жасанды сұйық отын
алуда, майларды гидрогенезациялауда, металдарды ... ... ... ... гидротазалау мен гидрокрекингісінде, тағыда
басқа қолданылады. Атом энергетикасында изотоптары маңызды орын алады.
Сутекті экологиялық таза орын ретінде қолданудын болашағы зор
(2H2+O2=2H2O).
1.4 ... ... ... мен ... ... ... тағайындалуы: МӨЗ-дағы түтіндік газдан ... ... алу және ... ... ... (термиялық
гидродеалкилирлеу, каталитикалық риформинг, гидротазалау және ККФ).
Криогендік ...... ... ... ... ... ең ... шешімі.
Өнімдер: 90-98% дайын тазартылған сутегі. Сонымен қатар сұйытылған
пропан-бутан секілді құнды өнімдер болуы мүмкін.
Процесстің сипаттамасы: Криогендік ... ... ... саты ... ... және ... ... газды қажетті
тазартудан соң қабырға пластиналы (1) жылуалмастырғышта сутегімен және
отынды газбен салқындатады жиі ... ... ... ... (2) ... оның ... ... салқындатады және
қабырға пластиналы ... (3) жиі ... ... ... екінші сепараторда (4) бөледі, одан соң
газ (салыстырмалы ... ... 2 ... да ... ... қондырғысы ... ... ... арқылы жұмыс жасайды және сутегін 96% тазалықпен
өндіреді. ... ... ... ала ... оны судан және де басқа
қоспалардан тазартады, өйткені олар ... ... ... ... ... ... ала тазартудың сызбасы бойынша қосымша
өнімдер алуға болады. ... ... ... мен ... ... ... ... бір, екі немесе үш сатылы ... ... ... ... Сутегін бөлудің қарапайым коэффиценті – 90-96%.
Экономикалық көрсеткіштер:
Сутегін криогендік ... ... ... ... – одан ... ... ... сұйытылған пропан-бутан алу ... ... ... технологиямен салыстырғанда криогендік
процесс ең ... және ... ... ... да ... ... ... бөлу құрамында 80% сутегі бар және артық қысымы 80 ... ... ... ... ... ... 13 ... және жеңіл көмірсутектерді криогендік бөлу
Процесстің тағайындалуы: жоғары ... ... бөлу және ... ... газдан С2+ сұйытылған көмірсутегін бөліп алу.
Процесстің сипаттамасы: Бұл процесс – ... ... ... ... алу және ... 10-80% ... ... этан, пропилен, пропан және бутан) тұратын үрленген газды ... ... ... ... ... сығады және ... ... және ... да аз ... ... ... тазалайды (1).
Тазартылған шикізат көп ... ... мен ... беретін
жылуалмастырғышта (2) жиі конденсацияланады. Шығарылған сұйық ... үшін ... (3) ... ал ... ... ... ... суыту арқылы тазалайды. Метан, басқа да қоспалар
мен алынбаған өнімдерді отынды ... ... ... ... газ және ... калорийлі отынға бөлінеді. Жүйеге салқын жасыған
тоңазытқыштың жобасы (5) ... ... С2+ ... ... ... ... ... шикізаат пен тауарлық өнім – этан,
этилен, ... ... ... ... ... ... ... – 267 мыңнан 4 млн м3/тәу-тен
жоғары. Шикізаттың қысымы төмен болуы ... (1,04 МПа). ... ... 95% ... болуы мүмкін, этан және одан да ауыр компоненттер
одан да жоғары. Сутегі 95% -дан жоғары бөлінуі мүмкін.
Экономикалық көрсеткіштер:
Сутегін және ... ... ... ... экономикалық әсер
береді, әсіресе этилен және ... ... ... ... құны
салынған құнды ақтайды. Сұйық көмірсутекті шығарудың жоғары коэффиценті
шикізат компрессиясының келесі ... ... отын ... қысымына
дейін шығынсыз жетеді. Энергия бөлінулер ... ... пен оның ... ... ... келеді. Жоғары
тазартылған сутегі ... ... ... ... ... ... ... жасау кезінде шығынның қарапайым есесін
қайтару уақыты 2 жылдан кем емес ... ... ... ... ... 5 криогендік жүйе түтіндік ... ... ... ... газын, кокстеу және МӨЗ-
дағы отын ... ... ... 1987 ... ... технологиялық
процесстің және салқындатудың бірнеше сызбасы қолданып ... ең ... 2001 ... ... іске қосылған.
Сутегін алу процессі
Процесстің тағайындалуы: Гидротазалау, гидрокрекинг, басқа да мұнайды
қайта өңдеу, мұнай химия процесстері үшін және ... ... ... ... ... ... газ, ... түтіндік газ, сұйытылған пропан-бутан
және жеңіл нафта.
Өнімдер: Жоғары тазартылған сутегі (99,5%-тен ... СО, ... ... және қондырғының рентабельділігін жоғарлату үшін
электроэнергия өндіріледі.
Процесстің ... ... ... ... ... ... тазартады, бумен араластырып, синтез-газға пеште (2) ... ... ... 2-5 МПа және температура 800-9500С.
Uhde фирмасының бу конверторының құрылымы – бұл төбелік жанарғылы,
ортадан ... ... ... ... қорытпа құбырлы, агрегатқа жоғары
сенімділік береді. Содан соң бу барабанынан тұратын котлеутилизаторда ... ... ... ... ... ... ... қысымды өте
ысытылған бу пайда болады.
СО-ның конверсиясын бір ... ... ... температуралы
реакторда (4) жүргізеді. Содан соң ... ... ... адсорбция
блогында тазартады, онда сутегінің тазалығын 99,9% және одан да ... ... ... фирмасының бірегей «салқын» шығу тарақшасының конверторы әемдік
масштабта ... ... ... ... сутегі
қондырғыларын өндіруге және қанауға (эксплуатировать) мүмкіндік береді.
Экономикалық көрсеткіштері:
Шығынның қарапайым көрсеткіші ... ... ... ...... ... ... Процесті аналитикалық бақылау
Мұнай өнімдерінің сапасын талдау
Мұнай және ... ... ... ... ... бір ... сай ... Олардың негізгі сапа көрсеткіштері – құрамы және физико-химиялық
қасиеттері. Бұл көрсеткіштерді анықтау үшін анализатор құралдары
қолданылады, оларды лабораториялық және өнеркәсіптік деп ... ... ... ... ... ... ... өнімді таңдау, оларды
лабораторияға жеткізу, талдауды жүргізу және оның нәтижесін өңдеу белгілі
уақыт шығынын қажет етеді. Сондықтан көбінесе өнеркәсіптік ... яғни ... ... ... ... ... мән ... әрекет етуге қатысты, көп жағдайларда жұмыстың үздіксіз
сипаттамасы оларды тек технологиялық процесстерді автоматты бақылауда ғана
емес, бұл ... тіке ... да ... ... ... өнімдерінің сапасын көрсететін физико-химиялық қасиеттері және
әртүрлі сипаттамалары анализатордың жұмыс принципіне негізделген әртүрлі
әдістермен зерттеледі. Анализаторлар түрлері бойынша механикалық,
оптикалық, электрохимиялық, ... ... және т.б. ... Бұл үшін ... ... құрамында арнайы дайындау
құрылғылары (блок) болады. Сұйықтық ағыны құрылғы арқылы технологиялық
құбыр аймағында жасалған қысым өзгерісінің әсерімен қамтамасыздандырады.
Төменде ... ... ... ... ... көрсеткіштері мен әдістері
көрсетілген.
Потенциометрлік талдау әдісі. Ерітінді электролиттерінің сапалы
көрсеткіші әр түрлі иондар ... ... ... ... ... кезде қолданылады. Бірінші кезекте бұл ... ... ... өлшеу жатады, ол ерітіндінің қышқылдық және
сілтілік ... ... Су ... бұл ... ... көрсеткішімен анықтауға болады, ол рН белгісімен
белгіленеді.
Белгілі ... ... ... қатты қышқылдықтан қатты
сілтілікке өзгеруі бейтарап ерітінді арқылы өтуі рН-тың 2-ден 14 бірлікке
дейін өзгеруіне ... ... рН ... ... ... ... ... мысалы су тазартқыш құрылысында және тағы басқа ... ... ... ... бақылау кезінде алынатын
күкірт қышқылының концентрациясын өлшеуге қолданады.
Сурет – 6 ... ... - ... түтік 2 – ұштық 3 – HCl ...... ... 5 - тығын
Потенциометрлік талдау әдісінің мәні ... ... ... ... және ... ... тұратын электродтық жүйені
өлшеуге негізделген. Өлшеуіш электродының шамасы ерітіндінің рН ... ... ... ... ... Өнеркәсіптік рН-метрлерде
өлшеуіш ретінде әйнек электродты қолданады, ол литий әйнегінен жасалған
ұштығы (2) бар ... ... (1) ... ... пен ұштық HCl (3)
ерітіндісімен толтырылған, оған хлорид ... ... ... ... (4) ... ол тығын (5) арқылы шығарылады.
Бақылайтын ерітіндінің рН-тың бірлікке өзгеруі оның ... ... Е-ге және 58мВ ... ... Е ... ... электродтың ерекше қасиеті агрессиялық сұйықтардың әрекетіне бекем
болып келеді.Негізгі кемшілігі – ... ... ... бұл оның ... ... қиындатады.
Сурет – 7 Зерттелетін ерітінді мен хлор-күмісті электродтың
байланысының сызбасы
1 – күміс байланыс 2 - AgCl тұзының кристалдары 3 – ... 4,7 – ... ... 5 - КСl ... 6 – ыдыс 8 – ... ... құрылғы ретінде әдетте хлор-күмісті және каломельдік электродтар
қолданылады. Қосалқы электродтардың құрылысының ерекшелігі – ... ... ... ... ол ... кілт ... ... арқылы жүргізіледі, онда негізгі рөлді КСl ерітіндісі
атқарады. Сурет -7 зерттелетін ... мен ... ... ... ... (3) ... ... (1) орнатылған. Оның
жан-жағындағы кеңістік AgCl тұзының кристалдарымен толтырылған. Ұсақ
саңылаулы қалқа (4) тұз диффузиясын, ыдысты (6) толтыратын және
электролитті кілттің рөлін ... КСl ... ... пен ... ... (8) байланысы оған үздіксіз ұсақ
саңылаулы қалқа арқылы КСl ерітіндісінің өтуін қамтамасыз етеді.
Ерітіндінің ағу шамасына байланысты ... (6) ... ... – 8 ... ... ... өлшеу сызбасы
рН-метрдің электродты жүйесін өлшеу үшін статикалық компенсация әдісін
қолданады, мұнда өлшеуіш шынжырдағы ток күші ... ... бұл ... үлкен қарсыластығы кезінде өте маңызды: өлшенетін ЭДС Ех
электронды күшейткіште жүк тиеу резисторында RH шығыс тогы Iвых жасалғанда
кернеудің түсуімен тепе ... ... ... ≈ Iвых ... күші ... ... оның ... рН бірлігімен
градусталған.
1.7 Дипломдық жоба тақырыбы бойынша арнайы сұрақ
Қазіргі заманға сай өнеркәсіптегі сутегі ... ... ... бар?
Сутегін алудың негізгі тәсілі – газ немесе мұнай ... бу ... Газ ... көмірсутектермен қатар сұйық
мұнай өнімдерін де конверсиялауға ... ... ... бу конверсия әдісімен сутегін
өндіруде шикізат ретінде табиғи және зауыттық (құрғақ және ... ... ... ... қолданылады. Бұл көп таралған сутегін өндіру әдісі
3 сатыдан тұрады: конверсияға шикізатты дайындау, ... өзі ... ... ... жою. ... ... қолданылатын технология
шикізаттың сапасына кейбір талаптарды қояды, оның ... ... ... (газдарда 100мг/м3, бензинде 0,3мг/кг ... ... бу ... ... ... ... ... төмен температуралы конверсиясының цинк-мыс катализаторы
уландырады. Шикізатта шексіз ... ... ... ... ... көміртекті бөлінгіштердің жиналуын туғызады.
Зауыттық практикада сутегі қондырғысында шикізатты тазарту ... 3 ... ... ... күкіртті сутектен моноэтаноламинмен тазалау; бір
стадиялы цинк оксиді жұтқышы негізінде күкірт қосылысының жұтылуы (егер ... ... емес ... қосындылары болса); екі сатылы ... жою ... ... ... цинк ... ... ... гидрлеуін қосып есептейді.
Жаңа заманғы сутегін өндіретін қондырғының қуаты ... ... м9 ... ... ... ... ... арасындағы жұмысшы қысымы
тән.
Қондырғы келесі секциялардан тұрады: шикізатты дайындау (компрессор,
жылытқыш, шикізатты ... ... ... ... бу ... араластырғыш); бу конверсиясы (бу конверсия пеші және бу котел-
утилизатор); оттегі оксидінің ... ... ... және төмен
температуралы конверсия ... ... ... ... ... ... карбонатын, регенерация және т.б. ... ... ... және ... ... жұмысының ерекшелігі, қауіпсіздік ережесінің қатаң
сақталуының және қысымда жұмыс жасайтын аппараттардың қаналу ережесінің
сақталуын қадағалау, оның ... ... бар және улы ... ... ... Сутегін өндіру үшін көмірсутекті
каталитикалық бу конверсиясының қондырғысы гидрокрекинг қондырғысының
құрамдас бөлігі болып келеді; оның құрылысы шамамен ... ... 25-30% ... ... ... негізгі процестерін автоматтандыру.
Жаңа заманғы мұнай ... ... ... ... процесінен тұрады. Олар класстарға, ал ... ... ... ... ... : қыздыру, суыту, айдау (дистилляция), ... ... ... ... ... крекинг, риформинг, изомерлеу,
алкилирлеу, пиролиз, дегидрлеу, гидрогенезациялау.
3) ... ... ... ... ... адсорбция)
4) Гидромеханикалық: сұйық және газ алмасу, араластыру, ... бір ... ... бір ... ... ... ... жүреді: қыздыру және құбырлы пештің жылан тәріздес
құбырында өнімнің араласуы (жылулық және ... ... ... және тұрақты мұнай ... ... ... жылулық) әртүрлі процесстер күрделі ... ... ... түрлері әр түрлі, бірақ олардың ... ... ... класстарына негізделген.
Жылулық процестер аппаратына құбырлар, жылуалмастырғыштар,
тоңазытқыштар, ... және т.б. ... ... ... процестері
ректификационналық, абсорбциялық және басқа да ... ... ... ... ... ... ... жеке
аппараттардың шешу жолдары көрсетілген.
Реакторлардың ... - ... ... ... негізгі
аппараты болып келеді. Оларды автоматтандыру қауіпсіздік ... ... ... себебі олар жоғары жылдамдықта, жоғары ... ал ... ... ... қысымда жүреді және де ... ... ... ... – 10 ... отынның гидротазалау қондырғысының ... ... ... сызбасы көрсетілген, ... ... ... ... және ... ... жойылады. Бұл
процестің тиімділігінің көрсеткіші ретінде гидротазаланған ... ) ... ... ... тұрақталынған шикізат (1-1...1-5 поз.) циркулярлық сутегі
құрамдас газ және газ-шикізатты қоспа үшбұрышты ... ... ала Т ... ... П ... ... ... қыздырылады (температура реттегіш поз. 3-1...3-6 отынның пешке
берілуін қадағалайды ), одан соң Р-1 және Р-2 ... ... ... бар ... отын ... газдың сутегімен қосылады.
Реактордың жұмысы кезінде олардың жылулық режимін қадағалауға
ерекше ... ... ... ... көп зоналы термоэлектрикалық
түрлендіргіш құралған, олар көп ... ... ... (поз. ... 4-2 және 7-1, 7-2) ... Көп ... ... сыртқы
қабырғасының да температурасы өлшенеді (поз. 5-1...5-13, 6-13... 6-13)
Катализатордың жағдайын (кокстену ... ) ... ... шыққан кездегі қысымның өзгеру айырмашылығымен бағаланады (8-1...8-
2).
Реакцияның ... ... ... оның ... ... қоспаны
жылуалмастырғышта қыздыруға қолданылады, ал оларды бөлу ауа (Х-1) және су
(Х-2) тоңазытқышында суытқан соң, жоғары (С-1) және ... (С-2) ... ... ... ... газ ... ... – гидрогенизат, С-2 сепараторында құрамында компоненті көп
ерітілген ... ... ... Гидротазаланған дизельдік отын
сепаратордан (С-2) тұрақтандыруға ... ... ... ... ... ... газдың шығынымен есептеледі.
Деңгейдің жоғалуы дабылдама беріледі (поз. 10-5...10-7 және 11-5...11-7),
дәл ... ... ... үшін де дабылдама беріледі.
Жоғарыда көрсетілген мысалдарға қадағаланатын, реттелетін және
дабылдама жүретін ... ... ... ... сәйкес қондырғылар
мен реттегіштің тек кейбір бөліктері көрсетілген.
1.9 Еңбекті қорғау
Мұнай және ... ... өте ... және зиянды болып келеді.
Мұнайды қайта өңдеудің технологиялық процестері жоғары температурада ... ... ... Сол ... мұнай өңдеу өнеркәсіптерінде
қауіпсіздік шараларына көп көңіл бөлінеді.
Әрбір зауытта және әрбір ... ... тән ... ... және электр қауіпсіздігінің нақты ережелері болады және олар міндетті
түрде өндіріс орнында ... ... ... ... ... ... ... құрамын және технологиялық процестің ерекшеліктеріне
байланысты қауіпті ... ... ... және ... ... ... температурада буланады, олардың жоғары
жағында белгілі мөлшерде бу болады, ал олар ашық отта тез ... ... ... ... ... ... буы мен газ ауа ... қоспамен толтыру міндетті емес, тек өткізгіш құбырдың бөлек ... ... ... ... ... ... ... және мұнай өнімдерінің құрамында токсикалық қоспалар
болады және олар теріге тигенде ... ... ... ... зиянды
әсерін тигізеді. Соның ішінде ең қауіптісі – бензин. ... ... ... ... өткір иісті. Ауадағы бензин буының үлкен концентрациясы
әсерінен адам тез уланады және ол өлімге ... ... ... ... ... ... буланған адам алғашында басы айналып, ауызы құрғап, есінен
танып қалады.
Күкіртті мұнайды айдау кезінде мұнай ... ... өте улы, ... әсер ... ... болады. Ол өте аз мөлшерде әсер етеді.
Күкіртсутегінің көп мөлшердегі концентрациясының иісі ... ... ... ... ... ... ... белгілері: көздің
бұлдырауы, жүрек айныйды, жарықтан қорқу, ал қатты улану кезінде ... тану ... ... ... апат пен келеңсіз жағдайларды болдырмау
үшін ... ... ... ... мен ... сөзсіз
орындауын қамтамасыз ету керек. Жұмысқа қабылдаушының барлығы міндетті
түрде ... ... өрт және газ ... ережелерін өтіп,
қабылданған ережелерді жатқа білуі керек. ... ... ... мен ... ... ... және ... құрылғысының өзгеру жағдайына басты назар аудару қажет.
Бензиннің, күкіртсутектің, жанғыш газдардың және ... да ... ... ... ... бар бөлмелерде токсикалық немесе
жарылғыш заттың ... ... бара ... ... хабарлап
отыратын арнайы құрылғы орнатылады.
Өндірісте жұмыс істейтін жұмысшылардың ... ... ... жолындағы күрестің тиімділігі көп ретте жазатайым оқиғалардың болуы
және оның себептерін жан-жақты зерттеу ... де ... ... ... ... ... ... кәсіпорындағы қауіпсіздік
техникасының жағдайын барынша объективті түрде ... және ... ... ... ... ... шараларын жасауға мүмкіндік
береді.
Әрбір жазатайым оқиға технологиялық ... ... ... ... ... ... болып табылады. Кез келген жазатайым оқиғада
көптеген себепші факторлардың арасынан тікелей тудырушы ... ... ... ... ... ... пен қауіпті жағдай жатады.
Қауіпті әрекет – жұмысшының нақты жағдайжағы кәсіптік қимыл ... ... ... ... жағдай – өндірістік ортаның қабылданған нормаға сәйкес ... және оның ... ... жұмыстарын дәл дабыл және
басқада сұрақтар, инструктаж көлеміне кіретін ... ... ... мамандығына сәйкес келуін анықтау кезінде міндетті түрде ескеру
керек.
Кез келген жарақат алу, әдетте ... ... ... ... ... оның салдары көбінесе ... ... ... ... өз-өзіне сенімділігіне байланысты.
Өзінің өндірістік міндетті ісін белсенді түрде, бар ... ... ... ... байқаған. Ынжық және жинақы емес
жұмысшылар апаттық жағдайларға жиі ұшырайды. Олар апатты жағдай мен ... ... ... ... ... ынтымақтың болмауы, алауыздық пен ұрыс-
керіс жұмыс істеушілердің назарын басқа жаққа аударады, олардың дәл ... ... ... Осылар жазатайым оқиғалардың болуына жиі әсерін
тигізеді. Сондықтан қауіпсіз ... ... егер сен ... ... қауіпсіздік шараларын бұзғанын байқасаң, немқұрайлы қарамай, оны
қауіптен сақтандыр деп айтылған.
Өндіріс орнында қауіпсіздік техникасы, санитария және өрт қауіпсіздігі
техникасы ... мен ... және ... ... ... ... бақылауды іске асыратын тікелей басшы, өзге ... ... ... ... ... ... табылады.
Жұмыстың ауырлығына байланысты жұмыстық аймақтағы ауаның температурасының
13-20°С шегіндегі болуы тиіс.
Өндірістік ... ... ... ... ... аспаптар –
термометр, психометрлер, анемометрлер, барометрлер және басқалар арқылы
іске асырылады.
Ауаның тазалық дәрежесі ондағы қалқыма ... ... ... бу ... ... мөлшері бойынша анықталады. Улы ... ... ... және ... газ бен ... ... ... сутек, бензин, ацетон буы және басқалар) адамның денесіне
тисе немесе біртіндеп улануға ... ... ... ... ... ... бөлінетін тұстарға жергілікті
сору шкафтарын орнату, сондай-ақ өндіріс орнындағы желдету жүйесі ... ... улы ... ... газының қалдықтары ауаға таралады. Сол
себептен келесідей шаралар қолданылуы ... ... ... және ... ... ... герметизациялануы
тиіс.
2. Айдағыш аппараттар үшін инертті газ өткізіледі.
3. Күкіртсутек сілтілік скрубберде ұсталады.
4. Ауаға ... ... ... ... ... ... керек.
5. Өндіріс орнында жалпы желдеткіш орнатылуы керек.
1.10 Қоршаған ортаны қорғау
Мұнай мен газдың қорларын ... ... ... ... ... ... мен ... кен орындарын әзiрлеушi iрi компаниялар қоршаған
ортаны қорғау ... ... ... ... ... ... жағдай бұрынғысынша күрделi болып қалуда және
тұрақты бақылауға алынуы тиiс.
Атомдық және ... ... ... ... ... ... шығарындылары қоршаған ортаны ... да ... ... табылады.
Таза газ бен газ қоспасы газ компоненттерiнiң араласпасы ... ... ... ... болып табылады. Қазiргi кезде
республикада газ қоспаларын аттестацияланған өндiрiс игерiлген жоқ.
Атмосфераның ... ... ... ... ... ... ортадағы қышқылдықты, өндiрiстiк және ауыл шаруашылық
өндiрiсiнiң ... және ... ... ... ... ... ... ылғалдыққа және рН тәкілiне қатысты аспаптар сол
үшiн қажет.
Қоршаған ортаның ластануын бақылау саласында, ... ... ... 2 сыныптарына (улар) жататын органикалық ластануды ... ... - ... жоқ ... ... беру үшiн ... ... арналған рефрактометрлер қолданылады. Бiрлiк
өлшемiн рефрактометрлерге беруге арналған ... ... ... ... арналған қоршаған ортаны ... ... ... ... жер ... ... қашықтығы мен нормативтерін сақтау;
2) жерді минималды бұза отырып, коммуникацияларды салу;
3) ластануларды, олардың пайда болғаннан кейін жою;
4) тот басудан ... ... ... физикалық және радиографиялық әдістермен дәнеркелеу ... мен ... ... ... жәнеғ қайтарылатын суды тіркеуді ұйымдастыру;
7) ауа, су және топырақ сынамасын алу;
8) санитарлық-қорғаныс аумақтарын орнату;
9) тазарту ғимараттарын салу;
10) жерді ... және ... ... ... бетінің және су айдындарының ластанудан қорғау үшін:
1) қатты жабуы бар және ... ... ... ... алаңдарында технологиялық қондырғыларда орналастыру;
2) сумен қамтамасыз ету және су құбырлары ғимараттарын ... ... ... ... ... және ... да ұқсас объектілер
үшін фильтрлеуге қарсы экрандар құрылғыларын әзірлеу;
ұңғымаларды жөндеу кезінде ластанған ағындарды ... ... ... жою үшін ... ... ... және шығару.
2.1 Процестің материалдық балансы
Процестің материалдық балансы масса сақталу заңына негізделеді және
технологиялық процеске сонымен қатар қоса оның жеке ... ... ... ... ... ... заттарды, шығындарды көрсетуге
болады. Материалдық баланс құру ... ... ... енгізілетін
заттардың қосындысы жүйеден шығарылатын заттардың қосындысына тең болады.
Процестің материалдық балансы ... ... ... процесі кезінде шыққан өнімдерді Б.И.Бондаренко
формуласымен, ... ... ... ... анықтауға
болады.Б.И.Бондаренко формуласы тек каталитикалық крекингтің ... ... ... ... дәл ... ... әдістері
газойльрециркуляциясының әр түрлі сатылары мен әр түрлі шикізаттан шыққан
өнімдерін есептеуге ... ... ... крегингтің
қаттылық факторын есептеу керек.
Қаттылық факторын - катализатор ... ... мен ... беру ... ... ... баланс:
Жылына өнімділігі 650000 тонна
Тәулігіне өнімділігі: 650000/320= 2031,25 ... ... ... ... ... ... |Т/жыл |
| | | | | ... |100% ... |2031,25 |650000 ... | | | | ... | | | | ... | | | | ... |2,8 |2369,79 |56,875 |18200 ... |43,3 ... |879,53 |281449,7 ... | | | | ... |2,1 |1777,6 |42,66 |13651,2 ... | | | | ... |0,2 |169,27 |4,063 |1300 ... |2,5 |2115,84 |50,78 |16250 ... | | | | ... ... |1,0 |846,25 |20,31 |6499,4 ... ... |48,1 ... |977,03 ... ... Реактордың материалдық балансы.
Реакторды есептегенде жалпы және ... ... ... ... ... баланс кіріс ағымдар қосындысының ... ... ... ... ... ... ... бірлігінде көрсетіледі
(килограмм, тонна және т.б.), мысалы:
G1 + G3 = G2 + G4 ,
G1 және G3 – ... ... ... G2 және G4 – шығыс ағымдарының
массасы.
Компонентті материалдық баланс ағынды реакциялардың ... ... ... ... ... азаюын) және пайда болуын (мөлшердің
артуын) есептейді. і кез-келген компоненті үшін ... ... ... ωі1 + G3 ωі3 = G2 ωі2 + G4 ωі4 ± Δqі ... , ωі2 , ωі3 , ωі4 – ... ... і ... массалық
үлесі; Δqі – реакция нәтижесінде компонент мөлшерінің артуы.
Δqі параметрі реакция теңдігі және компоненттердің молекулалық ... ... ... Мысалы, егер реакциясы өтсе, онда бір кіріс
ағынды (G1) және бір шығыс ағынды (G2) ... ... және А ... ... ... ... онда Δqі ... есептелінеді:
ΔqА = G1ωі1ХА ;
ΔqВ = ;
ΔqV = ;
МА , МВ , МС – А, В, С ... ... ... ... Жылулық баланс:
Берілгені: Катализатор қабаты – 2031,25 т/тәулік
Газойл тығыздығы =0,878
Кокс шығымы хк=5,9 ... ... ... ... ... ... тығыздығы т/м3
Катализатордағы кокс жиынтығының жіберілетін мөлшері xk=2,0%
Катализаторлық реактордагы тік қозғалыс жылдамдығы u=0,008м/сек
1. Қондырғыдағы өнімді уақытпен есептеу:
кг/сағ
м3/сағ
2. Катализатор реактордағы көлем, масса ... ... ... ... катализатордың санын анықтау:
кг/сағ
4. Катализатордың реактордағы болу уақытын анықау
5. Катализатор реакторының жоғарғы бөлігін ... ... ... мен ... ... ... ... жылулық балансын есептеген кезде кіріс және шығыс
ағымдарының жылуустауы, өтетін реакциялардың ... ... ... ... ... ... одан қыздыру-салқындату жүйесі арқылы ... ... ... ... ... ... ... кезінде
бөлінетін немесе сіңіретін жылу ... ... ... ... ... ... ... конденсациялауы кезінде.
Бір кіріс ағынды және бір шығыс ағынды ... ... ... ... ... ... маңыздылығы кіріс ағымдарының жалпы массасындағы өтетін
реакциялардың жылу ... ... ... анықталады. Мысалы, егер
реакторда бір ғана реакция А + В С өтетін болса, онда ... ... = ΔqC Δqp ...... ... ... заттардың пайда болуына байланысты масса
бірлігі.
Егер реакция жылуы белгілі болса, онда теңдікті қолданғанда ΔqР қайта
есептелінуі тиіс
ΔqР =
МС – С ... ... ... ... ... ... ... шығатын ағымдардың
температураларын анықтау үшін немесе жылу ... үшін ... ... енгізу немесе одан жылуалмасу арқылы ... жылу ... ... есептеу бойынша) жою қажет.
2.4 Реактордың негізгі өлшемдерін анықтау
Кинетикалық есептерді немесе ...... ... түсетін берілген тәжірибелі көлемдерді және оның реакциондық
аймақта τ(сағ) болған ... ... біле ... ... Vр.қ ... ... қажетті көлемін теңдеу бойынша анықтайды:
Vр.қ = ξ Vқ τ,
ξ- қор коэффициенті, әдетте оны 1,2...2 шектеулерінде қабылдайды.
Егер процесс кезінде ... ... ... онда ... Vр.а ... және ... ... Vк анықтайды:
Vр.а = Vр.қ + Vк.
Жалпы қима аумағын Sр.а және реакциондық аймақтың биіктігін Н (немесе
ұзындығын) таңдау, ... ... Vр.қ ... ... ... ... болады (идеалды араластыру, идеалды ығыстыру және т.б.),
процестің эндо немесе экзотермиялық дәрежесін, жылу ... ... ... ... ... ол ... қолданылатын, қатты
катализатордың (бұл түрі қолданылса) бөлшектерінің формасы мен өлшемдерінің
және кейбір басқа да факторларына тәуелді болады.
Егер ... жылу ... ... ... әрі ... ... ... жүргізілсе, онда реакциондық аймақ қимасын таңдау кезінде
дәл осы жылуалмасу есебі айқындаушы шешімі бола алады немесе (қаптама ... ... ... ... ... ... ... әрбір
құбырдың қимасын таңдау кезінде бола алады.
Қатты катализаторлы идеалды ығыстыру реакторының қолданылуы кезінде
реакциялық ... ... ... анықтаушысы ретінде бола алады. ... ... ... ... ... ... ... жылдамдығы болуы да шарт. Жиі есептерде реакциондық аймақтың толық
қимасына арналған ағымның шартты ... ωж ... ... ... ... ωж жылдамдық максималды мумкіндігінен аспауы керек.
Таңдаулы маңыздылығы ... ... ... ... ... ... ... есептейді:
Sр.а = Vқ / ωж .
Содан кейін реакциондық аймақтың биіктігін (немесе ұзындығын)
есептейді:
Н = Vр.а / Sр.а ... ... ... ... үшін шарттарды орындау қажет
Н » Sр.а
ал жиі одан әрі нақты жағдайда
Н / Sр.а ≥ 3...5.
Егер ... Sр.а және Н ... ... ... онда ... ... басқа жағдайда екі немесе одан да көп ... ... ... ... ... анықтау үшін ΔР ... ... ... ... қатар қарсылық туғызатын
барлық факторларын ΔРі есепке алады (катализатор қабатының ... ... және ... = Σі ΔРі.
3.5 Қозғалмалы қабатты катализаторы бар реактор ... ... ... қыздыру аймағына кері әсерді азайту,
түйіршікті ... ... ... ... үшін ... ... бар реактор жобасы жасалды. Олардың ... ... ... жұмыс істеуі, сонымен қоса катализатор
әрқашан реактор мен ... ... ... ... ... ... ... кокстелген катализатор түсіп отырады.
Регенерлинген катализатор пневмотранспорттық бөлінген құбырлар(1)
бойынша ... ... ... өз ... қозғалысы бойынша
2....8 мм/с жылдамдықпен ... ... буы ... ... ... ... ... жоғарғы бөлігіне көтеріледі. Кокстелген
катализатор құрама құбырларға (4) жиналып, ... ... ... ... қорларды қолдану
Капитал салымы қондырғылардың өндірістік негізгі қорларының құндарының
сомасымен есептеледі. Негізгі қорлардың құны ... ... ... ... ... жалпы капитал салымының есебі мына формула
бойынша есептеледі:
Кжалпы = Q негізгі қор / Q;
Мұндағы: ... ... ... ... ... қор –негізгі өндірістік қорлар, мың теңге;
Кжалпы = ... / 650000 = ... ... ... ... ... ... Q1 / Q негізгі қор ;
Мұндағы: Q1- шығарылған ... ... = 312649,7 / ... ... қорларды пайдалану көрсеткіші.
Еңбекақыны төлеу қоры және санын есептеу.
Мұнайды қайта өндіру өнеркәсібінде жұмыс күнінің ... ... ... технологиялық процестің күрделілігіне , еңбек ... ... үшін құру ... жұмыс пен демалысты дұрыс
ұйымдастырумен байланысты.
Осы мақсатта ... ... ... ол ... қабілеттілік, денсаулық
және еңбек етіп жатырғандарды жан-жақты дамытуды сақтауды қамтамасыз етеді.
График құру кезінде орташа айлық нормамен ... ... ... ... ... пен ... ... кезектілігімен
жетекшілік етеді.
Ауысым ішінде үзіліс қарастырылмаған, жұмысшылар бірін-бірі ауыстырады,
үзіліс ұзақтылығы ... күні ... ... ... ... ... төрт ... графигі болады,
ауысым ұзақтылығы сегіз сағат.
Жұмыс уақытының балансы.
Баланс жылдық еңбек ақы ... ... үшін ... бір ... ... ... өтеуге жататын күн санын анықтау үшін құрылады.
Кесте – 1 Үздіксіз өндірістегі жұмыс уақытының балансы
|Көрсеткіштер |12 ... ... |
| ... ... | |
| ... | ... |Күнтізбектің күн саны |36 | ... ... ... |91 |365/4 =91 ... ... ... максималды мүмкін |274 ... |
| ... | | ... |Жоспарланған демалыс емес күндер:| | |
| |- ... | | |
| |- ... ... |24 | |
| |- өзге ... |6 | |
| ... ... ... қоры |1 ... : 31 |
| | |243 ... ... өндірістік жұмысшылардың саны МӨЗ базалық кәсіпорындарының
өндірістік аппараттарының нақты құрылған және әсер етуші ... ... ... кәсіпорында жұмысшылардың еңбекақы төлеу формасы уақытша қызмет
етеді. ... ... ... ... тиімділігін жоғарлату үшін
сандық және сапалық көрсеткіштерін ... ... ... ... ... – 2 ... ... жұмысшылардың саны
|Мамандықтардың |Тарифтік |Сағаттық ... ... сан ... ... |тарифтік |тарифтік | |
| | ... ... | ... ... |6 |92,55 |740,4 |3 ... |5 |80,85 |640,8 |3 ... |5 |80,25 |646,8 |3 ... |4 |70,35 |562,8 |6 ... ... |6 |92,55 |740,4 |7 ... |4 |70,35 |562,8 |6 ... ... | | | | ... оператор |6 |92,55 |740,4 |3 ... |5 |80,85 |646,8 |3 ... ... |6 |92,55 |740,4 |3 ... тобы | | | | ... |6 |102,0 |816,0 |1 ... |5 |88,75 |698,0 |2 ... |4 |17,25 |618 |4 ... ... ақы қоры және ... ... базалық кәсіпорынының берілгендері бойынша
Мысалы,
Қондырғы бастығы:
Айлық-80000 теңге
Зияндылықты ескерумен айлық-86000 теңге
Еңбекақы қоры-86000*12=1032000 ... ... 46000 ... есептегендегі төлемі- 4600 теңге
Еңбек ақы қоры- 46000*12=552000 теңге
Еңбек ақықорының барлығы: 758763,63 теңге.
Кесте – 3 Құрылғының жұмыс күні ... ... ... ... ... күнтізбелік уақыт |356 ... ... ... | |
|- ... ... |30 |
|- ... ... |15 |
|- ... |10 ... ... ... қоры |310 ... ... ... |365-( ... ... | ... = Tэф / Tкал |Кu = ... ... қуаттылығын анықтау үшін күндік өнімділік жұмыс уақытының
тиімділік қорына ... = ... = 650000 ... ... ... ... – 650000 м3/ жыл;
Өнім бойынша құрылғы қуаттылығын есептейміз:
Ққ = 977,03*320 = 312649,7 т/ ... ... ең ... ... ... еңбек өнімділігі
жатады. Еңбек өнімділігі мына формула бойынша есептеледі:
Еө = Q / С
Мұндағы: Q - өңделетін ... ...... ... ... ... өнімділігі мынаған тең:
Пт = 650000/44=14772,7 т/адам;
Өнім бойынша өнімділік мынаған ... = ... = 7105,6 ... ... ... ... өзіндік құнының есебі бап бойынша жүргізіледі:
Жылына өңделетін шикізат саны – 650000 тонна.
1 тонна ... ...... ... 1532,2 *650 = 995930 мың ... ... ... шығындары: 995930 /1425,0 =698,9 теңге.
Отын.
Шығын нормасы 1 тонна шикізатқа 83 кг.
Қажеттілік: 83*650 = 53950 ... ... отын ...... ... ... теңге
1 тонна өнім шығыны: 26122590/1425,0 = 18331,64 теңге
Электроэнергия.
Шығын нормасы: 1 ... ... 4,5 ... 4,5*650 = 2925 ... ... бағасы: 9185,74 теңге
Шығындар: 9185,74*2925 = 26868,29мың теңге
1 тонна өнімнің шығыны : 26868,29/1425,0 =18,85теңге.
Су.
Шығын ... 1 ... ... 8 м3 ... : 8*650 =5200 т. ... м3 бағасы = 58,11 теңге.
Шығындар: 58,77*5200=305604 мың теңге
1 тонна өнім шығыны: 305604/1425,0=214,46 теңге.
Бу.
1 тонна ... ... ... 0,006 ... ... г.кал.
1 г кал.бағасы: 4625,54тг
Шығындар: 4625,54*3,9=18039,6 мың теңге
1 тонна өнім шығыны: 18039,6/1425,0=12,66 мың теңге
Сығылған ауа.
Шығын нормасы: кварталға 40000 ... 40000*4 = 160000 ... м3 ... ... = 7538,63 теңге.
Шығындар: 7538,63*1600,0=12061808 мың теңге
1 тонна өнім шығыны: 12061808/1425,0=84,64 теңге
Жұмысшылар мен ИТЖ ... ... тең: ... теңге
Әлеуметтік сақтандырушы органдарына аударым.
758763,63*5/100=37938,2 т.теңге.
1 тонна өнім шығыны: 37938,2/1425=26,6 теңге.
Қондырғыны эксплуатациялау шығыны.
Амортизациялық аударымдардың есебі мына формула бойынша есептеледі:
А= Qф* Н / ... Qф – ... ... ... ... ... – амортизация нормасы, %.
А = 1004467,7 * 0,09 = 90402,0 мың теңге
1 тонна өнім ... ... = 63,44 ... ... ... мына формула бойынша есептейміз:
Ш а.ж. = А*Н/100;
Ш а.ж. = 90402 *25/100 = 22600,5 мың теңге
1 тонна өнім ... ... 15,9 ... шығындар мынаған тең: 650*6 =3900мың теңге
1 тонна шығын: 3900/1425 = 2,74теңге.
3.4 ... ... және ... есептеу
Жылдық өнімділік қуаттылығы немесе жылдық өнімділік өнім ... ... ... ... халық шаруашылығы мұқтаждықтары үшін
және кәсіпорын ішін одан әрі ... үшін ... ... ... ... ... жұмыс тәртібі кезінде технологиялық себеп бойынша
жылына күннің күнтізбелік саны тиімділік қорына тең. ... күн ... ... ... ... ... – 4 Технико-экономикалық көрсеткіштер.
|Көрсеткіштер ... ... | ... бойынша қуаттылық |т. м3/ жыл |650 ... ... ... ... |14,77 ... Саны ... |44 ... Қорқайтарымы ... |0,311 ... ... ... |% |33% ... 650000 т/жыл өнімділікті мұнай мен ... ... ... ... ... ... ... болып келеді,яғни, оның
рентабелельділігі-33%.
Қолданылған әдебиеттер:
1. «Мұнай және газ химиясы мен ... - Г. Қ. ... А. ... - ... : ... ... ... секторындағы басқару» - Доғалова, Гүлнәр ... ... : ... ... «Мұнай, мұнай өнімдері» - Серікбаева Жаса.- Химия мектепте, 2004ж.
4. « ... ... ... ... проблемалары мен
болашағы» Коныспаев С.Р. 2005ж. №1
5. Сериков Т.П., ... Б.Б. ... ... ... нефти и
газа в Казахстане», Учеб.пособие для вузов, Атырау, 1993
6. Мановян А.К. ... ... ... ... и природного
газа», Учеб.пособие для вузов, М., Химия, 2001.
7.Серіков Т.П., ... С.А. ... және ... терең өңдеу
технологиясы», 3 томды, Атырау, 2005
8. Омарәлиев Т.О. ... мен ... отын ... арнайы технологиясы»,
Астана, Фолиант, 2005
9.Абайылданов Қ. Н., ... Ғ. М. ... мен ... ... ... ... ҚазҰТУ, 2003, 464-467 б.
10.Альбом технологических схем процессов в переработки нефти и газа. – Под
ред. Б. И. ... – М.: ... 1983. 29-33 ... ... ... Бет ... Беттер
Өзг. Бет ... № Қолы Күні

Пән: Мұнай, Газ
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 62 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Химияны жаратылыстану ғылымдарымен байланыстыра оқытудың ерекшеліктері60 бет
Қоршаған ортаның ластануының жасыл құрбақаға әсері34 бет
Біратомды спирттің құрылысы5 бет
Гидротазалау25 бет
Гидротазалау гидрогенизациялық процестер27 бет
Дизельдік отынның гидротазалау қондырғысында жобалау25 бет
Каталитикалық риформинг үрдісі13 бет
Күн жүйесінің эволюциясы7 бет
Мырыш электролизі18 бет
Мырыштың күкірт қышқылында еру кинетикасына, кейбір электротерістілігі жоғары металдардың әсері36 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь