Мәдениетаралық қарым –қатынас және аутенттік мәтіндер

МАЗМҰНЫ


Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 2.4
1. «Мәдениетаралық қарым .қатынас» және аутенттік мәтіндер мәселелерінің теориялық сипаты

1.1 «Мәдениетаралық қарым .қатынас» ұғымына түсінік ... . 5.11

1.2 Мәтін ұғымына жалпы түсінік ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 12.24

1.3 Аутенттік мәтіндер және олардың сипаттамасы мен
түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 25.35

Бірінші тарау бойынша тұжырым ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 36

ІІ. Шет тілі сабақтарында аутенттік мәтіндерді қолданудың маңыздылығы
2.1. Аутенттік мәтіндер және ұсынылатын әдістемемен жұмыс істеу кезіндегі медициналық оқу орнында мәтінді кәсіби оқытудың ерекшеліктерін анықтау мақсатында Eric H.Glendinning and Ron Howard ”Professional English in Use Medicine” ОӘК талдау. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. . 37.42

2.2. Шет тілдері сабағында медициналық оқу орны студенттерін аутенттік мәтіндер арқылы кәсіби оқуға үйретуде қолданылатын жаттығулар кешені мен әдістемесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 43.76

2.3. Эксперименттік тәжірибелік бөлім ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 77.86

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...87
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 88.90
Қосымшалар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .91.94
КІРІСПЕ


Зерттеудің өзектілігі. Қазіргі қоғам өмірінде болып жатқан саяси-әлеуметтік және экономикалық өзгерістердің еліміздің білім беру жүйесіне де ыкпалы үлкен. Мемлекетіміздің халыкаралық байланыстары барған сайын күшейе түсіп, еліміздің қай саласында болмасын шет елдермен қарым-қатынас орнаған. Бұл қарым-қатынастарды нығайтып, жандандыра түсу үшін шетел тілін жете меңгерудің маңызы зор.
Қоғам өмірінің саяси-әлеуметтік және экономикалық аясындағы интеграциялық процестер мәдениетаралық қарым-қатынастың орнауына үлкен септігін тигізеді. Мәдениетаралық қарым-қатынас әртүрлі үлт өкілдерінің тепе-тең немесе біріге отырып өзара әрекет жасауын талап етеді. Шетел тілін жасанды тілдік ортада оқыту жағдайында екі немесе үш шетел тілін меңгеретін полилингвальдык түлғаны қалыптастырудың мүмкіндік деңгейі жеткілікті және ғылыми тұрғыдан дұрыс дәлелдеуді қажет ететін мэселе болып табылады . Оқушы мүндай карым-катынас жасай алу үшін тек шетел тілін жақсы меңгеріп қана қоймай, ол сонымен қатар сол тілде сойлеушінің тілдік және тілдік емес өзгешеліктерін түсініп, үғынуы тиіс. Мәдениетаралық қарым-қатынас процесіне қатысушы көп тілді меңгерген сайын, сол елдің мөдениетін, үлттық менталитетін жете түсінеді.
Оку жүйесінде шетел тілін үйрету мен оқытуда көптеген өзгерістер болып, орта мектептерде бір шетел тілі ғана емес екі шетел тілі, тіпті үш шетел тілі оқытылуда.
Мектептерде бірінші шетел тілі ретінде ағылшын, неміс, француз тілдері оқытылуда, дегенмен көбіне ағылшын тілі басым орын алады. Әрине бірінші шетел тіліне қажетті окулықтар, оқыту қүралдары, бағдарламалар, әдістемелік нұскаулар бар және бүл мәселеге байланысты арнайы диссертациялық зерттеулер де орындалған.
Бұл ұсынылып отырған зерттеу жүмысы жалпы медициналық жоғарғы оқу орнында екінші шетел тілінде, яғни ағылшын тіліндегі аутенттік мәтіндерді окуға үйретудің әдістемесін қүруға арналады.
Шетел тілін қатысымдылыққа-бағдарлап оқыту мәдениетаралық қарым –қатынасты қалыптастыру мүмкіндіктері мен құралы ретінде қарастырылады.Шеттілдік қарым –қатынасқа үйретуді мәдениет диалогы мәнмәтінінде ұйымдастыру талап етіледі. “Мәдениетаралық қарым -қатынас құзіреттілігі”ұғымы «қатысымдық құзіреттілік» ұғымын ығыстыра бастады,ол сонымен шетел тілін оқыту мазмұнының мәдениетаралық компоненті жетекші екенін,ал оқыту материалының аутентті болуы-пән мазмұнына қойылатын талап екенін негіздеді.Шеттілдік авторлармен бірігіп тілі оқытылып отырған ел халқының менталитеті мен өмір сүру стилі,мінез құлығы,дәстүрі туралы ұлттық мәдени ақпараттарға толы оқулықтар,оқу кешендері мен бағдарламалар жасала бастады.
Шет тілін оқып үйрену студенттердің өзі сабақ барысында ұшырасатын жат әлемді жақсырақ түсінуге, сол жат әлеммен ұшырасу нәтижесінде өз әлемін айқынырақ, дәлірек түсініп, анығырақ білуге төселдіруі тиіс. Шет тілін мәдениетаралық қарым -қатынас концепциясына негіздеп оқыту барысында студеннтер өз әлемін тілін оқып отырған елдердің әлемімен ссалыстыруға,жат
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

1. С.С. Құнанбаева Қазіргі шеттілдік білім берудің теориясы мен практикасы.А:2010
2. Верещегин Е.М,Костомаров В.Г,Язык и культура М:Русский язык,1983-320-б
3. Елизарова Г. В. Культура и обучение иностранным я зыкам. СПб.: КАРО, 2005.
4. Леонтович О.А. Теория межкультурный коммуникации в России:состаяние и перспективы Теория коммуникации и пракладная комуникация Вест.Российской коммуникативной ассоциации.Вып. №1 2002
5. Донец П.И Теория межкультурной корммуникации: специфика культурных смыслов и языковых норм. Автореф. ...филол.наук, 2004. Елизарова Г.В Культура и обучение иностранным языкам. СПб.: КАРО, 2005 г.
6. Van EK.A. Objektives for foreign language learning. Project No 12/ Learning & teaching modern languages for communication.- VoLL Scope Strabourg, 1986-65.
7. Savinion S.J. Communicative competence. Teory&Classroom; practice- M.Graw – Hill, 1997
8. Щукин А. Н. Обучение иностранным языкам. Теория и практика. –М.: Филоматис, 2007. –204-б.
9. (Параева Н.Б Обучение аудированию аутентичных текстов на немецком языке учащихся VII класса средней школы: Дис …канд.пед.наук/Н.Б Параева).
10. Кричевская К.В Прагматические материалы ,знакомящие учеников с культуры и среды обтания жителей страны изучаемы языка:Иностранны языки в школе 1996.
11. Носоковия Е.В и.Мильруд О.П “Критери содержательной аутентичный учебного текста”
12. Eric H.Glendinning and Ron Howard ”Professional English in Use. Medicine”
13. Сыздықова З. Ж. Қазақ орта мектебінде неміс тіліндегі мәтіндерді оқуға үйрету әдістемесі. Дисс.канд.пед.наук. 2006ж
14. Кунанбаева С. С. Современное иноязычное образование: методология и теории. Алматы, 2005.
15. Maslova, A.M, Winestein Z.I ,Plebeyskaya L.S Essential English for medical students. 2002.
16. Леонтович О.А. Теория межкультурный коммуникации в России:состаяние и перспективы Теория коммуникации и пракладная комуникация Вест.Российской коммуникативной ассоциации.Вып. №1 2002
17. Формирование межкультурной компетенции студентов языкового вуза на основе аутентичных текстов тема диссертации и автореферата по ВАК 13.00.02, кандидат педагогических наук Ушакова, Нина Леонидовна
18. Тырхеева Н.С. Формирование МКК при обучении иностранному языку на языковых курсах (на материале французского языка, начальный этап). Автореф. дис. . .канд.пед.наук. СПб.: 2005. - 23 с.
19. Вербицкий А.А. Активное обучение в высшей школе: какой подход.- М.:Высшая школа, 1991.
20. Амусин М. Фейхтвангер в меняющемся мире. www.teena.org.il
21. Винокур Г.О. О языке художественной литературы. М: Высшая школа, 1991 – 448 с.
22. Гуляев Н.А. Теория литературы М: Высшая школа, 1985 – 271 с.
23. Нарумов Б.П. Испанский язык.//Языки мира: Романские языки. М.:Academia 2001 – 717 c.
24. Сапогова Л.И. Реалии: фактор времени. Сб. вопросы
лингвистической семантики. Тула:1979 – 394 с.
25. Томахин Г. Д. Лингвистические аспекты лингвострановедения // Вопросы языкознания. - 1986
26. Томахин Г. Д. Теоретические основы лингвострановедения. - М.: Просвещение, 1990 – 324 с.
27. Фейхтвангер Л. Автобиография. www.lib.ru
28. Фирсова Н.М. //Филологические науки. М.:Министерство образования РФ, 2004 – 127 с.
29. Мурина Л. А. Проблема формирования коммуникативной компетенции. Русский язык и литература -2001.
30. Кунанбаева С. С. Современное иноязычное образование: методология и теории. Алматы, 2005- 262 с.
31. Зильберман Л.И. Лингвистика текста и обучение чтению английской научной литературы. М., Наука 1988
32. Воронина Г.И. Организация работы с аутентичными текстами молодежной прессы в старших классов школ с углубленным изучением немецкого языка // Иностранные языки в школе. - 1999. - № 2.
33. Елухина Н.В. Обучение аудированию в русле коммуникативно ориентированной методики // Иностранные языки в школе . -1989. - № 2.
34. Елухина Н.В. Преодоление основных трудностей понимания иноязычной речи на слух как условие формирования способности устно общаться // Иностранные языки в школе . -1996. - № 4.
35. Елухина Н.В. Обучение слушанию иноязычной речи // Иностранные языки в школе . -1996. - № 5.
36. Елухина Н.В. Основные трудности аудирования и пути их преодоления // Иностранные языки в школе. - 1995.- № 2.
37. Зайцева Л. А. Требования к аудитивному материалу, содержащему неизученную лексику // Иностранные языки в школе . -1996. - № 3.
38. Колшанский Г.Н. Лингвокоммуникативные аспекты речевого общения // Иностранные языки в школе. -1985. - № 1.
39. Кричевская К..С. Прагматические материалы, знакомящие учеников с культурой и средой обитания жителей страны изучаемого языка // Иностранные языки в школе . -1996. - № 1.
40. Кулиш Л.Ю. Виды аудирования // Иностранные языки в школе. -1984. - № 2.
41. Носонович Е.В., Мильруд Г.П. Параметры аутентичного учебного текста // Иностранные языки в школе . - 1999. - № 1.
42. Носонович Е.В., Мильруд Г.П. Критерии содержательной аутентичности учебного текста // Иностранные языки в школе . - 1999. - № 2.
43. Пруссаков Н.Н. Трудности при обучению аудированию иноязычного звучащего текста // Иностранные языки в школе . -1994. - № 6.
44. Рогова Г.В., Рабинович Ф.М., Сахарова Т.Е. Методика обучения иностранному языку в средней школе. -М.: Просвещение, 1991.
        
        МАЗМҰНЫ
Кіріспе ................................................................................................. 2-4
1. және аутенттік мәтіндер мәселелерінің теориялық сипаты
1.1 ұғымына түсінік ..... ... ... ... ... ... ... Аутенттік мәтіндер және олардың сипаттамасы мен
түрлері ................................................................. 25-35
Бірінші тарау бойынша тұжырым........................................... .. ... Шет тілі ... ... ... ... маңыздылығы
2.1. Аутенттік мәтіндер және ұсынылатын әдістемемен жұмыс істеу кезіндегі медициналық оқу орнында мәтінді кәсіби оқытудың ерекшеліктерін анықтау мақсатында Eric ... and Ron Howard ... English in Use ... ОӘК ... ... . 37-42
2.2. Шет ... ... ... оқу орны ... аутенттік мәтіндер арқылы кәсіби ... ... ... ... ... мен ... 43-76 ... Эксперименттік тәжірибелік бөлім ............................ .......... 77-86
Қорытынды...............................................................................................87 ... ... ... ... өзектілігі. Қазіргі қоғам өмірінде болып жатқан саяси-әлеуметтік және экономикалық өзгерістердің еліміздің білім беру жүйесіне де ыкпалы үлкен. Мемлекетіміздің халыкаралық ... ... ... ... ... ... қай саласында болмасын шет елдермен қарым-қатынас орнаған. Бұл қарым-қатынастарды нығайтып, жандандыра түсу үшін ... ... жете ... маңызы зор. ... ... ... және ... ... интеграциялық процестер мәдениетаралық қарым-қатынастың орнауына үлкен септігін тигізеді. Мәдениетаралық қарым-қатынас әртүрлі үлт өкілдерінің ... ... ... ... ... әрекет жасауын талап етеді. Шетел тілін жасанды тілдік ортада оқыту жағдайында екі немесе үш ... ... ... полилингвальдык түлғаны қалыптастырудың мүмкіндік деңгейі жеткілікті және ғылыми тұрғыдан дұрыс дәлелдеуді қажет ететін мэселе болып табылады . ... ... ... ... алу үшін тек ... тілін жақсы меңгеріп қана қоймай, ол сонымен қатар сол тілде сойлеушінің тілдік және тілдік емес өзгешеліктерін түсініп, үғынуы тиіс. ... ... ... ... көп ... ... ... сол елдің мөдениетін, үлттық менталитетін жете түсінеді.
Оку жүйесінде шетел тілін үйрету мен оқытуда көптеген өзгерістер болып, орта мектептерде бір шетел тілі ғана емес екі ... ... ... үш ... тілі оқытылуда.
Мектептерде бірінші шетел тілі ретінде ағылшын, неміс, француз тілдері оқытылуда, дегенмен көбіне ағылшын тілі басым орын алады. Әрине ... ... ... ... ... оқыту қүралдары, бағдарламалар, әдістемелік нұскаулар бар және бүл мәселеге байланысты арнайы диссертациялық зерттеулер де орындалған. ... ... ... зерттеу жүмысы жалпы медициналық жоғарғы оқу орнында екінші шетел ... яғни ... ... ... ... ... үйретудің әдістемесін қүруға арналады.
Шетел тілін қатысымдылыққа-бағдарлап ... ... ... - ... ... мүмкіндіктері мен құралы ретінде қарастырылады.Шеттілдік қарым - қатынасқа үйретуді мәдениет диалогы мәнмәтінінде ұйымдастыру ... ... ... ... ... құзіреттілігі"ұғымы ұғымын ығыстыра бастады,ол сонымен шетел тілін оқыту мазмұнының мәдениетаралық компоненті жетекші екенін,ал оқыту материалының ... ... ... қойылатын талап екенін негіздеді.Шеттілдік авторлармен бірігіп тілі оқытылып отырған ел халқының менталитеті мен өмір сүру стилі,мінез ... ... ... мәдени ақпараттарға толы оқулықтар,оқу кешендері мен бағдарламалар ... ... ... оқып үйрену студенттердің өзі сабақ барысында ұшырасатын жат әлемді ... ... сол жат ... ... ... өз ... айқынырақ, дәлірек түсініп, анығырақ білуге төселдіруі тиіс. Шет тілін мәдениетаралық қарым -қатынас ... ... ... ... студеннтер өз әлемін тілін оқып отырған елдердің әлемімен ссалыстыруға,жат әлемнің өз әлемінен өзгешелігі,оның қызықтылығы,тартымдылығы неде,онда нендей құбылыстар түсініксіз,жат ... ... ... ... ... ... тиіс.Сондықтан оқып үйреніп жүрген тілдің,сол тілде сөйлейтін ... ... ... меңгермей тұрып,сол тілде құзыреттілік біліктілікке қол жеткізу мүмкін ... ... ... ... ... -қатынас құзіреттілігін қалыптастырудың,дамытудың алғы шарттары:
а) жат мәдениетті түсініп,өз мәдениетін саналы ... ... ... іскерліктер: басқа мәдениет өкілдерінің вербалды және вербалды емес әрекеттерін түсіне білу;
б) басқа мәдени ... ... ... ... ... ... ... сөз туындылары мен вербалды емес әрекеттерді дұрыс және ... ... ... ... ... талаптарына орай,бәсекеге қабілетті, мәдениетаралық қарым -қатынас құзіреттілігі қалыптасқан,кәсіби маман-дәрігер даярлау бүгінгі білім беру жүйесінің басты да негізгі ... ... ... ... іске асыруда,ең алдымен, медициналық жоғарғы оқу орнында медициналық мәндегі аутенттік мәтіндерді кәсіби түрде оқыту арқылы студенттердің мәдениетаралық ... ... ... қалыптастыру басты назарда болуы тиіс.Зерттеу жұмысының өзектілігі де осы айтылғандарға байланысты ... ... ... ... оқу орнында медициналық мәндегі аутенттік мәтіндерді кәсіби ... ... ... студенттердің мәдениетаралық қарым -қатынас құзіреттілігін қалыптастыру үдерісі.
Зерттеу пәні- медициналық жоғарғы оқу орнында студенттердің мәдениетаралық қарым -қатынас құзіреттілігін ... ... ... кәсіби түрде оқыту әдістемесі.
Зерттеу жұмысының мақсаты- медициналық жоғарғы оқу орнында студенттердің мәдениетаралық қарым -қатынас құзіреттілігін қалыптастыруда ... ... ... ... ... ... ... және қарым -қатынас теориясына сүйене отырып, мәдениетаралық қарым - қатынас талабына сай ... ... ... оқу ... ... ... ... арқылы дәлелдеу.
Зерттеу жұмысының міндеттері:
* студенттерде мәдениетаралық қарым -қатынас құзіреттілігін қалыптастырудың лингвистикалық, психологиялық, педагогикалық, әдістемелік негіздерін анықтау;
* медициналық жоғарғы оқу ... ... ... ... ... ... қалыптастыруға арналған оқу материалдарының мазмұнын айқындау;
* студенттердің мәдениетаралық қарым -қатынас құзіреттілігін қалыптастыруға бағытталған әдістеме ұсыну;
* ... ... ... ... ... ... аутенттік мәтіндердің ішкі мазмұнын айқындап,нәтижелерінің тиімділігін тәжірибе арқылы дәлелдеу.
Зерттеу жұмысының болжамы - егер ... ... оқу ... ... мәтіндер арқылы студенттердің мәдениетаралық қарым -қатынас құзіреттілігін ... ... ... ... сай жасалған әдістемесін тиімді қолданса, олар тілдік қатыстың оқылым,тыңдалым,айтылым,жазылым,тілдесім әрекеттері арқылы жүзеге асырылса,онда аутенттік мәтіндер арқылы ... ... ... ... ... ... ... игі ықпалын тигізеді,өйткені мәдениетаралық қарым -қатынас құзіреттілігі бәсекеге қабілетті,жан жақты дамыған мықты маман даярлаудың алғы шарты.
Зерттеудің жетекші идеясы - ... оқу ... іс ... ... шын ... сипаты анықталады,олардың аутенттік мәтіндер арқылы сөз мәдениетінің қалыптасуына ... ... ... және ... ... - зерттеудің әдіснамалық және теориялық негіздері ретінде философиялық таным теориясы,іс әрекет теориясы,лингвистика,дидактика,психология ғылымдарының ... ... ... ... - ... ... баяндау, талдау, салыстыру, моделдеу, бақылау, сұрау, педагогикалық тәжірибе ... ... ... жаңалығы - медициналық жоғарғы оқу орнында аутенттік мәтіндер арқылы студенттердің мәдениетаралық қарым ... ... ... ... оқытудың тиімді әдістемесі ұсынылады және орындалатын тапсырмалар мен жаттығулар жүйесінің тиімділігі анықталады.
Зерттеудің теориялық ... - ... ... оқу ... аутенттік мәтіндер арқылы студенттердің мәдениетаралық қарым - қатынас құзіреттілігін қалыптастырудың әдістемелік негіздері зерделенеді.Зерттеу ... ... ... ... ... ... құзіреттілігін қалыптастыру теориясының қағидалары мен заңдылықтарын іске асырады.
Зерттеудің практикалық маңыздылығы - зерттеу жұмысының ... ... ... беретін орта мектеп, медициналық колледж, медициналық жоғарғы оқу орнында ... ... ... құзіреттілігін қалыптастырып дамытуға көмектеседі.
Алынған ғылыми нәтижелердің сенімділігі мен ... ... ... етіп ... теориялық тұжырымдардың әдіснамалық тұрғыдан талдануы арқылы танылады. Жұмыстың мақсатына, алға ... ... ... ... ... ... әдістері мен көрсетілген нәтижелердің білім беру мекемелерінде жүргізілген сабақтарда ... ... ... ... ... ... ...
Зерттеудің бірінші кезеңінде мәселенің ғылыми-ізденістері құрастырылды. Сонымен қатар жұмыстың мазмұны мен негізгі бөлімдері анықталынды. Пайдаланылатын әдебиеттер жинақталынып, талданды.
Зерттеудің ... ... оқу ... ... ... ... ұйымдастырылды. Аутенттік мәтіндердің тиімділігін анықтау жұмыстары жүргізілді.
Зерттеудің үшінші кезеңінде зерттеу жұмысымызға теориялық және ... ... ... ... берілді.
Зерттеу жұмысының құрылымы - кіріспе, екі тарау, қорытынды, пайдаланылған әдебиеттер тізімі.
1. және ... ... ... ... ... ... түсінік
Мәдениетаралық қарым - қатынас мәселелері ХХ ... ... ... ... ... ... бола бастады. Мәдениетаралық қарым - қатынас ұғымына көптеген анықтамалар берілген. Н.И.Халееваның айтуынша Ал ... ... ... Мәдениетаралық қарым - қатынастың соңғы нәтижесі қалыптастыру.(Құнанбаева С.С)[1.б 116]
Ал отандық ғалымдар мәдениетаралық қарым қатынастың кеңінен ... ... ... [2.320 б] ... тілін оқытуда оқушының жоғарғы дәрежедегі коммуникативтік компетенциясын қалыптастыру көзделетіні мәлім. Коммуникативтік компетенция коммуникативтік іскерліктер негізінде іске асады. Шетел ... ... ... ... ... асуына, яғни мұғалімнің оқушылармен, оқушылардың бір-бірімен екеуара, топтық, үжымдық ... ... ... ... ... Мұндай қарым-қатынастың негізін коммуникативтік іскерліктер құрайды. Окуға үйретуде қолданылатын мәтіндердің мазмүнын пайдаланып, сөйлеуге, ... ... ... үйретуге, яғни сөз әрекетінің барлық түрлеріндегі іскерліктер мен дағдыларды тығыз байланысқан жағдайда дамытуға болады, сондықган да ... ... ... ... оқу ... рөл ... ... қатар, екінші шетел тілінде окуға үйретуде окушылардың бірінші шетел ... ... ... ... және ... оку іскерліктері, тілдік және оқу тәжірибелері көп көмегін тигізеді. Г.В. Елизаровтың "қарым- қатынас" мақсатына берген түсініктемесі Ю. М. ... ... ... келеді ( қарым- қатнас қатысымның бір түрі, "оның барысында ақпаратпен алмасу жүзеге асырылады") ұғым ... ... ... ... ... жоқ,оның коп қырлылығы мен аралас ғылымдармен байланыстылығы бүгінде оның бір ғана ... ... ... ол - ... мен ... зерттеудегі амалдардың типологиясы(У.Харт)
Арнайы зерттеулер көрсеткендей, оқушылар бірінші және екінші шетел тілінің жеке тілдік құбылыстарын салыстыруға бейімді. ... да ... ... ... ... ... жалпы әдістемелік тәсілді коммуникативтік қана емес, коммуникативтік-танымдық тәсіл деп анықтауға негіз бар. Жоғарыда айтылғандай, окушылардын бірінші тіліндегі оку ... ... ... ана тілі мен ... ... тілінің тиімді ықпалын анықтап, екінші шетел тілінде окуға үйретуде жеделдете оқытудың элементтерін қолдану маңызды. Оқу арқылы шетел тілін ... ... ... яғни ... білімдік, тәрбиелік, дамыту мақсаттарына жетуге болады. Окушылар аутенттік ... ... ... ... ... ... жинау мен оны талдау арқылы сол елдің тарихы, жағрапиясы, әдебиеті жөне мәдениеті туралы жаңа мағлұматтар алып, ... өз ... және ... ... ... ... салыстырады, ұқсастықгар мен айырмашылықгарды аныктайды. Осылайша, оқушылар өздерінің ... ... ... ... ... ... Сонымен, тек мәтін ғана толығымен шетел тілін оқыту мақсаттарының мазмұндық сипаттамаларына жауап бере отырып, ... ... ... ... ... ... Бұл әсіресе нағыз тілдік ортасыз жаппай оқытуда өзекті мәселе болып табылады. Екінші шетел тілінде ... ... ... ... ... үшін ... негізгі лингвистикалық ерекшеліктерін анықгау маңызды, өйткені ол оқушыларға тұтас мәтінді құру ... ... ... ... және ... түсіну процесіне ықпалын тигізетін лексикалық-грамматикалық және композициялық бағыт сілтеушілерді аныктап білуге септігін тигізеді. Лингвистика ғылымында мәтін сыртқы тұлғасы ... да, ішкі ... ... да ерекше ұйымдасқан біртүтас күрделі құрылым ретінде қарастырылады. Бүл термин қосылу, бірігу, байланысу мағынасын білдіретін ... "textus" ... ... Осы ... ... ... -- ... бірлікте түрған және лексикалық-грамматикалық байланыс арқылы өзара қарым-қатынаска түсу аркасында бірігіп, бір ортақ ойды білдіру үшін ... ... ... ... ...
Мәтін лингвистикасының пәні мәтіннің ерекше лингвистикалық категория ретіндегі ішкі қүрылымының зандылықтары мен принциптері болып табылады. ... ... ... ... беру мен ... ... ... іс жүзіндегі коммуникативтік бірлік болып танылады. Мәтін лингвистикасының міндеті мәтін қүрамындағы барлық тілдік бірліктердің қызмет етуін баяндау, мәтін элементтерін ... ... ... төн ... құратын зандылықгарды іздеу болып табылады.
Мәтін мағыналық, қүрылымдық және коммуникативтік жағынан аяқгалған және сондықган қарым-қатынастың толық ... ... ... етуге қабілетті бірліктермен істес болады. Ол тілдің негізгі міндеттерінің бірі екені мәлім.
Мәдениетаралық қатынасқа үйрету іс жүзінде әр түрлі ... ... ... ... ... ... ... беруге бағыталған. Курстың мәдени қарама-қарсы мазмұны студент назарын салыстаруға бағыттау тиіс.
* студенттердің өзге тілдік мәдениет құблыстары мен феномендері жайлы ... ... ... өзінің және өзге тілдік мәдениеттің құндылықтарын аялай ... ... өзге ... тең, оның ... ... байланысқан стереотиптерді ұғындыру;
* тіл және мәдениетінің өзара байланысын түсінуге негізделген қатынастық ... ... ... ... ... ... ... аяқтағанда студент мыналарды білуге тиіс:
* мәдениетаралық қатынастың негізгі ұғымдарын;
* мәдениетаралық қатынас үрдісін зерттеудің неғұрлым тиімді әдістерін;
* ана және өзге ... ... ... ... ... ... мәні мен олардың қмірде кездесетін әр түрлі жағдайлардағы маңызы;
* салғастырылатын мәдениеттердің ұқсастықтары мен өзгешелектері;
* мәдениеаралық байланыс ... әр ... ... ... бір ... ұстай білудің стратегиялары, мынадай іскерлікке ие болуы тиіс:
* өзге мәдениет өкілдерінің жағдайларға байланысты қалыптасқан мінезқұлық ерекшеліктерін сыни тұрғыдан түсіне ... тіл ... ... ... ... ... мен оның ... іс-әрекеттеріне тигізер әсерінің дәрежесін ұсыну;
* әр түрлі типтер мен жанрлардағы мәтіндердің мазмұнына, өзге мәдениет қауымдастығының өнер туындалары мен ... ... ... ... ... екі ... ... мен айырмашылықтарын ажырата білу;
* қажетті білімді тілдің өзге ... ... ... үшін ... ... ... ... стратегиясын меңгеру;
мәдениетаралық қарым-қатынас үрдісінде талдау жүргізіп, өзіндік рефлексия мен өзіндік бақылауды жүзеге асыру. шеттен тыс ... және ... ... 1) ... ... ... философиялық тұрғыдан түсіну - ( Г.В.Гуденаф, А.Уоллес- ... ... ... ... К.Гриц- семиоитикалық антропология; Е.В.Веснер- мәдени релятивизм); 2) келесі үш функцияны орындаудағы тіл мен мәдениет байланысының кешендік интерпретациясы: қарым- ... ... ... ... ... мен байланыстарды репрезентациялаудағы семиотикалық функция; ойды құрастырудағы когнитивтік функция (Р.А Будатов, Г.В.Елизарова)
Бір де бір ... ... ... өмір сүрмейді. Өзінің өмір тәртібіне сәйкес ол әрқашан да өзінің ... ... ... ... ... ... ... бет бұрайды. Басқа мәдениеттердің тәжірибесіне қарау қылығы деп аталады. Халықаралық қатынастардың ұлғаюынан және әр түрлі ... ... ... ... ... көп ... аударады.
Мәдениетаралық қатысымдық компетенция компоненттерінің құрамы ғылыми педагогикалық әдебиетте пікірталас тудырады. Оның ... ... ... пікір жоқ, оны анықтайтын әдіс те жоқ. Алайда ... ... ... ... ... ... ... қарамастан,шетел тілін оқыту саласында оны барлық мамандар бірдей түсінеді, ол Ян ван Эк ұсынған пікір, ... ... ... ... ... ... бар деп ... Мәдениетаралық қатынас мәселесінің назары күннен күнге өсіп тұрады.Ұлттық мәдениет, мiнез-құлықтың ... ... ... өрнектеледi. Коммуникацияның нақ сол ауызша және ауызша емес таңбалары салт, мәдениеттi, халық және ... ... ... ... б] С. ... ... ... қатысымдық компетенцияның құрылымына : 1)грамматикалық компитенция, яғни тілдің лексикалық, синтаксистік, фоналогиялық , ... ... ... сөз, ... ... алу. ... қарым-қатыныс адамдардың еңбек әрекеті үрдісінде бірдей мамандыққа ие немесе бірдей дайындықтан өткен субъекттер қатысымының озара біріккен әрекеті формасында ... ... ... ... сипаттағы кәсіби танымдық қажеттілік қалайды, ол қарым-қатынастың мақсатың, яғни кәсіби тұрғыдан маңызды ақпарат алуды анықтайды. ... ... ... ... кәсіби тіл мен кәсіби қарым - қатынасқа үйрету "мәнмәтіндік оқыту теориясы" ... ... ие ... Вербицкая, А.М. Смолкин, О.Б. Тарнапольский, Н.К. Стамғалиева, Д.Н. ... және т.б) Мән ... ... деп ... ... әдіс көмегімен маманның болашақ кәсібі әрекетінің пәндік және әлеуметтік мазмұнын ... ... оның ... ... мен ... ... осы әрекеттің арқауына салынады. ... өзi және ... ... ... ... байланысының зерттеуі кроссмәдениетті нормалар, этикеттi нормалар, ауызша және ауызша емес аралық мәдениеттi коммуникациялық бiрлiктердiң мiнез-құлығының анық айырмашылығын бередi. Аутмәдениетті нормаларының ... шет ... және ... оқып жүргендерге лингвомемлекеттік білімінің және мәдениетаралық компетенцияның құрылу факторының бай қайнар көзі болып табылады. А.Н. Щукиннің пікірінше, қатысымдық ... ... оның ... үрдісінде тілге мәдениет арқылы үйрету, ал мәдениетке тіл арқылы үйретуге қадам ... ... ... ... ... ... ... мәдениетті үйрету үрдісі ретінде қарауға мүмкіндік туады. [8.204 б] ... ... көп ... Латын тектi cultio және culteсi сөздер ежелгi Рим құжаттарындағы сөздер өңдеуді бiлдiретiн және ауыл шаруашылығында қолданылатыны белгiлi. Этимологиялық ... ... ... ... colere- ... бастапқы мәні болған, ал кейін - , деген ұғымға ие болды. Римдiк мемлекеттiк ... ... жаңа ... ... кеңи ... ... ... топырақтың өңдеуi туралы ғана емес, ақылдың дамытуы, бiлiм және сенiмнiң артуы туралы ендi сөз бола бастады. ... ... ұлы ... ... мүмкiндiгiн жанды және қабiлеттiлiкті құдайға махаббат тәрбиесіне ауыстыру деген ... ... ... және ... ... ... оны жұтады, онымен жұтылады. Мәдениет ұғымына кейін civils - азаматтық, мемлекеттік латын ... ... ... ... ... ... ... ұғым ретінде XVII ғасырының немiс заңгерiмен (1632-1694) Самуэль Пуфендорф арқылы құрылған, ал өркениет (цивилизация) ұғымы XVIII ғасырда ... ... және ... ... жаңа ... ... армандаған француз ағартушылары құрған болатын. Мәдениет термині Ресейде XIX ғасырдың ... ... ... Бұл ... ... өркениет термині пайдаланылды. Өркениет ұғымында бүгiн қорытып айтқанда мәдениеттiң тарихи iске ... ... ... ... ... көп анықтауларының негiзгiлерін атап өтуге мүмкiндiк бередi. Мәдениет бұл - адамның қоршаған ортаны өзгерту қабілетімен байланысып, осы ... ... ... ... ... ... ... символдар, адам арасындағы қарым-қатынас адамның тағдыр характеристикасы болып табылады. Адам арқылы жасалынған және оған байланысты ... ... ... ... ... табылады. Коммуникация және қарым-қатынас адам өмiрiнiң ең маңызды бөлiктерi болып табылады, демек, ол ... ... бiр ... Көп ... ... ... ... ) жатқызады. Э. Холлдың айтуынша мәдениет бұл коммуникация, ал коммуникация бұл мәдениет. ... ... өз өмір ... ... ... белгілерін құрастырды. Адам үшін таңбалар және таңбалау жүйелерiмен иеленуі, басқа адамдармен қарым қатынасқа түсу және ... ... деп ... ... орай ... болған және қолданылатын бiрнеше таңбалардың түрлерi мыналар:
* Копия таңбалары - шындықтың әр түрлi құбылыстарын шығаратын көшiрме, бiрақ өздерi ... ... ... ... ... - зат ... кейбiр мәлiмет ақпарат жеткізеді (аурудың температурасы).
* Сигнал таңбалары - келісімде бойынша жинақталған мәлімет туралы ... ... ... ... Символ таңбалары - қасиетіне немесе белгісіне сәйкес зат туралы мәлімет ... ... ... Тiл ... ... ... жүйеге кірмесе немесе басқа таңбалармен қарым қатынасқа түспесе өзінен өзі қандай да бір ... және ... ... ... ... ... таңбалау жүйесi болады: әртүрлі бас ию, қол алысу, сүю, шапалақтау және сол сияқтылар.
Адам қоғамында болатын барлық таңбалар және таңбалы жүйелер ... да бір ... ... ... ... ... ... ұрпақпен қалдырған қандай да бір мағына бейнеленген. Ол дегеніміз кез келген таңбаның өз ... мен ... ... ... мәдениеттердiң арақатынастары мәдени антропологияда атауын алды, әртүрлі формаларда пайда болатын екi мәдениеттер арасында ... ... Бұл ... ... және ... ... ... жанұяда, формалды емес қатынаста бола алады.
Коммуникацияның вербалды және вербалды емес деген екi түрi болады.
Вербалды коммуникация адам өмір қызметтiң кез ... ... ... ... ... ... Сөз дұрыс қолдану әр бір мамандықта жетiстiкке жетуінің айырылмас бір бөлігі.
Вербалды емес сөйлесу, дене күйі және дене ... тілі ... ... ... ... ... адамның өздік айту белгілерін қосады. Психологтар ауызша емес ... оқуы ... ... ең ... ... ... ... санайды. Неліктен вербалды емес сигналдар қарым-қатынаста сондай маңызды болады?
* адам 70% мәлiметтерді (визуалды) көру ... ... ...
* ... емес сигналдар шын сезiмдерді және әңгiмелесушi ойын түсiнуге мүмкiндiк бередi;
* әңгiмелесушiге деген бiздiң ... ... ... ықпалымен жиi қалыптасады, ол, өз кезегiнде, вербалды емес факторлар әсерінің ... ... ... - ... бет ... ... ... стилi және тағы басқалар.
Мәдениетаралық коммуникация және конфликт.
Мәдениетаралық коммуникацияның екiншi мiнездемесi конфликт және түсiнбеушілік ... ... ... кездесулер кезінде адамдардың мiнез-құлығы бiздiң күтулерлерге сәйкес келмеуі ықтимал. Бiз мұндай мiнез-құлықты жиi түсiндiрiп ... бұл ... және ... бiздiң жүйенiң жасырын ниетіміз. Ол бiздiң концепциясын ... ... ... ... Бұл ... ... ғана ... (көпшiлiк пайданалатын көлiкпен, почта, сауда, кәсiпкерлiкпен) мәдени жүйенiң басқа ... ... ... адам ... ... ... ... болады.
Конфликт шарасыздығы.
Мәдениет аралық қарым-қатынаста конфликт шарасыздан пайда болады. Интеракцияның ... ... ... ... алғандай біртекті түрмен сигналдарды қабылдай немесе жібере алмағандықтан, мәдениетаралық қарым-қатынас бізді фрустрацияға немесе шыдам таусылғандығына әкеп соқтыруы мүмкін. Бұндай ... ... өте ... ... ... күш ... ... интеракцияларға сол әсерінен тез қызығушылығын жоғалтуда. Интеракцияның қатысушылары сигналдарды шешуге тырысып ... ... де, ... ... ... екi ... ... қате болуы мүмкін. Бастапқы мағынасын дұрыс емес түсіну қарым - қатынасты одан әрі қиындатады. Бұл ... ... ... туғызады. Адам екi ұштылық әсерінен сабырсызданып, фрустрация ұшырауы мүмкін. Белгісіздік деңгейі төмендеген жағдайда бәрібір вербалды және вербалды емес мәдениеттер арасында ... ... ... сол ... тән ... эмоцияларының айырмашлығының кесірінен конфликт шарассыздан туады. Тиiмдi мәдениетаралық коммуникация бiзге әрдайым оңай берiлмейдi. ... және ... ... ... ал біздің кәдімгі этноцентрлік және стереотипті ойлау түрі, конфликт және қателiктер туралы ... ... ... жиi ... ... ... ... эмоциялар жиi байланысады. Бұндай реакциялар интеракцияның конструктивтi қолдануын қиындатады; олар бiзге айырмашылықты бағалап және бiзге ұқсас емес ... ... ... ... ... ... ... болғандықтан, өз негативтi ашу-қысуын басып үйрену өте маңызды болып табылады. Өз ... ... ... адам ең ... ... ... есік ашып ... конструктивті процессті жеңілдете алады. Бұны істей алмаған адам есiктің сыртында қалады. Демек, эмоциялар, мәдениетаралық табыстың тәжiрибесіне кiлт бола алады. ... ... ... ... ... ... ноталарға қарамай уйрену дегенмен тең.
Қорытындылап айтқанда, әр ұлттың өзінің түске ... ... ... болады. Яғни түске байланысты түрлі ассоцияциялар тізімі қалыптасады. Және де оның әр ... әр ... ... да ... жөн. ... да ... ахуалдар мәдениетаралық байланыс аясында қайдай да бір түсініспеушілік пен коммуникация қиыншылықтарына әкеліп соқпас үшін, сол ұлттың өзіндік мәдениетін, ... және ... ... ... ... Мысалы, біздер үшін ақ пен қара бинарлық оппозициясы маңызды ... ... ... қараның орнына қызыл, яғни қызыл-ақ (әсіресе, ағылшын мәдениетінде) оппозициясы басым. Мұндай ерекшеліктерді әрқашанда ескеру қажет.
1.2 Мәтін ұғымына ... ... әр ... ... ... одан дами ... көп ... түрғысынан қарастырыла бастады. Айта кететін болсақ, пайда болған ... ... ... ... [И.Р.Гальперин, А.И.Новиков және т.б.], "мәтін грамматикасы" [О.И.Москальская, Т.М.Николаева және т.б.] және ... ... ... ... К.И. жөне т.б.]. Бұл ... ... озара толықгыратын сипатқа ие болды.
Мәтін үғымына келетін болсақ, оған ... ... ... ... ... ... ... оның көп мағыналы болуына байланысты терендей түседі.
Лингвистика ғылымының ... ... ... ... ... шүғылданған ғалымдар мәтін деп бір-бірімен лексикалық, логикалық және грамматикалық байланыстармен тіркескен, бірліктің белгілі бір зандылықгарына сай ... ... яғни ... ... ... белгілі бір мақсаты және прагматикалық нүсқауы бар аяқталған тілдік туынды деп түсіндіреді.
Көптеген ... ... ... ... ... ... көңіл аударарлық. Ғалым мәтін деп грамматика ережелеріне сай құрылған, тематикалық түйіннен мәселені ... ... ... ... мазмүндық жағынан байланысып аяқгалып, белгілі бір төртіппен орналаскан тілдік таңбалық кешенді көрсетеді Басқа сөзбен айтканда, мәтін коммуникацияның нақгы процесінің нәтижесі мен ... ... ... ... ... ... адам ... өзгеше түрінің іске асу формалары ретінде карастырылады.
И.Р.Гальпериннің пікірінше, мәтін әдеби тілдің жазбаша варианты негізінде пайда болған және ол ... ... ... ... ... Оның ... ретінде ажыратылуы тек осы жазбаша варианты негізінде жүзеге асады деп ... ... ... ... -- жазба тілдің көрінісі. Жазба тіл көркем шығарма да, ғылыми әдебиет те болуы мүмкін дей ... ... ... ... анықгама береді: мәтін жазба құжат түрінде берілген, құжат түріне ... ... ... ... бар және ... ... логикалық, стилистикалық байланыстармен тіркескен, ерекше бірліктерден түратын белгілі бір мақсаты жөне прагматикалық нұсқауы бар ... ... ... зерттеуіміз мәтіндермен тікелей байланысты болғандықган, келесі кезекте ағылшын тіліндегі лингвистикалық әдебиеттерді ,ресейлік, отандық ғылыми әдебиеттермен салыстыра отырып талдауға токталамыз. Шетелдік, ... және ... ... ... ... тұрғысынан мәтінді қүрылымдық және қызметтік жақтарынан алып талдайды. Құрылымдық түрғыдан зерттегенде мәтіннің байланыстылығы мен тұтастығы сиякты негізгі ... ... ... ... ... яғни тілдік құрылымның коммуникативтік процеске енуі, қүрылым мен функция бір бірлікті күрайды. Олар ... ... ... ... көздейді.
Ғалымдардың пікірінше, мәтін функциясы мен оның күрылымы лингвистикалық түрғыдан жеке зерттеледі, бірақ бір-бірінен толығымен бөлек қарастырылмайды. Мәтін лингвистикасының міндеті ... ... мен оның ... арасындағы байланыстарды көрсету. Мәтін лингвистикасында ағылшын ғалымдары екі негізгі бағытты ажыратады:
* Мәтін лингвистикасында тілдік жүйеге бағытталған ... ... Бұл ... бойынша мәтін сойлемдердің когеренттік реті болып аныкталады, мәтін когеренттігі сөйлемдер арасындағы синтаксистік-семантикалық байланыстарды ... ... ... ... ... ... үғымы. Мәтіндер әрдайым нақгы коммуникативтік процесте болады, яғни автор мен оқырман немесе сөйлеуші мен тындаушы. Коммуникацияға ... ... ... ... ... ... ... Ол (жазушы немесе сөйлеуші) мәтін арқылы реципиентке жеткізетін коммуникативтік байланыстың түрін ... ... ... ... мәтін термині когеренттік байланыста болатын тілдік ... ... және ... ... ... ... ... коммуникативтік функцияны көрсетеді дейді.
Жоғарыда айтылғандарға корытынды жасай келе, ... ... ... және ... ... ... ... құрылымы грамматикалық, лексикалық, стилистикалық және тематикалық ерекшеліктерімен аныкталады.
Сонымен, мәтінді зерттеушілердің анықгамаларына сүйене отырып, мәтін белгілі бір ... ... бар ... ... бар деп ... ... ... мәтіннің анықтамаларында оның негізгі белгілері болып компоненттерінің арасындағы мағыналық және ... ... ... Дәл осы ... ... ... ... Харвег, Г.Изенберг пен В.Шмидттің айтуларынша, мәтін бір-бірімен мөтіндік тіркесулермен байланысқан сөйлемдердің реті. Мәтін үздіксіз есімдіктердің көмегімен қүрылған тілдік ... ... ... ... ... ... мәтіннің параметрлері деп когезияны, когеренттілікті, прагматикалық нұсқауды, ақпараттылықгы, жағдаяттылыкты, ... ... Ал ... ... және ... ғалымдары бүл аталған параметрлерді мәтін категориялары деп танып, мына төмендегілерді көрсетеді: мәтіннің акпараттылығы, интегративтігі, мәтіннің аяқгалуы, ... ... ... ... ... ... ... жағдаятты себептілігі т.б.
Зерттеушілер аталған мәтін категорияларын жеке ғылыми шығармашылық тұрғыдан қарастырады. ... ... ... ... мәтінді түсінуіне көп көмегін тигізеді. Ақпаратты жеңілдету үшін оқырманға мәтін ... жеке ... және ... ... кеңістік, образдық, логикалық байланыстарының сипаттамасын автор анықгап білуі керек. Мәтінге талдау жасай отырып, оның жеке бөліктері бір-бірімен байланысты ... ... ... ... байланыс формаларын анықтауда когезияны қолданған дүрыс. Когезия логикалық реттілікті, жеке ақпарат, факті, әрекеттердің өзара тәуелділігін қамтамасыз ететін ерекше байланыс ... Ол ... ... ... ... ... ... реттілік) категориясы белгілі жүйелі іс-әрекет, фактілер мен оқиғалардың уақыт пен кеңістікте іске асуын білдіреді. Ретроспекция мен ... ... ... ... олар үздіксіз оқиғалар желісінде үзілісті немесе өткен шақ пен келер шаққа аралық оқиға арқылы "секірісті" ... Көп ... ... имплицитті түрде беріледі. Ол бұрын кабылданған ақпаратты есте сақгау ... және оны ... ... ... ... ... ... проспекция да имплицитті жөне эксплицитті берілген сигналдармен ... ... ... ... ... ... ары қарай талдауда оның қалай дамитынын алдын ала білуге умтылдырады, оқырманның шығармашылық потенциалын іске жүмылдырады. Бұл ... ... ... ... және ... бірі толықгырып отырады. ... ... ... ... ... есептелетін мәтін категориялары, олардың ерекшеліктері окушының мәтінді дүрыс түсінуіне көп көмегін тигізеді.
Екінші шетел тілін оқытуда мәтіннің мағыналық категорияларының ерекшеліктерін ескеру ... деп ... ... ... ... окушылардың мәтін мазмұнын дұрыс және тез түсінуге септігін тигізеді.
Ұзақ уақыт бойы лингвистер сөйлемді ең ірі тілдік бірлік ретінде қарастырып ... ... ... ... жеке ... ... емес, одан да ірі бірліктермен іске асады. Кәзіргі лингвистикада ... ... ... ... ... мәлім.
Айтылымдардың қосылуы немесе бірігуі, жиынтығы коммуникация бірлігін құрайды. Мәтінде коммуникация процесі ретінде ... ... мөні ... ... ... ... бірлік арқылы іске асатынын лингвистер өз еңбектерінде атап көрсетеді
Шетел тілін оқыту өдістемесінде мөтінді ... ... ... ... ... мөтін лингвистикасы тұрғысынан қарау маңызды орын алады. Ол ... ... ... ... ... ... түсті. Коммуникативтік түрғыдан мәтін карым-қатынастың танымдық, акпараттық, психологиялық және әлеуметтік жүгін көтеретін белгілі бір ... сай ... жөне ... ... ... ... ретінде мәтін ең алдымен онда коммуникативтік міндеттің болуымен сипатталады және ол қоғам өмірінің өртүрлі салаларына қызмет ете отырып, өлеуметтік-тілдік құбылыс ... ... ... пікірінше, дыбыстық немесе жазба мәтін коммуникатордың мақсатқа сай тілдік әрекетінің нәтижесі болып табылады. Ақпарат оны тудыратын және ұйымдастыратын ... ... ... яғни оның ... ... ... ... ниеттің іске асу нәтижесі ретінде көптеген анықтамаларға ие болды, соның ішінде мына анықгама көңіл аудартады: ... ... ... ... іске асыру үшін шығарманың ой-желісін тілдік құралдар арқылы мазмұнның біршама аяқгалған бірлігі ретінде көрсететін ауызша және
жазба еөздің ... ... ... ... ... ... бағытын көрсетеді. Мәтінге автордың көзқарасы тұрғысынан тұтастық, мағыналық жағынан аяқталғандық тән. ... бұл ... ... ... және ... құралдармен қамтамасыз етілетін тілдік туындының құрылымдық мағыналық ұйымдасуында, мәтін бөліктерінің бірігуінде, яғни семантикалық-тематикалық байланыстарда ... ... ... ... қарастырылуы, оның қарым-қатынас процесіндегі маңыздылығын білдіреді. Екінші ... ... ... ... ... ... ... анықтау үшін мәтін лингвистикасының бұл мәселелерін, олардың шешілу жолдарын ескеру керек.
Мәтіннің құрылысың, оның мәнді де ... ... ... және ... ... пен уақыт шеңберінде өмір сүру заңдылықтарын айқындаумен қатар, мәтіннің ішкі ... ... ... да ... ... ... ... үйретуде өте маңызды болып табылады. Мәтін жасайтын тілдік бірліктерге сөз, сөз тіркестері, сөйлем, күрделі синтаксистік тұтастықтар ... ... ... ... әр ... болып келетін өзара байланыс та мәтіндегі ойдың ... ... әсер ... ... ... ... ... өзара ең алдымен, екі жақгы байланысқа түседі, біріншіден, грамматикалық категориялар арқылы байланысып белгілі бір ... ... ... ... ... ... сөйлемдер семантикалық жағынан да байланысады . Мәтін құрылымын зерттеуде оның негізгі параметрлерін, яғни тұтастықгы, қисындылықгы және үздіксіздікті ескеру қажет.
Мәтіннің ... ... ... ортақ жалпы мәселе, сонымен бірге эксплицитті және имплицитті сөйлемдер мен ... ... ... ... ... ... тигізеді. Мәтін бір-бірімен реттесіп орналасқан жеке сойлемдердің жиынтығы ... ... Осы жеке ... ... байланыстырып тіркестіретін, мәтіндегі ақпаратты көрсететін және оған қайта ... ... ... ... мәтін қисындылығын құруға қатысатын мәтінде "коннектор" деп аталатын элементтер ... ... ... ... ... ... тіркескен мағыналық бөлік, яғни абзац, фразалық бірлік, текстема құрады. Олардың қисындылығына тематикалық тізбектер себін тигізеді. Коннектор -- ... екі ... одан да көп ... ... ... орнататын элементтер. Ғалымдар мәтінді байланыстыратын коннекторлар кдтарына есімдіктерді де жатқызады.
Есімдіктердің мәтінде атқаратын қызметін ... ... ... ... ... бірі, Р.Харвегтің пікірінше, есімдіктер мәтінді бекітіп байланыстырудың универсалды құралы болып табылады. ... озін ... ... ... етіп түратын белгілі ерекшеліктерімен сипатталады. Ол сонымен бірге мәтін ... ... ... ... бірі ... ... ... алады, мысалы, континуум, тіркесу, ретроспективтілік, ақпараттылық, интеграция т.б.. П.Биммель сонымен бірге сөйлемді және мәтінді байланыстыратын коннекторлар деп ... ... ... атап ... ... ... себеп-салдар сабақтас кұрмалас сөйлемде шектеуді, қарама-қарсылықгы, негіздемені, бірмезгілдікті жөне себеп-салдарды хабарлай алады. Сонымен бірге олар реттілікті және түсіндірме анықгауларды ... ... ... ... ... ... тіркестіреді.
Осы орайда мәтін байланыстырушы коннекторлардың мағынасы мен ... ... ... ... атап ... болады. Олар белгілі бір қажетті төсілмен крлданылса, онда олар мәтінді ... көп ... ... ... ... ... семантикалық жағынан тіркескен мағыналық бөлік, яғни абзац, фразадан үлкенірек түтастық, ... ... ... сол ... бөліктердің қисынды болуына тақырыптық сөздер үлкен үлесін қосады. Тақырыптық ... ... ... ... ... ... атап өткіміз келеді. Мәтіндегі тақырыптық создер мәтін тақырыбымен тығыз байланыста болып, объективтік шындыкты көрсетеді. ... да ... ... ... мәтін мазмұнын және оның тақырыбын анықтауға мүмкіндік бар. ... ... ... ... (мәтін тақырыбы, бастапқы және соңғы абзац) тақырыптық сөздер оның маңызды бағыт сілтеушілеріне жатады.
Мәтіннің ... ... бірі - ... тақырыбы. Оның шетел тілінде оку процесінде ең маңызды қызметінің бірі -- ... ... ... ... мәтін элементі жөне таңбасы ретінде, мини-мәтін бола түрып мәтінмен тығыз байланыста болады және бір ... ... мен ... ... дәнекер болып табылады. Сонымен бірге, екінші шетел ... ... ... ... ... ... ... қызметін ескеру кджет. Сол сияқгы мәтін лингвистикасы түрғысынан обьективтік-семантикалық байланыстарды анықгаудың маңызы зор, сондықган да ... ... ... окуға үйретуде мағыналық бөлік, яғни абзац, фразадан үлкенірек тұтастыктың ерекшеліктеріне де баса назар аудару қажет. Шет тілінде оқуға ... ... ... ... яғни ... үлкенірек түтастық және абзац ретінде жүйелеу үшін мәтін ішіндегі байланыс, делимитация (жікке бөлу, мүшелеу) принциптерін ... ... ... ... оның ... ... ... байланысты болады. Мәтінді құру кезінде оның бірліктері жеке тізбектерге екі принцип бойынша іріктеледі жөне қиыстырылады:
* Мәтіннің ... ... ... байланыстар;
* Мәтіннің прагматикалык бағытын, коммуникативтік мақсатын көрсететін әлеуметтік-субьективтік байланыстар. Мәтін ... ... ... ... зерттелген. Мәтін субьективтік факторларға тәуелді болғандыктан, оның құрылымы әртүрлі болуы мүмкін. Адам шындықты үздіксіз ... ол ... бір ... ... ... ... тіл ... іске асырушы бола отырып, қабылданатын ақпараттың кванттары деп анықгап көрсетуге болатын бөліктерге бөлінеді. Мұндай қызмет атқаратын ... ... ... ... ... ... синтаксистік тұтастық" деп аталады.
Ғалымдардың пікірінше, фразадан үлкенірек тұтастық немесе күрделі синтаксистік түтастық сөйлемдердің бір мәселе төңірегіне біріге отырып, мәтіннің ... ... ... ... ... білдіреді. Л.М.Лосеваның пікірінше, сөйлемнің барлығы бірдей күрделі синтаксистік тұтастық құрамына ене бермейді, олардың кейбіреулері оның ... ... бола ... сол ... ... ... ... деп атайды. Ол сойлемдер ерекше рол атқарады, себебі фразадан үлкенірек түтастық қүрамына енбей-ақ мүндай ... ... ... немесе бастапқы сөйлемі бола отырып, мөтінге кіріспе ... ... ... ... ... мәтіннің аякталғандығын білдіре алады.
Осылайша, мәтін күрделі синтаксистік тұтастықган және еркін сөйлемдерден тұра ... ... ... ... ... ... байланысы мен сөйлем деңгейіндегі байланысында айырмашылықгар бар.
Күрделі синтаксистік тұтастық құрамындағы сөйлемдердің байланысы ең алдымен тілдің ... ... ... ... ... ... Кез-келген дүрыс ұйымдастырылған мәтін мағыналық жөне құрылымдық бірлікті көрсетеді. Сонымен бірге тағы бір ескеретін ... ... ... ... ... ... пен ... тілдік туындының шекарасы сай келеді. Фразадан үлкенірек түтастық қысқа көлемдегі түтас тілдік туынды (қыска әңгіме, ауа райы ... ... ... т.б.) ... табылуы мүмкін. Ғалым фразадан үлкенірек түтастықгы синтагматикалық жөне ... үғым деп атап ... ... ... ... ... түтастық сөйлемдердің арнайы үйымдастырылған тізбегін көрсетеді, ал функционалдық түрғыдан ... ... ... ... ... ... ... Мәтіннің мағыналық түтастығы оның мәселесінің бірлігінде жатыр. Мәселе мәтіннің мағыналық ... оның ... ... ... ... ... ... сөйлемдердің бір мәселе, тақырып төңірегіне бірігуі мәтіннің мағыналық тұтастығын көрсетеді.
Бұл фразадан үлкенірек тұтастықтың бір мәселелігін айқындайды. Фразадан ... ... бүл ... ... ... оку іскерлігін калыптастыруда мәтін бірлігі ретінде тандауды қамтамасыз етеді. ... ... бұл ... ... ... бар окушыларға мәтін бөлігінде негізгіні көруге немесе байқаута көмегін тигізеді. Сонымен бірге фразадан үлкенірек тұтастықгың мағыналық тұтастыгы, оны оқу ... ... ... ... ... ... ... өткендей, мәтінді мағыналық бөліктерге бөлудің сипаттамасы коптеген факторларға байланысты, оның ішінде маңызды рөлді мәтіндегі мазмүндық ақпарат, сонымен ... ... ... ... ... дей ... Ц.Д.Хведелидзе мәтіннің негізгі қүрамды бөлігі ретінде микромәтінді, яғни фразадан үлкенірек түтастықгы алады. Әдеби мәтінде ... ... ... негізгі үш түрде беріледі: суреттеу, әңгімелеу және ой-пікір білдіру. ... ... ішкі ... ... ... ... атап өтеді. "Әңгімелеуде" темпоральдық, "суреттеуде" локальдық, "ой-пікір айтуда" каузальдық байланыстар басым болады. Ғалымның пікірінше, микромәтіннің тұтастығы оның негізін ... ... ... яғни логикалық байланыстың басым түріне байланысты. Микромәтіннің ішкі қүрылымы үш қабаттан түрады: логикалық, мағыналық және ақпараттық.
Фразадан үлкенірек ... ... ... яғни ... форманың комбинациясын, жеке сөйлемдерді түтастыққа біріктіретін темпоралдық, ... ... ... ... отырып окушылар микромәтінді жақсы түсіне алады, сондықтан мөтінді дүрыс түсініп, негізгі ойды анықгай алу үшін окушыларды микромөтін ... ... ... ... ... және ой-пікірді анықгауға үйрету қажет деп ойлаймыз. ... ... ... ... ... үлкенірек түтастықгың негізгі сипаттамаларын окуга үйретуде ескеру қажет деп ... ... ... ... болсақ, лингвистикалық әдебиеттерде абзац пен фразадан үлкенірек түтастықгың бір-біріне үқсас ... бар ... ... ... ... үлкенірек түтастық абзацка сай келеді деген пікір айтады. Бұл пікірді бірқатар ғалымдар қолдайды, атап айтсақ, Т.И. Сильман, Н.И. ... жөне ... ... ... тұтастыққа эквивалент болмайтын, тек жазба созге ғана төн пунктуациялық таңба. Ол жазушыньщ еркі мен экспрессивтік интенциясымен себептелген субьективтік прагматикамен сипатталады. ... бір ... ... ... болудің дөл шамасын анықгауға болмайды. Өзінің шығармасының мағыналық өуенін, мәнін басқалардан жақсы ... ... оны ... ... ... ... озі жасауы тиіс. Жоғарыда айтылып өткен фразадан үлкенірек түтастық пен абзацтың мазмүндық, формалдық және семантикалық ... ... ... екеуінің арасындағы үқсастыктар мен айырмашылыктарды анықтау екінші шетел тілінде окуға үйретуде кажет деп ойлаймыз. Фразадан үлкенірек түтастық пен абзацта ... ... және ... ... ... болғанмен, екеуінің арасында айырмашылықгар бар. Абзацтың қүрамында бірнеше фразадан ... ... ... ... ... пен фразадан үлкенірек түтастықгың шекарасы сай келуі де мүмкін. Сол сияқты фразадан үлкенірек түтастық екі немесе одан да көбірек абзацты ... ... ... ... ... ... түтастықта объективті жағынан шектеулі микротақырып толығымен білдіретін айтылым болады, ал ... ... ... ... микротақырып болмайды. Фразадан үлкенірек түтастық пен абзац ... ... ... ... білдіре алады. Олар баяндаудың бірізді дамуына жақсы ықпалын тигізеді.
Көптеген авторлар абзацта күрылымдық-композициялық бірлікпен бірге ... ... де ... жэне ... ... бөлу мәтінді қүрылымдық және мағыналық бөліктерге ажыратуға мүмкіндік береді.
Аутенттік мәтіндерді окуға үйретуде жоғарыда айтылған абзацтың сипаттамаларын ... ... ... ол ... мәтіндегі негізгі ойды анықтауына, мәтінді мағыналық боліктерге бөлуіне, автордың мәселеге қатынасын байкауына үлкен септігін тигізеді.
Лингвистер атап өткендей, жеке ... де ... ... ... ... Мұны ... үйрету әдістемесінде ескеру өте маңызды және сойлемді ... ... ... ... сөйлем мазмүнының лингвистикалық ерекшеліктеріне тоқгалған дүрыс.
М.В.Никитин коммуникативтік бірліктің тұтас мазмүны сөйлем үш боліктен түрады деп көрсетеді: Бірінші бөлік-коммуникативтік ... ... ... Бұл сөйлемнің референциалды, денотативтік, пәндік-логикалық мағынасы. Екінші бөлікке, ғалымның пікірінше, коммуникативтік бірліктің мазмүнына прагматикалық мағыналар ... Бүл ... кез ... деңгейдегі номинативтік бірліктің когнитивтік мазмүнын толықгырады. Үшінші бөлікке коммуникация қүрылымына және ... ... ... ... ... Шетел тіліндегі лингвистикалық әдебиеттерде керсетілгендей, имәтін" үғымының қолданылуын түсіндіру қиын, бүл үғымға қатысты кең көлемді және кешенді түсіндірмелер коп. Бір-бірінен ... ... ... ... ... ... ... роман көлеміндегі мөтін де, бір сойлемнен түратын мөтін де мәтін болып есептеледі. Сонымен, бірқатар неміс галымдары да бір сөйлемнен ... ... болу ... ... ... В. ... ... бір сөйлемнен түратын анықгамаларды, мақал-мәтелді, афоризмдерді, қысқа көлемдегі ақпаратты жатқызады.
Ағылшын ... ... ... ... ... ... ... ғылыми негіз, жағдаяттық және коммуникативтік, функционалдық аспект түрғысынан қарастыру қажет. Неміс ғалымдары К.Бринкер мен Е.Рольф ... ... ... ... функциясын негізге ала отырып төмендегідей мәтін түрлерін ажыратады:
* Ақпараттық мәтіндер (хабар, рецензия,ғылыми-көпшілік кітап т.б.)
* Аппелятивтік мәтіндер (жарнама, комментарий, заң, ... ... ... ... (келісім, кепілдік анықгама, ант т.б.)
* Байланыс мәтіндері (рахмет айту, қүттықгау, көңіл айту т.б.)
* ... ... ... ... мүра ... байланысты қағаз т.б.)
Сонымен қатар аутенттік мәтінді оқуға үйретуде мәтіннің маңызды лингвистикалық ерекшелігі болып табылатын мәтін композициясына аса көңіл бөлу ... ... ... ... ... оны тез жөне ... ... септігін тигізеді. Композициялық сөйлеу түрі табиғатынан екі жақгы қүрылым. Ол-ойлаудың бір түрі, яғни ойлау ... ... ... әрі сойлеу өрекетінің бір түрі, яғни қатысым түріне жатады. Кез келген тілдік форма логикалық мазмұнның және құрылымның белгілі бір түрі. Бұл ... ... ... формалар аралас күйінде көп кездеседі. Мысалы, мәтін басы пікірмен берілсе, ал ... мен соңы ... ... ... ... ... ерекшеліктеріне және белгілеріне қарай композициялық-тілдік формаларды қисынды мөтінде ... ... ... және олар ... ... түсінуде көмекші құрал бола алады .
Орта мектепте шетел тілінде оқылатын мәтіндердің көлемі аса үлкен болмайды, сондықган олар шағын абзацтарға ... ... ... ... ... белгілі бір жағдай баяндалатын кіріспе, негізгі бөлім (ақпараттық) және соңы. Ал газет мөтінінде тезистің басы ары кдрай ... ... ... ... ... ... жөне ол ... әр бөлігінде қайталанады және осылай негізгі ойды анықгауға себін тигізеді. Екінші композициялық бөлік мәтіннің негізгі бөлімі ... ... және ... жасауға дайындайды. Мәтіннің соңғы бөлімі қорытынды ғана жасамай, сонымен бірге ары қарай ойлауға бағыт көрсетеді. Бүл жерде автор ... ... өз ... береді. Жоғарыда айтылғандай, коммуникацияның өртүрлі аясындағы мәтіндер, айталық ғылыми-көпшілік, газет және әсіресе көркем әдеби мәтіндердің өздерініңкомпозициясының ерекшеліктері болады, бірақ ... ... ... осы ... ... үш ... ... .Дегенмен окуға арналған мәтіндер әртүрлі стильде жазылады, сондықган олардың әрқайсысының ерекше схемаларына толығырақ тоқталу ... деп ... ... ... бірі -- ... ... ... мәтіннің композициялық схемасы төмендегідей:
* Эксперименттің мақсаты.
* Әрекеттің нысаны.
* Экспериментті жүргізуге қажет материал.
* Нысанның бастапқы жағдайы.
* Нысанның кайта қүрылу қүралы және ... ... іске ... ... Нысанның соңғы жағдайы.
Жүргізілген зерттеу туралы ғылыми ... ... ... ... ... ... ... проблемасы және проблемалардың ғылымдағы жағдайы.
* Зерттеу нысаны мен пөні.
* Зерттеу мәселелерін шешудің болжамдары.
* Методология және ... ... ... ... ... ғылыми нәтижелер.
Ғылыми конференция келесі пункттер бойынша баяндаяады:
* Конференция ... оның ... ... өтетін уақыты мен орны.
* Қатысушылар қүрамы және олардың жалпы саны.
* Күн тәртібі.
* Ең қызыкты баяндамалар.
* Конференцияға катысушылардың жасаған ... ... бір түрі ... ... ... мынадай схема бойынша қүрылады:
* Ғалымның туылған кезі мен жері.
* Оның отбасы, балалық шағы.
* Орта және ... оку ... ... ... ... саласына қызығушылығын білдіруі.
* Өз бетінше ғылыми зерттеулер жасаудың алғашқы кддамдары.
* ... ... ... ... ... ... карьера және қоғамдық қызмет.
* Ғылыми жаңалықгардың реттілігі, олардың теория мен практика үшін ... ... және ... ... ... ... ... көпшілік мәтіндерге қарғанда еркін болып келеді.
Газеттегі берілетін акпараттың түрі -- репортаж. Оның схемасы ... ... ... ... ... оқиға туралы ақпарат беріледі, оқиға кейіпкерлері атап көрсетіліп, оқиға орны суреттеледі).
* Репортаждың баяндалуы ... ... ... ... ... ... суреттеледі, оқиғаға қатысушылар немесе болып жатқан өрекет субьектісі сипатталады).
* Публицистикалық қорытынды (репортаждың) соңғы бөлімінде болып ... ... ... ... ... жасалып, болған оқиғаға баға беріледі).
Комментарийдің схемасы төмендегідей:
* Ақпарат басы (факт немесе оқиға хабарланатын бастапқы тезис -- бұл ... ... ... ... бөлім (нақты қорытынды жасауға комектесетін фактілер немесе оқиғалар, аргументтер).
* Қорытынды (хабарланған факт немесе оқиға туралы қорытынды жасалады).
Корреспонденцияның ... ... ... (кім? не? ... қашан? деген сұрактарға жауап беріледі).
* Фактологиялық бөлім (қалай? не үшін? деген сүрактарға жауап беріледі) болып жатқан оқиғаның маңыздьшыгы мен ... ... ... (бүл бөлімде баяндалған фактілер немесе оқиғалар жөнінде ... ... ... ... ... ... төмендегідей:
* Экспозиция (шығарманың басы) (оқырман сипатталып жатқан оқиғаға енеді).
* Байланыс (мәселе қойылады, әрекет басталатын ... ... ... ... шегі ... (мәселенің шешілуіне түрткі болады).
* Мәселенің шешілуі немесе ... ... ... ... шығарманың негізгі идеясын білдіре алады). Сонымен окушыларға аутенттік мәтінді ... ... ... схемалары септігін тигізеді.
Мәтін объективтік шындық туралы ғана мәлімет беріп қоймай. сонымен бірге автордың да объективтік шындықка баға ... ... Баға ... ... сын ... мен бағалаушы сипаттағы үстеулер, сонымен бірге модальдық сөздер де енеді. Негізгі ақпаратты жеткізетін мәтіннің тілдік бірліктері қосымша бағалаушы ақпаратпен ... ... яғни ... ... ... оның ... ... болады. Мәтіннің бейнелі мәнерлі сипаты коркем әдеби сөз құрылымының әсерімен пайда болады, ол ... ... ... және ... бір-бірінебағынуы арқылы, стилистикалық тәсілдер, синонимдік кайталанулар арқылы жузеге асады.
Коммуникацияның әртүрлі аясына жататын мәтіндер, яғни көркем өдеби, ... ... ... ... ... ... ... олардың өркдйсысының өзіне тән сипаттамалары бар.
Ғылыми-көпшілік мәтіндердің қүрылымын қарастыруда алдымен оның ... ... ... ... Бұл мәтіндердің композициясы кіріспе, негізгі бөлім жөне қорытындыдан тұрады. Кез-келген мәтіннің, сонымен бірге ... ... де ... ... ... ... ... тақырып мәтіннің мықты жағы бола отырып, оның негізгі мәселесін, автордың ақпаратты пайымдауын көрсетеді және мәтінмен жүмыс істеуде алғашқы бағыт ... ... ... ... ... ... күралдарьшың сипаттамасына келсек, оның тілдік, лексикалық қүрамының элементтеріне ғылыми-техникалық ... ... ... ... ... қүрылымдар жатады. Ғылыми-көпшілік мәтіндердің мағыналық қүрылым элементтерінің арасында жетекші ... ... ... Олар тақырыптық тізбектің түйіні болып табылады. Терминология жалпы ... ... ... тілдермен жақындастыра отырып, интернационализмге айналып, мәтін мазмүнын түсінуге себін тигізеді. Термин үғымды атап қана қоймай, сонымен бірге оны түсінікті ... ... ... ... ... ... ... терминді берілген ғылымдағы спецификалық атау үшін қолданылатын лексикалық бірлік деп есептейді. Сонымен бірге ғылыми- көпшілік мәтіннің кез келген бір ... ... ... ... емес ... ... ... -- сандар, формулалар, графикалар, диаграммалар, суреттер ақпарат алуда тиімді мағыналық бағыт сілтеуші ... ... ... ... мәтіндердің мағыналық элементтерінің ішінде синтаксистік қүрылымдар да маңызды рөл атқарады. Сонымен, окушылардың ықыласын мағыналық белгі болып есептелетін лексикалық бірліктерге ... ... ... ... ... жаттығулар жасалуы тиіс.
Егер ғылыми мәтіндерде қайталанулар кездейсоқ сипат алса және ақпаратты қысқарту ... ... ... көркем әдеби мәтіндерде кайталанулар шығарма идеясын көрсетудің нөтижесі болып табылады. Ғылыми мәтіндерді оның ауқымынан тыс талдауға болады, ал көркем ... ... ... шығарманың жалпы міндетіне бағынады жөне бүкіл "макроконтекстті" ескеруде ғана зерттеле алады.Мәтіннің идеялық мазмүнының элементтері ішкі ... ... ... ... ... берілген ақпаратты мәтіннің астарынан түсінуге болады. Оны түсіну үшін оқырманнан ес, ойлау, қиял сияқгы ... ... ... етіледі. Әдеби тіл адамдар арасындағы аса маңызды қатынас құралы" ретінде қоғамда ... ... ... ... қызмет тек кана ой жеткізу, үғым алу, жалпы қатынас күралы болу деген деңгеймен ғана ... оның ... ... ... пайдаланудағы ерекшеліктері бар. Әдеби тіл белгілі бір оқиғаны окушыға жеткізіп қана қоймайды, окушының сезіміне де әсер етеді, ол ... ... ... ... ... саналады. Әдеби тілдің экспрессивтік-эстетикалық қызметі өсіресе коркем шығарма тілінен анық ... ... ой ... ... Әрине, әдеби тілдің эстетикалық қызметін көрсететін тілдік элементтердің мәні, сезімге әсері әр адамға, әр оқырманға бірдей бола бермейді. Мұндағы ... ... әсер ... ... ... ... білім орісіне байланысты болып, образды ойды үға алумен, сез кадірін түсіне алу қасиетімен өлшенеді. Көркем шығарма өз оқырманына ой салады, ... оны ашық та ... ... ... түйінін шешіп те бермейді, оны оқырман үлесіне қалдырады.
Көркем әдеби ... ... ... ... ... және терең түсінуді кдмтамасыз етуі керек. Сондыктан да оқырман туындының тілдік және стильдік ерекшеліктерін түсінуі тиіс. Жазушы ... ... ... ... ... ... ... түрде, яғни бейнелі жүйе арқылы керсетеді. Мәтіндердің ... ... ... құндылығын ашу үшін көптеген факторлардың өзара әрекеттестігін ескеру қажет. Публицистикалық мәтіндерге келетін болсақ, олар ақпарат мазмүнына қарай әртүрлі болады ... ... ... ... радио жөне теледидар бағдарламасы т.б.). Бүл ақпарат газет рубрикаларында кездеседі. Газет мәтінінің бүл ... ... және ... ... ... орын ... ... мәтінінің тақырыбы ақпараттық, атаулық, апеллятивтік функцияларды атқарады. Тақырыптың ең көп тараған түрі болып номинативтік зат есімдер есептеледі.
Жоғарыда аталған ... ... ... сай шет тілінде оқуға үйретуде тек мәтіндегі ақпаратты кабылдауға ғана үйретпей, сонымен бірге ақпарагты ... ... үшін екі ... яғни ... және ... тілдерінің тілдік құбылыстарын салыстыру, ұқсастықгары мен айырмашылықгарын анықтау арқылы оқушылардың мәтінді ... ... ... ... белгілі. Бірінші жөне екінші шетел тілдері ретінде оқылатын ... ... ... ... ... ... ... тілдер арасындағы үқсастықгарды ескеріп, тиімді нүсқау беру үшін, ал кейбір жағдайларда ... ... ... жол ... үшін ... ... оқытудың өдістемесі ана тілі және ... ... ... ... ... ... ... тиіс деген пікірді көптеген ғалымдар атап ... [И.И. ... ... ... шетел тілінде оқуға үйретуде ана тілі, бірінші шетел тілі және екінші шетел тілінің тіл ... ... мен ... ... ... зор, ... ана тілі немесе бірінші шетел тілінің үқсастықтары екінші ... ... ... тиімді ықнал етеді, яғни екінші шетел тіліндегі ... ... ... ... ... ... ... ағылшын тілі мен неміс тілі жүйесінде ұқсастықгар көп, өйткені екі тіл де генетикалық жағынан туыс болып келетін герман тілдері ... ... Екі ... ... орфографиялық, грамматикалық, әсіресе лексикалық аспектісінде сәйкестіктер көп кездеседі, сондықган неміс тілінде оқуға үйретуде екі тілде ... ... ... ... ... ... арасында айырмашылықгар болған жағдайда қиындықтар пайда болатыны белгілі, ... ... ... ... ... жою үшін ... алдын ала мақсатты түрде тілдік материалмен жүмыс істеуге бағыттай отырып, мәтінді ... ... ... кажет. Салыстырмалы типология саласында зерттеу жүргізген авторлар өз зерттеулерінде ... ... ... ... ... үқсастықгары мен айырмашылықгарын анықтауда практикалық мақсаттар мен міндеттерін алға қояды және олар мүның маңызды әдістемелік мағынасы бар деп ... ... ... ... интерференцияны жоюға мүмкіндік береді .Ғылыми өдебиеттерде көрсетілгендей ... бір ... ... тіл ... тілдік нормадан ауыткуы деп түсіндіріледі. Лингвистикалық түрғыдан интерференцияның маңызды белгілері томендегідей:
* Интерференция ... ... ... ... ... тілде сөйлеуде нормадан ауытқу.
* Жоғарыда аталған ауытқу билингвтің екінші тілдегі сөз өрекеттерінің ерекшеліктеріне байланысты.
* Интерференцияның саны мен сапасы ... ... ... ... ... ... ... Интерференция билингвизм жағдайыидағы коммуникация процесінде пайда болады.
Интерференцияның түпкі себептерін анықгаудың тәсілі, білімнің берік базасын күру тесілі, интерференцияны ... мен одан ... ... тәсілі ана тілі мен шетел тілінің қүрылымын салыстырмалы типологиялық сипаттау болып табылады деп ... ... ... зерттеулер арасында туыс және туыс емес тілдерді салыстыруға арналған ... ... бар ... ... 1964, В.Г.Гак 1974, Э.Г.Абдулрагимов 1981 және т.б.].
Екінші шетел тілін оқытуда окушылардың лингвистикалық тәжірибесін ескеру маңызды, өйткені ол ... бір ... ... тілдер саласында жинаған білім, іскерлік пен дағдылар жинағын білдіреді және окушылардың өмірлік тәжірибесінің бөлігі ... ... ... шетел тілін оқуды жаңадан бастаған окушының қостілділігін, яғни ана тілінің механизмімен бірге бірінші шетел тілінің сөз ... ... ... бар. ... ... ... ... ұтымды басқару байланысқа түсетін тілдер жүйесіндегі үқсастыктар мен айырмашылықтарды анықтау ғылыми негізде ғана дәлелденуі мүмкін. Неміс тілін екінші шетел тілі ... ... ... ... ... ... ... тигізеді:
* Неміс тілі мен ағылшын тілінің генетикалық жақындығы;
* Латын жазуы /шрифт/;
* Дыбыстап айтудағы үқсастықгар;
* Неміс жөне ... ... ... және ... ... жақын ұқсас грамматикалық құбылыстар;
* Герман тілдері түбірінен пайда болған лексикадағы ортақ топтың ... ... ... үлгілер.
Осылайша, оқушылардың ана тіліндегі лингвистикалық тәжірибесі мен неміс және ағылшын тілдерінің лингвистикалық ерекшеліктері әдістемелік нұсқауларға, сонымен бірге оқытудың әдіс-тәсілдерін ... ... ... ... тілін оқуды бастаған оқушылардың тілдік тәжірибесіиің спецификалық ерекшеліктері олардың санасында үш тілдік механизмнің ... ... ... байқалады. Лингвистикалық тәжірибенің болуы тілдік дағдылармен, сонымен бірге бір тілдік жүйеден екінші тілдік жүйеге ауысу іскерлігімен де ... ... ... ... және ... ... өткен әрекеттер арасында көп ортақгық болса, дағдылардың өзара әрекеттестігінің нәтижесі -- ... ... ... ... тілін ағылшын тілімен туыстығы негізінде оқытуда тиімді тасымалға үлкен мүмкіндіктер пайда ... ... ... тілдердің дыбыстық, грамматикалық, лексикалық жүйелерін салыстыру арқылы олардың жалпы тенденцияларын анықгауға болады.
+ Аутенттік мәтіндер және ... ... мен ... ... біз ... ... ... мәтіндер мәселесіне тоқгаламыз. Қарастырылатын сұрақгар мынадай: оку процесінде қолданылатын мәтіндерге қойылатын талаптар, ... ... ... ... ... ... ... аутенттік мәтіндердің сипаттамасы.
Оқу процесінде ұсынылатын мәтіндер қазіргі шетел тілін оқыту әдістемесіне сай оқушылардың коммуникативтік-танымдық ... мен ... ... ... сай болу ... Жалпы алғанда оқушы мәтінді тілдік жағынан "қолданушы" ретінде емес, маңызды "ақпарат таратушы" ... ... ... Оқушыларды жаңа немесе проблемалық ақпараты бар, басқа мәдениет әлеміне "есік ашатын", оның ... мен ... ... ... ... ... ... тілін екінші шетел тілі ретінде оқытудың негізгі әдістемелік принциптерінің бірі -- ол осы ... ... ... ... ... ... ... Мәдениетаралық қарым-қатынас жасаудың құралы ретінде екінші шетел тілінде окуға үйретуде аутенттік мәтінді қолданудың ... зор, ... ол ... екі ... үш елдің (ана тілі, бірінші жөне екінші шетел ... ... ... ... ... ... осы үш елдің тілімен, мәдениетімен, тұрмыс жағдайымен танысу арқылы ... ... ... оны терең сезінеді.
Шетел тілінде оқуға үйретуде мәтіннің мазмұндық жағынан ақпаратқа мол болуын және практикалық құндылығын ескеру ... ... ... және ... әдіскерлері шетел тілінде окуға үйретуде аутенттік мәтіндерді қолданудың тиімділігін атап өтеді. Оку процесінде әртүрлі жанрдагы және функционалды ... ... ... ... ... бағдарламада көрсетілген окудың барлық түріне үйрету керек. Мәтіндер оқыту сатысына сәйкес іріктелуі тиіс. Мәтін мазмұнын түсіну іскерлігін ... ... ... ... ... қойылатыны белгілі. Бұл міндеттер: мәтін мазмұнын толық түсіну немесе негізгі ақпаратты алу, сонымен бірге қажетті ақпарат іздеу және т.б., сондықган бұл ... ... ... ... ... ... ... оқу орнында студенттер прагматикалық мәтіндерді (телехабар бағдарламалары, тілін оқып отырған елдің картасы, қала жоспары, ... ... ... ... рецепттер, афишалар, билеттер және т.б.), эпистолярлық мәтіндерді (жеке хат, әсемхат, газетке хат және т.б.), ... және ... ... ... ... ... интервью, үзінді, проспектілер, очерктер, статистика және т.б.), көркем әдеби шығармалар (өлендер, әңгімелер, ертегілер, қысқа өңгімелер, тақпақтар және т,б.), ... ... ... және мәдениеттану сипаттағы публикацияларды, жеке тұлғалық қатынастар мәселелері бойынша мәтіндерді және ауру ... жеке ... ... ... мамандыққа байланысты мәтіндерді жетік түсіне білуі керек. ... ... ... ... ... түп нұсқалық мәселесіне тоқгалатын болсақ, соңғы кездері шетел тілін оқыту әдістемесінде түп нұсқалық мәселесіне көп көңіл ... ... түп ... және ... ... түп ... жайындағы мәселе бойынша пікірталас шетелдік және отандық әдістемеде 80-ші жылдың басынан бері ... ... ... ... ... түп ... ... ғалымдар мен педагог-практиктер көп коңіл бөліп, осы үғымды әртүрлі тұрғыдан карастырады. Ағылшын тілінен аударғанда бұл сөз "шын, ... нақ" ... ... ... ғалымдары "шын" деп тілдің оқу мақсатында емес, сонымен бірге оку процесінде қолданылуын ... ... ... ... мәтіннің коммуникативтік функциясын ескере отырып пайдалануы маңызды. Мәтіннің түп нұсқалық мәселесіне келетін болсақ, коптеген ... ... ... ... мәтіндерге байланысты әртүрлі терминдерді кездестіруге болады. Атап айтсақ, жартылай түп нұскалы мәтіндер (semi authentic texts), редакциялық өңдеуден ... түп ... ... (edited ... texts ), ... ... түп ... мәтіндер (roughly-tuned authentic texts ), түп нұсқалы мәтіндерге жақын мәтіндер (near- authentic texts ), түп ... ... ... мәтіндер (authentic- looking texts ) және т.б.
Бұл аталған мәтіндердің ... ... ... ... жартылай аутенттік мәтіндер -- ол оқу мақсатына сай (қысқарту және компиляция жолымен) бейімделген ... Бұл ... ... ... сол ... ... ... сойлеу манерасына үйретуге болады.
Редакциялық өндеуден өткен аутенттік мәтіндер-күрделі грамматикалық құрылымдары жеңілдетілген, түсінуді жеңілдету үшін жеке элементтері бар, ... емес ... көп емес ... және т.б. ... ... қандай мәтін аутенттік мәтін деп есептелуі тиіс деген сүрақ туындайды, Бір топ шетел ғалымдары ... ... ... ... отырып (мысалы, қисындылық, ақпараттылық, жағдаяттылық жөне т.б.), шетел тілін оқып ... ... ... ... әдіскерлердің қолдануы мәтіннің түп нүсқалы болып есептелуіне кедергі жасамайды деп есептейді.
Шетел тілінде оқуға үйретуде түп нұскалық мәтіндерге қарағанда жасанды мәтіндерді ... ... ... ... түп ... төрт ... атап ... соның ішінде мәтіннің түп нүскалығын бірінші орынға қояды және аутенттік мәтіндердің жасанды аутенттік мәтіндерден айырмашылығын және оның ... атап ... 1. ... түп ... 2. ... осы ... қабылдау, түсіну түп нүсқалығы, 3. оку тапсырмаларының түп нүсқалығы, 4. сабақгағы әлеуметтік жағдаяттың түп ... ... ... ... бүл түп ... ескерудің маңызы зор деп ойлаймыз.
Ана тілінде сөйлеушілерге арналған түп нүсқалық мәтіндерді қолдану пайдасын келесі аргументтер ... ... атап ... Өнделген, жеңілдетілген мәтіндер "шынайы өмірден>' алынған мәтіндерді түсінуді қиындатуы мүмкін.
* Аутенттік мәтіндер стиліне, ... ... ... ... жүмыс істеу оқушылардың қызығушылығын арттырады.
* Аутенттік мәтіндер тілін оқып отырған елдің мәдениетіне үйретудің ең жақсы, қолайлы құралы болып ... бұл ... ... ... біз ... ... тілін үйренуші окушылардың жағдайын ескеруіміз қажет. Мектеп ... ... ... ... ... дөп түсіне бермейді.
Оқу процесінің маңызды бөлігі ретінде мәтіннің түп ... ... ... ... ... Бұл пікірмен келісеміз. Сол себепті шетел тілін оқыту әдістемесінде ... ... ... ... ... ... ... мәселе қажетті шешімін табу керек деп ойлаймыз. Көптеген ресейлік жөне шетелдік ғалымдардың пікірінше ,аутенттік мәтінді түп нүсқалығын жоғалтпай оку ... сай ... ... ... ... Бүл ... ... аударарлық.
Ғалым әдіскерлер оқу мәтіндерін өндеу қажет дей отырып, өнделетін мәтіндердің белгілі бір талаптарға сәйкес орындалуына тоқгалады:
* лексиканың, ... мен ... түп ... ... сай келуі;
* мәтіннің логикалық қисындылығының, байланыстылығының сакталуы;
* берілген жағдайда қолданылатын тіл материалының сәйкестілігінің болуы;
* ... ... ... ... және ... ... анық бейнеленуі;
* ақпараттылық және т.б. болуы.
Р. Скарселл мен Р. Оксфордтың жүмыстарында редакциялық өндеуден өткен аутенттік ... ... ... ... ... ... грамматикалық құрылымдардың жеңілдетілуі, таныс емес сөздердің санын азайту, түсінуді жеңілдететін жеке элементтерді қосу және ... ... ... ... ... авторлары мен мүғалімдердің мәтіндерді құруына рұқсат етіледі, бірақ ол мәтін аутенттік мәтінге дәлме-дәлдіктің критерийлері болып ... ... ... ... Әсіресе аутенттік мәтіннің функциональды түп нүсқалығын оку процесінде ескеру маңызды.
Сонымен, аутенттік мәтіндердің негізгі сипаттамаларына келетін болсақ, ... ... ... ... ... лексикалық-фразеологиялық, грамматикалық, функционалдық түп нүсқалық белгілері бойынша ажыратылады
Құрылымдық түп ... ... ... ... ... мазмүндық және формальдық тұтастығымен байланысты. Мәтінде жеке сойлемдер бір-бірімен байланысты, олар бірін-бірі толыктырып отырады. Сөйлемдер арасында ... ... ... тема-ремалық тізбектер мәтіннің коммуникативтік тұтастығын көрсетеді. Сонымен бірге мәтіннің тақырыбы нақты ақпаратты түсінуге және болжауға көп көмегін тигізеді. Оқу ... ... түп ... мазмұндық, формальдық тұтастық және логикалық-грамматикалық байланыстарымен сипатталады.
Мәтіннің құрылымдық түп нүсқалығы онымен жұмысты ең ... ... ... ... ... алдын-ала болжауға жақсы мүмкіндік туғызады, сондыктан екінші шетел тілінде окуға үйретуде алдын-ала болжауға байланысты ... ... ... тиіс. Сонымен бірге окуға үйретуде маңызды лингвистикалық ерекшеліктердің біріне жататын коннекторлар аутенттік мәтіндерде көп кездеседі. Олар қарама-қарсы, себеп-салдар және ... да ... ... көрсетеді. Ол мәтіннің логикалық тұтастығын құрайтын сөйлемдерді біріктіріп, автордың ойын байқауға комектеседі. Тақырып ... бір ... ... назар аудартып, болжам жасауға көмегін тигізеді.
Шетел тіліндегі окулықтарда аутенттік мәтіндердің тақырыптары әртүрлі болып келеді. Мысалы, номинативтік функция атқаратын ... ... ... ... ... ... қызығушылығын оятатын, сұрақ түрінде берілетін тақырыптар көптеп кездеседі. Айтылым түп нұсқалы болу үшін лексика мен фразеологияны ... ... зор. ... авторлары құрастырған мәтіндер лексикалық жағынан толықтығымен ерекшеленіп, оқушыларды қызықгыра түседі. Идиомалық сөздер, сөз ... және ... ... ... ... байыта түседі. Тілдік ерекшеліктер ұлттық өзгешелікті байқауға септігін тигізіп, окушылардың мүндай ерекшеліктерді ана тілі және бірінші ... ... ... ... ... мүмкіндік береді.
Аутенттік мәтін оқушыларды сол тілдің лексикасымен, фразеологиясымен таныстыруға және онымен жүмыс жасауға жақсы ... бірі ... ... ... ... ... тіларалық айырмашылықгарды көрсеткен жөн. Лексика мен фразеологияны іріктеудің негізгі критерийлері ... ... ... түп нүскалығы және оның жиі қолданылуы табылады. Окушыларды әртүрлі тематика мен әртүрлі ... ... ... лексикамен таныстыруға болады. Тілдің ерекшеліктері болып анықгалатын фразеологиялық тіркестердің үлттық өзгешелігі бар, сондықтан оны түсіну қиынға түседі, дегенмен оку мәтінінің ... ... бір ... ... үшін ол аса ... ... ... жоғалтпау үшін фразеологизмдерді дүрыс іріктеудің маңызы зор. Макал-мәтелдермен, фразеологизмдермен таныс болу окушылардың аутенттік тілдік ... ... ... ал ана тілі ... ... ... ... салыстыру пәнге деген қызығушылығын арттыра түседі. Екінші ... ... ... ана ... ... ... тілі жене екінші шетел тілінің ұлттық өзгешеліктерін аутенттік мәтіннің лексикасы, фрезеологиясы арқылы салыстыра отырып окуға үйретуге жақсы мүмкіндіктер бар. Тіл ... ... ... ... ... ... ... үйымдастырылуы керек. Ана тілі, ағылшын және неміс тілдерінің жалпы және ерекше белгілеріне окушылардың назарын аудара отырып, мұгалім окушылардың шетел тіліне ... ... ... ... ... ... сөз ... фразеологиялық бірліктер мәтінге ұлттық өзгешелік пен түп нұсқалық өң ... ... ... ... сол тілге тән грамматикалық құрылымдарды қолдануда грамматикалық түп нүсқалықтың ... атап өту ... Ана тілі және ... ... ... ... ... модельдерді оқытудың төменгі сатысынан бастап таныстыру керек, ойткені ол тіларалық интерференцияны ... ... көп қате ... ... ... грамматикалық қүбылыстармен таныстыру оқушылардың жазбаша аутенттік сөзді түсінуін жеңілдетіп, ... ... ... ... ... ... функционалды түп нүсқалығы лингвистикалық қүралдарды іріктеудің шынайылылығын көрсетеді. Шетел тілін оқытудың маңызды міндеттерінің бірі белгілі бір жағдаятта окушылардың оз ойын ... ... ... ... ... ... кдбілеттілігін меңгеру болып табылады. Орынсыз қолданылған сөз немесе сөйлем түсінуге кедергісін тигізбесе де, шетел тіліндегі сөзді немесе сөйлемді түп нұсқасыз ... ... ... ... мәтіндер енгізілуі тиіс. Аутенттік ауызекі сөйлеуде толық айтып жеткізбеушілік, қысқартылған ... ... оның ... ... ... сондықган функциональды аутенттік мәтінмен жүмыс оқушыларды тілді шынайы жағдайларда қолдана білуге үйретеді.
Мәтіннің түп нұсқалығы айтылымдардың лексикалық-фразеологиялық және ... түп ... ... сай ... ... қоймай, сонымен бірге мәтіндердің мазмұндық жағына, яғни ақпараттың жаңалығы мен практикалық ... баса ... ... ... Бұл міндетті шешу үшін әртүрлі мәтіндерді қолдану керек, яғни елтанушылық, көркем әдеби және т.б, өйткені ... ... ... ... ... таныта отырып құлшыныспен қабылдайды. Ақпараты мол мәтіндер кең танымдық міндеттерді шешуге бағытталған, өсіресе жоғары сынып окушылары оқитын ... ... ... ... ақпараттылығымен ерекшеленеді. Ақпараттың коммуникативтік қүндылығы түрғысынан олардың төмендегі түрлерін ажырату керек [Р.К. Миньяр-Белоручев]: оқушылардың қызығушылығын оятатын, ... ... ... ... мәтін ақпаратының аутенттік принциптерін ескеру қажет, яғни танымдық құндылық, сонымен бірге жүйелілік және логикалық жағынан баяндалу принциптері, меңгерілген лексикалық жөне ... ... ... принциптері. Аталған принциптер ескерілмесе, оқуға арналған мәтіндермен жұмыс өз мақсатына толық жетпеуі мүмкін. Оның себебі мынада: мәтінге дұрыс ... ... оның ... ... ... ... ... мәтінді сөзбе-сөз аудару, шығармашылық және ізденушілік сипаттағы жүмысты бағаламау, салыстырмалы-салғастырмалы талдау элементтері бар жаттығулардың жеткіліксіздігі, ... жөне ... ... бар жаттығулардың болмауы. Зерттеуші-әдіскерлер аутенттік мәтіндерді оқуға үйрету жөнінде жүргізген эксперимент ... ... ... ... ... ... қызықсыз мәтіндерге қарағанда танымдық түрғыдан қызықты, бірақ күрделі ... ... ... бар ... ...
Сонымен, екінші шетел тілінде окуға үйретуде аутенттік мәтіннің мазмұндық ... түп ... да ... рол ... ... ... мазмұндық түп нұсқалық критерийлеріне тоқгалатын болсақ, ол келесідей: культурологиялық, хабарлылық, жағдаяттылық, ұлттық менталитет ескерілетін түп нүсқалық, әсерленгіштік және ... сырт ... түп ... ... ... өткендей, оқыту мақсаттарына жету үшін аутенттік мәтіндерді жеңілдетуде ... ... ... ... ескерілуі керек.
* Шетел тілін оқып отырған елдің мәдениетін ... тыс ... ... емес, сондыктан шетел тілін үйретуде мүғалім мәдениетті ... ... алуы ... сонда ғана оку мәтіндерінің культурологаялық түп нүсқалығына жетуге болады.
Елтанушылық, ғылыми көпшілік мәтіндерге жеке ... ... ... өзара байланысы, баяндаудың реттілігі, айтылымның толықгығы, атау есімдері мен ... ... ... ... тән. Жағдаятқа сәйкес тілдік құралдарды дұрыс қолдана алмау сөйлеу ... ... өкеп ... ... ... ... тандау (Hi!Hallo! және т.б.) таныс адамға, әріптеске немесе жақын досқа айтыла ма, ... ... ... сол тілге тән сөйлесу формаларын меңгеруге көмектесу үшін, қазіргі оқулықгарға ... ... ... ... және ... ... жағдайлардағы ... ... ... ... ... ... ... өзгешелігі, оның тұрмыстық ерекшелігі, тіл өкілдерінің өдет-ғүрыптары жайында түсініктерді қалыптастыруға хат формасында орындалған ... ... ... ... тигізеді. Мұндай мәтіндермен жүмыс істеу барысында оқушылар тілдік ақпарат алып (хат жазу үлгілерімен, конвертке адрес жазу ережелерімен таныс болады), ... ... ... меңгереді. Тілін оқып отырған елдің тарихы, саясаты, оның қалалары, дәстүрлері мен мейрамдары және т.б.с.с. туралы әңгімелейтін ... ... ... ... ... жөне ... катар тілді оқытудың құралы қызметін атқарады.
* Аутенттік ... ... түп ... ... ... ... ... хабарлылық түп нүсқалық басшылыққа алынуы керек. Аутенттік мәтінді оку барысында оқушылар өздері тілін ... ... ел ... сол ... құрбыларының білімі, күнделікті тұрмыс-тіршілігі туралы мәліметтер алып ... ... ... ... ... ... жайлы білімі кобейіп, оны оз елінің мәдениетімен байланыстырып, оқу мен ... ... ... арта ... ... ... ... оятуда шынайы мәтіндегі жаңа ақпараттың атқаратын рөлі ... ... ... ... оқып ... ... ұлттық өзгешелігін көрсетуде аутенттік мәтіннің ұлттық менталитет ... түп ... ... үлкен. Окушыларды белгілі бір шетел тілінің тіркестеріне үйрете отырып, оларға ол ... қай ... ... ... орынсыз екенін түсіндіру қажет. Шетел тіліндегі мәтіндердің ақпаратка мол болуы, оның ... ... ... болып табылатындықган, аутенттік мәтіндердің түп нүсқалығы ескерілуі тиіс критерий мәтіннің ақпараттық жағынан ерекшелігін көрсетеді. Окушыларға маңызды болып табылатын ... ... ... ... ... өмірі, тілін оқып отырған ел туралы мәліметтер, қызықгы тарихи фактілер, окиғалар және т.б. Осындай мәтіндер арқылы ... ... және ... ақпарат бере отырып, оларға өздерінің өмірін шетелдегі қүрбыларының тұрмысымен салыстыруға, қорытынды жасауға мүмкіндік ... ол ... ... ... окушыларды міндетті түрде қызықгыра түседі. Орта мектепте шетел тілі сабағындағы ақпарат окушылардың мотивациясын арттыратын, оқыған мәтіннің мазмұнын ... ... ... ... ... түп ... ... мәтіннің маңызды критерийлерінің бірі, оны ағылшын тілінде окуға үйретуде ескерудің маңызы зор. Әртүрлі жанрлық-композициялық мәтіндер оқушыларды әртүрлі өмір аясымен және ... ... ... ... клишелермен, фразеологиямен, лексикамен таныстыруға мүмкіндік береді. Сонымен бірге кейіпкерлердің түп нұскдлығы оқушылардың қызығушылығын туғызады, өйткені кейіпкерлердің туған жері, айналысатын ісі, ... ... ... т.б. ... ... және анық етіп ... Сол сияқты кейіпкерлер әрекет ететін жағдайларды көрнекіліктерді қоддана отырып көрсету маңызды. Мысалы, мектептегі ... кеш, ... және т.б. ... түп ... жағдаяттардың шынайылылығын көрсетеді, сондықган мәтін күнделікті өмірден алынған болу керек. ... ... ... ... ... жеке хаттар, жарнамалар жөне т.б.
* Ұлттық менталитет түп нүсқалығы. Мәтін авторы мен ... ... ... ... ... сол тілде сөйлеушінің өміріне тән жағдаятты оқырман өрдайым тепе-тең қабылдамайды. Материалды іріктеуде сол ... ... ... ... ... ... бір, ... ағылшын тілінің сөз тіркестеріне үйрете отырып, оларға ол фраза қай жерде орынды, қай жерде ... ... ... ... Сырт ... түп нұсқалық критерийіне келетін болсақ, қазіргі окулыктарда мәтіндер жиі дәл репродукцияда беріледі, ... ... ... ... ... ... кейіпкерлер суреттері, мәтіннің мазмүнына байланысты суреттер: үйде, көшеде, почтада, кітапханада. Сырт ... түп ... ... назарын ғана аудармай, сонымен бірге олардың мәтіндегі коммуникативтік міндетті түсініп шешуін, оның шындықпен байланыс орнатуын жеңілдетеді.
Аутенттік мәтіндерді оқу жоғарғы оқу ... аса ... рөл ... ... ... ... аутентті болуы керектігін мойындайды және шет тілін оқытуда жоғарғы оқу орнындарында мәтін таңдау кезінде оның аутенттілігі мен түпнұсқалығына мән беріледі.
Оқу ... ... ... төмендегі қызметтерді атқарады:
1)білім берушілік,яғни ол білім ,стимул,мән, стандартты және бақылау қызметтері
2)дамытушылық яғни ,жад,зейін, ойлау ... жеке ... ... механизмдерді дамыту қызметі.
3)тәрбиелік қызметі-оқытылатын тіл елінің мәдениетіне деген құрметті ... ... ... ... Н.Б ... аудированию аутентичных текстов на немецком языке учащихся VII класса средней школы: Дис ...канд.пед.наук/Н.Б Параева).
Аутенттік ... ... ... Студенттердің жас ерекшеліктері мен ана тілі және шет тіліндегі тілдік тәжірибелеріне сәйкес келуі.
2) Ақпараттың студентке қызық жіне жаңа ... ... ... әр түрлілігі.
4) Мәлімет элементтерінің молдығы
5) Мәтінде берілген жағдаяттар, персоналс, жағдайлардың шындыққа жанасуы.
6) ... ... ... ... ала алуы
7) Тәрбиелік құндылықтардың болуы.
Кричевская К.В[10.15б] аутенттік материалдарға түпнұсқалы әдебиет, ... , ... ... және ... ... ... яғни ... жиhаз, ыдыс және олардың иелюстративті кескіндерін жатқызады.
Носоковия Е.В и.Мильруд О.П "Критерий содержательной аутентичный учебного текста"[11, 9-66б] еңбегінде тілді ... ... яғни ... негізінде оқыту керек бірақ ол оқу мақсатына бағдарланбау керек дейді. Бір жағынан қарағанда ондай материалдар ... ... ... нақты шарттары мен міндеттеріне жауап бермейді деп атап көрсетті. Соны негізге ала отырып автор әдістемелік немесе ... ... деп ... көрсетті. Оқу аутенттік мәтіндер дегеніміз-авторлардың оқу үрдісінде қолданылатын аутенттілікке барлық параметр ... сай ... ОӘК ... ... ... оқу ... ... параметрлерін жасады.[11-18б]
Кесте №1
Аутенттік оқу материалдарының параметрлері:
Функционалды
аутенттілік
Лексико-фразеологиялық
аутенттілік
Грамматикалық аутенттілік
Құрылымдық аутенттілік
Аутенттік мәтіннің ... ... ... ... ... ... таңдау,функционалды аутентті оқу мәтіндерімен жұмыс істеу студенттерді тілді пайдаланудағы ... ... ... ... ... ... таныстыру және өз бетінше осыларды функционалды аутентті падалана білу.
Оқу мәтіннің аутенттілігі(түпнұсқалығы)көп жағдайда лексика мен фразеологияны дұрыс таңдауға байланысты.Таңдаудың маңызды ... сол ... ... ... мен ... ... тілінде қолданылуы.
Бұл түсінік тілдің оқылым және жазылым түрінде грамматикалық құрылымдарды қолдануды көздейді.
Мәтінді құру ерекшеліктерімен оның логикалық,мағыналық,формальды тұтастығымен байланысты ... ... ... және ... ... құрастырушылар мен оның логико-грамматикалық тығыз байланыстың болуы.
Тілдік туындығы тән заңдылықтар мен сандық сипаттамалардың ... ... ... ... ... аутенттілігінің басқа аспектілерімен бірге әдістемелік мақсаттағы аутенттік мәтіннің тиімді моделін құрастыруға мүмкіндік береді.
Кесте №2
Мазмұндық аутенттілік критериі:
Культуро
логиялық аспект
Ақпаратты ... ... ... ... ... ... аспект
Оқу
Тапсырмалар аспекті
ОӘК ел танымдық ақпаратқа мол болуы,яғни ол шет ... ... ... қызығушылық пен мотивацияны көтеруге әсер ететін элементтер.
Оқу материалын таңдауда анықталатын аспект.Кез-келген оқу материалында(мәтін,видео-аудио жазбалар)оқушыны қызықтыратын жаңа ... ... ... жас ... мен қызығушылықтарына қарай таңдалуы керек,ақпарат оның маңыздылығы мен қолжетімділігіне қарай бағалануы керек.Бірақ шет тілі сабағындағы ақпарат-мақсаттың өзі ... ... ... ... ... ... ... түсінуге деген қызығушылықты арттыру құралы екенін естен шығармау керек.
Өқу материалы ретінде ... ... ... жанасуын,эмоцияның болуын күтеді.Жағдаятты аутенттік қызығушылықты арттырады және студенттердің қайтарымды эмоциялық реакциясын туғызады.Ол өз ... ... ... ... қарым-қатынасты тудырады.
Қазақстанда оқу процесін ұйымдастыруда біздің елдің менталитеті мен қалыптасқан өмірлік ... ... ... ... ... ... ... керек және ұлттың мәдени ерекшеліктерге толы түсініксіз ақпараттардан тұрмауы керек.
''Нағыз''материалдағы әсерді беруде керек ... ... ... ... Ватар(environmental clues)болуы:транспорттың шуы,өткен адамдардың әңгімесі,музыка,телефон дыбысы т.б Ол ... ... ... түсінуге көмектеседі,шеттілдік өмірді ұғыну дағдысын қалыптастырады.Аутенттік материалмен жұмыс істеу кезінде шынайы коммуникацияға құрылған нақты жағдаяттар мен нақты адамдар арасында ... ... ... ... ... ... материалдың коммуникативтік міндетін түсінуді жеңілдетеді оны шындыққа жанастыруға көмектеседі.
Материалға деген оқу тапсырмаларының ... ... өте ... ... ... тікелей байланысқа ынталандыратын,аудиториялардан тыс жерде жасалатын ақпарат көздерімен жұмыс істеуге арналған тапсырмалар жатады.Шешімін шешуге арналған жаттығуларға көп мән беру керек ... ол ... ... өмірде кездесетін аутентті коммуникативті іс әрекет,сонымен қатар осындай тапсырмалар ойлау жұмысын жақсартады және ... ... ... ... ... қатынасқа негіз болады.
Сонымен қатар аутенттік материалдарға авторлар: жеке хаттар, анекдоттар, мақалалар, жасөспірімдердің күнделіктерінен ... ... ... ... ертегілер,интервью,ғылыми әйгілі және елтанымдық мәтіндерді жатқызады.
Аутенттік мәтіндерді оқу кезіндегі қиындықтар:
1. Таныс емес морфологиялық және синтактикалық құбылыстарды түсінудегі қиындықтар.
2. ... ... егер ол ... ... ... ... ... Лексикалық анализ, яғни таныс емес сөздің сәйкес сөз табына ... табу v (verb), n ... ... ... ... ... сәйкес келмеуі.
5. Берілген мағына контекстің бақылай алмау;
6. Сөздікпен ... ... ... көп қате ... ... - көп мағыналы сөздердің көптеген мағынасының біреуін кездейсоқ таңдалуы.
7. Лексиканың бір үлгіде қолданылуы.
Аутенттік мәтінмен ... ... ... ... ... ... мен міндеті:
Мәтінге дейінгі саты.
Мәтінді оқудың технологиясын меңгеру мәтінге дейінгі, мәтіндік және мәтіннен ... ... ... ... ... ... Мәтінге дейінгі тасырмалар фондық білімдерді үлгілеуге бағдарланған. Ол нақты бір мәтінді меңгеруге, мәндік және тілдік ... ... ... іскерліктері мен дағдыларын қалыптастыруға, "түсіну стратегиясын" жасауға негіз болады. Мәтінге тән лексика грамматикалық, құрылымдық мағыналық, лингвистикалық және лингвоелтанымдық ... ... ... саты.
Мәтіндік саты кезінде студенттерге коммуникативті жаттығулар беріледі. Ол мәтін ... ... ... ... ... шола оқу) мен оқу үрдісінде қажетті нақты бір танымдық коммуникативтік міндеттерді шешу ... ... ... ақпаратты бөліп алу мен мәтіннің тілдік материалы, құрылымдық трансформациясы және мәтіннің тілдік материалын бөліп алуға көмектесетін әртүрлі ... ... және ... интерпретация жасай алу іскерлігі дамытылады. Әртүрлі тілдік ... мен ... ... ... ... ...
Мәтіннен кейінгі саты.
Мәтіннен кейінгі тапсырмалар оқыған мәтіннің студенттердің қаншалықты түсінгендігін тексеруге бағытталады, яғни оқу іскерлігі мен алынған ақпаратты болашақ ... ... ... білу ... ... ... ... жазылым және айтылым іскерлігін дамыту үшін тілдік мазмұндық тірек ретінде қолдану: алынған ақпаратты ... мен ... үлгі ... ... ... инттерпретациялауға (схема, графика, карта т.б ) байланысты әртүрлі танымдық ақпараттық ... ... ... ... ... ... ... графикалық схемалар мен кестелерге айналдыру, мәтінді қысқарту немесе оның ... ... алу; ... ... ... ... зерттеу жұмысында пайдалану.
Жоғарыда аталған аутенттік мәтіндердің сипаттамалары, ... ... ... ... ... ... жасалуын қажет етеді.
БІРІНШІ БӨЛІМ БОЙЫНША ҚОРЫТЫНДЫ
Сонымен қорыта келгенде, қазіргі ... ... ... ... тығыз байланысты қоғамдар, халықаралық қарым - қатынас құралы ... ... ... ... ... ... құндылығының артуы, тілдің қазіргі маманның кәсіби құзіреттілігінің басты көрсеткіші ретінде көрініс табуына әкелді. Білім беру сапасына ... ... ... ... беру парадигмасының өзгеруіне жағдай туғызып, шетел тілін оқытуда ... ... ... ... бере ... ... берудің жаңа әдіснамасын табу қажеттігін көрсетеді. Шетел тілін қатысымдылыққа-бағдарлап оқыту мәдениетаралық қарым - қатынасты қалыптастыру мүмкіндіктері мен ... ... ... Шеттілдік қарым - қатынасқа үйретуді мәдениет диалогы мәнмәтінінде ұйымдастыру талап етіледі. "Мәдениетаралық қарым -қатынас құзіреттілігі" ұғымы ... ... ... ... ... тілін оқыту мазмұнының мәдениетаралық компоненті жетекші екенін, ал оқыту материалының аутентті болуы-пән мазмұнына қойылатын талап ... ... ... ... тілі ... ... ел ... менталитеті мен өмір сүру стилі,мінез құлығы, дәстүрі ... ... ... ... толы ... ... мен ... жасала бастады.
Шет тілін оқып үйрену студенттердің өзі сабақ барысында ұшырасатын жат әлемді жақсырақ түсінуге, сол жат әлеммен ұшырасу нәтижесінде өз ... ... ... ... ... ... төселдіруі тиіс. Шет тілін мәдениетаралық қарым -қатынас концепциясына негіздеп оқыту барысында студеннтер өз ... ... оқып ... ... әлемімен ссалыстыруға,жат әлемнің өз әлемінен өзгешелігі,оның қызықтылығы,тартымдылығы неде,онда нендей құбылыстар түсініксіз,жат екендігі туралы ойлануға, сол туралы сөйлеуге бейімделуі тиіс. ... оқып ... ... ... сол ... сөйлейтін елдің мәдениетін білмей, оны меңгермей тұрып, сол тілде құзыреттілік біліктілікке қол жеткізу мүмкін ... Шет тілі ... ... ... ... ... 1. ... мәтіндер және ұсынылатын әдістемемен жұмыс істеу кезіндегі медициналық оқу орнында мәтінді кәсіби оқытудың ерекшеліктерін ... ... Eric ... and Ron Howard ... English in Use ... ОӘК ... ... аутенттік мәтіндерді қолдану аясы тар. Ол аутенттік материялдардың өз ... ... мен ... ... және ... базаның жоқтығымен түсіндіріледі.
Сондықтан зерттеу жұмысымыздың практикалық бөлімінде медициналық жоғарғы оқу орнында аутенттік мәтіндерді кәсіби оқыту кезінде ... ... ... English in Use. Medicine" оқу - ... ... ... С.Д . ... ... ... ... Медицина Университетінде жүргізілген тәжірибеге сүйенеміз. Аталған ОӘК шет тілін оқытудың қатысымға бағдарланған әдістерін ұсынады.
Зерттеу жұмысымыздың спецификасынан ... ... ОӘК ... оқуға арналған мәтіндер мен тапсырмалардың аутенттілік критерилеріне сәйкес келетінін жан жақты,мақсатты түрде талдаймыз. Ол төмендегі жоспар бойынша жүргізіледі.
1. ОӘК қысқаша ...
2. ... ... ... ... Оқу мәтінімен жұмыс істеу әдістемесі.
"Professional English in Use. Medicine" ( ... Eric ... and Ron Howard) ... ... ... заманауи шетелдік оқу- әдістемелік кешен. Ол 12 ... ... ... ... ... ... оқылым, жазылым, айтылым, тыңдалым дағдыларын бірдей дамытуға бағдарланған. Оқу құралы әртүрлі суреттермен көркемделген. Сонымен қатар оқу құралы оқу- ... және ... ... ... ... газет журналдардан алынған публицистік мәтіндер, прагматикалық материалдардарға толы.
Оқу құралында берілген оқуға арналған мәтіндер мен тапсырмалардың аутенттілік ... ... мен ... ... келетінін жан жақты,мақсатты түрде төмендегі кесте бойынша талдаймыз:
Кесте № 3
Оқу ... ... ... мен ... ... жас ... сәйкес келуі
Берілген мәтіндердің тақырыптық мазмұндық жағы студенттердің психологиялық ерекшеліктерін ескере отырып ... ... ... қатынасқа жетелейтін, кәсіби бағдарланған мәтіндерден тұрады: basics (parts of the body, health and illness, ... of the ... and ... ... and places (medical ... nurses, ... primary ... and training (medical education, the overseas doctors), systems, disease and symptoms ... and ... ... ... etc.), ... ... X-ray and CT, EGG), ... prevention, epidemiology, ethics, research, taking a history, examination , explanation, ... ... ... ... карта, репродукциялармен т.б.), қатысым жағдаятын тудырып,мәтінді түсінуге ... ... ... ... аспекті
ОӘК шетелдің медициналық көмекті ұйымдастыру, медициналық ұйымдар, бөлімдері, дәрігерлердің кәсіби құзыреттілігімен іскерліктері туралы мәліметтер жетерлік (medical and ... ... and places (medical ... nurses, ... primary ... and training (medical ... the overseas ... аспекті
Берілген тақырыптар медицинаның ең көлемді спектрлерін қамтиды: дене мүшесінің бөліктерінен ... ауру ... ... ... ... ... ... тақырыптарымен аяқталады.
Жағдаяттық аспекті
Мәтін- диалогтардағы жағдаяттар студенттердің ... ... ... ... ... ... шынайы ,нақты бір эмоционалды заряд беретін жағдаяттарға құрылғанын айта кету ... ... ... әртүрлі қызықты әңгімелерден құралған мәтіндер студенттерді қызықтырып, мәтін оқу кезінде ... ... ... қалыптастыруға көмектеседі.
Тілдік формалардың әртүрлілігі, лексико-фразеологиялық аутенттілік
Көптеген мәтіндер эмоцияға толы диалогтармен беріледі , ал ... ... ... ақпараттық және бақылаушы сипатта. Кейбір мәтіндер нағыз ағылшын тілін ... ... және ... сөз ... мен ... ... тізімі берілген.
Функционалды және грамматикалық аутенттілік
Мәтіннің жанрлық-композициялық әртүрлілігі мен аутенттік лингвистикалық құралы, соның ... ... ... ана ... ... ... тек ... тіліне тән грамматикалық үлгілерді қолдануы студенттерді нағыз ағылшынның тілдік заманауи клишелермен ... ... ... (Не ... вернуть книгу. - Remember to bring the book back.; Не разрешайте ему этого делать. - Keep him from doing ... ... ... ... ... оның ... бөліктерінің арасындағы логикалық байланыс сақталған (диалогтарда бұл аспект коннектор, элиптикалық сөйлемдер арқылы көрініс табады).
Әсемделу аспекті ... ОӘК ... ... ... ... ... құрал жабдықтар мен дәрі дәрмектердің түрлері түрлі ... ... ... ... ... ... оқуға арналған мәтіндердің тапсырмалары мәтінмен өзара әсерлесіп, болжамды шешім шығару іскерлігін дамытады, жаттығулардың ... ... ... ... ... жағдайынан еш айырмашылығы жоқ (What do you think? Imagine, that...., Discuss it in your ... ... ... ОӘК ... ... ... ... негізгі критерилері мен параметрлеріне , сонымен қатар жалпы талаптарына сәйкес келеді. ... ... ... арналған мәтіндерді олардың қызметтік қолданысына қарай бөлуге болады:
1) ... ... оқу ... ... сөйлеу әрекеттерін дамытатын құрал үшін қолдану:
* басқа да тілдік дағдыларға үйрету;
* жаңа тілдік материалға ... және оны ... ... лексикалық, грамматикалық);
* өткен материалды бақылау.
Аталған мәтіндер аутенттілік параметрлеріне сәйкес нақты бір тақырыптық бөлімде ... ... , ... ... ... ... бойынша осындай мәтіндер оқу кезінде аса қиындықтар тудырмайды.
2) Түпнұсқалы аутентті материалдар (authentic, unscripted recordings) мәтін ... ... ... мен ... сөйлеу әрекетінің түрі ретінде қолдану. Осындай мәтіндер ... ... ... ... мен ... жетілдіру мақсатында қолданылады.
Оқу мәтінімен жұмыс істеудің ұсынылған әдістемесін қарастырып көрейік.
Авторлар оқу мәтініне арналған төмендегідей ... ... (the reading ... ... ... түсіну (gist reading);
* арнайы (таңдаулы) ақпарат алу үшін (for specific ... note ... ... ... ... құру ... main points);
* мәтін бойынша түйіндеме жасау (inference).
Төмендегі кестеде функционалды қолданысына байланысты оқуға ... ... ... ... әдістемесінің ерекшеліктері көрсетілген:
Кесте № 4.
Оқу мәтіні оқытудың құралы ретінде
Оқу мәтіні оқытудың мақсаты ретінде
I. Мәтінге дейінгі ... ... ... ... ... ... мәтінді бірнеше рет оқу ұйғарылады.
Бір реттік оқу.
1. Мәтін мазмұнын ... ... ... (Read the ... , 4 people talking about their relationship with their parents. 2. Мәтінге дейінгі тапсырмалар мен оқу міндеттерін қою (көмекші ... ... ... ... ... арқылы оқытудың мақсатына байланысты). ( As you read, decide: a) if they are talking about the present or the past. b) if the ... was good or ... ... ... ... ... тудыру. (Мысалы: You will read an interview with a man called Brian about his ... of driving a lorry for the first time). 2. ... ... ... қою. (Compare your own ... (if you have any) to those of his): 3. ... дейінгі тапсырмалар. (The following words are contained in the story, look at them and before you read, imagine, what happened to Brian during the rest of the day ... ... 4. Read the story and answer the ... (Мәтінге дейінгі тапсырмалар).
II. Мәтіндік саты (мәтінді оқып,кейбір мәтінге дейінгі тапсырмаларды жасау).
III. Мәтіннен кейінгі саты.
3. Answer the ... ... using either used to do or be/ get used to. Use short answers where ... There are 5 ... Put a number on the map (зрительная опора) to show where they ... Describe briefly each one. 6. Think over Brian's ... and discuss it with your partner. Use the words and ... from the ... тек ... ... болады және өтілген тілдік (осы жағдайда грамматикалық) материалды бекітуге бағытталған.
Тапсырмалар мәтінді түсінуге ... және ... ... болады,яғни аутенттілік аспектіне сәйкес келеді.
Кестенің бірінші бағанасында біз мәтіндерді оқытудың құралы ... ... ... ... ... - мақсат ретінде көрсеттік.
Аталған ОӘК мәтіндерді оқыту әдістемесін сөз әрекетінің бір түрі ретінде көрсеткен төмендегідей ерекшеліктерін бөліп ... ... ... бір рет ... мәтінді оқуға үйрету бүтін бір мәтін материалымен жүзеге ... оқу ... ... әдістемесі мәтінге дейінгі, мәтіндік, мәтіннен кейінгі сатыларға болып бөлінеді;
* студенттерді өтілген тақырыпқа сүйене отырып мәтінді оқып, ақпарат алуға ... үшін ... ... сатыға көп көңіл бөлінеді;
* мәтінге дейінгі сатының сұрақтары мәтінді ... және ... ... ... мәтіннен кейінгі сатының тапсырмалары студенттердің өз ойын айтуға ынталандырыды, творчестволық сипатта болады және аутенттілік аспектіне ... ... ... ... ... ... тыс ... қатысымға түрткі болатын, студенттер күнделікті өмірде кездесетін аутенттік қарым қатынас түрі ... ... табу ... дамыту).
Сонымен, аталған ОӘК жасалған талдау ол жерде берілген оқуға ... ... мен ... ... ... ... келетінін көрсетті.
Біздің ойымызша, шет тілін оқытудағы замнауи оқу- әдістемелік кешен осындай болуы тиіс ... ... ... ... ... ... түрі ретінде онымен дұрыс ұйымдастырылған жұмыс тиімді және тез нәтижеге жеткізеді.
2. 2. Шет тілдері ... ... оқу орны ... аутенттік мәтіндер арқылы кәсіби оқуға үйретуде қолданылатын жаттығулар кешені мен әдістемесі.
Бұл бөлімде біз "Қазіргі шеттілдік білім берудің ... мен ... С.С. ... атты ... негізінде жасалған когнитивті лингвомәдени кешенді үлгіге ала ... ... оқу орны ... ... мәтіндер арқылы кәсіби оқуға үйретудің әдістемесін жасап және шетел тілінде оқуға үйретуде қолданылатын ... ... құру ... ... ... ... ... үйретудің психологиялық, лингвистикалық, психолингвистикалық ерекшелікгерін ескере отырып, жеделдете оқыту ... ... ... арнайы тапсырмалар мен жаттығулар құрастыру керек. Сонымен, талқыланатын сұрақгар мыналар: шет ... ... ... ... ... қойылатын талаптар,студенттердің ағылшын тілінде меңгеруі тиіс оқу түрлерінің сипаттамасы, оқуға ... ... тиіс ... ... ... ... ... ағылшын тілінде оқуға үйретуге арналған жаттығуларға қойылатын талаптар.
Жоғары оқу орындарында студенттерді шет тілін оқуға үйретуде ... ... ... сай сөз ... осы ... ... мен ... қалыптасуы тиіс. Ағылшын тілінде оқуға үйретудің психологиялық, лингвистикалық және психолингвистикалық ерекшеліктері, яғни мәтінді ... ... және ... ... операцияларының бір-бірімен тығыз байланыстылығы, екі тіл жүйесіндегі ұқсастықгар, мәтіннің лингвистикалық ерекшеліктері, сөз бен мәтіннің өзара әрекеттестігі сияқты ерекшеліктері студенттерді ағылшын ... ... ... студенттердің оқу іскерлігі мен дағдысын қалыптастыруға немесе ары қарай дамытуға арналған тапсырмалар мен арнайы жаттығулар кұрастыруға мүмкіндік береді.
Шетел тілін оқытуда ... ... ... практикалық түрде қолданылатын жаттығулар кешенін құру күрделі мәселе болып табылады. Шетел тілінде ... ... ... да ... ... ... сай іскерлік пен дағдыларға сүйенеді. ИЛ.Бимнің пікірінше, іскерлік пен дағдылардың қалыптасуында ... ... ... ... ... ... саны мен ... маңызды рөл атқарады. Сол себепті шетел тілінде окуға үйретуге байланысты құрастырылатын жаттығулар іскерлік пен ... ... ... ... ... оқулықтағы мәтіндерге талдау жасау көрсеткендей, жеке сабакқа ұсынылған мәтіндер студенттер меңгеруге тиіс оку ... ... оқу, ... оқу, ... ... ... оқу) түгел дерлік қамтылуын қажет етеді. Мәтіңдердің барлығы дерлік ақпарат жағынан жаңа, мазмұңды болуы тиіс. Мәтінмен ... ... ... ... мен ... ... оқушылардың шетел тіліне деген қызығушылығын арттырып, студенттердің шет тіліндегі ауызша және жазбаша сөз ... ... үшін ... жұмыс істеудің әр кезеңіне арналған жаттығулар жасалуы қажет. Мәтіндерге тілдік жағынан талдау жасап байқағанымыз, екі тілдің ұқсастықгарын ... ... ... ықпалды жоюға арналған жаттығулар қажет екені байқалады.
Шетел тілінде окуға үйретудің мақсаты -- cтуденттерді аса ... емес ... ... ана ... ... ... ... түсінуге көмегін тигізетін таяныш элементтерін пайдалана отырып тікелей түсінуге үйрету. Студенттер логикалық құрылымы анық және таныс емес лексикасы бар ... ... ... түсінуге болатын немесе сөздікпен жұмыс істей алу) мәтіндерді, мысалы, жеке хаттар, әсемхаттар, жастар әдебиетінен үзінділерді және ... емес ... ... ... ... ... оқи алуы тиіс . ... таяныш элементтерін пайдалана алуы олардың коммуникативтік іскерліктерін жетілдіре түседі.
Алдыңғы бөлімдерде айтылып өткендей, студенттер сонымен бірге функционалды ... ... ... ... және т.б.) ... ... ... мәселелердің шешілу жолдарын қарастыра отырып түсінуі тиіс және мәтін мазмұны, оның тақырыбы туралы қарастырылатын мәселелер жөнінде мағлұмат ала білуі ... ... ... ... оқу ... келесі оку түрлерін, яғни таныса оқу мен қарап ... ... ... ... Кейбір функциональды мәтіндер зерттей оқуды қажет етеді, мысалы, рецепттер, нұсқаулар, өйткені ... бұл ... ... дәл, ... жөне ... түсіне алуы тиіс. Сонымен қатар студенттер әртүрлі жанрдағы, яғни публицистикалық, ғылыми-көпшілік, көркем әдеби мәтіндердің негізгі мазмұнын, маңызды ақпаратты түсінуде ... ... ... ... (таныс емес лексика, күрделі грамматикалық құбылыс және т.б.) ақпарат ала білуі ... ... дәл, ... және ... ... алуы үшін студенттер шетел тіліндегі таяныш элементтеріне (екі тілде ұқсас сөздер, ... және т.б.) ... ... ... керек.
Жоғарыда айтылғандардан қысқаша қорытынды жасасақ, студенттерді шетел тілінде окуға үйретуде оқудың барлық түріне үйрету қажеттігі айқын ... ... ... тиіс оку ... сипаттамасына тоқталатын болсақ, шетел тілін оқыту әдістемесінде оку түрлері С. К. Фоломкинаның зерттеу еңбектерінде ... ... ... мақсаты - мәтіннің мазмұнымен танысу, тек қарастырылған мәселелерді ғана анықтау емес, сонымен ... ... ... ... ... Мұнда басты назар мазмұнның желісіне, негізгі ақпаратқа аударылады. Таныса оқуда ... ... ... кем ... 70%-ін ... бірақ барлық негізгі, басты фактілерді міңдетті түрде дәл, қосалқы ақпаратты дұрыс түсіну керек. Таныса оқу үшін көлемі ... ... ... алынады. Зерттей окуда оқырман мәтіндегі ақпаратты толық және барынша дәл түсініп, оны сын елегінен өткізеді, ... ... ұзақ ... есте ... ... ... ... салдарынан оқу өте баяу қарқында өтеді, мәтіннің ... ... ... ... тура келеді. Оқудың бұл түрі мұқият оқуды, оның мағынасын талдау арқылы ... ... ... ... зерттей оқу белгілі бір деңгейдегі күрделі, көлемді емес ... оқу ... іске ... ... ... ... -- толық және дәл түсіну, оқудың сапалылығы маңызды. Зерттей ... ... ... -- 100%, ... ақпарат (басты жөне қосалқы ақпарат та) дәл түсінілуі тиіс. Қарап шығудың ... - ... ... оның ... ... ... тобы ... мағлұмат алу. Ақпаратқа сүйеніп оқырман өзіне бүл мәтін керек пе, жоқ па деген мәселені ... ... ... алу үшін ... ... жекелеген абзацтар мен сөйлемдерді оқу жеткілікті, яғни іріктеп оқу, қарап шығу қажет. Оқудың бұл түрі оқырманнан өте жоғары деңгейде ... оқу ... ғана ... сонымен қатар оның тіл материалын өте жеткілікгі меңгеруін талап етеді. Қарап шығудың нәтижесінде ... ... ... ... ... яғни не ... әңгіме болатынын жалпы түсінеді. Оқудың бұл түріне үйретуде публицистикалық стильдегі мәтіндерді қолдану тиімді. Жоғарыда аталған оқу түрлерін студенттер меңгеруі үшін ... ... ... ... ... ... студенттер келесі іскерліктерді меңгеруі керек: мәтіннің негізгі ақпаратын анықтау және көрсету, негізгі ақпаратты қосалқы ақпараттан айыра білу, ... мен ... ... ... ... ... ... пен оқиғаның дамуын (аяқталуын) алдын ала айту (болжау), ... ... ... ... ... ... жасау және т.б. Зерттей оқу барысында толық ақпаратты алу үшін фактілер мен детальдерді толық және дәл ... ... ... ... дәлелдейтін, растайтын ақпаратты атап көрсету, оқиғалардың өзара байланысын анықтау, олардың арасындағы себеп-салдар қатынастарын, ашу, негізгі идеяны анықтау, ақпаратты салыстыру және т.б. ... ... ... ... ... бұл ... ... үшін қажетті, маңызды ақпаратты түсіну үшін мәтін мәселесін жалпы анықтау, оның жанрын анықтау, бір мәселеге (сұрақка) ... ... атап ... ... ... (құндылығын) анықтау және т.б. іскерліктері қажет. Әдістемелік әдебиеттерде оқудың төртінші түрі болып іздестіре оқу табылады. Іздестіре оқудың мақсаты - ... ... ... ... ... оқу. ... бұл түрін меңгеру үшін белгілі бір тақырыпқа қатысты фактілерді анықтау, нақты ақпарат туралы мәліметтері бар мәтін абзацтарын газеттен, ... ... ... ... бөлімдерді және т.б. көрсету, берілген сұрақтарға жауап беретін мәтін бөліктерін анықтау және т.б. ... ... ... ... типтегі аутенттік мәтіндерді оқуға үйретуде оқу стратегиясын қолдана ... ... ... ... ... ... мен іскерліктер жиынтығы оку стратегиясын құрайды.
[13.6 б] Студенттердің білімі мен іскерліктері оларға мәтіндердің типін, өзгешелігін байқауға және ... ... ... мәтіннің өзгешелігін ескере отырып, коммуникативтік міндетке сай (мәтінді толық немесе ... ... ... ... ... ... ... компенсациялық іскерліктерді қолдануға көмегін тигізеді. Компенсациялық іскерліктерге мыналар жатады: таныс емес сөздердің мағынасын ... ... ана тілі ... ... ... ... үндестігіне, сөз жасаушы элементтеріне сүйеніп түсіну, мәтіндегі кейбір таныс емес сөздерді елемеу, мәтіндегі таяныш элементтерін (таяныш сөздер, суреттер, түсіндірмелер, ... ... және т.б.), ... әдебиетті және әртүрлі сөздікті қолдана білу. Аталған іскерліктерді қолдана отырып ... ... ... ... емес ... құбылыстар кездескен жағдайда окушылар аудармаға сүйенбей түсінуді үйренуі тиіс. ... ... ... ... ана тілі және ... ... ... оқуда алған білімдерін, іскерлік пен дағдыларын, бірінші шетел тіліндегі ... ... ... ... ... ... ... ескере отырып, олардың мәтінді түсінуге үлкен үлес ... атап ... ... Ол үшін ... ... іскерліктерді қалыптастырып, одан ары дамыту үшін арнайы ... ... ... ... ... ... тілінде оқуға үйретудің психологиялық, лингвистикалық және психолингвистикалық ерекшеліктері ескеріліп құрылған жаттығулар қажет. Шетел тілінде ... ... ... ... құру үшін ... ... оқытудың ерекшелікгерін ескеру маңызды. Шетел тілінде оқуға үйретуде жаттығулар мен тапсырмалар ... ... ... ... ... Атап ... ... медициналық оқу орындарында шетел тілін оқу жағдайының ерекше белгілерін келесі ... ... ... 1. Оку ... ... тілі мен ... тілі көп аспектілерінде бір-біріне жақын туыс тілдер, яғни екі тіл ... ... көп ... 2. ... перспективасы: а) шетел тілін оқитын студенттерге танымдық оқу ... ... ... зор, ә) оқу ... саналы оқу оқушының белсенді болуын талап етеді, яғни олардың ойлауы, талдауы, салыстыруы, болжам жасауы, заңдылықгар ашуы, нәтижелерді талқылауы жене т.б. ... ... ... б) ... ... ... ... оқуда жинаған тәжірибелерін екінші шетел тілін окуда тиімді пайдалануды қажет етеді. 3. Оқу жағдайы: Шетел тілін оқытуға сағат ... аз ... ... оқу жылдамдығын қажет етеді, сондықган уақытты үнемді пайдаланатын жаттығулар қажет. Осы ... ... ... ... ... жаттығулар маңызды. Жоғарыда аталған шетел тілін оқытудың ерекшеліктерін ескере отырып, ағылшын тілі сабағында окуға ... ... ... мен жаттығулар құру үшін төмендегідей қағидаларды ескеру керек:
* Танымдық тұрғыдан оқыту және оқу
* Тапсырмалар мен жаттығулардың негізінде салыстыру және ... мен ... ... ... тұрады. Оның мақсаты -- ана тілі, бірінші шетел тілі және ... ... ... арасындағы ұқсастықтар мен айырмашылықтарды анықтау.
* Оқу тәсілдерін қолдана отырып белсенді түрде жұмыс жасау. ... ... ... ... ... қабылдау, қабылдаған ойын тез арада ой елегінен өткізіп, белгілі қорытынды жасау, нәтиже алу іскерліктері дамытылады.
Танымдық тұрғыдан студенттердің белсенділігін ... ... бір ... ... ... шешу жолдарын және де шетел тілін оқуда калыптасқан оқу ... ... ... ... ... белсенділік, яғни ойлау, талдау, интеллигенттік болжамдар жасау, талқылау және т.б. ... ... - ... айту.
Ағылшын тілін оқуда студенттердің латын тіліндегі білімдерін саналы қолдануы ағылшын тіліндегі жаңа элемент, мысалы, сөз немесе сөйлемді ұқсастықтарға қарап ой ... ... ... ... тигізеді. Мысалы, студенттер латын тіліндегі "Peritoneum" сөзіне ұқсас ... ... ... сөзі бар екенін табады. Сөз визуальдық сәйкес немесе тілдік контексте ... ая, ... ... ... ... ... окуға арналған мәтін) берілсе, ол болжамның расталғанын контекст арқылы "Peritoneum" және "Peritonitis" сөздерінің ... ... ... сөздерді студенттер мәтіндерде кездестірсе, онда ана тілі мен шетел ... көп ... есте ... сақталады.
* Мәтін мазмұнын түсіну. Окушылар мәтінді қызығушылықпен, ынтамен оқып, кезекті шетел тілін жылдам меңгергісі келеді, сол себепті мәтін мазмұнының мотивтілігі ... рөл ... ... ... ... ... білім, таныс тілдік құбылыстар жаңа ақпаратты, құбылысты түсінуге үлкен септігін тигізеді.
ә) Оқу стратегиялары кеңінен дами түседі.
* Оку процесінде уақыт ... ... ... ... ... ә) Грамматикалық құбылыстар тез меңгеріледі.
б) Студенттер өз бетінше жұмыс жасауы талап ... ... ес ... байланысты зерттеулер көрсеткендей, жаңа ұғым есте жақсы сақталады, егер оның есте біраз уақыт тұруына мүмкіндік берілсе, ал егер есте ... онда ол тез ... ... ана ... ... шетел тілі және екінші шетел тіліндегі тілдік білімдерін салыстырмалы жүйеге ... ... ... белсенді жұмыс қадамдарын ұсынуға болады:
Студенттер жинақтау, іріктеу, кеңейту және толықтыру сияқты жұмыс әрекеттерін өз бетінше ... ... ... ... ... жалпы ұғымы ғана, мысалы, дене мүшелері (сурет арқылы) беріледі.
* Суреттегі маңызды дене мүшелерінің ... ... ... ... Сол дене ... латын тілінде сәйкес келетін атауларын сөздіктен іздеп, оны жазыңыздар.
* Ағылшын және латын ... ... ... атаулар ұқсас келеді және түсінілуі оңай? Қандай айырмашылықгар кездеседі? Таблица ... ... және ... ... ... ана тілімен салыстырыңыздар: Қандай ұқсастықтар бар?
1-ден 4-ке дейінгі жүмыс тапсырмалары алдымен жеке, ... ... ... жұмыста орындалады, одан кейін нөтижелер сыныпта талқыланады, салыстырылады, қажет болған жағдайда түзетіледі және толықтырылады. Осындай жолмен ... ... ... ... ... ... пайда болады. Келесі кезекте іс қарым- қатынас ... ... ... ... келетін болсақ, жоғарыда аталған жаттығулар жеке сөздер мен сөз ... ... ... ... ... өз ... айту немесе таныс емес мәтінді түсінуге қатысты орындалуы тиіс. Мәтінді жалпы түсіну үшін тілден тыс мәтін белгілері (суреттер, макет) ... ... ... үшін (мәтін мазмұны, мәтін түрі) таяныш ретінде қолданылуы тиіс. Оқырман ана тіліндегі жалпы білімін, латын тілінде алған білімін белсенділендірсе, ... ... ... болады. Мәтінді жалпы түсінгенін дамыту үшін келесі тапсырмалар ұсынуға болады:
* ші ... жеке және ... ... . ... қарап шығып, (мәтінге берілген сурет) соны көргенде естеріңе түсетін ағылшын, латын , ана тіліндегі сөздерді жазыңыздар.
* Мәтінді оқып шығып, білетін ... ... ... ... ... енген сөздер бар ма?
* ші қадам: Бірлесіп орындалатын топтық жұмыс (қорытынды)
* ші қадам: Болжам жасау: Сіздердің ойларыңызша мәтінде кім ... не ... ... ... ... немесе расталмағанын студенттер өздері тексере алу үшін салыстыру негізінде мәтіннің ана тіліндегі немесе бірінші шетел тіліндегі аудармасын беруге ... ... ... ... ... мен ... ... сызғанын және қандай белгілер негізінде болжамдар жасағанын талқылау.
Окуға үйретудің психологиялық ерекшелікгері көрсеткендей, жаңаны таныс нәрсемен байланыстырған жағдайда оқу ... ... ... ... ... ... ағылшын тілін оқуда студенттер латын тіліндегі білімдерін белсенді қолдануы қажет.
Мәтінмен жүмыс істеу кезендерінде коммуникативтік іскерліктерді дамытуда бір-бірімен тығыз байланысты, ... ана тілі және ... ... ... ... ... пен ... жинаған білімі мен тәжірибесін барынша пайдалануын талап ететін тапсырмалар мен жаттығулар қажет.
Шетел тілінде оқуға үйретуде жаттығулар екі ... ... ... ... ... ... құралдарын меңгеруге арналған жаттығулар немесе тілдік қиындықгарды жеңуге арналған жаттығулар,
* Студенттердің ақпаратты мағыналық өндеу тәсілдерін ... ... ... ... ... түсінуге арналған жаттығулар. Жаттығулардың бірінші тобы, яғни іс-әрекетті жүзеге асыру құралдарын меңгеруге арналған немесе ... ... ... ... ... ... болсақ, оқуға үйретуде осы топтың жаттығуларын екі топқа бөлеміз: а) ағылшын тілінде оқуға ... ... ... ... ... ... ... фонетикалық, грамматикалық, лексикалық құбылыстарды тиімді пайдалануға арналған жаттығулар, ә) ... ... ... ... ... ... ... фонетикалық, грамматикалық, лексикалық құбылыстардың алдын алуға арналған ... ... ... ... студенттер меңгеруге арналған лексикалық қүбылыстар және оларды тиімді ... ... ... ... ... ... ... ықпалын тигізетін лексикалық құбылыстар және олардың алдын алуға арналған жаттығулар
1
2
* Мәтінді оқып ... ... ... ... ... ... Мысалы, атау есімдері және т.б.
* Мәтінді оқып шығып, ағылшын тіліне латын тілінен енген сөздерді теріп жазыңыздар.
* ... оқып ... ... ... екі ... ... 1-ші ... ер адамның мамандығын, 2-ші топқа әйел адамның ... ... ... ...
* ... сөздердің ішінен түбірі бір сөзді табыңыздар. Мысалы,
1
2
интернационализмдерді теріп ... және ... ана тілі мен ... ... ... ... ... оқып шығып, ағылшын тілінің латын тіліне ұқсас сөздерін табыңыздар.
* ... ... ... және ... ... ... ... (префикс) анықгаңыздар.
* Біріккен сөздерді түбірлерге бөліп көрсетіңіздер.
* Берілген сөздерді сөз жасам модельдеріне қарай топтастырыңыздар.
Science- ... ... А ... етістіктерден пайда болған зат есімдері В қатарынан ... ... ... to inform ... ... екі қатардан зат есімдерді табыңыздар.
* Берілген сөйлемдердегі етістікгердің мағыналарын контекст арқылы ... ... ... ... когнаттардың астын сызыңыздар. Мысалы, -"After jogging for 10 kilometres he got (became) very tired" ... ... ... ... екі ... ... айырмашылығын түсіндіріңіздер.
* Берілген сөйлемдерде когнаттардың қандай сын есіммен қолданылатынын түсіндіріңіздер.
* Берілген қысқа ... ... ... ... ... оқиғаны ана тіліне аударыңыздар.
Оқуға үйретуге арналған жаттығулардың келесі тобы (2), яғни ақпаратты мағыналық өңдеу тәсілдерін меңгеруге ... ... ... мазмұнын түсінуге арналған жаттығуларды келесі топтарға бөлеміз: а) мәтінмен жұмыс істеудің үш кезеңіне ... ... ... ... ... ... Продуктивтік жаттығуларды құруда жеделдете оқыту принциптері ескеріледі. ... ... ... ... ... мазмұны пайдаланылып рөлдік ойын, пікірсайыс, ұжымдық жоба жұмыстары жүргізіледі.
Алдымен когнитивті лингвомәдени кешен бойынша аутенттік мәтінмен жұмыс істеу кезендеріне ... төрт ... ... ... келеді.
* Атқарушы саты.
* Ұғымдық когнитивтік саты- метатілдік іскерліктерді қалыптастыру, мәнмәтінге негізделген қарым- ... ... ... ... ... мәтінмен жұмыс істеуге мотивациясын ынталандырып, олардың басқа ... ... ... ... ... жеке тәжірибесін әрекеттендіруге, оқушының бірінші шетел тілін оқуда алған біліміне, тәжірибесіне, тақырып пен суретке, таныс сөздерге (интернационализм, англицизм) және т.б. ... ... ... ... ... ... ... орындалады. Айта кететін бір жәйт, мәтінмен алдын-ала ... тек оның ... ғана ... ... ... ... ... мәтінде өздеріне жаңа ақпарат таппайтындықган, олардың мәтінді оқуға қызығушылығы төмендейді.
Мәтінмен жұмыстың бірінші кезеңінде мәтін ... ... ... ... ... ... онымен жұмыс жасаудың маңызды стратегиялары анықталуы тиіс: Мәтінді оқымастан бұрын оның тақырыбына ... ... ... ... ... ... ... сүйене отырып мәтіннің мазмұнын болжауға арналған жаттығулар орындалады. Окушыларға ... ... ... ... ... ... болатын сөздерді іздеп табу және астын сызу, асты сызылған сөздерге сүйене отырып мәтін мазмұнын болжау ... ... ... ... саты- мәнмәтінге негізделген қарым- қатынасқа тән жағдаятты үлгілеу сатысы.
Мәтінмен жұмыс істеудің екінші ... ... ... ... оған ... ... мен жаттығуларды орындайды. Мәтінге берілген тапсырмалар мен жаттығулар оқу түрлеріне байланысты коммуникативтік міндетті ... ... ... ... ... ... ... тәсілдері бойынша студенттер мәтінді оқып шығып, оның мазмұнын түсінгенін тексеруге арналған ... ... ... одан кейін мәтінді әңгімелеп айтып береді. Әрине мұндай әрекеттер коммуникативтік сипатқа ие болмайды. Сол себепті екінші шетел тілінде ... ... ... және ұтымды ұйымдастыру ушін, аутенттік қарым-қатынасты, яғни оқытушының студентпен, студенттердің бір-бірімен жұптық, топтық, ұжымдық өзара әрекет етуіне жағдай туғызатын тапсырмалар мен ... ... ... ... ... ақпаратты белгілі бір мақсатпен іздеу және оларды жазып алу, әртүрлі таблицаларды толтыру,рецепт жазу, науқастың ауру парағын толтыру (кейіпкерлер ... ... ... ... ... және т.б.), диаграмма құру немесе сол арқылы мәтіндегі ақпаратты жеткізу, өз ойын білдіру, ... ... және т.б. ... үлкен рөл атқарады. Бұл кезенде ескерілуге тиіс жәйттер мыналар: мәтінді бірнеше рет оқу пайдалы емес, өйткені мәтіннің мазмұны таныс ... оның ... ... болмайды (бұл жағдайда қарым-қатынас емес, формальды жаттығу болады). Қайталап оқу қосымша, анықтаушы ақпаратты іздеу керек болған жағдайда ғана қажет.
З. Прагматикалық- ... ... ... - ... ... ... яғни кәсіби қатысымға түрткі болатын , мағыналық тұрғыдан ұйымдастырушылық, логикалық тұрғыдан дәлелдейтін, реплика тудыратын тапсырмалар мен ... ... ... ... кезеңінде мәтін мазмұнын пайдаланып, оқушылардың өз ойын ауызша және жазбаша жеткізу іскерлігін дамытуға болады. Бұл кезеңде орындалатын жаттығулар ... ... және ... ... дамытуды көздейді.
* Мәнмәтіндік- қатысымдық саты (еркін сөйлеу сатысы).
4. Полемикалық - ... ... ... ... ... ... ... іскерліктерді қалыптастыруға бағытталған.
Бірінші топтағы жаттығулар рецептивтік іскерліктерді дамытуға арналған, окушылар таяныш сөздерге, ... ... ... ... ... ... ... отырып мәтін материалын еске түсіреді. Мәтінді шығармашылық тұрғыдан өндеуде окушыларға арнайы тапсырмалар ұсынылады: Мәтінді мағыналық ... ... әр ... ... құру және жеке ... таяныш сөздерді жазып алу, мәтінді жақсы еске түсіру үшін оны қысқарту ... ... және ... ... тобы ... сипаттағы іскерліктерді, яғни мәселелер қозғалған контекстте ... ... еске ... және ... ... Соған байланысты жаттығулар оқушылардың мәтін аргументтеріне сүйене отырып өз ойын айту, ақпаратқа баға беру және т.б. іскерліктерін дамытуға арналған.
Үшінші топтағы ... ... ... ... іскерліктерді дамыту, ол іскерліктер оқушыларға алынған ақпаратты аутенттік қарым-қатынас жасайтын жағдаяттарда қолдануға ... ... ... "өз атынан" әрекет жасайды, кейіпкердің/автордың позициясын дәлелдейді, мәтінде ... ... ... ... ... ... пікір жазады, оқиғаның/әңгіменің жалғасын жазады және т.б. Сонымен, мәтін окушылардың ауызша және жазбаша түрінде өз ойын жеткізу іскерлігін ... үшін ... ... ... ... ... ... мәтіндік бірлік шеңберінде қарым-қатынастың пәндік мазмұнын меңгерудің мәнмәтіндік қатысымдық сатысында универсалды нормативтік іскерліктердің басты қызметі болашақ ... ... ... ... қатысымды жүзеге асыра алатын іскерліктер болып табылатын спецификалық блогы ажыратылады.
Шетел тілінде окуға үйретуде ... ... ... ... яғни ... студенттермен, студенттердің бір- бірімен екеуара, топтық, ұжымдық өзара әрекет етуіне жағдай жасауы тиіс. Мұндай қарым-қатынасты іске ... үшін ... ... ... ... қажет.
Енді осы аталған сатылар бойынша қалыптасатын коммуникативтік іскерліктер мен ... ... ... ... ... ... кетейік. Жаттығулар тізбегі коммуникативтік әрекет кезеңдеріне сәйкес студенттердің мәтін мазмұнын ... ... ... еркін жеткізу іскерліктеріне дейінгі деңгейді қамтиды.
Жаттығулар тізбегі 4 ... іске ... ... метатілдік және метақатысымдық іскерліктерді дамытуға арналады:
1) - ... ... ... ... ... ... ... мәнмәтінде қарым-қатынас нысанының ұғым мен категория жүйесін түсіну іскерліктері;
- кәсіби тұрғыдан маңызды ұғымдар мен нысандарды салыстырмалы ... ... ... тану, топтастыру іскерліктері;
- қарым -қатынастың мағыналық тұрғыдан маңызды өзегін бөле алу, мақсатқа бағытталған қатысымдық міндеттерді шешу барысында анықтамалар жасай алу ... ... ... деңгейіне және күрделілігіне байланысты логикалық мағыналық тұрғыдан реттеуді жүзеге ... алу ... ... ... ... ... біріктіре алу және оны логикалық бірізділікпен болашақ кәсіби мәнмәтінде білім мен метатілді қолдана отырып айта алу ... ... және ... ... алу ... ... ... тұрғыдан маңызды ақпаратты тұтас мәтінге/дискурсқа жинақтай және синтездей алу іскерліктері;
- қосымша ... ... ... ... ... үшін оны өңдей алу іскерліктері;
- көру және есту каналдары арқылы ... ... ... міндеттер мен мәселелерді шешуге аналитикалық-мағыналық тұрғыдан өңдеу, сын көзбен бағалай алу іскерліктері;
- ақпаратты жоспарлап, өз сөзінің құрылымын, тірегін өз ... ... алу ... ... тақырыптық жоспары бойынша тілдік туындыны құрастыра алу ... - ... ... ... ... отырған басты нысанды қалыптастыру және хабарламаның негізгі тезисін бөліп алу іскерлігі;
- іскерліктің басты ... ... сай ... ... ... жинақы және тиімді әсер ететін формада таңдай алу іскерліктері;
- рецепиенттердіңназарын ... ... ... идеясына аудара білу іскерліктері
- қарым-қатынас жағдаятына сай байланыс орната алатын және ... ... ... ... алу ... ... ... стратегияны ескере отырып, өз тілдік мінез құлқының(көз жеткізетін, ... ... ... ... ықпал ететін және т.б. )тактикасын таңдай алу ... ... ... ... ... және логикасы бойынша сөздің композициялық тірегін құрастыра алу ... ... әсер ... құралдардың спецификалық жүйесін қолдана отырып, әріптесті кәсіби тұрғыдан маңызды мәселелерді талдауға белсене қатысуға шақыра білу іскерліктері;
- мәтіннің ықпал жасау ... ... ... ... ... ... блоктар мен суреттердің, тезистердің жүйелі тізбегін құрастыра білу іскерліктері;
- әріптестің ... ... өз ... ... ... ортақ шешімге келуді білдіретін реакция жасай алу іскерліктері.
4) ой-пікірді ... ... ... ... ...
- ... жағдаят туғыза алу үшін пікірталас сипатындағы мәселелерді туындата алу ... ... ... ... алу және тілдік мінез құлқының стратегиясын анықтай алу іскерліктері;
- көтеріліп отырған мәселе бойынша алдын ала ... ... көре ... ... ... ... анықтай алу іскерліктері;
- пікірталастың өту кезін болжамдау ... ... ... ... ... келтіре отырып, өз пікірін құрастыр алу іскерліктері;
- өз ... ... ... мен ... тілдік мінез құлқының тактикасын таңдай алу іскерліктері;
- ... ... ... ... ... ... ... үшін метақатысымдық ықпал жасайтын құралдарды сәтті қолдана алу іскерліктері;
- аудиториямен байланыс орната алу, ... ... ... ... ... алу ... тілі оқытылып отырған әлеуметтік ортада қабылданған бағалаушы- арументациялық пікірлер ... және т.б. ... ... ... ... алу ... 191 б]
Жоғарыда аталған жаттығулар тізбегін шетел тілінде ... ... ... ... зор, сол ... ... қысқа мерзім ішінде шетел тілінде ауызша және жазбаша сөз ... ... қол ... ... ... ... ... үйретуде қажетті іскерліктерді дамытуға арналған жаттығуларға тоқталатын болсақ, мәтін мазмұнын түсіну іскерлігін дамыту үшін механикалық- ... ... ... ... ... арналған жаттығулар төмендегідей критерийлердің ескерілуі арқылы жасалады:
-Мәтінді жеңілдету,
-Қысқарту,
-Жеке бөліктерге бөлу,
-Тілдік қиындықтарға көңіл аудармай мәтінді түсіну,
-Бұрынғы білімді белсендіру.
Мәтін мазмұнын ... ... ... ... ... өздерінің функциясына қарай шығармашылық тұрғыдан сөйлемді әлі мақсат етпейді.
Бұл кезенде орындалатын жаттығулар механикалық-репродукгивтік сипатқа ие ... және ... ... жаттығулар жатады: дұрыс- бұрыс, байланыстыру, жауап беру, таңдау, жеке сөйлемдерден мәтін құру, мәтінді мағыналық бөліктерге ... ... ... ... ... таяныш позициялардың астын сызу және т.б. Мысалы, мәтінді түсінуді жеңілдету: мәтіндегі түйінді сөздер немесе сөйлемдердің астын сызу.
Бұл ... ... ... мына ... ... тиімді:
а) топта мәтінмен жұмыс істеу: таяныш сөздердің астын сызу;
ә) топтық ... ... ... ... сыныппен ортақ әңгіме жүргізу;
б) топтық жұмыс істеу барысында мәтіндегі маңызды емес мағлұматтарды сызып тастау;
в) топта жасалған ... ... ... талқылау. Маңызды деп табылатын мағлұматтарды анықтау;
г) біріге отырып қорытынды жасау.
Реттеу: Суреттер
Мәтінге қатысты ретсіз орналаскан суреттер беріледі. Студенттер оқиғаның ... ... ... етіп ... ... ... ... Тапсырманың бұл түрінде мәтіннің мазмұнына байланысты бірнеше айтылымдар беріледі. Оқушылар айтылымдардың дұрыс немесе бұрыс екенін табады.
Алғашқы кезеңде, яғни түсіну іскерлігін ... ... ... ... ... ... түсінуге қалай және қандай құралдар арқылы жақындайтыны көрсетілді.
Келесі кезең, яғни түсіну және ақпарат жеткізе алу іскерлігін дамытуға арналған жаттығулар оқушылардың ... ... ... ... ... ... жасауын көздейді. Оқырман енді мәтіннен алған әсерін, өз ойын ... ... ... ... ... Бұл ... окушының мәтінге өз ойын білдірумен ғана шектелмейді. Ол мәтінмен жұмыс істей отырып мәтіндегі жағдаятпен ... ... ... ... ... бір ... ие болып шетел тілін қолданады. Қолданылуға тиіс тілдік құралдар студенттерге беріледі. Сонымен, 2-ші ... ... және ... ... алу іскерлігін дамыту кезеңінде тілдік формаға бағытталған репродуктивтік сипаттағы жаттығулар орындалады және олар төмендегідей: суреттер арқылы ой-пікір білдіру, мәтінді ... (бос ... ... ... ... ... ... сөздер, таяныш және байланыстырушы сөздер, таяныш сөздер қорытындылаушы ретінде, диаграмма, т.б.)
Келесі 3-ші кезең, яғни ... ... ... ... ... әлі де ... симуляциялық жағдаятта болады, біраз тілдік құралдарды продуктивті түрде қолданады. Бұл ... ... ... ... сенімді түрде тандауына және шешім қабылдап, қорытынды жасауына мүмкіндік туғызады. Студенттердің жаттығулар тізбегін ... ... ... және екінші кезендерде қалыптаскан іскерліктері, атап айтсақ, мәтіннен қажетті ақпаратты алу, алынған ақпаратты ... ... ... өз ... ... ... кұру, оз ойын білдіру, аргументтерді жазбаша жазып алып, оны ауызша жеткізу, дәлелдеу және т.б. ... ... ... жағдаятта еркін және шапшаң қолдана алуға дайындайды.
Жаттығулар тізбегінің орындалу тәртібі мынадай:
Мәтін ------► А (1-ші кезең) түсіну,рецептивті
------► В (2-ші ... ... ... C(3-ші кезең) жаттығу, продуктивтік,
------► Д (4-ші кезең) еркін сөйлеу.
Сонымен, аталған кезеңде берілген жағдаяттарды, рөлдерді, түсінісу ... ... ... ... ... ... ... арқылы іске асыру.
Соңғы кезең, яғни төртінші кезенде студенттер үш кезеңдегі жаттығуларды орындау барысында алған ақпараттарын аутенттік және кәсіби қарым-қатынас жасайтын ... ... ... алуы ... ... оқуға үйрету арқылы аутенттік қарым-қатынас үшін қажетті коммуникативтік іскерліктерді дамыту мақсатында бір- бірімен тығыз байланысты жаттығулар тізбегін орындай отырып, ... ... ... ... құрылған жаттығуларды (рөлдік ойын, пікірсайыс, ұжымдық жоба жұмысы) қолдануға ... ... ... ... ой ... мәселелерді шешуге, бұл мәселелерді шешудің мүмкін жолдарын қарастыруға мүмкіндік беру екінші шетел тілін оқытуда өте маңызды. Әртүрлі жаттығулардағы ерекше ... ... ... әрекетіне ауыстыру қажет.
Сонымен, студенттер аутенттік мәтінмен жұмыс істеуде орындаған жаттығулар арқылы ... ... ... қарым-қатынас жасайтын жағдаяттарда еркін қолдана алуы тиіс, сондықтан да оқуға үйретуде рөлдік ... ... және жоба ... ... жөн.
Шет тілінде оқуға үйретуде аутенттік мәтінмен жұмыс істеудің төрт ... ... ... ... ... ... маңызды.
Оқу түрлеріне байланысты аутенттік мәтінмен жұмыс істеудің кезеңдеріне арналған жаттығулар
1)Ұғымдық - когнититивтік саты
Бірінші кезеңде, яғни ... ... ... оқу ... (таныса оқу, қарап шығу ,зерттей оқу, іздестіре оқу) үйретуде қолдануға болады.
* Listen to the words and practice their ... Study the ... English words from Latin origin and give their Latin ... For example: skull- cranium, ... ... medicine- medicine;
* Make up associograms;
* Try to answer before reading the ... Entitle each ... Jigsaw ... Guest the word ... Find the words from Latin ... Read the text for general reading, skimming ,close reading ... reading.
* Мәтіннің тақырыбына немесе берілген суретке, иллюстрацияға, схемаға сүйеніп, онда (мәтінде) кім немесе не ... ... ... ... ... Берілген тақырыптан немесе суретпен берілген мәтіннен жаңа не күтетіндеріңізді, не ... ... ... ... ... оқып ... оны ... байланыстырыңыздар. (2 топ) 1-ші топтың оқушылары тақырыпты сурет арқылы оймен байланыстырып ... ал 2-ші топ ... ... ... сөз тіркестері айтылымдар арқылы оймен байланыстырып көрсетіңіздер.
* Мәтін тақырыбын оқып шығып, онда кім немесе не туралы мәселе ... ... ... ... таныс сөздердің, сонымен бірге мағынасын оңай түсінуге болатын сөздердің астын сызыңыздар және оларға сүйене отырып мәтін ... ... ... ... әр ... ... ... соңғы) алғашқы сөйлемдерін оқып шығып, онда не туралы әңгіме болатынын болжап біліңіздер.
* Мәтінді оқымас бұрын сол ел ... ... ... т.б.) білетіндеріңізді еске түсіріп кішігірім қабырға газетін жасаңыздар.
Шет тілінде таныса оқуға үйретуде аутенттік мәтінмен жұмыс істеудің екінші ... ... ... Жеке ... ... аудармай, мәтінді оқып шығыңыздар.
* Мәтінді оқып шығып, берілген сөйлемдердің ішінен оның мазмұнына сәйкес келетіндерін белгілеңіздер.
* ... ... ... ... ... ... ... Мәтінді оқып шығып, ондағы негізгі қағидаларды/таяныш фактілерді табыңыздар.
* Мәтіндегі оқиғаның дамуына сәйкес келесі ... ... және т.б. ... ... ... ... мәтінмен жұмыстың үшінші кезеңіне арналған жаттығулар:
* Оқылған мәтіндердің мазмұнын бір-біріне (жұптық жұмыс) таблицаны/диаграмманы пайдаланып ... ... ... ... ... (1-5) келісесіз.
* Мәтінге деген өз қатынасыңызды/ойыңызды ... Осы ... ... ... ... көрсетіңіз.
* Мәтінді оқып, қандай әсер ... ... ... және т.б. ... ... ... яғни қарап шығуды алатын болсақ, окудың бұл ... ... ... ... ... Мәтінді, мақаланы, кітапты қарап шығып, келесі сұрақтар талқылана ма, жоқ па, соны ... ... ... ... ... ... ақпаратты тауып, кестені дұрыс толтырыңыздар.
* Мәтіндегі асты сызылған ... ... ... ... берілген сөздерді қарап шығып, оны сипаттаңыздар.
* Мақалаларды/мәтіндерді/аннотацияларды қарап шығып, олардың қандай мәселеге (тақырыпқа), салаға жататынын анықтаңыздар.
* ... ... ... ... ... ... ... нөмірін, жинақты, мақалалар жинағын қарап шығыңыздар. Қандай мәселе қозғалатынын айтып беріңіздер.
* Газеттен ... туралы мақала немесе ... ... ... ... ... оқуға үйретуге арналған мәтінмен жұмыс істеу кезеңінде келесі жаттығулар орындалады:
* Берілген сөйлемдерге абзацтың (бастапқы, ортаңғы, соңғы) мазмұнына сәйкес реттестіріңіздер.
* Келесі ... ... ... ақпарат, қайсысы қосалқы ақпарат екенін анықтап, оны екі қатарға (А және В) тізіп жазыңыздар.
* Мәтіндегі негізгі ... ... ... ... ... ... ... акпаратты білдіретін сөйлемдерді анықтап көрсетіңіздер.
* Мәтін бөліктерінің арасындағы байланыстарды көрсететін сөздердің, фразалардың астын сызыңыздар және т.б. ... ... ... ... мәтінмен жұмыс істеу кезеңіне арналған жаттығулар:
* Мәтіндерді қарап шығып, (3-4 мәтін) мына ... "..." ... ... ... бола ... ... табыңыздар.
* Мына немесе осы... туралы мәліметтері/сипаттамалары бар мәтіндегі абзацтарды, тараудағы - ... және т.б. ... ... ... фактілерді мәтіннен табыңыздар.
* Берілген сұрақтарға жауап беретін мәтін бөліктерін ... ... ... ... ... фактілерді мәтіннен табыңыздар. Тақтаға 2-3 қорытынды жазылады, олар мәтінде ... ... ... ... ...
* Берілген мәселеге (тақырыпқа), сипаттамаға және т.б. қатысты мәтіннің бөліктерін тауып, оны көрсетіңіздер.
2. Ақпараттық - аккумулятивтік саты
Бұл кезеңде орындалатын ... Write the antonyms ... Use suffix - itis and Greek term - elements to form the medical ... example: ... of stomach - (gastr)- ... of peritoneum - (perit) - ?
* True/ statements
* Complete the sentence
* Open the brackets
* Match the two halves of the ... Match words to form common ... Write word ... with the help of the given ... Make up your own ... using the key ... Write short summary
* Make a plan of the text
* Retell the text using the scheme (verbal graphic ... Compile the ... using the ... ... Fill in the patients card
* Мәтінге ашық сұрақтар ойластырыңыздар.
* Мәтіннің мазмұнына және мәселесіне қатысты сурет салыңыздар.
* Мәтінге ... ... ... ... ... негізгі мәселені анықтап, оны тақтаға жазыңыздар.
* Мәтінмен жұмыс жасап болғаннан кейін өздеріңізге ... ... жаңа деп ... ... қысқаша жазыңыздар және т.б.
* Мәтіндегі негізгі мәселені анықтап, пікірсайыс жүргізуге дайындалыңыздар.
* Мәтіннің мазмұнына байланысты бір-біріңізге сұрақтар қойыңыздар.
* Мәтінде ... ... ... ... ... ... білдіріңіздер.
* Мәтіннен алынған келесі сөйлемдерді түсіндіріңіздер.
* Мәтінді мағыналық бөліктерге бөліп, оларға тақырып қойыңыздар.
* Мәтінге басқа қандай тақырып берер едіңіздер?
* Прагматикалық ... ... ... ... ... орындап болған соң,келесі саты - прагматикалық репрезентация сатысына көшеміз.Орындалатын тапсырмалар:
* Make a project - "Modern ... ... ... between a physician and patient
* Conference - reading reports , answering the questions
* Debate- the role of doctors now and in the ... their point of ... Role ... Дөңгелек үстел
Жоба жұмысы. Жоба жұмысын орындауда сынып 3 топқа бөлініп, шағын топтар құрылады.
1. Берілген мәтінмен студенттер жұмыс ... ... соң, әр топ ... ... Мысалы, мәтіннің тақырыбы: "Polyclinics"
Жоба жұмысының тақырыбы: "Modern polyclinics are..."
* Өз ... ... ... туралы ақпарат жинап келесі топ мүшелеріне салыстыра отырып әңгімелеп беріңіздер. (1 топ)
* ... ... ... ... ... ... мекемелері туралы ақпарат жинап, келесі топ мүшелеріне ... ... ... ... (2 ... "Емхана" тақырыбына байланысты ... ... ... ... ... ... ... Toп мүшелері сыныпта өздерінің ... ... ... ... әр топ ... ... ақпараттарын басқа топтарға әңгімелеп жеткізген соң, екі елдегі медициналық мекемелерді салыстырып, алдымен ұқсастықтарын, одан ... ... ... ... ... ... қорытынды жасалады.
* Полемикалық - аргументациялық сатыда орындалатын жаттығулар:
* Essay
* Report
* Студенттердің өзіндік жұмыстары
* Пікірталас
* ... ... ... - аргументациялық сипаттағы дискурстар
Пікірсайыс
Сіз тандап алған сұрақты тандаған студентпен бірігіп бір топ құрыңыздар.
1) Таңдап алынған ... өз ... ... ... салып, өзара пікірсайыс жүргізіңіздер.
а) Таңдап алынған сұраққа байланысты өз ой-пікірлеріңізді жинақтаңыздар.
ә) Сыныпта тезисті көрсетіп, оған өз ... ... ... ... өз ойын ... және ... ... сын көзбен қарауын талап етіңіздер.
в) Таңдап алған сұрақты/тезисті және өз ойларыңызды дәлелдеңіздер. ... ... ... шетел тілінде оқуға үйретуде аутенттік мәтінмен жұмыс істеудің төрт кезеңіне арналған, мәтін мазмұнын пайдаланып жеделдете оқыту элементтерін ... ... ... жоба ... тиімді қолдануға арналған жаттығуларды пракгикалық мысал ретінде мәтіндермен жұмыс істеуде көрсетуге болады.
Жоғарыда аталған жаттығуларды орындау ... ... оқу ... мен дағдыларын дамытып, ағылшын тілі сабағынан алған білімін ғана емес, сонымен қатар ана тілі, ... тілі және ... ... ... ... жетілдіре түсіп, мәселелерге қатысты өз ой-пікірлерін білдіріп, ... ... ... ... мен ... студенттердің оқыту процесінде белсенділігін арттырып, олардың шығармашылық қабілетін оятады, интеллектуалдық ой-өрісінің ... ... ... қосады және болашақ дәрігер мамандарды осы аутенттік мәтіндерді кәсіби оқуға үйретіп,оларда мәдениетаралық ... ... ... ... ... береді.
Шет тілін оқытуға мәтіндермен жұмыс істеуге арналған тапсырмалар мен ... ... ... ... ... ... керек деп білеміз:
* мәтін мазмұнды, жаңа ақпаратқа мол болуы тиіс;
* студенттер барлық оқу ... ... үшін ... ... ... қолданылуы тиіс;
* аутенттік мәтінмен жұмыс істеудің кезендерінде арнайы жаттығулар орындалуы тиіс;
* ағылшын тілінде аутенттік ... ... ... медициналық оқу орнының студенттері ана тілі, латын тілі және ... ... ... ... ... ... ықпалдың (тілдік қиындықтардың) алдын алу жолдары қарастырылуы тиіс;
* аутенттік мәтінмен ... ... ... өзара бірігіп әрекет жасауына баса назар аудару керек;
* студенттердің бір-бірімен белсенді ... ... ... ... ... үшін ... оқыту формаларын қолдану қажет және т.б.
Theme: At a chemist's
Lexics: Words and word combinations of the ... Present and Past ... ... ... - ture, - tion suffixes
Aims:
Didactic aims: to form the following ... of ... in ... educational (cognitive) component:
a) to form students' knowledge on gaining pharmaceutical terms from the text using basic ... of ... ... ... ... ... of ... to form students' knowledge on using Present and Past Indefinite Passive
c) to develop students' ... on ... analysis of ... ... ... ... ... to form students' skills on listening (auding), reading the text with a help and without help of ... to form ... skills on ... necessary information from the text, summarizing and rendering it for using un the process of ... ... ... ... form ... (auding), reading, speaking, writing skills
* self studying component:
a) to form students' habits on working with professional ... ... ... in informative means of communication
b) to develop students' habits on enlarging their lexics
Urgency of the theme:
Students - pharmaceutists must know the ... of studying ... of a ... ... remedies which they will deal with in their future profession
Literature:
1. "English for ... ... ... English for medical ... A.M. Maslova, Z.I. ... ... Plebeyskaya, M.-2003.
3. "Grammar in use" for intermediate students R. Murfhy, ... ... Press, ... "Cutting edge", ... Oxford ... Press, 2001.
5. "Headway", Elementary, Oxford University Press, 1995.
6. "Vocabulary in use", Intermediate, Stuart Redman with Ellen Shaw, Cambridge University Press, ... "Test your ... ... Alison Pohl, Series ... Brieder, 2003.
Tasks:
a) to teach students morphological analysis of words, paying attention to the Greek term - ... to define the ... between Present and Past Simple Active and ... to develop students' skills on monological speech on the given theme for making up a ... by using new lexics and grammar for ... their ... to teach students to read the text with ... and giving their opinion
Procedure of the lesson
Issues to be studied:
a) ... and work of a ... word building (-ure, -tion ... Present and Past Simple ... of teaching:
Associograms, verbal-graphic method, illustrative method, inductive method, method of ... (use of ... ... of the passed disciplines in English), roleplays, situational tasks, creative tasks, computer technologies
Means of teaching:
visual aids, tables, schemes, ... cards, test tasks, ... ... of lexics - 50 ... - vocabulary work
Describing slides from a computer
After describing generalize them in one word.
Vocabulary and pronunciation
Suffix - ure is the suffix of nouns: mixture, ... - tion forms nouns from the verbs: ... ... ... ... to audio-cassette with new lexics
Look at the list of new ... saying the words. Pay ... to the ... of new words
a chemist's shop
medical imes
medicine
powder ...
use ... ... check ... ... stick
solid
semisolid
liquids
intra-muscular
intra-venous
Useful language
3996690215265 ... wool ... ... up the ... ... with the contents below and say to each ... a tube of ointment .
2. a jar of ... a bottle of _______________
4. a box of ________________
5. an ampoule _____________
6. a roll of ________________
7. a bag of ... a ... of ... the meaning of new words. Match them with the slides and name the ... the ... English words from Latin origin and give their Latin ...
extract
infusion
solution
decoction
liniment
suppository
Latin
mixtura
?
?
?
?
?
?
?
Make up associograms:
tablets ... ... with common ... some words or phrases from the box with each verb ... chemist's shop liniment mixture label drug cabinet medicine medical items powder tablet ointment ... ... take ... prescribe injection,___________________________________________________________
c) stick _______________________________________________________________________
d) use ________________________________________________________________________
e) keep _______________________________________________________________________
Speaking
Work in 3 sub - groups. Remind Greek ... and ... Explain the meaning of ... alg , - dol
- cor , - card
pyr -
- ...
* vas , - angi ... -
sed -
- sept ... the trade and generic names of medical ... Explain their meanings
Card № 1
Cocarboxylas, Morphine, Finalgon, Bacillin, ...... Aevit, ... ... Panadol.
.
Card № 3
Panagin, Ritamycin, Sulfazin, Pyocid, Cephalex.
Practice the conversation.
What is the shop where the ... are ... A: ... a ... ... B:
Make similar conversations about: drug cabinets, prescription department, ... ... ... of grammar - 50 ... ... clean(s)/see(s) etc Somebody cleans this room every ... ... ... etc This room is cleaned every ... Many accidents are caused by careless driving.
* I'm not often invited to parties.
* How is this word ... ... ... etc. Somebody cleaned this room ... was/were ... etc. This room was cleaned ... We were woken up by a loud noise during the ... 'Did you go to the party?' 'No, I wasn't ... How much money was stolen?
1. Complete the sentences using one of these verbs in the correct form:
cause damage hold include invite make overtake ... show ... Many ... are caused by dangerous driving.
2. Cheese______________ from milk.
3. The roof of the ... a storm a few days ... There's no need to leave a tip. ... the bill.
5. You __________________ to the wedding. Why didn't you go?
6. A cinema is a place where films_______________________ .
7. In the United States, ... for ... ... four ... Originally the book __________________ in Spanish and a few years ago ... into ... We were driving along quite fast but we ... lots of other ... Write ... using the passive. Some are present and some are past.
1. Ask about the telephone. (when/invent?) When was the ... ... Ask about glass. ... ... Ask about ... ... ..................
4. Ask about silver. (what/use for?) ..................
5. Ask about television. (when/invent?) ... of the text - 50 ... ... the ... What is chemist?
2) When do you go to a ... Which items are sold at a ... to the text paying ... to ... of words ... ... tasks
Check the meaning of these words in your dictionary (see a list of new words ... ... them into the columns. Label the columns ... to the part of ... word - combinations with these words as many as possible
Complete the table below
words
medicinal form
use
tablet
Solid
internal use
mixture
Liquid
internal ... ... the ... with verbs in Present Indefinite Passive Voice
a) ... items (to sell) at a ... All ... (to keep) in drug cabinets.
c) A dose (to ... on the ... Ampoules of glucose (to use) for ... ... Tubes of ... (to ... for ... Lots of drugs (to order) at a prescription department.
g) Disinfectants, herbs (to buy) at a ... ... a ... shops are ... shops where ... and medical items are sold. There are two ... in a ... shop: a chemist's department and a prescription department. At a chemist's department you can buy ... drugs such as tables, ... pills, ... etc. Disinfectants, herbs and various pharmaceutical goods can also be found in a ... ... the ... department you can see drugs of all kinds: boxes of different powders, ampoules of glucose and camphor used for ... and ... ... tubes of ointments for rubbing: different pills and tablets for internal use; tonics and ... ... orally. Lots of drugs have to be ordered at a ... ... ... takes the ... checks up the dosage, ... the cost and hands the prescription over to an assistant's room, where assistants make drugs in the ... with the ... ... are kept in drug ... on the shelves and in the refrigerator. ... drugs are kept in the drug cabinet with the letter . Strong ... drugs are kept in the drug cabinet having the letter ... small bottle, box has a label with the name of the medicine stuck on it. The single dose and the total are ... on the label or the ... The directions for the administrations of a drug are very important for patient. ... into 3 ... A. Read about the ... of a ... B. Read about pharmaceutist
Group C. Read about medicines
Comprehension check
a) What is the difference between chemist's ... and ... ... Which forms of drugs are used for external use ... use, ... What are the duties of a ... Which drugs are ... with the letters "A", ... Why are the ... for the administration of a drug very important for patients?
Check your answers with your group
Speaking - 50 ... someone from both of the other groups. Discuss the answers again and tell each ... the text again. Say whether these ... are true or ... ... shops are ... shops where only medicines are sold.
b) All medicines are kept in a fridge.
c) The pharmaceutist makes drugs in the accordance with the ... String ... drugs are kept in the drug cabinet having the letter ... Poisonous drugs are kept in the drug cabinet with letter ... The single dose and the total dosage are ... on the ... ... ... did they say?
Read this situation task. Write the original conversation
Task A:
A ... asked a patient whether he needed some drug. A patient said that he had a bad ... ... Could I help you? Do you need any medicine to take? What troubles ... patient: I have a bad ... I need some ... I recommend you spasmalgon. Here it is. It costs 30 tenge. Would you like
to have ... patient: Yes, thank you. I'm sure it'll relive my ... B:
A patient gives a ... his ... C:
A young lady needs some hygienic ... language ... the following directions ... the ... commonly used ... for a drug to the ... Read the ... Store in ... Take by mouth.
d) Take with glass of water.
e) Take with ... Do not take if ... Take two hours before ... Do not store medicine where the children can get ... ... the compiled conversations and directions for a drug above work in pairs
Student A is a ... ... Student B is a patient.
You may use these dialogue ... please. I have a bad ... I'd like some ... I help you?
Here you are, anything else?
No, thank you. How mach is it?
That's ....., please. But before taking read the ... you very ... your ... do you know about the ... of a ... Tell about it using the scheme below
CHEMIST'S
chemist's department
prescription department
medicines
semi-solids ... dragee ointment pill ... liniment solution
for internal use and for ... external ... internal ... of forming ... of ... is provided by speaking on the topic in different forms ... ... ... situation tasks) and test tasks
+ Экспериментті тәжірибелік бөлім.
* Экспериментті тәжірибелік оқытудың негізгі міндеттері мен ... ... ... ... ... ... С.Ж.Асфендияров атындағы Қазақ Ұлттық Медицина университеті, бірінші курс "жалпы медицина" ... ... ... ... және ... топта жүргізіледі (2012-2013ж) (экперименттік топта 30 студент және бақылаушы топта -30 студент)
Экспериментті тәжірибелік бөлімді жоспарлау мен ... ... ... ... ... шешу ... тұрды:
1) көрсетілген үлгі бойынша оқытудың деңгейін тексеруді ... ... ... ... ... үлгісінің тиімділігін эксперименттік тәжірибелік бақылауда көрсету, жасалған жаттығулар жүйесінің ... ... ... ... ... ... ... қатынас құзыреттілігін қалыптастырудағы тиімділігін көрсету.
Экперименттік тәжірибелік бөлімде төмендегідей дайындық жұмыстары жүргізіледі:
- оқу бағдарламасы, ... мен оқу ... ...
- ... ... ... ағылшын тіліндегі деңгейін бақылау үшін олардың жұмысын байқау, экперименттік және бақылау топтарын талдау,
- ағылшын тілі оқытушыларымен сұхбат;
Экпериментті ... ... ... біз жасаған үлгінің заңдылығын нақтылау. Ол үшін біз төмендегі болжамдарды ... ... ... ... ... аутенттік мәтіндерді оқыту арқылы қатысымдық құзыреттілікті қалыптастыру тиімді жүзеге асырылады, егер оқытудың негізгі құралы жоғарыдағы танымдық лингвомәдени кешенінде көрсетілген прогма ... ... мен ... прагматикалық тапсырмалар болса;
- пәннің спецификалық құрылымын анықтайтын ақпарат пен қамтамасыз ету;
- оқытудың болашақ ... ... ... ... ... ... ескеру.
Бақылаушы топтарға сипаттама және эксприменттік материал.
Тәжірибені жүргізу үшін әрбір бақыланатын топтың ағылшын тілін меңгеру деңгейін анықтау мақсатында ... ... ... ... ... ... ... жылдықта тапсырған аралық бақылауы нәтижесінде анықталды. Бағалардың нәтижесі бойынша тәжірибелік топтың ағылшын тілін меңгеруін төмендегідей кесте түрінде беруге болады.
Кесте 6. ... ... ... ... ... баға
1
ЭТ 1-АТ
15
4,2
2
БТ 1-АТ
15
4,0
3
ЭТ 2-АТ
15
3,9
4
БТ 2-АТ
15
4,1
Шартты белгілер.
АТ - ... ... - ... ... - ... топ.
Эсприменттегі бақыланушы топтың атқаратын міндеттері.
Болжамды бақылау үшін және эксперимент нәтижелерін ғылыми негіздеу үшін бақыланушы топтардың атқаратын ... ... ... ... үлгінің аутенттік мәтіндер арқылы кәсіби оқуға үйретудегі тиімділігін анықтау төмендегі жұмыстардан құралды.
1) Бақылаушы топтар эксперименттік топтармен қатар экспериментке дейінгі және ... ... ... ... ... ... деңгейін көрсету үшін экспериментке дейінгі және эксерименттен кейінгі жұмыс түрлеріне қатысты. ... ... ... ... эксериментті топтық мәліметтері мен арнайы кәсіби оқу үлгісіндегі жаттығулар жүйесі қолданылмаған бақылаушы топтадың мәліметтерін салыстырады.
2) Экспериментті ... ... ... оқу ... ... ... ... топта эксперимент қорытындысы бойынша осы айырмашылықтардың тиімділігі немесе тиімсіз жағын көрсетулері тиіс еді.
Эксерименттің өзгермейтін бірдей жағдайлары ол: ... ... да (ЭТ) ... ... да (БТ) эксериментті тәжірибелік оқу мерзімінің бірдейлігі, сабақ санының көлемі, ... ... ... оқытудың бірдей құралдары, бақылаудың бірдей формалары мен әдістері ... ... ... ... оқу ... ... бірдейлігі, бір оқытушы.
Эксерименттің әртүрлі өзгермелі жағдайлары ол кәсіби аутенттік мәтіндерді оқыту арқылы мәдиениетаралық ... ... ... артыруға бағытталған әртүрлі әдістемесі мен технологиялар, сонымен қатар экспериметтік топтарда жүзеге асқан біз ұсынған ... ... ... ... ... ... қалыптастыруға бағытталған үлгі (КЛК).
Эксперимент барысында біз студенттердің психологиялық ерекшеліктерін ескеруге тырыстық, олар танымдық қызығушылығын оятатын әдістер мен ... ... ... ... ... ... ... материалдарын жинау жоғарыда көрсетілген әдістемелік үлгідегі прагма тапсырмалар арқылы жүзеге асырылады.
Ол материалдар:
А) Тапсырмаларды жасаудағы материалдар:
-Төрт сатылы ... ... ... ... ... ... ... мен қолдану туралы нұсқаулық;
-Тірек үлгілер, мәтінді оқытудағы сатылар, мәтін құрылымының логикалық схемасы.
-Қарапайым оқуға арналған прагма тапсырмаларды орындауға арналған ... ... ... қатынас сатысында мәтінді оқудағы прагма тапсырмалар бойынша материалдар:
-Ұғымдық когнитивті (рецетивті) сатыдағы жасалатын жаттығулардың схема түріндегі көрінісі.
-Ақпараттық-аккумулятитік (репродуктивті) сатыда ... ... ... ... ... ... (продуктивті) сатыда жасалатын жаттығулардың схема түріндегі көрінісі.
- Әртүрлі шынайы және инициативті коммуникативті ... - ... ... ... ... ... этаптардан тұрды.
1) Экспериментке дейінгі бөлім;
2) Экспенрименттік бөлім;
3) Эксперименттен кейінгі бөлім.
Экспериментке дейін ... ... ... ... қызығатын анықтау үшін қарапайым тапсырма бірдік. Бірінші студенттер мәтінді өзі түсіну үшін оқып, содан кейін барып сұрақтарға жауап берді. ... ... ... студенттер келесі сатыда да жұмыс істеді.
Кесте 7. Экспериментке дейінгі 1,2 бақылаушы және 1,2 эксперименттік топтардың нәтижелері.
КПК
ЭТ-1
БТ-1
ЭТ-2
БТ-2
15 ... ... ... балл
15 ст
Орта балл
15 ст
Орта балл
Адекваттылық
49
4,08
45
3,75
47
3,91
53
4,41
Толықтығы
48
4
46
3,83
45
3,75
50
4,16
Релевантылығы
47
3,91
44
3,59
44
3,66
49
4,08
Құзыреттілігі
46
3,83
43
3,8
38
3,16
47
3,91
Барлығы
190
3,95
178
3,56
174
3,62
199
4,14
Диаграмма 1. Экспериментке дейінгі кезеңдегі 1-эксперименттік топ пен 1-бақыланушы топтың нәтижесі.
1-топ
1а-топ
Диаграммадан көргендеріңіздей экспериментке дейінгі ... 2 ... да ... ... мен дағдылары бірдей деңгейді көрсетуде.
Диаграмма 2. Экспериментке дейінгі ... 2- ... топ пен ... топтың нәтижелері
2-топ
2а-топ
lefttop
Эксперименттік ЭТ-2 және бақыланушы топ БТ-2 көрсеткен орташа көрсеткіші бақыланушы топтың іскерліктерінің жоғары екендігін көрсетіп тұр. Ол олардың ... ... ... ... мен ... ... ... қалыптасқанын көрсетеді.
Экспериментті - тәжірибенің жүру барысы.
Бірінші саты. Кіріспе 2 сатыдан тұрады: тақырыпқа кіріспе, алғашқы мәтінді оқу, алғашқы мәтінді ... ... ... ... - ... ... ... түсіндіру, сәйкес тапсырмалар беру. Екінші сатының мақсаты - перцептивті - ... ... ... және алғашқы интерпретация жасай білу іскерлігі.
Екінші саты. Мәтінді болжау. Аталған сатының мақсаты - материалды құрылымдау. Болжам ... ... ... тапсырмалардың прогма -маңыздылығы анықталады.
Үшінші саты. Прагма - тапсырмаларға сипаттама. Аталған ... ... ... оқудың қатысуға бағытталған тапсырмаларға аргументация жасау. Эксперименттік оқыту арнайы жасалған танымдық пингвомәдени кешен бойынша жүргізілді. ... ... ... ... ... ... басталды. Студенттердің іштей дайындығы мен жасалған прагма ... ... тән ... ... ... ... өзектелігімен маңыздылығын негіздеу.
Педогогикалық процессте логикаға сәйкес барлық әдістермен тәсілдер жаттығуда ... табу ... ... да ... ... ... студенттерге іскерліктерін шындауға арналған жаттығулар беріледі. Мысалы:
1-жаттығу. Мәтінді оқып, оның ішкі және ... ... ... ... ... ... Мәтіннің негізгі мәліметін анықтау үшін оның күшті позициясын нақтыла.
2-жаттығу.
* State the ... pattern of the ... ... Analyze the ... of the ... ... the topic sentence and key words.
* Identify indicators of ideas and ... patterns ... of events, couse effect, ... thesis-example, generalization).
* Recognize logical structure of the passage signaled by textual connectors expressions connecting ideas.
* Make a list of key ... ... ... қарап, мәтін не туралы екенін айтыңдар
* Мәтіннің тақырыбы оның атауына көрініс таба ма?
* Мәтіннің ақпатраттық тірек ... ... ... ... ... байланыстарын анықта.
3-жаттығу. Мәтінді түйіндеме фразаларды қолданып әр түрде қысқартыңыз (суреттеу, пайымдау, ... ... ... ... ... ... ... топтарда жүргізілді. Аталған бөлімнің мақсаты жоғарыда көрсетілген әдістемелік модельдің тиімділігін анықтау.
Осы сатыда студенттерге 2 бөлімнен туратын мәтін берілді. ... ... саны ... ... 50 бал, 2-ші ... бойынша 50 барлығы 100 бал.
Бірінші бөлімнің өзі екі тапсырмадан турады: 1) бірінші тапсырмада ... ... ... қойып оқып шығуы тиіс 20-25м; 2) Екінші тапсырмада студенттер мәтін мазмунына байлаенысты сурақтарға жауап беруі тиіс.
Екінші ... ... ... оқып ... ... ... ... қысқартуы тиіс.эксперименттен кейінгі мәтінді оқу нәтижесінің статистикалық өңделуі экспериментке дейінгі формула бойынша жүзеге асрылды. ... 8. ЭТ 1,2 және БТ-1,2 ... ... ... нәтижесі
ПТК
ЭТ-1
БТ-1
ЭТ-2
БТ-2
15ст
Орта бал
15ст
Орта бал
15ст
Орта бал
15ст
Орта бал
Адекваттылық
53
4,41
48
4
49
4,08
49
4,08
Толықтығы
50
4,16
47
3,91
48
4
45
3,75
Релеванттылық
51
4,25
46
3,83
48
4
46
3,83
Құзыреттілік
52
4,33
49
4.08
51
4,25
51
4,25
Барлығы
190
4,28
168
3,95
174
4,08
199
3,97
Диаграмма 3. Эксперименттен кейінгі бөлімде ЭТ-1 және БТ-1 көрсеткіші
1-топ
1а-топ
Диаграмма 4. Эксперименттен кейінгі бөлімде ЭТ-2 мен БТ-2 ... ... ... ... ... ... топ барлық көрсеткіштер бойынша өсу көрсеткішін көрсетті. Ал бақыланушы топ ... 3 ... ... да төмендеген көрсеткіш көрсетті. Прогма-тапсырма мен әдістемелік дәлдіктегі адекваттылық екінші сатыда эксперименттен кейінгі көрсеткіш бойынша эксперименттік топта 0,15 балға ... ... Бұл ... қарым қатынас іскерліктерін дамытуға арналған прогма тапсырмалардың көптен қолданылуымен түсіндіріледі.
Өздеріңіз көргендей ... ... ... ... топ 0,07 балға төмен көрсеткіш көрсетті, мәтінді тусіндірудің ... ... 0,18 ... ... көрсетті, ал экспериментті топ 4,92 ден 5,5 балға дейін өсу көрсеткішін көрсетті.
Екінші бақыланушы топтың жеміссіз ... ... ол ... ... жұмыс кезіндігі прогма тапсырмалардың аутенттік мәтіндерді оқыту процессінде жүйесіз қолданылумен түсіндіріледі.
Ал екішні экспериментті топта осындай тапсырмалар студенттердің кәсіби ақпараттық қузыреттілігін ... ... бір ... ... ... топ ... тәжірибелік оқу кезеңінің екі сатысында да өздерінің өсу көрсеткішін ашып көрсете ... ... және ... ... орта ... ... ... 5. КЛК оқытудың эксперименттік тәжірибелік көрсеткішінің нәтижесі.
Экспериментке дейін
Эксперименттен кейін
Кесте 9. Экспериментке дейінгі және эксперименттен кейінгі ... ... ... ... ... көрсеткіштері
Эксперемнттен кейінгі диагностика нәтежелері
Орта көрсеткіштері
Өсу көрсеткіштері
1 Эксперементтік
4,28
4,18
4,81
4,41
+0,22
2 Эксперементтік
4,08
4,14
1 Бақыланушы
3,95
3,78
3,95
3,96
+0,17
2 ... ... ... ... осу көрсеткіші эксперименттік топта біршама жоғарылағанын көрсетеді, яғни ол ... ... ... ... түсіндіріледі. Сол себептен экспериментті өз мақсатта жетті деп есептеуге болады.
Ал студенттер жасаған прaгма кәсіби ... ... ... ... ... ... ... кейінгі бөлімді қорытындылауға мүмкіндік берді.
Бақыланушы топты ескермегенде ... топ ... ... ... орындауда еш қиындыққа тап болмады. Олардың жұмыстарын біз төмендегі төрт критерии бойынша бағалауды жөн көрдік:
* Прагма- кәсіби тапсырмалардың ... ... түрі мен ... ... ... . ... тапсырмаларды орындау кезінде автордың концепциясын аша білудің толыққандылық (полнота)
* Прагма тапсырмалардың ... ... оқу ... міндеттері мен шарттарындағы релеванттылық (қатысымы)
* Прагма тапсырмадағы жағдайды аузекі тілде қолдана білу іскерлігі мен ... ... ... ... ... тапсырмалар дурыс орындалды яғни ол мәтіннің түрі мен ... ... ... критерий бойынша барлық студенттер түгелдей дерлік жақсы нәтижеге жеткен жоқ, яғни автордың концепциясын түсінуде деген сәйкессіздік орын ... ... ... ... ... ... ... тапсырмалардың көптеп қолданылуына байланысты аталған топ жоғарыда көрсетілген критерилерге сәйкес келмеді.
Дегенменде, тәжірибе түріндегі оқытудың ... ... ... ... ... ... ... түрде оқыту арқылы қарым қатынас қузыреттілігін қалыптастыруға бағытталған танымдық лингвамәдени кешеннің ... де атап ... ... ... ... ... медицина мамандығы студенттерінің аутенттік мәтіндер арқылы мәдениетаралық қарым қатынас құзыреттілігін қалыптастыруға үлес қосу. Осындай зерттеу жұмысының қажеттілігі атап айтқанда ... оқу ... ... МҚҚ қалыптастыратын жаңа әдістері іздестіруден, сонымен қатар мәдениетаралық, білім саласы мен өндірісте, мәдениет пен қоғамдық жұмыстарда ... ... ... үрдісіне еркін ене алу үшін қоғамның сұрансын қанағаттандыру мәселесінен туындап отыр. Медициналық жоғарғы оқу орнындағы студенттердің МҚҚ әдістемесін ... ... біз МҚҚ ... құрылымын мәдениетаралық қарым қатынас құзіреттілігін қалыптастыруды жүзеге асратын аутенттік мәтіндердің негізгі принциптері ... ... ... ... МҚҚ қалыптастырудың тиімді құралы екенін дәлелдеуге тырыстық. Өйткені аутенттік мәтіндер ұлттық спецификаға толы, ол мәтіндер ... және ... ... ... ... ... ... пайдалануда шынайылыққа толы, сонымен қатар аутенттік мәтіндер оқытылатын тіл елінің мәденитімен танысқанда студенттерде жалған стереотиптер қалыптастырмайды.
Медик - ... МҚҚ ... ... алынған аутентенттік мәтіндердің де теориялық негізделген кретерилерін ... ... ... ... оқу ... ... ... студенттерде білім, білік, дағды, іскерлікті қалыптастыруды мақсатында жаттығулер кешені жасалды. Ал ... ... осы ... ... ... қарым қатынасты сәтті жүзеге асыру үшін қажет.
Жүргізілген тәжірибелік эксперименттік бақылаудың нәтижелері ... ... ... ... дағды мен іскерліктердің дамуына ықпал ететін зерттеуде жүргізілген жаттығулар кешенінің тиімділігін дәлелдеді. Осылайша, теориялық және ... ... ... ... ... ... біздің болжамымыздың расталғанын нақтылады.
Зерттеу жұмысынын перспективасы медициналық университеті студенттерінің аутенттік мәтіндер арқылы МҚҚ қалыптастыру мәселелерінің мүмкіндіктерімен ... ... ... С.С. ... ... шеттілдік білім берудің теориясы мен практикасы.А:2010
* Верещегин Е.М,Костомаров В.Г,Язык и культура М:Русский язык,1983-320-б
* Елизарова Г. В. Культура и обучение ... я ... СПб.: ... 2005.
* Леонтович О.А. Теория межкультурный коммуникации в России:состаяние и перспективы Теория коммуникации и пракладная комуникация Вест.Российской ... ... №1 ... ... П.И Теория межкультурной корммуникации: специфика культурных смыслов и языковых норм. Автореф. ...филол.наук, 2004. ... Г.В ... и ... ... ... СПб.: КАРО, 2005 г.
* Van EK.A. Objektives for foreign language learning. Project No 12/ Learning & teaching modern ... for ... VoLL Scope ... 1986-65.
* Savinion S.J. Communicative competence. Teory&Classroom practice- M.Graw - Hill, ... ... А. Н. ... иностранным языкам. Теория и практика. - М.: Филоматис, 2007. - 204-б.
* (Параева Н.Б ... ... ... текстов на немецком языке учащихся VII класса средней школы: Дис ...канд.пед.наук/Н.Б ... ... К.В ... ... ,знакомящие учеников с культуры и среды обтания жителей ... ... ... языки в школе 1996.
* Носоковия Е.В и.Мильруд О.П "Критери содержательной аутентичный учебного текста"
* Eric H.Glendinning and Ron Howard ... English in Use. ...
* ... З. Ж. ... орта ... ... тіліндегі мәтіндерді оқуға үйрету әдістемесі. Дисс.канд.пед.наук. 2006ж
* Кунанбаева С. С. Современное иноязычное ... ... и ... ... ... Maslova, A.M, ... Z.I ,Plebeyskaya L.S Essential English for medical students. 2002.
* Леонтович О.А. Теория межкультурный коммуникации в России:состаяние и ... ... ... и ... ... ... коммуникативной ассоциации.Вып. №1 2002
* Формирование межкультурной компетенции студентов языкового вуза на основе аутентичных текстов тема диссертации и автореферата по ВАК ... ... ... наук ... Нина ... ... Н.С. Формирование МКК при обучении иностранному языку на языковых курсах (на материале французского языка, ... ... ... дис. . ... СПб.: 2005. - 23 с.
* ... А.А. ... обучение в высшей школе: какой подход.- М.:Высшая школа, 1991.
* ... М. ... в ... ... www.teena.org.il
* Винокур Г.О. О языке художественной литературы. М: ... ... 1991 - 448 ... ... Н.А. Теория литературы М: Высшая школа, 1985 - 271 с.
* Нарумов Б.П. Испанский язык.//Языки мира: ... ... ... 2001 - 717 c.
* ... Л.И. Реалии: фактор времени. Сб. вопросы
лингвистической семантики. Тула:1979 - 394 ... ... Г. Д. ... ... лингвострановедения // Вопросы языкознания. - 1986
* Томахин Г. Д. Теоретические основы лингвострановедения. - М.: Просвещение, 1990 - 324 ... ... Л. ... ... ... Н.М. ... науки. М.:Министерство образования РФ, 2004 - 127 с.
* Мурина Л. А. ... ... ... ... ... язык и ... ... Кунанбаева С. С. Современное иноязычное образование: методология и теории. Алматы, 2005- 262 с.
* ... Л.И. ... ... и ... ... английской научной литературы. М., Наука 1988
* Воронина Г.И. Организация работы с аутентичными текстами молодежной ... в ... ... школ с ... ... ... языка // Иностранные языки в школе. - 1999. - № 2.
* ... Н.В. ... ... в русле коммуникативно ориентированной методики // Иностранные языки в школе . -1989. - № 2.
* ... Н.В. ... ... ... понимания иноязычной речи на слух как условие ... ... ... ... // ... ... в ... . -1996. - № 4.
* Елухина Н.В. Обучение слушанию иноязычной речи // Иностранные языки в школе . -1996. - № 5.
* ... Н.В. ... ... ... и пути их ... // ... ... в школе. - 1995.- № 2.
* Зайцева Л. А. ... к ... ... ... неизученную лексику // Иностранные языки в школе . -1996. - № 3.
* Колшанский Г.Н. Лингвокоммуникативные аспекты речевого общения // ... ... в ... -1985. - № 1.
* Кричевская К..С. ... ... ... ... с ... и ... обитания жителей страны изучаемого языка // Иностранные языки в школе . -1996. - № 1.
* ... Л.Ю. Виды ... // ... ... в школе. -1984. - № 2.
* Носонович Е.В., Мильруд Г.П. ... ... ... текста // Иностранные языки в школе . - 1999. - № 1.
* ... Е.В., ... Г.П. ... ... ... учебного текста // Иностранные языки в школе . - 1999. - № 2.
* ... Н.Н. ... при ... аудированию иноязычного звучащего текста // Иностранные языки в школе . -1994. - № 6.
* ... Г.В., ... Ф.М., ... Т.Е. ... ... иностранному языку в средней школе. -М.: Просвещение, 1991.
Қосымшалар
Қосымша 1
Мәтіндер
Introduction to a hospital
Jordi Pons is a ... medical student from ... He has come to Britain on an elective ... to the Royal ... Edinburg. Dr Barron is introducing him to the ... Barron: The Royal ... is the name of the ... hospital for ... University. It is a general hospital, dealing with all types of patients and illnesses, except ... . We have a ... hospital for that in another part of ... , the Hospital for Sick ... You can see some of the departments in our hospital on the sign. Of course, there are many others, for example the ... Care ... and the Surgical High ... ... What does ... ... Barron : outpatient are the people who come to hospital to attend a clinic or to have tests or ... and then return home on the same day. ... stay in the hospital for the one or more day. The rooms where they stay are called wards. If a ... ... requires only one day, such as a simple ... they can be admitted to the day ... Barron: The Accident and ... Department (A&E), also called Casualty, is where patients who are acutely ill - with a sudden, serious ... - come for ... and ... ... ... (OPDs). They have usually been referred to the hospital by their GP, who writes a referral letter to the ... ... the patient's problem.
Inpatients
Dr Barron: The inpatients in a hospital are admitted in one of three main ways. They may be seen in one of the ... clinics and admitted from there or, if there is a lot of demand for the ... they need, as in the case of a hip ... they are put on a waiting list for ... Alternatively, their GP may arrange the admission by telephone because they are acutely ill, for example with ... ... ... Or they are seen in the A&E ... where the doctor on duty - working at that time - arranges the admission. This would happened in the case of a patient with a ... neck of femur, of example. Larger hospital may have an ... unit where patients can be admitted ... while their ... is ... ... Barron : yes - decisions are made about their condition , and what need to be done to help them. After ... is ... the patient is ... back to the GPs ... 2
At a chemist's
Chemist's shops are specialized shops where medicines and medical items are sold. There are two departments in a ... shop: a ... ... and a ... department. At a chemist's department you can buy ready-made drugs such as tables, ... pills, ... etc. ... herbs and various pharmaceutical goods can also be found in a chemist's department.
In the prescription department you can see drugs of all kinds: boxes of ... powders, ampoules of glucose and camphor used for ... and ... ... tubes of ... for rubbing: ... pills and tablets for internal use; tonics and ... administered orally. Lots of drugs have to be ordered at a ... ... ... takes the ... checks up the dosage, ... the cost and hands the ... over to an ... room, where assistants make drugs in the ... with the ... ... are kept in drug ... on the shelves and in the ... ... drugs are kept in the drug cabinet with the letter . Strong ... drugs are kept in the drug cabinet having the letter ... small bottle, box has a label with the name of the medicine stuck on it. The single dose and the total are ... on the label or the ... The ... for the ... of a drug are very important for patient.
Шет тілде білім беру ... ... ... ... ... ... кешен
Мазмұнның процессуалды- технологиялық аспекті
КЛК тақырыптың мазмұны
Бірыңғай оқыту блогы
ҚК- қарым-қатынас кешені-атқарушы блок
Тілдік материал
Қарым қатынас -мәселелері
ТМБ- тақырыптық- мәтіндік бірлік
Тілдік тақырып,тақырыпшалар
Мәдени ... ... ... ... деңгейлері(субкомпетенциялар)
Мәдениетаралық қатысым субъекті
Ұғымдық-когнитивті (рецептивті)
Атқарушы сатылар
Қатысым ауаны
Жағдаят,қатысымдық тапсырмалар
Жаттығулар
Ақпараттық аккумулятивті(ренродуктивті)
Прагматикалық-репрезентациялаушы
(продуктивті)
Мәнмәтіндік- қатысымдық саты(еркін қатысым сатысы)
Полемикалық-аргументациялық

Пән: Халықаралық қатынастар
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 87 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 2 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Балаларға арналған мәтіндердегі жай сөйлемдер құрылымының лингвостатистикалық сипаты20 бет
Даулы мәтіндердің авторизациясы: ХХ ғасырдың I ширегі86 бет
Көркем мәтіндердегі диалектизмдердің этномәдени мәні38 бет
Мамандық бойынша ғылыми мақалалармен, мәтіндермен жұмыс.ғылыми мақаланың жазылуы, тезис құрастыру6 бет
Мұнай-газ саласындағы техникалық мәтіндерді аудару ерекшеліктері47 бет
Мәдениетаралық қарым-қатынас80 бет
Мәдениетаралық қатысымның жазбаша түріне үйретуде студенттердің ізденушілік - ақпараттық біліктілігін қалыптастыру49 бет
Мәтіндерді шифрлау15 бет
Мәтіндердің ғылыми, ресми іс- қағаздар, публицистикалық стильдері6 бет
Оқушыларға мәтіндер арқылы тәрбие тәрбие беру жағын сұрыптау30 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь