Технология сабағында қолөнер бұйымдарын әзірлеу

Мазмұны
Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3

І . тарау. Оқушыларды қазіргі мәдениет талабына сай кәсіпке теориялық негіздері
1.1. Оқушыларды кәсіпке даярлаудың педагогикалық негізі ... ... ... ... ... ... ..10
1.2. Оқушыларды қазіргі мәдениет талабына сай кәсіпке даярлау жүйесі ... ..14
1.3. Оқушыларды қазіргі мәдениет талабына сай кәсіпке даярлаудың мүмкіндіктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 16

ІІ . тарау. Оқушыларды қазіргі мәдениет талабына сай даярлаудың әдістемелік ерекшеліктері
2.1. Оқушыларды қазіргі мәдениет талабына сай оқытудың мазмұны ... ... ...19
2.2. Оқушыларды қазіргі мәдениет талабына даярлаудың тиімді әдістері мен формалары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .22

ІІІ . тарау. Зергерлік бұйымдардың өңделу технологиясы.
3.1. Зергерлік бұйымдарға қажетті құралдар мен өңдеу тәсілдерін таңдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 26 3.2. Әшекей бұйымды өңдеу тәртібі. Алқаның жасалу тәсілі ... ... ... ... ... ..29
3.3. Әшекей бұйымдарды дайындаудағы технологиялық реттіліктерді өңдеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 30

ІV . тарау. Қолөнер бұйымдарын әзірлеуге оқушылардың шеберлігін дамыту
4.1. Оқушыларға қолөнер бұйымдарын жасауды үйретуде іскерлік пен дағдыны қалыптастыру жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 33
4.2.Қасиетті қара қазан ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...40
4.3. Қазақтың мал терісінен жасалған ыдыстары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..43
4.4.Ағаштан жасалатын ыдыстар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .45
4.5. Сусын құюға арналған ыдыстар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..49

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .52
Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 54
Қосымша ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .56
Кіріспе

Жұмыстың көкейкестілігі: Әрбір мемлекеттің мәдени - экономикалық дамуы қайсы бір тарихи кезеңде болмасын ондағы кәсіптік білім беру жүйесімен байласынты. Қазіргі өнім өндіру қызметі жаңа технологияға негізделген экономикалық жүйеге ұмтылуда. Кәсіптік білім алудың әлемдік, көкейкесті мәселері Қазақстан Республикасына да ортақ. Үшінші мыңжылдық табалдырығына адамзат қоғамы ақпараттық техникамен қаруланып, өзінің еңбек дәстүрлеріне үлкен өзгкерістер енгізуде. Техника арқылы адам ақпаратты, құнды тауарға айналдыра бастады. Соған байланысты кәсіптің жаңа түрлері пайда бола бастады. Сондықтан жа жалпы білім беретін бағдарламаға кәсіпті игеруге қатысты басқа да білім аясымен байласыну қажет. Жеке бас пен табиғатқа қатысты барлық проблемаларды қамту керек.
Жас ұрпақ алдында «Қазақстан-2030» бағдарламасында көрсетілген «Барлық Қазақстандықтардың өсіп-өркендеуі, қауіпсіздігі мен әл-ауқатының артуы» сияқты ұзақ мерзімдік стратегиясын үшінші мыңжылдықта жүзеге асыру міндеті бүгінгі таңда тұр. Демек, бұл қоғамдық саладағы өзгерістерге сай жоғары талаптар қоя отырып, экономикалық бәсекелестік жағдайында сапалы мамандар даярлау қажеттігін алға тартады.
Білім берудің мақсатын, міндеттерін жүзеге асыруда мектеп ұжымдары, әр мұғалім күнделікті ізденіс арқылы барлық жаңалықтар мен өзгерістерге батыл жол ашарлық қарым-қатынас жасаулары керек. Оқыту түрлерін, әдістері мен құралдарын одан әрі жетілдіріп, тиімді тәсілдерді нәтижелі қолданудың жолдарын іздестірілулері қажет. Оның өзі уақыт талабынан туындауда.Қоғамның дамуы адамдардың ой-санасының, мінез-құлқының өзгеруімен қоса сыртқы сымбат, келбетінің де жаңаруына ықпал етуде. Қазіргі заманда қолөнер бұйымдарын шығармашылықпен әзірлеу заман талаптарынан туындап отырған мәселелердің бірі деуге болады. Бұл осы салада қызмет етуші мамандарға қойылатын талаптардың да жаңғырып, күшейе түсуіне алып келуде. Жаңа талап, жаңаша ойлайтын, шығармашылық қабілеті дамыған, күнде жаңғырып, күнде өзгеріп отыратын бәсекелерге сәйкес туындылар жасай алатын мамандарға зәру. Осыған орай, тарихи археологиялық бағыттағы А.Х.Марғұлан, С.М.Дудин, Б.В.Веймарин, А.Ақышев т.б. еңбектерінде жалпы қазақ халқының мәдениетін сөз еткенде үй шаруасьшда қолданатын заттар мен бұйымдарға сипаттамалар беріп, мәнін пайымдайды.
Қазақ қолөнерінің туындау тарихы мен өмірдегі әлеуметтік маңызын Т.К.Басенов, Е.Р.Шнейдер, У.Джанибеков, М.С.Мұқанов, Ә.Тәжімұратов, С.Қасиманов, Х.Арғынбаев, Қ.Мұқанова, К.Ибраевалар ашып көрсеткен.
Пайдаланылған әдебиеттер:
1. "Азбука домоводства"
2. Әбдуәлиева Ш "Қазақтың қолөнері" - әдістемелік құрал
3. Әбдуәлиева Ш "Халық қолөнері" Алматы. Рауан. 1992
4. Байжігітов Б "Бейнелеу өнерінің теориялық мәселелері" Ақтөбе. "А-полиграфия" ЖШС 2003 ж
5. Болатбаев Қ, Ибрагимов Ұ "Бейнелеу өнері" Алматы "Ата-мұра" 2001 ж
6. Бапанов И.В. Бисер "Народное творчество" 2001
7. Бағдарлама "Қолөнер" (8-11 тереңдетілген сыныптар үшін) Шымкент 2002
8. Валя - Валентина Издательский дом "ОВА-Пресс" 2003
9. Вышитые картины ЗАО "Эдипресс конлига" 2004
10. Газарян "Прекрасная своими руками" Москва 1986
11. Джанибеков У "Культура Казахского ремесла" Өнер 1982
12. "Еңбекке баулу" Алматы "Атамұра" 2000
13. Егорова Р.И. Монастырная В.П. "Іс тіге біл" "Рауан" Алматы 1993
14. Жанибеков О. "Эхо" Өнер Алматы 1990
15. Исламгулова С.К. Дидактические условия проектирования учебгого процесса на основе технологического подхода. Творческая педагогика №2, 2001
16. Касиманов С. "Қазақ халқының қолөнері" Алматы 1995
17. Құтпанбаев Ә "Ұстаз ұлағаты" Ғылым 2002
18. Караев Ж.А. Момынбаев В.К. Устимиров К. Государственные стандарты начального профессионального образования РК-Алматы, Республиканский издательский кабинет, 1999
19. "Лена - рукоделие" ЗАО "Эдипресс-конлига" 2004
20. Литвинец Э.Н. "Низание Бисером и ручное вашивание" Хэлтон Харвест Астана 2001
21. Лученкова Е. "Как сделать нужные и полезные вещи" Минск Хор-вест 1999
22. Маргарита Максимова. Марина Кузмина "Вышываем крестом" Москва "Эксмо" 2004
23. Мектептегі технология Алматы 2004
24. Морков Л. Большая школа Энциклопедия, Москва 2000
25. Өмірбекова М.Ш. "Қазақ халқының дәстүрлі өнері" "Алматы кітап" 2004
26. Поеная энциклопедия женских рукоделий "перевод французского" 1992
27. Программа технологии 2000 года
28. Педагогика педагогические теории системы, технологии "Академия" 1999
29. Русакова М. "Аппликация" Москва "Посвещение" 1987
30. 8 жылдық мектеп программалары (еңбекке баулу 1-3, 4-8 сыныптар) Алматы "Мектеп" 1982
31. "Технология" Алматы "Атамұра" 2003
32. Тәжімұратов Ә "Шебердің қолы ортақ" Алматы 1977
33. "Шаңырақ" үй тұрмысы энциклопедия, Алматы 1989
34. "Энциклопедия рукоделие" Москва 2000 Борисовский Г: Красота и стандарт. М. 1968.
35 . Сенешаль М. Дж.Флекс. Узоры симметрии. 1980.
36 . Схнамеровская Т.П. Направление, творческий метод и стиль в искусстве. Лениздат. 1975.
37. Ақайқызы З. Ою-өрнек ой айтар. (Монғолия қазақтарының ою-өрнектері мен қолөнері). Алматы. 1996.
38. Әбдіғаппарова Ұ.М. Қазақтың ұлттық ою-өрнектері. Алматы.1999.
39. Маргулан А.Х. Казахское народное прикладное искусство. 1-том. Алматы. 1986.
40. Муканов М.С. Казахские домашние художественные ремесла. Алматы. 1979.
41. Нурмухаммедов Н. Искусство Казахстана. М. 1970.
42. Тоқтабаева Ш.Ж. Қазақтың зергерлік әшекейлері. Алматы.1985.
43. Жәнібеков Ө. Жолайырықта. Алматы. Рауан. 1995.
44. Шаңырақ. Үй-тұрмыстық энциклопедиясы.
45. Маргулан А. Казахская юрта и ее убранство. М. 1964.
46. Қалиев С. Оразаев М. Қазақ халқының салт-дәстүрлері. Алматы. Рауан. 1994.
47. Әбдалаева Ш. Халық қолөнері. Алматы. Рауан. 1992.
        
        ДИМЛОМДЫҚ ЖҰМЫС
Технология сабағында қолөнер бұйымдарын әзірлеу
Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
................................................3
І - тарау. Оқушыларды қазіргі мәдениет талабына сай ... ... ... ... ... ... негізі
..........................10
1.2. Оқушыларды ... ... ... сай ... ... ... ... мәдениет талабына сай ... ... - ... ... қазіргі мәдениет талабына сай даярлаудың әдістемелік
ерекшеліктері
2.1. Оқушыларды ... ... ... сай ... мазмұны
...........19
2.2. Оқушыларды қазіргі мәдениет талабына даярлаудың тиімді әдістері мен
формалары
............................................................................
.................................22
ІІІ - ... ... ... ... ... ... бұйымдарға қажетті құралдар мен ... ... 26 3.2. ... ... ... ... жасалу тәсілі......................29
3.3. Әшекей бұйымдарды дайындаудағы ... ... ... - ... ... ... ... оқушылардың шеберлігін дамыту
4.1. Оқушыларға қолөнер бұйымдарын жасауды үйретуде іскерлік пен ... ... ... ... мал ... ... ... ... ... ... ... көкейкестілігі: Әрбір мемлекеттің мәдени - экономикалық
дамуы қайсы бір ... ... ... ... ... ... беру
жүйесімен байласынты. Қазіргі өнім ... ... жаңа ... экономикалық жүйеге ұмтылуда. Кәсіптік білім алудың әлемдік,
көкейкесті мәселері Қазақстан Республикасына да ... ... ... ... ... ... ... қаруланып, өзінің еңбек
дәстүрлеріне үлкен өзгкерістер енгізуде. Техника ... адам ... ... ... ... Соған байланысты кәсіптің жаңа түрлері
пайда бола бастады. ... жа ... ... беретін бағдарламаға кәсіпті
игеруге қатысты басқа да ... ... ... ... Жеке бас ... ... барлық проблемаларды қамту керек.
Жас ұрпақ алдында «Қазақстан-2030» бағдарламасында көрсетілген «Барлық
Қазақстандықтардың өсіп-өркендеуі, қауіпсіздігі мен ... ... ұзақ ... стратегиясын үшінші мыңжылдықта жүзеге асыру міндеті
бүгінгі таңда тұр. Демек, бұл қоғамдық саладағы ... сай ... қоя ... экономикалық бәсекелестік жағдайында сапалы мамандар
даярлау қажеттігін алға ... ... ... ... ... ... ... ұжымдары, әр
мұғалім күнделікті ізденіс арқылы барлық жаңалықтар мен өзгерістерге батыл
жол ашарлық ... ... ... ... ... ... ... одан әрі жетілдіріп, тиімді тәсілдерді нәтижелі қолданудың
жолдарын іздестірілулері қажет. Оның өзі ... ... ... адамдардың ой-санасының, мінез-құлқының өзгеруімен қоса ... ... де ... ... ... ... заманда қолөнер
бұйымдарын шығармашылықпен әзірлеу заман талаптарынан туындап ... бірі ... ... Бұл осы ... қызмет етуші мамандарға
қойылатын талаптардың да жаңғырып, күшейе түсуіне алып ... Жаңа ... ... шығармашылық қабілеті дамыған, күнде жаңғырып, күнде
өзгеріп отыратын бәсекелерге сәйкес туындылар ... ... ... ... ... ... ... бағыттағы А.Х.Марғұлан, С.М.Дудин,
Б.В.Веймарин, А.Ақышев т.б. еңбектерінде жалпы ... ... ... ... үй шаруасьшда қолданатын заттар мен ... ... ... пайымдайды.
Қазақ қолөнерінің туындау тарихы мен өмірдегі әлеуметтік маңызын
Т.К.Басенов, Е.Р.Шнейдер, ... ... ... ... Қ.Мұқанова, К.Ибраевалар ашып көрсеткен.
Киім үлгілері мода айына емес күніне өзгеріп, ... жаңа ... ... түрі ... ... ... бірге, материалдарды
өңдеудің де тың технологиясы, бұрын болмаған әдіс-тәсілдері қолданылуда.
Бұрынғы, ескі көркемдеу ... ... ... мен ... сол ... оларға жаңа түр беру де кең орын алуда.
Бұл өз кезегінде бүгінгі оқушылардың ... ... жаңа ... ... жүзеге асады.
Оқушылардың шығармашылығын дамыту жалпы шығармашылық үрдістің пайда
болуына шарт ... ... ... ... ... зерттеуші
ғалымдар В.И.Андреев, Д.Б.Богоявленская, А.В.Бушлинский, А.М.Коршунов,
Я.А.Пономарев, А.Б.Мигдал, А.Н.Лук т.б. оның ... ... даму ... ... оқу ... ... шығармашылығын дамыту
технологиясы, білім жэне тәрбиелеу технологиясы ... ... ... ... Бұл ретте А.С.Белкин, А.Бенно, В.П.Беспалько, Э.Ф.Зеер,
М.В.Кларин, Г.К.Селевко, Ф.Янушкевич т.б. зерттеуші ғалымдардың еңбектерін
атауға болады.
Біз зерттеу ... ... ... ... ... ... қарастыруда осы үрдістің психологиялық тетіктері мен
педагогикалық әдістерін жан-жақты талдап, зерделеу ... шешу ... ... ... ежелден қолданып келе жатқан "ісмерлік", орыс тілінде кең
тараған "партной" - ... ... ... Орыс ... швея - ... тілінде - ісмер, шебер дегенді пайдалану, осы кәсіптің маңызын дұрыс
ашып беретін секілді. Ісмерлік дағдылар дегеніміз тігіншілік ... ... ине ... ... ... ... және ... қажетті ісмерліктерді игеріп, соған дағдылану деп ... ... ... ... осы уақытқа дейін қарастырылмаған.
Бұлар зерттеу тақырыбын ... ... ... ... ... ... және ... дағдыларын қалыптастыру"
деп алуға мүмкіндік береді.
Зерттеу мақсаты: ... ... ... ... қолдануға қажетті ісмерлік дағдылар жүйесін қалыптастырудың
әдістері мен тәсілдерін педагогикалық негіздеу.
Зерттеу нысаны: технология сабағында оқушылардың ... ... ... ... ... ... ... ісмерлік
дағдыларын қалыптастыру үрдісі.
Зерттеудің ғылыми болжамы: егер оқушылардың ісмерлік жүйесін ... ... ... ... онда бұл ... ... бұйымдарын
шығармашылықпен әшекейлеуде қолданудың ... ... ... ... ... ... оқушылар теориялық білім және дәйекті
шығармашылық дағдылармен қамтамасыз етіліп, нарықтық ... ... ... ... сай ... ... біліктерді меңгереді.
Зерттеу міндеттері:
- оқушылардың шығармашылық іс-әрекеттерін ... ... ... сипаттама беру;
- қазақтың қолөнер бұйымдарын шығармашылықпен даярлауда "ісмер"
ұғымына анықтама беру және ... ... ... айқындау;
- оқушылардың шығармашылық және ісмерлік дағдыларын қалыптастырудың
технологиясын анықтау;
- қолөнер бұйымдарын әзірлеудің әдістемелік негіздерін айқындау;
- қолөнер бұйымыны әзірлеудің ... ... ... ... мен ... мәнділігі:
- "ісмер" ұғымына анықтама беріліп, алғаш рет жаңа сипатта
қолданылып, ғылыми-теориялық негізделіп, айналымға түсті;
- оқушылардың шығармашылық, ісмерлік дағдыларын қалыптастыру
жүйесі ... оның ... ... ... ашып
көрсетілді.
Зерттеудің практикалық мәнділігі:жоғары сынып оқушыларына қолөнер
бұйымын ... ... ... және ... ... ... анықталып, бұйымның материалдық және
технологиялық ерекшеліктері ашып көрсетіледі.
Нарықтық экономика жағдайында жалпы білім беретін ... ... ... ... ... үйрену және әр кезде ұрпақтарға ... ... ... ... ... ... ... барысында жүзеге
асыруға болады.
Солай бола тұрса да, соңғы кезде еңбекке және кәсіпке даярлау ... ... ... ... ... ... ... алдық деген ұранмен еңбек тәрбиесінде оқу -
өндірістік комбинаттардың ... ... ... ... қалыпқа келіп
жатқандығын байқауға болады.
Қазіргі кезде нарықтық оқу - материалдық ... ... ... даярлаудың негізгі бағыттары алдымен жалпы білім беретін мектептерде,
кейін оны оқу - ... ... ... ... ... алып ... ... пратикалық маңызы бар. Осындай
мақсаттарды жүзеге асыруды оқушыларды еңбекке және ... ... ... ... жаңа ... - ... кезеңде, нарықтық
экономика жағдайында технология пәнін дұрыс оқытып, бұл мәселені ойдағыдай
іске асыруға байланысты экономиканы ... ... орай ... ... ... ... ... өзіне жауапкершілікпен қарайтын
жастарды дайындау қажеттігін айта отырып, қазіргі ... ... ... жұмыстар істеу керектігі жөнінде әдістемелік жағынан
нұсқаулар беріліп ... ... жаңа ... ... көшу мәселесі қолға алынып, көптеген
өзгерістер болып жатқанда, ... ... көп ... жаңа түр, ... жаңаша еңбекті ұйымдастырудың, әсіресе, нарық жағдайында оқушыны
еңбекке ... әдіс - ... ... мүмкіншілктерін пайдалану
керек.
Оқушыларды кәсіптік еңбекке даярлау процесі заңымен үйлестіре отырылып,
күрделі өзгерістер негізінде ... ... ... ... ... жасауда тек өзінің жетістігімен шектеліп қан қоймай, өзге елдің
теориялық біліммен мол қаруланып, олардың практикалық іс - әрекет барысында
кемшіліктерден ... ... ... ... ... сай ... ... құралдары,
жүздесулер, пікір таласулар, қазіргі ақпараттар мен көне мұраларды зерттеу
арқылы байытылып отырылады. Сондай - ақ, нормативті ... ... ... ... беру мекемелері мен қоғам құныдылықтары. Салыстырмалы
түрде жүргізілетін педагогикалық зерттеулер мәдениетті байытудың ең ... ... ... Олар ... ... мен сұрыптау, ұғындыру мен
ойға түю және алынған ... бір ... ... және ... ... ... ... үлгі оқушыларды еңбекке және кәсіпке даярлау
процесіндегі оң және теріс тенденцияларды ... ... шығу ... арқылы жүзеге асырылады.
Оқушыларды еңбекке және кәсіпке даярлау жүйесінде талдау жасау, ... ... ... ... кезеңдері де болады. Ал, еңбекке және
кәсіпке даярлау процесі қазіргі ... ... сай ... келуі үшін
алдымен оған жан - жақты талдау жасауы оның дамуын айқындап, жаңа ... ... ... ... ... ... пен материалдық жағдай, сондай
- ақ оқушыларды еңбекке және ... ... ... мазмұны,
тәсілдері мен ұйымдастыру түрлернің әр кезеңге тән өзіндік ерекшіліктері
болады. Бұл ... ... - ... ... және ... ... әлеуметтік - экономикалық өзгерістер ... ... ... ... және ... ... ... мен табиғаты сол
елдің жағрапиялық жағдайы мен саяси ... ... мен ... ... ... байланысты болып келеді де, заң артілерімен бекітіледі.
Ал, оқушыларды еңбекке және кәсіпке даярлаудың алға қойған мақсаты оқушының
қабілет - ... ... ... және ... ... қалыптасуға деген
құлшынысымен өлшенеді. Жалпы оқушыларды кәсіпке даярлау ... ... ... ... ... ... т.б. ... жалғаса береді.
"Технология" интегративті білім саласы ғылыми - жаратылыс, гуманитарлық
- технологиялық, жалпы ... және ... ... ... ... Себебі, жалпы мектептерде оқытылатын интегративті пәндерде
оқушыларды өмір сүру ... ... ... ... ... ... Бізідңше қазіргі заман мәдениетін екі ... ... ... - ... ... - ... ... талап
бойынша "Технология" интегративті білім саласында адам ... ... ... ... ақыл - ой, ... ... жүйесін
қалыптастыру; жанұя шаруашылығы мен экономикасын жүргізуге қажетті білім
мен іскерлікті таныстыру; ... ... ... ... көрсету
әдістерімен таныстыру; оқушылардың өз бетімен шығармашылық ... ... ... нарықтық экономика, менеджмент, маркетинг салаларына қатысты
негізіг ұғымдарды меңгеру және оларды өз өнімдерін іске асыру мен ... ... ... ... ... ... объектісі ретінде
пайдалана алуға және сәндік қолданбалы өнер ... ... ... ... ... ... ... Себебі мұнда кәсіптік оқытуға
байланысты "Қолөнер тарихы", "Қолөнер", " Халықтың сәндік-қолданбалы өнері
де ... ... ... ... ", ... ... технологиясы", "ески мүліктерді зерттеу", ... ... аз ... ... Осы мәселелерді оқушыларды кәсіптік еңбекке
даярлауда жүзеге асыру мақсатында біз ... ... ... ... ... ... ... " деп таңдап алуға
мұрындық болды.
Мәдениет - ... ... ... ... - ... өзін,
қоғамды, әлеуметтік қатынастарды жасау процесі. ... ... ... қоғамдық функцияларға: пайдалыға, қажеттіге, әдеміге, ыңғайлыға
айналып біздің тіршіліміздің тіректері болады. Оқушыларды кәсіптік еңбекке
даярлауда педагогикалық әдебиеттерді ... ... ... ... және жан - жақты дамыған тұлға етіп ... және ... ... ... ... ... ... жағын күшейту
мәселелері ескеріледі. ... ... ... және қоғамдық өмірде
болып жатқан ... ... ... бұл ... әлі де ... зерттеуді қажет етеді. Соның бірі, жастарды тіршілік иесі ретінде
сыртқы сұлулықа тәнті ... қана ... оның ішкі ... ... ... ... ... жағына қатысы бар мәселелер және біз, зерттеу
жұмысымызда ҚР ... ... 5 - ... ... ... атап көрсетілгендей "Жастарды өз халқының тарихи мұраларын
сақтау және ... оқу - ... ... ... тигізетін білім
мазмұныда ескеріп отыру қажет" - жолдауы да ескерілді. Себебі, ... ... ... ... жас ... ата - баба ... ... танымдары мен
сенідерін баян етті. ... ... өру, ... ... ... өрнектеу
тәсілдеріне баулыды. Қорыта келгенде, халық тәжірибесіндегі бала тәрбиесі
бір - ... ... ... ... екі ... бағыттадық.
1. Баланы еңбекке үйрету барысында оның ... - ... ... еңбек үстінде бала бойына халықтық ізгі қасиеттерді сіңіріп, дарыту.
Бұл екі ... бір ... ... отырып, тәрбиенің барлық түрлерін
қамтиды.
Жалпы оқушыларды еңбекке баулу барысында имандылық, адамгершілік
тәрбиелерде бірқатар ... - ... ... ... ... Атап ... М.Қоянбаев , С.Әбдіғаппарова , К.Қожахметова ... С . ... ... ... ... ... негізгі орын
алады. Оқытудың жаңа технологиялары бойынша Қ.Қабдықайырұлы , ... ... ... заман мәдениеті талабына сай бұйым әзірлеу технологиясын жүзеге
асыруда келесі арнайы әдебиеттерге ... ... ... ... ... ... , ... көркемдеп сәндеу С.Жолдасбекова
толығымен өңдеудің жалпы кезеңдерін қамтитын және оларға қолданылатын тігін
машиналарының ... ... ... Зюзин А.И., Исаев И.К., Осипова
, Бернина Артиста 180, балалар және әйелдер киімдерін ... ... ... ... ... Литвина В . Киімді конструкциялау және модельдеу
бойынша Махмутова К . Ал, ... ... ... ... сай ... А.Б. ... и ... , киімдерді жобалау Коробцева К т.б. "Тігін
бұйымдарының техникасы мен ... ... А ... ... ... ... киім үлгілерін пайдалануға,
"Технология" интегративті білім саласы , "Тігін ... ... ... , ... және дизайн" , "Тұрмыста қызмет көрсету еңбегі"
бағдарламаларына талдау жасалынды.
Зерттеу жұмысының мақсаты: Оқушыларды еңбекке баулу арқылы, ... ... ... заман талабына сай кәсіпке бейім болып өсуін,
кемелденуін және нарық жағдайында оңтайлы жеке ... ... ... ете отырып оқушыға ұлттық киімде ою-өрнектердің ... ... ... ... ... мектеп оқушыларын қазіргі ... ... ... ... жұмысының пәні: оқушыларға қазіргі мәдениет талабына сай кәсіби
білім беру.
Зерттеу жұмысының ғылыми болжамы: оқушыларды қазіргі заман ... сай ... ... ... егерде:
- оқушыларды қазіргі заман мәдениеті талабына сай кәсіпке ... жаңа ағын ... және ... технологиялармен жұмыс
жасау мүмкіндігі ескерілсе.
Оқушыларды кәсіпке даярлау міндеттері әдетте еңбекке даярлау мақсаттарын
туындайды. Сондықтан да ... ... ... ... инвариантты
топтарға бөліп қарастыруды жөн көрдік. Даярлау - ... ... ... ... ... ... ... кәсіпке бейімділігін, қабілетін, дағдысын шыңдауға және
дамытуға бағытталған педагогикалық міндеттер:
- педагогикалық әдебиеттерді зерделеу арқылы оқушыларды ... ... ... ... ... ... және ... даярлау процесі барысында оқушылар бойында
танымдық мәдениетті қалыптастыру;
- оқушының жеке тұлға болып қалыптасуына байланысты мәдени - ... ... ... және ... ... бағдарламасындағы қазіргі заман мәдениеті
талабына сай мағлұматтарды зерделеуге және оқытуға қойылатын міндеттер:
- "Технология" интегративті білім ... ... ... ... сай мағлұматтарды зерделеу;
- оқушылар зердесінде қазіргі заман мәдениеті талаптарына сай оқытудың
тиімді әдістері мен ... ... ... кәсіпке даярлау бағдарламасының қазіргі заман талабына сай
тарауларында талдау жасау;
3. Техника, технологиялық даярлығына байланысты ... ... ... ... материалдарды таңдау;
- бұйымды конструкциялау және модельдеу;
- бұйымды өңдеу технологиясы;
- бұйымның ... ... ... ғылыми - әдістемелік жаңалығы:
- қазіргі заман мәдениеті талабына сай оқушыларды ... ... ... технологиялық тігін машиналары мен оларда
әзірленетін сәндік элементтерін киім үлгілерінде қолдану ескерілді;
- ақпараттық технологиялық ... ... ... ... ... ... құндылығы:
Мектепте оқушыларды еңбекке және кәсіпке даярлау барысында қазіргі заман
мәдениетіне тән ұсыныстар, олардың танымдық ой - ... мен іс - ... ... ... - ... ... ... мәдениет талабына сай кәсіпке даярлаудың
теориялық негіздері
1.1.Оқушыларды кәсіпке даярлаудың педагогикалық негізі
Жалпы білім беретін ... ... екі жыл ... "Еңбекке баулу"
пәнінің "Технология" болып өзгертілуі, оқушыларға оқу материалын жоғарғы
дәрежеде меңгертуде ... ... ... ... ... етуде.
Қазіргі жаңа технология интегративті білім саласы ... ... ... мен ... оқытудың тиімділігін арттырудағы ең
басты тірек. Қандай пәнді оқытқанмен, ең алдымен оның оқулықтағы мазмұнына
байланысты ... ... ... ... ... нақыштап, мазмұны мен
көлемін анықтауда оқулық ... орын ... ... ... ... ... неден басталып, қалай жалғасатынын, немен ... ... ... ... ... осы ... ... түрде
пайдаланылады.
Оқулық қай заманда да сол тұстағы ғылым жетістіктерін, ... ... ... салт - ... ... ... ... беретін негізгі
құрал болып табылады. Білім негіздері ұрпақтан - ұрпаққа оқулықтар арқылы
беріліп келеді. ... ... ... ... ... оқу ... ... мазмұнына байланысты өзгереді. Әр пәннің көздейтін мақсатына
қарай оқулық мазмұны құрылады.
Оқулыққа нақтыланған, айқындалған, қоғам талабына сай ... ... ... ... ... ғана ... Оқулыққа ендірілетін
материалдар ғылыми шындық болғандықтан, мұны меңгеру үстінде оқушылардың
зерттеушілік әркеттеріне жағдай тууы ... ... ... ... ... ... ... қойылатын талаптан туындайды.
Оқулық мазмұны оқытудың тиімділігін арттырудағы басты тірек. Қандай
пәнді оқытсақ ең алдымен оның ... ... ... ... ... ... білім беру барысында мұғалімнің айналып
келген, әлде де пайдаланатын ... ... ... ... - оқулық
және қосымша оқу құралдары (сыныптан тыс уақыттарға арналған, ... ... т.б.) ... ... ... білім беруді бағыттап,
оның мазмұны мен көлемін айқындауда оқулық негізгі орын алады. ... ... ... ... оқушының ой - өрісіне лайықты
мағлұматтарды бере ... ... ... ... ... ... ішінде
қазіргі заман мәдениеті талаптарына сай келетін ... ... ... ... ... - гуманитарлық (тарих, қоғамтану, жағрапия,
қазақ ... ... ... т.б.), ... ... физика, химия,
информатика т.б.) пәндерді оқытуда ескеруге болады. Мұнда оқушылардың туған
елге, жерге, ... ... ... ... арттырып дүниеге
қызығушылығын күшейту үшін оларға алғашқы мәліметтер береді. ... ... - ... ... ... ... болғандықтан білім
көзін
осылардан бастау керек. Экологиялық проблемалармен байланысты денсаулық
сақтау. Оқулықтардың әдістемелік нұсқаулары, ғылымилығы, ... ... ... ... ... қазіргі заман талаптарындағы
өмірге деген икемділігін байқауға болады.
Сабақ барысында мұғалім оқушыларға қазіргі ... ... ... - гуманитарлық пәндерде мынадай ерекшеліктерді ескеру қажет:
- оқушылардың жас ерекшелігіне байланысты тақырыптар мазмұнын ... ... ... ... ... мәтін көлемі шағындығымен қатар, тақырып ... ... ... ... тапсырма оқушылардың ойын, тілін дамытуға, олардың сабақ
барысында өздігінен жұмыс орындауына, іс - әркетіне ... ... ... ... ... оқушылардың өмір тәжірбиесімен және қоршаған ортамен
байланыстылығын қамтамасыз етуге қолайлылығы.
Оқушылар жанұя, табиғат, ... мен ... ... ... ... білуі үшін, өзі табиғаттың бір бөлігі бола ... ... ... ... білім арқылы адам қоршаған ортамен қатысты
басқаларға да үйретеді. Біртіндеп өмір ... баға беру ... ... ... арналған құралдардың ең негізгісі оқулық болып
саналғанымен, оның мазмұны мемлекеттік құжат - бағдарлама талабынан ... ... Жеке ... ... ... ... ұғым беру ... ол
ұғымдардың саналы меңгеруді жүзеге асырып, ... ... ... ... ... мен ... ... бақылау ұйымдастыру
біртіндеп ұғымға ұласпақ. Ұғым - өте күрделі психологиялық процесс. Қазіргі
таңдағы алдыңғы қатарлы техникалар, түрлі ... ... ... ... ... ... көтерілуіне әсерін тигізіп отыруда.
Бұлардың барлығы адамның өсіп - өнуіне әсер ... ... ... ол ... жастар өмірінде жаңаша мәдениетті талап етеді. ... ... ... ... ... ... ... қарастыру қажеттілігі туындайды.
Осы тұста Ы.Алтынсарин ... ... ... ... баспа ұсынған "Технология" ... ... ... мектепке
арналған интегративті білім саласы негізінде жарыққа шыққан оқулықтарға
тоқталамыз.
Қазақстан ... ... ... ... ... ... кезде
еңбекке баулу сабағында өтілетін технология элементтері қамтылған.
"Технология" ежелгі гректің "tecno" - ... ... ... және ... ... деген сөздерінен шыққан. Сонымен технология - ... ... ... ... Адам ... іс - әрекетіне қажет
технологияның да сан алуан түрі ... ... ... адамға үнемі
қажет технологиялар да жоқ емес. Олар: тамақ ... үй ... ... т.б. технологиялары. Сонымен бірге оқулықтарда бағдарлама
тарауларына байланысты шығармашылық жұмыстары, жоба ... ... ... ... ... әзірлеуге қолөнерге, тамақ әзірлеу
технологиясына, үй мәдениеті және тұрмыстағы ... ... ... ... ... ... оқытуда қазақ халқының көне
атауларына, оны қалай үйреткендігіне салыстырмалы талдаулар жасалынбаған.
Мысалы, қазақша мата атаулары, қазақтың ұлттық ... ... ... қазақша өлшем аттары, қазақ халқының бояу жасау дәстүрі, ... ... ... ... киіз үй ... киіз үй түрлері.
Ал, бағдарламаның мақсаты: оқушыларды ұлттық тәрбие негізінде ... ... ... ... ... айқындау үшін тәжірибе
элементтерін қалыптастыру қамтамасыз етіледі.
Қазақстан Республикасының ... беру ... ... және ... ... мектептер тұжырымдамасында қазақ халқының ... мен салт ... оқып - ... үшін ... ... ... ... туған
халқына деген құрмет пен мақтаныш сезімін ... ... ... ... - ақ тілін, салт - дәстүрін меңгерту бұл мектеп алдындағы негізгі
міндет болып саналады. Бұл сала бойынша ... - ... ... қолға
алынып келгенімен, оны әлі де болса тереңдей ... ... ... ... бұрын "Технология" деп атамаса да, май шайқап, құрт жасау, киімді
әр түрлі тәсілмен тігу, сәндеу, тері өңдеу, ... және ... ... ... ... есу, ши тоқу, бала бағу, т.б. секілді жұмыстарды атқарған.
Міне, осы жоғарыда аталған технологиялар жайлы "Технология" оқулығында
мәліметтер ... ... ... ... ... жас
ерекшеліктеріне аса көңіл бөлінбеген. Атап ... ... 7-ші ... ... ... технологиясына түнгі көйлек және камзол берілген.
"Камзол" дегенде оқушы бірнеше киім ... ... ... Ал, ... жеңімен болатын болса онда оқушылар жеңнің сызбаларымен бейтаныс
болады. Егер камзол жеңсіз болса, онда киім ... ... ... бөлу
қажет болады.
Тарихи деректемелерде қарағанда ... ... ... ... ... мұғалім камзол, бешпент әзірлеуді жоба ... ... Оқу - ... ... ... мен ... қарым - қатынасынан
тұратыны педагогика ғылымында дәлелденген, яғни мұғалім белгілі бір ... ... ... білім жүйесін оқушыға меңгерту үшін оны оқып -
үйреніп, өз тәжірбиесінде ... ... ... ... ... ... бағдарламамен етене таныс болып қоймай оны оқушылардың ... ... ... ... ... ... ... бойынша ғылыми -
теориялық, практикалық, кәсіби білімдермен жеткілікті дәрежеде қаруланған
болу қажет. "Фитодизайн" жайлы ... ... ... секілді, 8-ші сыныпта "батик" технологиясы берілген. Батиктің суық
және ыстық түрлері болады. Ал, ... ... ... ... ... ... ... келеді. Сондықтанда жоғарыда келтірілген
бояу жасау дәстүрін мұғалімнің сабақ барысында ... ... ... ... рауғаштың тамырынан, талдың қабығынан, жосадан ... ... анар ... ... болады.
9-ші сыныпта мынадай сөйлем берілген: "Моншақтан бас киім, камзол, жейде
тігу". Моншақтан киім ... ... ... ... моншақпен бас
киімдерді сәндеу деп қарастыру қажет секілді. Сонымен қатар "камзол"
әзірлеу ... 7-ші ... ... ол ... ... Бұл
жайлы мәліметтер теориялық және графикалық түрде берілгені жөн. Сол сияқты,
моншақпен "камзол" әзірлеу емес, сәндеу ... ... ... ... және тоқылу технологиялары жайлы мәліметтер оқулықтарда
өте аз берілген. Мұндай мәліметтерді ... ... ... ... мәселе болып саналады. Себебі, оқушылардың бойында қазақи тәрбие
мен қазақи "технологияларды" ... ... - бір ... ... ... ... секілді, мектеп оқушыларын алаша, терме алаша, "жұлқыш", бау-
басқұр, ... ... киіз үй ... ... ... ... қаруландыру қажет.
Қазіргі таңда дамыған елдердің ақпараттары мен технологияларын ... ... ... ... жаңа ... ... тек ... міндеттерді жақсы атқарып қана қоймай, оған қосымша жобалай
білу, шешім қабылдау, шығармашылық жұмыстарды да ... ... ... ... біріне тігін машинасында кестелеу жұмыстарын орындау болып
табылады.
Кестелеу жұмыстары бүгінгі таңдағы тәрбиенің негізі болып ... ... ... ... санап, оны естен шығармау қажет.
Осындай жұмыстарды орындау ... ... ... ... ... ... - дәстүрін естеріне түсіріп отыруға мүмкіндік береді. Еңбек пәнінің
бағдарламасына сай оқулықтарының мақсаттары, қарастырылатын ... ... ... ... ... аудар келе, бағдарламаның
мазмұны төмендегідей кемшіліктерге ие деп есептейміз:
1. Бағдарламада ... ... ... ... ... ... ... толық қамтылған.
3. Бағдарламаның түсінік хатында оқушыларды қалыптастырылуға тиіс
еңбектік және кәсіби ептіліктер тізбегі ... ... ... сөйлемдері үйлеспеген.
1.2.Оқушыларды қазіргі мәдениет талабына сай кәсіпке даярлау жүйесі
Оқушыларды кәсіпке ... ... ... ... ... жүйесінің үш
бірдей компоненттерінің бірлігі ... ... ... ... ... ... пен міндет, еңбекке даярлау мазмұны,
оқытушылар және еңбекке ... ... оқу, ... ... ... және басқару. Осы құрылым шеңберінде ... ... ... ... бірлескен іс-қимылы жүзеге асырылады.
Ғылыми еңбектер, оқушыларды еңбекке және кәсіпке ... ... ... ... кездеседі. Айталық, интегралдық процестердің ... ... ... ... ... арқылы оқыту, оқушылардың
жалпы білімге қоса еңбек дағдыларын алуын ... ету. ... ... ... ... ... ... еңбекке жұмылдыру, кәсіптік
бағдар беру.
Оқушыларды еңбекке және ... ... екі ... ... ... ... ... бағыт бағдары. Бұл
екеуі де ... ... ... асырыл ады.
1. Оқушыларды еңбекке және кәсіпке даярлаудың педагогикалық негізін
зерттеуде алдымен оларды басқару ... ... ... сапалық, құрылымдық, тарихи аспектілер
декөмекке келеді.
2. ... ... ... ... ... ... ... бір қатарда тұруы; даярлау
кезеңдері: мақсатты белгілеу, педагогикалық талдау, ... ... ... ... және түзету.
Оқушылардың жеке тұлға болып ... ... ... ... ... сай ... ескеріледі.
3. Оқушыларды кәсіпке даярлау жүйесі құрылымдық-функциональдық
жағынан ... ... ... Оның ... ... ... тиімділігін арттыру болып табылады. Оған қоса ішкі
және сыртқы ... ... ... ... жағдайларға да
тығыз байланысты.
4. Жүйелік тәсіл кешенді тәсілді жоққа шығамайды. Кешенді тәсілге ... ... ... ... ... ... ... жағдайлары мен проблемалары, басқару ... ... ... оның ... құрылымы қабілеті
сияқты ұғымдар кіреді. Осы процестердің құрамдас компанеттерін
оқушылар мен ... ... пен ... мазмұн мен
тәрбиеісі, оқу мен кәсіби еңбек құрайды.
Орындалатын тапсырмалардың ерекшелігіне қарамастан өндіріске ... ... ... ... ... ұқсас келеді. Оқытудың бұл екі түрі
де оқытудың мазмұнына, топтарға жіктелу ... ... ... ... қолдану негізінде анықталаады. Олардың көбінесе еңбекке
баулудың жүйесімен ... ... ... мен ... ... ... ... баулудың негізгі 6 жүйесі белгілі:
1. Заттық жүйе (предметная) - оқушы өзі меңгеретін ... ... ... бұйымдар жиынтығы (набор)
әзірленеді. Мұндай барысы ... ... ... ... жіктеледі. Оқушының жеке еңбек тәсілдерін орындау
ережелерімен арнайы таныстырмады. Олар тек қана ... мен ... да ... қимылдарын көшіруге ұмтылды. Мұндай
оқыту жаңа бұйым әзірлеу барысында оқушылар өздерінің ... ... ... ... Сол ... де олар ... қажет етті. Бұл жүйенің негізгі кемшілігі де осы болды.
2. Заттық жүйе - ... ұялы ... ... ... ХІХ ғасырдың екінші жартысына дейін қолданылды.
Мануфактуралардың өркендеуіне байланысты еңбектің бөлінуі технологиялық
процесстерді бөлшектенуге әкеп соқты. Мұндай ... ... ... ... ... ... жүйе пайда болды.
3. Операциялық жүйе бойынша оқушылар мамандық мазмұнын өздері меңгеретін,
еңбек операцияларын ... ... ... оқушылар әртүрлі
бұйымдарды әзірлеуді үйретеді. Тек қана жүйелілік ... ... ... ... шектеледі.
Операциялық жүйе - кешенді оқу жүйесінде 2-3 операцияларды үйреніп,
содан кейін осы операциялардан ... ... ... Кейін кешенді
жұмыстарға сәйкес келетін жаңа операцияларды үйрене бастайды. Операцияларды
үйренуде жеке жұмыс қозғалыстары мен ... ... ... ... ... ... - ... жүйе алғашқыларда қарағнада нәтижелі болды.
Бұл жүйеде оқытудың екі кезеңі қарастырылады. Бірінші ... ... ... ... ... ... ... әзірлеу барысында жүзеге асады. Екінші кезеңде
оқушылар алдын - ала ... ... ... ... әзірлеуде кешенді жұмыстарды орындайды.
Операциялық - заттық жүйе бұйымның жеке бөлшектерін өңдеу барысында емес,
керісінше нақты бір бұйымды ... ... ... ... объектісі,
мектеп бағдарламасына сай қарастырылатын еңбек операцияларымен толық таныса
алатындай дәрежеде қамтылатын болуы тиіс. ... ... ... ... операциялар мен еңбектік тәсілдерді орындау жаттығуларында
басталады.
5. Моторлық - жаттығулар жүйесі 20-шы жылдары оқытуда кең ... ... ... ... (ЕИО) ... ... де бұл
жүйенің өзіне тән кемшіліктері ... ... ... пен ... ... ... түрде меңгерілмеді. Ептілік пен дағдына
қалыптастыру, еңбек процесінің нақты түрін, ... ... мен ... ... ... ... Көптеп
қайталау арқылы сананың қозғалысының қатынасынсыз, тек қана ... ... ... процесіне мұндай ықпал жасау қолдау
таппағандықтан, жуық арада өз ... ... ... ... тән ... де ... Бірінші рет, еңбектік
ептілік пен дағдыны ... ... ... ... ... ... негіз қолданылды: еңбек тәсілдері-
еңбек операциялары- еңбек процесі. Бұл жүйе бойынша ЕОИ еңбек қозғалысы мен
еңбек ... ... ... үшін ... ... талдау
жұмыстары жүргізілді. Сондықтан да бұл жүйе қазіргі күнге ... өз ... ... Операциялық - кешенді жүйе қазіргі уақытта кәсіби техникалық ... ... ... ... Бұл жүйемен оқытуда, оқушылар
алдымен, 2-3 операциялардың орындалу тәсілдерін меңгереді, ... осы ... ... ... ... орындауға көшеді.
Одан әрі кешенді жұмыстарға сәйкес келетін жаңа ... ... оқып - ... жеке жұмыстық қозғалыстар
мен тәсілдерді қайта өңдеу барысында жаттықтырушы жаттығулардан
басталады.
Еңбектік операцияларды меңгеру және ... ... ... ... ... бірінші кезеңінің негізгі міндеті болып ... ... ... ... ... ... міндетті түрде өндірісте өткізеді.
Бұл жүйенің өзіне тән кемшіліктері болды. ... ... ... ... ... қиындық туғызды. Олардың жұмысшы қызметін
атқаруға бағытталды.
ЕОИ жүйесі техниканың ... мен ... ... ... маңызды орын алатын уақыт өлшемін жеке есептеу қызметін
айқындады. ЕОИ ... өз ... ... ... ... ... ... міндеті қойылды.
Автоматизация және механизация процесінің жетілуіне байланысты жаңа
жүйелерді ... ... ... ... ... ... ... мәдениет талабына сай кәсіпке даярлаудың
мүмкіндіктері
Даярлау - оқыту үрдісінің дамуын қамтамасыз ... ... ... ... талаптарды қанағаттандыруы қажет:
1. Бұйымның практикалық сипатын
2. Практикалық тапсырмаларды орындау мен ... ... ... ... бағыттылығын.
3. Еңбек іс - әрекетінің жалпы тәсілдерін
4. Дәстүрлі оқытуымен қатар ауыл мектептерінде белгіленген ... ... дара ... ... ... оқыту процесі нәтижесінде технология жетістігі оқушы игілігіне
айналады. Қазіргі заман ... ... ... ... асыру үшін
алдымен оны ... ... ... ... ... ... ... ретінде қарап, оған сипаттама беру қажет. Бұл ... ... ... ... ... ... ... мазмұнын
әлеумеуттік тапсырыстың педагогикалық моделі деп санайды. ... ... ... маңызына орай педагогикалық мән - мағынаға ие. Осыған
орай оқу заңдылықтарына тәуелді келеді. Қазіргі кезде оқу ... ... оқу ... ... яғни ол ... техникалық сызу және
материалдарды жүргізу сияқты пәндерді қамтиды. Мұның бәрі, сайып келгенде,
адамның ... ... ... ... ... да, ... оқушыларды қазіргі заман мәдениеті талаптарына сай ... ... ... мынадай блоктарын бөліп алып, бұларды шартты
түрде былайша топтастыруға ... ... ... - гумантарлық даярлық;
2. ғылыми даярлық;
3. эстетикалық даярлық;
4. физикалық даярлық;
5. арнайы даярлық;
6. оқушының өз таңдауы бойынша оқытылатын пәндер. ... үшін ... ... ... ... ... ... кәсіпке даярлаудың шартты түрдегі ... ... ... ... ... ... ... анықталғаннан кейін, бүгінгі таңдағы оқушының қазіргі заман талабына
сай кәсіпке даярлығын ... 1 ... ... Бұл ... теориялық
негіздерін жасау оқушылардың "кәсіптік даярлығы" ұғымының мәнін анықтауды
қажет етеді. Бүгінгі күнге ... ... - ... ... ... ... бір ... жағдай (Селиванов В.И.);
- жеке тұлғаның тұрақты сипаты (кандыбович Л.А. т.б.);
- мотивациялық және процессуалдық компоненттерінің ажырамас бірлігі.
"Оқушылардың әртүрлі іс - ... ... бір ... пайдалану
арқылы оқушылардың даярлығы" ұғымы: озық дәстүрлерде ... ... ... ... ... ... сай іске ... беретін біріктірілген (интеграциялы) қасиеті (Мағауова А.С.);
"Қазіргі уақыттың мәнділігін түсінуін, өнертану мен кәсіптік ... ... ... қолдана алатын тәжірибесінің қалыптасуының өзегі
көркем мәдениет болып табылатын күрделі біртұтас ... ... ... ... ... біздің проблемамызға байланысты ... ... ... ... ... ... ... мазмұндық, процессуалдық компоненттері қамтылған. Біздің
зерттеуімізде оқушыларды қазіргі заман мәдениетіне сай ... ... ... ... ... ... ... мен оны
негіздеу барысында жоғарыда көрсетілген даярлықтың компоненттері негізге
алынады.
Даярлықтың мотивациялық компонеті оқушылардың ... ... ... ... ... ... ... қазіргі мәдениет туралы теориялық білімдерінің
болуын білдіреді.
Процессуалдық компонент қазіргі заман мәдениетінің оқыту ... ... мен ... ... ... ... - адамдардың рухани, қоғамдық және
өндірістік қатынастары жетістіктерінің жиынтығыарқылы кәсіби ... ... ... ... ... ... ... күрделі
біртұтас білім" - деп санаймыз.
Анықтаманың мазмұны бізге "оқушыларды ... ... ... талабына
сай кәсіпке даярлаудың" үлгісін жасауға мүкіндік берді. (кесте 1). ... ... ... даярлығының үш деңгейі анықталды: төмен,
орта, жоғары.
Төмен: қазіргі ... ... ... ... қатынасы бар, оның
бүгінгі заман оқушылардың кәсіптік даярлығына дұрыс ықпалының бар екенін
жете ... ... ... ... ... бірін де
меңгермеген.
ІІ - тарау. Оқушыларды қазіргі мәдениет талабына сай даярлаудың әдістемелік
ерекшеліктері
2.1Оқушыларды қазіргі заман мәдениеті талабына сай ... ... ... ... ... ... |
|1 ... |Оқушылардың қазіргі |қазіргі заман мәдениетін |
| | ... ... ... дық ... |
| | ... ... |қабылдауы; |
| | ... ... ... |
| | | ... ... ... | | ... ... ... |
| | | ... |
| | | ... құбылыс |
| | | ... ... |
| | | ... ... |
|2 |Мазмұндық ... ... ... шығу ... | ... ... ... |
| | ... ... ... ... |
| | ... ... ... |
| | | ... |
| | | ... ... |
| | | ... ... ... |
| | | ... ... кәсіптік |
| | | ... ... ... |
| | | ... |
|3 ... ... ... ... мәдениетке қатысты|
| | ... ... ... ... |
| | ... |ептілігі; |
| | ... ... ... ... | ... мен |іс - әрекеттерді |
| | ... ... ... ... |
| | | ... ... |
| | | ... ... ... ... ... ... ... тұрғыда қабылдай алады,
оған деген қызығушылығы мен сыйлы қатынасы бар, оның ... ... ... ... бар ... ... ... құбылыс ретінде
түсінбейді. Тек қана іс - ... ... ... ... элементтерін ғана меңгерген. Қазіргі заман ... өз ... ... ... ... ... мәдениетін эмоционалдық тұрғыда қабылдай алады,
оған деген қызығушылығы мен сыйлы қатынасы жоғары, оның оқушының ... ... ... бар екенін жете түсінеді.
Оқушылардың кәсіптік даярлығының бастапқы күйін анықтау мақсатында
констатациялау (белгілеу) эксперименті ... ... ... ... мен ... пәні ... ... әңгімелесу, тест, бақылау әдістерін қолдану ... ... ... ... ... сай ... даярлығының
(практикалық іс - әркетте қазіргі заман мәдениетін ... ... ... ... түрлерінен білімі, оларды пайдалану ептілігін
меңгеруі) бастапқы күйі анықталды.
Оқушылардың мәдениет ұғымының мәні ... ... ... үшін
жүргізген сауалнамадағы: "Қазіргі мәдениет дегенде нені түсінесіз?"сұрағына
берілген жауаптарында ... ... ... ... бар ... ... ... мектеп мұғалімдерінен сабақ барысында "Қазіргі мәдниетке санауға
болатын ақпараттық технологияларды ... ... ... ... ... мұғалімдер "оны мектептің оқу - материалдық базасы
көтермейді", екіншілері, "технология сағаттарының кемуінен" деп ... ... ... ... ... ... ... қолдану мүмкін
емес" дегенді айтады. Осындай жауаптарын кейін қазіргі шығып жатқан ... ... біз, ... ... ... ... ... материалдар", "гафре" т.б. шикізаттарды практикалық іс ... ... ... қолөнер және тігін бұйымдарында қолдану
барысында жүргізілген ІІ - ші ... ... ... ... ... ... Ол ... берілген.
Даярлық деңгейінің анықтаудағы І "бақылау" нәтижелері
|Даярлық деңгейі ...... |
| ... |105 |
| |105 | ... |58,3 % (63) |26,9% (29) ... |41,7% (45) |52,8 % (57) ... |- |20,3 %(22) ... пәні ... ... ... ... ... яғни ... жүргізген семинар сабақтарының ықпалы болуы
мүмкін деп ... ... 20,3 %(22) ... ... ... ... ... ететін оқу материалдарды, оқытудың ... ... ... ... ... ... ... экономикалық іс - әрекеттен туындап жатқан
қайта құру процесі жаңа ұмтылыстар мен ... ... ... беру ісін жаңа ... ... ... ... жаңа мен ескі
жүйесінің қайсысы тиімді екенін анықтау, ондағы өзгерістерді өрістету.
3. Әлеуметтік ықпал. Ата - аналардың оқушыларды ... ... ... енгізуге ынталы.
4. Мәдени факторлар. Оқушыларды еңбекке ... ... ... ... ... ... хабардар етіп отыратын ... ... ... ... ... ... ... аясын кеңейту.
Кесте
Аталмыш факторлар оқушыларды кәсіпке қазіргі заман ... сай ... ... Атап ... қоршаған ортаның күрделілініп, оның
өзгерістері өсе түсуі. ... ... ... ескі ... ... ... шыға алмайды. Осыған орай барлық жағдайға оңтайлы
құрылымдар қажет ... ... ... ... және мәдени даярлығын
арттыруға бағытталған. Нарық ... ... ... ... ... орай ... ... біліммен де жан - жақты
қарулануына кең жол ... ... ... ... ... ... ... мен
формалары
1. Қайсы қоғамда болмасын қоғамның дамуындағы еңбектің шешуші рөлін, оның
әлеуметтік - экономикалық мәнін адам ғана ... ... ... ... ... ... дамыту.
2. Еңбек адамдарының қандай қоғамда болсын алатын орнын оның қоғамды
қозғалтудағы өндірістің ... ... ... ... ... үйрете отырып, оқушыларды ... ... ... ... Жеке адамның дамып жетілуінде еңбектің негізгі құрал екенін, ... ... өз ... ... ата - ... ... ... қолөнерін одан ары дамыту.
Осындай адамның міндеттері орындаудағы іс - тәжірбиелерді насихаттау,
озат мұғалімдердің іс - ... ... ... мен техника жаңалықтарын
оқып үйренуде арнайы ғылыми - педагогикалық журнал аса ... еді. ... ... ... ... баулу жөнінде Ресейден шытатын ... ... ... орыс ... ... ғылыми - әдәстемелік журнал ... ... ... ол ... бізде таралуы азайды. Енді міне, біз күткен
“Мектептегі технология. Технология в школе” журналы дүниеге келді.
Бұрын ... ... ... оқушыларға екі бағытта ұлдарға техниканы, ал
қыздарға үй шаруасынан ғана ... ... Ал ... технология пәні орта
білім стандарттарының талабына сай, сегіз бағытта білім береді. ... ... ... баулиды.
Қазіргі таңда дамыған елдерде ақпараттық және телекоммуникациялық
технологияның ... ... ... жаңа ... революция
басталды.
Сондықтан, адамдардың алдына жаңа функционалдық ... ... ... тек қана ... ... ... ... қана
қоймай оған қосымша жобалай білуі, шешім қабылдауы және ... да ... ... керек.
Ғылымның тез қарқынмен дамуы және жаңа технологиялармен енуіне сәйкес
кәсіптік мамандыққа қойылатын талаптар өзгеріп, өмірде екі - үш ... ... ... ... ... ... жалпы білімнің базалық
негізіне кіреді. Мұнда технология білім саласының тұрақты бөлігі базалық
мазмұнды игеруге жеткілікті.
“Технология” атты жаңа ... ... ... ... бөлімдерін
оқып үйренуге лайықты оқу материалының базасына сай арнайы дайындықтан
өткен мұғалім ... ... мен ... шығармашылық дамуы
қарастырылатын жоба жүйесінде кең ... және ... ... мен
әдістемені іскерліктерін оқушылардың жалпы еңбек, жеке ... ... ... ... жасайды, олардың ителлектуалдык, тұлғалық,
этикалық және эстетикалық дамуын, өзіндік ... ... және ... ... ... ... қамтамасыз етеді. Егер
еңбектің политехникалық экономикалық және ... ... және ... ... ... жеткілікті көңіл
аударылса, ондағы жұмыстардың сан алуын орындалуы мен ... ... ... ... ... халықтық, аймақтық, жанұя ... ... ... қайта жаңғыртатын және сақтауға бағытталса
аталған мақсаттарға жетуге болады.
Технология ... ... ... ... оқушыларды өздігінен еңбек
етуге дайындауға, бұқаралық кәсіпті игеруге ... ету. ... опай ... ... ... және ... білімдерді қабылдау
барысында затты, ... және ... ... ... және ... ... жастардың танысуы олардын
политехникалық дамуы.
2.Оқушылардың шығармашылық және эстетикалық ... ... өзін - ... ... ... әлемін оқып үйренуін өзіндегі кәсіптік
бейімділіктерін ... үшін ... ... ... ... ... саласын оқыту барысында мынандай міндеттер іске асырылуы
қажет:
1. Кең тараған және болашақтық технология ... ... ... - ой, ... ... ... қалыптастыру.
2. Жанұя шаруашылығы мен экономикасын жүргізуге ... ... ... ... ... ... негіздерімен, қызмет көрсету
негіздерімен таныстыру.
3. Оқушылардың өз бетімен және ... ... ... ... ... шешуін дамыту.
4. Кәсіптіліктің өзіндік айқындалу мақсатында ҚР жергілікті және ұлттық
ерекшеліктерді ... ... ... ... ... ... ... анықтай алуды, оқушылардың өзін - өзі танып білуін ... ... ... іскерлікті, ұйымшылдықты, адамгершілік ... ... пен ... ... ... ... ... менеджмент, маркетинг туралы негізгі түсініктер
арқылы қызмет көрсету мен өз өнімдерін іске асыруға мүмкіндік жасау.
6. Тұтыну бұйымдарды ... ... ... ... ... және ... мен ... қолданбалы өнердің талаптарына сай әсемдей білуге үйрету.
Мектеп жергілікті, ұлттық, аймақтық ... мен сол ... ... ... ... әр ... кәсіпкердің бір түрі ьойынша кәсіби оқыту
жағдайын қарастыруға болады.
Жастарды еңбекке тәрбиелеу ... ... ... беру
құрылымының негізгі мәселесі - технология пәнінен ... ... ... ... мен кәсібтік дайындығын жақсарту.
Қазіргі кезде әр ... ... ... ... қатарлы мүғалімдерді
дайындау мақсатында жан - жақты зерттеу жұмыстары зерттелуде. Педагогтар
дайындайтын жоғары оқу ... да ... ... ... жоспарын құру
қажеттілігі туындайды.
Педагогикалық зеттеулерде “модель” терминін нақты арнайы саладағы
маманға берілетін кәсіптік баға ... ... жөн. ... ... ... бірнеше тұжырымдамасы бар. Түрлі ... ... ... ... ... ... ... моделінің
кейбір аспектілері бөлек қаралады. Біз Е.Смирнованың ... ... ... себебі, ол тұжырымдамада маман моделін жасаудың кеңейтілген
жиынтығы ... ... оқу ... ... ... ... ... даярлауы керек.
Осы үлгі қазіргі талапқа ғана сай емес, болашақта да ... ... қоса ... ... ... ... адамзаттық мәдениет, дуниеге,
қоршаған ортаға көзқарасты ... ... ... ... маман
моделінің практикалық қажеттілікті ... ... ... ... мол. Бұл ... ірі үш ... тұрады.
1. Арнайы кәсіби ортада оқытылатын мамандардың қызметі.
2. Маман қызметіне психологиялық мінездеме.
Мұғалімнің ... ... ... ... ... ... ... талапқа сәйкес технология пәні мұғалімінің моделдік қызметін
анықтауда біршама ... ... ... ... пәні
мұғалімінің қызметін сипаттайтын жалпы үш ... ... ... ... ... ... ... ортадағы маман қызметі жұмыс
сапасына өз ... ... одан ... әсеріне байланысты.
Модельдің екінші бөлімі негізінен мына аспектілерді - кәсіптік тәлім -
тәрбиелік, саяси қоғамдық қызметін қарауды ... Бұл ... ... ... ... рөл ... ... қоғамдық аспектісі
иұғалімнің мектептегі қоғамдық қызметін қамтиды.
Менің ... ... ... ... оның ішінде технология
пәнінің мұғалімі туралы әңгіме болғанда, ... ... ... ... ... ... Сондықтан негізгі қызметтің бес түрлі ... ... ... пәні ... шешетін мәселелері.
2. Олардың орындайтын міндеті.
3. Жұмыста кездесетін қызмет түрлері.
4. Мамандығына сәйкес ... ... ... дағдысы мен біліктігі.
Маман моделін қалыптастыруда көрсетілген сипаттама зерттеушілердің
еңбектерінде жиі қолданылады. ... ... бірі ... ... ... ... маман қызметіне терең де толық талдау жасау үшін
қажет.
Технология пәні ... ... ... ... ... ... - жаратылыстану қоғамдық экономикалық пәндер және
еңбекке баулу ... ... ... ... ... моделінін қызметін зерттеушілер мен талдаушылардың ... ... ... ... модельдеудің сипаттамасын қарастырып
келдік. Стандарт тізбелері қызмет сипатының ... ... ... ... ... ... бұл ... деңгейде қайта қаралып, жұмыстын
негізігі моделін ... ... және ... ... ... ... ... сипаты қарастырылады.
Бұған технология пәнінің мұғалімінің жеке сапасын және ... ... ... Бұл ... ... ... қойылатын талаптар
деңгейін зерттеуіміз қажет. Сол арқылы қазіргі жағдайда орта ... ... ... ... жөнінде айтуымызға болады. Сондай -
ақ, қазіргі заман талабына сәйкес мұғалімінің жеке тұлғасын ... ... ... мен ... ... ... ... технология пәні мұғалімдерінің өзіндік ерекшеліктерін анықтау ... ... ... ... ... ... үшін қажет.
Жаңа технологияларды қолдану барысында оқушылармен бірлесе отырып,
олардың шығармашылық қабілетін дамыту бағытында еңбектеніп ... ... ... ... ... ... жаңа
технологияларын енгізу, білім беруді ... ... ... ... ... білім беру ұйымдарының еркіндігі ... ... ... беру ісін ... демократияландыру және
орталықсықтандыру қажеттігі баса айтылған. Демек, осы ... ... ... ... оқу- ... ... бір -
бірімен тығыз байланысқан әдістері мен ... ... ... ... болсақ, онда оны тәрбие жұмысының таптырмайтын ... ... ... ... ... ... ... бұйымдарға қажетті құралдар мен
өңдеу ... ... ... - әйел ... ... одан әрі ... түсіп, той болатын ортаны ... ... ... ... ... киім кешекпен бұымдарының ... ... ... ... айрықша ерекшеленеді. Сондықтан да алқаларды
қыздар ... ... ... ... ғана ... болған. Әйел
алқасы әйел адамның және қыз баланың сән үшін ... ... - ... ... ... ... әйел алқасының жобасын ақ
параққа жақсылап ... Жоба ... ... сым ... ... ... ... кейін тастар әр түрлі тастар мысалы; Асат, береза,
малахит және т.б. ... ... ... ... ... ... Жоба
бойынша қырқып алынған мельхиорға ... ... ... ... жұқа ... тастың шетін қаст қырқып аламыз. Мельхиор
листан биіктігі 5 мм, ал ... ... ... ... етіп
қырқып алып газ балонға жалғанған ... ... ... ... ... электр бұрғысымен ... ... ... ... соң ... ... бір ширатылған екінші түзу
сымды дәнекерледім. Каст ол тастың ... ... ... ... Ал қаға ... дәнекерленген соң орталарына ... ... ою ... ... ... ... Ою сымдардың
қайырылған басына жанындағы бұрышына зерін ... ... ... Мельхиор сымнан ұзындығы 4 мм етіп қырқып алып, оны ... ... ... ... ... қатты қыздырамыз. Мельхиор сым
қызған кезде домалақ болып қалады. Осы ... ... ... және кіші ... әр ... етіп ... ... Алқаға зерін
дәнекерленіп болған соң, ... ... ... ... қысқышпен
саламыз. Ерімей қалған ... ... ... ... ... ... алып тіс щеткасымен жақсылап ... ... ... ... киіз шарықты салып, пастагой жағып ... ... соң алқа ... ... ... тасын
саламыз. Тасты салар кезде кілей жағып астына ... ... ... ... ... ... ... қысып шығамыз айналдыра. Тас
өзі бекем болып қалады. Енді ... ... ... ... ... 6 мм етіп ... сияқты қатты ... ... ... қайшымен қырқып, домалақ сымды біртіндеп дәнекерледім.
Оларды бір – ... ... ... ... ... ... ... тоқылған соң, қышқылға салып тазалап, киізге ... ... ... соң, ... сымды алқаның екі ... ... ... ... шынжыр тағылған соң әдемі бір рең ... Енді ... ... ... ... ... Білезіктің істелу
жолдары мельхиор шестан 17 см, енінен 3 см етіп ... ... ... қырқып алған соң, бұрыштарын егеумен ... ... ... ... ... Білезіктің дәл ортасына домалақ ... ... жұқа ... ... 5 мм етіп ... ... ... алқа сәйкес болады сондықтан кастың ... ... ... етіп жасалады. Ою сымдар ... ... ... диаметрі 6 см қалыңдығы 2 см ... ... ... ... ұрып ... ... иіп болған соң киізге пастагой жағып
тазалаймыз жылтырап тазарған соң ... ... ... ... ... ... соң жүзігін ... ... те ... етіп ... ... ... көбіне жеке дара жұмыс ... ... қыр ... ... – ұрпаққа үйретіп отырған. Олар ... - ала ... ... ... бір ... – саймандарды ғана қолданатын.
Зергердің ... ... ... өте көп. Оған ... киім – ... ... түрлі сәндік бұйымдар ас су
жабдықтары, киіз ... ағаш ... ою ... ... ... ыдыс – аяқ, тері ... ... асапаптар, қару – жарақтар, ат
тұрман әбзелдері және т.б. ... ... үшін ... ... ... ... ... Зергер металдың өзін ашу ... жете ... ... ... бір қалыпта түсірілгенде күмістің өңі күңгірттеніп
келетіндіктен оның ... ... ... ... тазалау арқылы
жалтыратып, майда ... ... алу ... өрнектеп барып
тартымды құлпырмадан түске ... ... ... ... неше
түрлі әсем металл ... ... ... Геродот Стратон, Ктесия
сияқты ежелгі грек авторларының ... ... ... мен ... ... ... бұйымдарын металдан негізінен
алғанда күміс пен мыс ... ... ... ... ... арасында дәулетті адамдар тұтынған, оны жасаушы халық арасынан
шыққан шеберлер ... ... ер ... кейбір бөліктері, қыз
келіншектердің тағатын бұйымдары ... ... ... ... ... қажетті пышақ, сандық, киім ... ... ... тұмарша және тағы басқа неше түрлі зергерлік ... ... ... Сол ... ... көбі діни ұғым
бойынша тілден, көзден сақтауды, мысалы әр ... ... пәле ... ... ... деп бой тұмар болатын. Зергерлік бұйымдардың
ұзақ уақыт осындай ... ... ... ... ... түрлі
– түсті өрнек оюдың діни сенімдер мен ... сай ... ... ... ... ... жағдайы болмаған.
Көбіне зергерлер жұмысты ... ... ... киіз үйдің
бір шетінде өз шәкіртін ертіп ... (ел ... ... біз ... ... ... үй ... халықтың тапсырмасын өз үйінде
жасайтын болған. Кейіннен ... ... ... ... орын шеберхана салып алды. Темір ұсташылығы мен ... мен ... ... ... Егер зергер дүниеден
қайтып, оның жолын қуар ... ... ... ... оның ... ... ... Қайта шебер қолынан түрлі асыл
бұйымдарды музейлерде ... ... ... күнделікті жұмыста
пайдалансақ болатын еді. Олар үшін ... қол ... ... ... түр – сипат беріп, оларды ... ... ... ... халқының талай ғасырлық ұзақ ... олар ... өнер ... ... ... күнделікті
затты ұрпақтан – ұрпаққа уақыт озса да бүгінгі күнге ... ... ... ... ... қол ... жете дамыған түрлерінің
бір зергерлік өнер ұлттық ... ... ... орын
алады. Бұл өнердің түп тамыры сонау әріде жатыр. Бір ... ... ... алтын, күміс, мыс, қалайы, қорғасын ... салу ... ... ... ... заттар мен әртүрлі
бұйымдар жасалған.
Археологиялық заттар ... ... ... ... ... ... азба жұмыстардың нәтижесінде ертедегі көшпенділер
кеңінен тараған және басқа да ... ... ... ... ... табылды. Сол табылған ... ... ... ... ... нағыз өнер туындыларының қатарына ... ... ... ... ... бүкіл әлемді таңдандырған
аяқ алтыны кез ... ... ... ... бола ... ... ... асыл тастардан, лағыл, сафир, зүбір, жат
гауһар, ... ... інжу ... ... көз ... ... ... түскен түрлі – түсті шынылардың және тағы ... әсем ... ... да ... ... ... қақтауға төзімді, оңай өңдейтін металл және
жарқыраған ашық ... көз ... ... ... ... ... ... созу, құю, басу, қалыптау зерлеу, темірге
күміс ... ... ... ... ... ... ... бұйымның сыртқы бейнесі мен сыртқы ... ... ... ... ... ... ... Әшекей бұйымды өңдеу тәртібі.
Алқаның жасалу ... ... ... ... да ... мельхиордан алып, оған
алқаның суретін салып, содан кейін темір ... ... алып шет ... егеулеп тегістеп алып, кейін ... ... ою - ... біріктіріп алып алқаның астыңғы жағынан салпыншақтарын дайындап
алдым. Ал ... ... ... ... ... орап алып ... ... қырқып алып, оларды біртіндеп ұштарын біріктіріп
жонамыз. Бір – ... ... ... ... да, шынжырмен салпыншақты
алқаға ілетіндей етіп шеңбер тәрізді асты, үстімен ... ... ... жоба бойынша ою - өрнектерді әшекейлеп жүргіземіз...
Алқаны қышқыл суға ... ... ... ... үйкелеп тазартып
аламыз.
Білезіктің жасалу тәсілі.
Мұнда да жүзік ... ... ... ... ... ... түсіріп, қайшымен ойып шет – шеттерін асумен ... ... ... ... тас ... ... жасаймыз.
Шиырланған сымдар мен тастың көлеміндей етіп ... бір – ... ... Қалыпты білезіктің үстіне отырғызып, өрнектеп
оның ... ... ... иіп ... Білезікті
толық дәнекерледім, болған соң ... ... ... ... ... ... ... үйкеп білезікті тазаладым.
Жүзіктің жасалу тәсілі.
Тұтас мельхиорды алып бетін жоба ... ... ... қиып
аламыз. Оны кескенде шет – ... ... ... тегістейміз. Кейін
арнайы жүзік ... ... иіп екі ... бір – біріне ұштастырып
отқа қыздырып, асықпай жабыстырамыз. ... ... ол ... ... мельхиордан Гурьев, Орал, Қарағанды облыстарында ... ... және ... ... ... ішінара
ұшырасатын қара алалап өрнектелу мен күміс ... де ... ... ... ... ... ... мүйіз ұшқан құс, гүл
жапырағы, шығыс қиярлы, күн, ... ай ... ... ... да көп ... ... Бұлардың формалық
мәнділігі ... ... ... ... желелерінің
тазалығы және композициялық құрылысының үйлесімді әрі ... ... Бұл ... өрнек желісіне мүйіз ... ... ... ... ... әсем гүлдер,
геометриялық және астральды оралымдар алынған.
Сырға жасау ... ... ... ... ... ... Шет – шетіне
кескін бойынша суретке қарап оюмен егеулеп тегістейміз, ... ... ... ... ... ... шеңберді екі ... ... ою - ... түсіріп дәнекерледім. Кейін
сырғаның ... ... ... ... ... ... ... жасап дайындап болған соң ... ... ... ... ... сосын щеткамен жақсылап тазалап болған
соң ең ... ... ... отырғызып жапсырамыз тазалап қоямыз.
3.3. Әшекей бұйымдарды дайындаудағы
технологиялық реттіліктерді өңдеу.
Алқаны ... ... ... да ... мельхиордан алып, оған
алқаның суретін салып, ... ... ... қайшымен кесіп алып шет-
шетінен ... ... ... ... ... ... ою-өрнектің
ұшын біріктіріп алып алқаның ... ... ... ... Ал ... ... кейін домалақ сымдарға ... оны ... ... ... ... оларды біртіндеп ұштарын
біріктіріп жонамыз. Бір – біріне тигізіп ... ... да, ... ... ... етіп ... ... асты – үстімен
ширатып аламыз. Алқаның үстіне жоба ... ою - ... ... ... ... суға салып, тазалап киізге пастагон
үйкелеп тазартып аламыз.
Мұнда да ... ... ... ... ... ... ... түсіріп, қайшымен ойып шет – шеттерін ... ... ... ... ... тас ... қалыпты жасаймыз.
Шиырланған сымдар мен ... ... етіп ... бір – ... ... ... ... үстіне отырғызып, өрнектеп
оның айналасын ширатылған сымдардан иіп ... ... ... ... соң ... салып, шамалы уақыттан ... ... ... ... білезікті тазаладым.
Тұтас мельхиорды алып бетін жоба ... ... ... қиып
аламыз. Оны кескенде шет – ... ... ... ... ... жүзік шетін құралмен иіп екі шетін бір – ... ... ... ... ... Өлшеп дайындап, ол қалыпты жұқа
тұтас ... ... ... ... ... жиірек
ұшырасатын Семей және Солтүстік Қазақстан ... ... қара ... өрнектелу мен күміс әшекейлер де ... ... ... ... ... ... мәнділігі өрнектелу
ырғағының салдарлығы, көркемдегіш ... ... ... құрылымының үйлесімді әрі тиянақтылығы арқылы ашылады.
Бұл ... ... ... ... пішіндегі ырғақтар, түрлі
көкөністердің ... ... әсем ... ... ... ... ... мельхиорға сырғаның кескінін түсіріп аламыз, шет – ... ... ... ... ... ... тегістейміз, болған соң
тас отырғызатынын меңгердім, ширатылған ... ... екі ... ... ою - ... ... дәнекерледім. Кейін
сырғаның салынатын шашақтарын ілетін құлаққа ... ... ... ... дайындап болған соң ... ... ... ... ... ... ... жақсылап тазалап болған
соң ең ... ... ... отырғызып жапсырамыз, тазалап қоямыз.
ІV - тарау. ... ... ... ... шеберлігін дамыту
1. Оқушыларға қолөнер бұйымдарын жасауды үйретуде іскерлік пен дағдыны
қалыптастыру жолдары
Еліміз тәуелсіздікке қол ... ... ... ... ... көніл бөлініп, әдет-ғұрыптарымыз, салт-дәстүрлеріміз,
ұлттық ... өз ... ... сала ... ... ... мәлім. Қай заманда болмасын адамзат ... ... ... ... ең бастысы- өз халқының, өз ұлтының тәжірибесін
жалғастаратын салауатты, саналы ұрпақ тәрбиелеу.
Оқушылардың қоғамдағы жаңа өзгерістер мен өз ... ... ... тіршілік ету, ойлау жүйесі туралы рухани негізін дамыта отырып, білім
меңгеруге, ... ... ... қажет. Осыған орай қазақ халқының қолөнерін
дәріптеу, оған мектеп оқушыларын баулу, шеберлегін дамытудың ... ... ... деп халық тұрмысында жиі қолданылатын өру, тігу, тоқу,
мүсіндеу, ... ... ... ... ... Қолөнер
түрлерінің талай ғасырлық тарихы бар. Қазақ халқы өзінің ... ... ... салуды, киім-кешекті тігуді, азық-түлікті
өндіруді, әсем бұйымдар жасап, сән-салтанатты өз өнерімен жасай білген.
Орта ... ... ... міндеттері білім беріп қана қоймай,
білім мазмұны арқылы баланың өмірге, еңбекке, адамдарға ... ... ... ... ... ... ... тәрбие
берудің міндеті жан-жақты дамыған жеке тұлғаны қалыптастыру ... ... ... әдістемелік жүйенің басты бөлігі ұлттық қолданбалы
қолөнерді технология сабағында қолдана білу. Мұны ... үшін ... ... асуы ... ... ... сабағында ұлттық тәрбие беріп, шығармашылық іс-
әрекеттерді меңгеру керек. Өйткені ... ... ... ... ... ... айырмашылығы бар. Яғни, жаңа
жағдайдағы оқыту технологиясы деп отырғанымыз халық мұрасындағы
қолданбалы қолөнері арқылы ... ... беру ... ... ... ... ... тәрбие беруде бірінші орында оқушы
тұрады және оның білім алудағы белсенділігіне ... ... ... ... ... ... ... берудің негізгі түрлері- тәрбие
берудің дербес және топтау түрлері. Бұл ... алға ... ... ... сенім, ұлттық қолданбалы ... ... ... ... қадір-қасиет сезімін дамыту. Ал
оқытудың фронтальді түрлері көбінесе бағыт беру, талқылау және түзету
енгізуге ғана ... Жаңа ... ... ... ... білімін жетілдіру
үшін пайдаланылатын әдістемілік құралдар оқушының танымдылық іс-
әрекеттерін жүргізе ... ... ... ... ... мұндай
талапты қанағаттындыра алмайды, сондықтан оқушының технологиялық
білімін жетілдіру үшін жаңа ... ... ... ... ... ... ... процесінде оқушының технологиялық білімін
қалыптастыру мақсатында әр түрлі әдіс-тәсілдерді (сөздік, көрнекілік,
практикалық, ақпараттық, т.б.) пайдаланамыз.
Оқушының шеберлігін қалыптастыру мақсатында ... ... ... мұғалімді оқушылардың ақыл-ойы мен практикалық іс-әрекетін
белсендіретін және ... ... ... ... ... ... бағдарлауға; оқушыға қолөнерді үйрету ... ... ... компоненттерін дамытуға, жұмыс жасауда
мақсат қоя білуге, ақпарат ... оны ... ... ... сапасының
өлшемдерін аңықтауға, техникалық құжаттарды жасауға қажетті материалдарды,
құрал-жабдықтарды ... ... құра ... ... ұжымдастыруға және орындауға, қолөнер түрлерін жасау
процесінде ... оған ... ... ... ... қолөнер
түрлерін меңгеру барысындағы іскерлігі мен дағдысын мақсатты бірізділікте,
кезеңдеп қалыптастурыға; мұғалім, оқушылар мен ... ... ... ... оқу ... мен ... ... қолөнер
түрлерін оқыту әдістемесен ұдайы жаңартып, жетілдіріп отыруға ықпал етеді.
Мектепте оқу-тәрбие ... ... ... ... ... ... ... сол білімді алуға ынталықты, яғни
оқушылардың танымдық қызығушылығын ... ... ... ... ету, ... таным мен этнографиялық ерекшелікті ... ... ... ... жергілікті материалды тиімді қолдануы оқушының еңбек пен
кәсіптік бағдар алуына, өмірге бағыт алуына қолайлы ... ... ... ... ... ... өз өлкесінде жұмыс істеп, өмір
сүреді, сондықтан оларға еңбек ету және өмір сүру үшін ... ... ... ... ... пайдаланудың үлкен
тәрбиелік және білім берудегі маңызы бар. Өз өлкесінің табиғи байлықтарымен
танысуы, олардың өңделуі және ауыл ... ... ... ... мен этнографиялық ерекшелігі туралы түсінігін кеңейтіп,
туған өлкесінің табиғатына деген сүйіспеншілігін арттырады.
Қазақстанның әлемдегі бәсекеге ... 50 ... ... ... «Келер ұрпақ алдында зор жауапкершілік жүгін арқалап келе
жатқан - мектептің жұмыскер жүрегі – мұғалім уақыт талабына сай ... ... - ... Осы ... ... пәнінен «Жібек және жүн маталар.
Маталардың физикалық, механикалық ... ... Жүн, ... ... ... ... ... 6-сынып оқушыларын
жас ерекшелігіне байланысты қызығушылығы мен белсенділіктерін дер кезенде
дамытуды өз міндетіме санадым. Осыған дәлел ретінде ... ... ... ... Күдериннің еңбектерінде төрт түлік малдың жүнінің
ішіндегі ең көп ... қой ... ... ... иіру ... ... сөз қозғамақпын. Заман ағымына сай оқушы шеберлігін,
іскерлігін қалыптастыруда еңбекқорлыққа тәрбиелеуде қазіргі ... ... ... ... ... ... білімді пайдаланып жасаған
дүниелердің орны бөлек.
Халық өнерін ... - ... ... ... халқының тарихын біліп, мәдени мұрасын қадірлеп, дәстүрін
жалғастыра білуге ... Енді ... ... ... ... болады. Өнердің түрі көп. Бізді қошаған өмірдің
барлығы - өнер және бір ... ... өнер әр ... пайдалы,
бұл өнердің әр затының тұрмыстық қолданылу орны бар. ... ... ... ... ... адамды ұлы да, данышпан ететін ұлы күш».
Қазақ ... ... мал ... ... ... ... ... бұйымдарын жасауды кәсіп еткен, жастарға
үйреткен. Өйткені, бұл өнерді үйреніп меңгерген жастар ... ... ... ... түрі елде мол, өнім сыры ... мол» ... өнер түрлі
халықпен бірге ықылым заманнан жасап келеді.
«Технологияның» білім беру саласы білімді де іскер адамды тәрбиелеуді
талап ... ... ... бірі ... ... ... ... түрлі проблемалық тапсырмаларды шешеді. Қазіргі кезде ... ... ... ... өнер түрлерін жүйеге
келтіруге және оны оқытушылар тарапынан басқаруға ... ... ... ... сәндік-қолданбалы өнері де ғалымдардың зерттеу еңбектерінде
қарастырылған. Олардың бірі халықтың сәндік-қолданбалы өнерін жалпы ... ... ... ... ... ... ... көрсетіледі
(С.Жолдасбекова, Ш.Әбдуәлиева, А.Райымқұлова, Б.Жолдасова және т.б.).
Мектеп оқушыларының «Технология» пәні ... ... ... ... ... міндеттерді орындайды; алдағы жұмыстан
қызығушылық пен ... ... ... тың ... және ... ... және ... жолымен алған білім мен шеберлікті
тиянақтау, оқу ... ... ... алу мен ... және ... өз бетінше білім алу, сондай-ақ ... ... ... ... сапалы өтуі оқушылардың білім сапасын
арттыруға әсер ... ... ... ... ... ... үшін ... және оқулықтардың, оқу құралдарының сапалы ... ... ... базасының жақсартылуы, мұғалімнің
әдістемелік және кәсіби шеберлігі сабақтың нәтижелігін арттырады.
Орта ... ... ... ... мен ... ... ... еңбекке дайындау процесіндегі іскерлік пен дағдыны
қалыптастыруда ... мен ... ... жету ... ... көптеген ғалымдар (О.Сыздықов, К.Өстеміров, Н.Адамқұлов,
Д.Қ.Пошаев, Б.Т.Ортаев, Ж. ... т.б) ... ... ... ... ... бұйымдарын жасауға
баулу барысында оқушылар жалпы еңбектік дайындықтарды ... ... ... жалпы білім мен ептілік және дағдыны меңгереді, жұмыс ... оның ... ... ... ... ... ... және тұрмыстық техника негіздерімен танысып өндіріс салалары
жөнінде түсініктерді ... ... ... бағдарламада
жоспарланған оқу материалдары, тақырыптар, практикалық және лабораториялық
жұмыстар оқу – ... ... іске ... ... ... кездегі технологиялық білім беруге, жастардың технологиялық
мәдениетіне сәйкес еңбек іскерліктері мен ... ... ... ... ... ... Оқушылардың білім, іскерлік және дағдысының
қалыптасуы, еңбек үдерісін және оның құраушы бөліктерін орындауға баулу, әр
түрлі ... ... мен ... ... ... жүзеге
асырылады.
Жалпы адамзат мәдениетін, ой – ... ... жас ... жеткізуші
тұлға ретінде мұғалім өте маңызды рол атқарады. Бүгінгі мұғалім – ой –
өрісі кең, ... ... ... ... ... бар, ... ... және дүние жүзілік озық педагогикалық ой – пікірді
меңгерген ізденімпаз маман .
Қазақстан ... ... ... беретін мектептері
тұжырымдамасында мұғалімнің дайындығына мынадай талаптар қояды: «мұғалім
оқу ... ... ... ... ... ғана емес баланың өз бетімен
ізденуінде білік пен ... ... оның ...... ... ... ... дейін көтерілуі тиіс» .
Технология пәнінде оқушыларға ... ... ... ... және осы ... ... ... жөніндегі
білім берумен қатар практикалық сабақта олардың еңбек іскерліктері мен
дағдыларын еңбектің сферасына сай ... ... ... ... ... ... ... дайындау үшін ұйымдастырушылық –
педагогикалық шарттар керек. ... ... ...... ... ... өндіріс орындарымен байланысы; көркем еңбекке және
кәсіпке баулудың формалары мен әдістерін пайдалану және ... ... ... ... ... ... шеберлігінің жоғары
деңгейі.
Технология пәні мұғалімі мектеп оқушыларына қолөнер ... ... ... білім мен ептіліктерді қалыптастыруы
керек:
- технологиялық сипаттағы білімдер жүйесін;
- ... ... ... ... ... ... ... және өзіндік іс –
әрекетті бақылауды ұйымдастыру;
- ... оқу – ... ... және іс – ... ... жалпы еңбектік ептіліктерді;
- шығармашылық ойлауды, шығармашылық іс – әрекет элементтерін;
- ... ... ... ... ... ... ... алу, жіктеу,
топтамалау сияқты технологиялық ептіліктерді;
- ... ... және жеке ... тән ... ... ... ... көрсетуді, еңбек сүйгіштікті,
ұжымшылдықты, өз бетінше жұмыс ... ... ... пен ... еңбек ету тәртібі мен жауапкершілікті.
Оқыту әдістері деп, мұғалім мен олар ... ... ... ... ... оқыту үрдісінде оқушы білім, іскерлік және
дағдыны игереді, ... ... ... ... ... ... артады.
Оқыту барысында ғылыми теорияны практикалық тәжірибе негізі арқылы
мұғалімдер оқушылардың біліктілігін арттыруға жол ... ...... қызметтерін сапалы, мақсатты, тиімді тәсілдермен атқара
алу қабілеттілігі, белгілі бір ... және оны ... ... шешу
барысында лайықты пайдалануға негізделген жаңа ... ... ... іс - әрекет орынды тәсілдерді таңдай – білуден, тек қана
таңдай білуден емес, ... ... ... ... Теория мен
практика бірлігінде тәжірибенің айқындаушы рөлі бар. ... мен ... ... ... ... және ... іске ... бірлескен қимыл
- әрекет, практикалық қызмет аясында кәсіби шеберлікке баулу ... ... - ... ... білуде жаттығу арқылы бекітілген білікті ... ... Ал, ... ... ... бір ... меңгеру барысында
практикалық жаттығулар арқылы қалыптасатын еңбек қызметінің сапалы әрі
сандық көрсеткіші болып ... ... ... ... ... бар:
- ... ... ... ... ... ... ... - ... ... ... дәл, нақ және аз ... отырып тиімді үйлестіру әрекетін қалыптастырады.
Ойлау дағдылары жұмыс барысында стандарты қалыптасқан, арнайы ... ... ... ... ... оқушылардың іс - әрекетті атқару кезінде сезім
мүшелері арқылы қалыптасқан технологиялық ... мен ... ... ... ... – ақ бұл ... ... технологиялық
процестерді ұйымдастыру мен бұйым сапасын бақылау кезінде байқалады .
Ақ киізден бұйым дайындау жолдарын қарастыруда жас ... ... ... ... ерекшеліктерін білу керек. Олар:
- бірінші кезең ... ... оның ... ... ерекшеліктері жөніндегі қажетті ақпараттарды қабылдаумен
аяқталады. Мәселен, ақ киізді соны тәсілмен ... ... ... ... бақылау немесе еңбек үрдісімен алдын – ала танысу
негізінде айқындайды;
- екінші кезеңде еңбек іс - ... ... ... негізгі
ережелерді ұғыну іске асады. Оқушылар ақ ... ... ... ... ... ... жөніндегі жаңа білімдер алады;
- үшінші кезеңде алған білімдерді жаттығулар, өзіндік ... ... ... ... ... бекіту жүреді;
- төртінші кезеңде алынған білім біртіндеп практикалық іс - әрекетке
ұштасады. Еңбектік білім, іскерлік және ... ... ... олар ... және тексерілуі қажет, бұлар түзетуді енгізуге
мүмкіндік береді.
Оқушыларға сәндік бұйым жасау барысында өзіне өзі сұрақ қоя ... ... өз ... жоспарлауды жетілдірудің неғұрлым тиімді
әдісі болып табылады. Мысалы, бұйым жасауды неден бастау керек? ... ... ... негізгі бөлігі, басқа бөлшектерді қандай материалдан
жасауға ... ... ою – ... ... ... оюды ... ... керек? Киіздің бетіне сюжетті композицияны орналастыруда өңдеудің
қандай жолдарын таңдау ... ... ... бірте жұмыстың ең негізгісін
көре білетін болады, оны әр кезеңге бөліп, ... ... ... ... ... ... ... жетілдіру объектіні
графикалық құжат бойынша жасаған кезде тиімді өтеді. Бұйымның ... ... ... ... ... оның орындалу тәртібін көрсетіп
тұрады. Жүннен бұйым жасауды жаңа ... ... ... – ақ ... түрде практикалық жұмысты неғұрлым кең көлемде ... ... ... керек, яғни үлгі, сызба, сурет бойынша бұйымның құрылымымен
танысу; бұйым құрастыру жолдарын таңдау; бұйымның жасалу мақсатын ... ... ... ... ... киіз дайындау; қажетті құрал –
жабдықтарды дайындап іріктеу; ... ... ... жекелеген
бөлшектерді жасау; жекелеген комплектілерді біріктіру; алдын ала ... ... жою; ... ... ... ... кішкентайынан бастап жұмыс орнын дұрыс
ұйымдастыру іскерлігі мен дағдысын үйретуі ... ... бар ... ... ... ... ... Оқушыларға жұмыс
істеу үшін міндетті түрде дұрыс ұйымдастырушылық қажет екенін саналы түрде
түйсінгенше ыждағатпен үйрете беру ... ... ... тағы бір ... орындайды – оқушылар құрал –
жабдықтармен жұмыс істей білуге, орнымен пайдалануға үйренеді. Оқушылар ... ... ... ... өңдеудің түрлі әдістерін пайдалана отырып
жұмысты қаншалықты жеңілдетуге болатынына және жасалар заттың сапасын қалай
жақсартуға болатынына көз жеткізеді. Ал ... ... ... әрі ... ... еңбекті неғұрлым ұнамды етіп көрсетеді. Құрал-
жабдықтарды, ... ақ ... ... жаңа ... ... мейлінше еркін пайдалану барысында ... ... ... ғана еңбек дағдыларын қалыптастыру жүзеге асады. ... өз ... ... ... жетілдіре түсудің де мәні аз ... ... әр ... ... ... қалыптасады.
Бүгінгі мектеп оқушыларының ой - қиялы, ғылыми техникалық прогрестің
дамуымен бірге күн санап даму үстінде. Олардың ... ... ... ... ... ... қазіргі кездегі күнделікті
өмірдегі техникалық ... ... ... радио,
компьютермен газет журналдардың өзіндік ... мол. ... беру ... ... ... негізгі бағыттарында оқу мен тәрбие сапасын
арттыру, әр ... ... ... ... жоғары болуын және ғылым
негіздерінің берік игерілуін талап етіп, ... ... ... эстетикалық тәрбие мен дене тәрбиесінің оқушылардың бойында дұрыс
қалыптасуына ықпал ету. Негізгісі оқу мен ... ... ... ... сай ... озық әдіс- тәсілдері мен оқытудың жаңаша жолдарын
қолға алуды атап ... ... ... жалпы білім беретін орта
мектептердегі білім мазмұнын түбегейлі өзгетіп жаңа оқулықтармен жұмыстар
атқарылып жатқаны ... ... ... ... ... ... ... жеке
міндеттерді орындау арқылы іске асырылады:
- оқушыларды тәрбиелеуде ... ... ... ... шарттарын анықтау;
- өз халқының ғасырлар бойы қол ... ... ... оқушылар тәрбиесінде қазақ ұлттық қолөнерін ... ... ... психологиялық және практикалық тұрғыда даярлау.
Оқушылар оқу үдерісінде ғылыми-техникалық ... ... ... жаңа ... мен ... меңгеруі тиіс.
Қазақ тіліндегі мектептердің өзінің даму тарихында, әлеуметтік-
экономикалық оқу-әдістемелік проблемеларды бүгінгі күн ... сай, ... келе ... ... ... өнердің қыр -
сырлары мен ... ... ... ... ... ... мен ... шеберлігін арттыру, өнерге деген
қызығушылығын арттыру, сәндік-қолданбалы өнердің дидактикалық ... ... ... ... ... ... ... халқына деген
сүйіспеншілігін қалаптастыруға эстетикалық сезімен әсер ететін, әсемдік
және көркемдік ... ... ... ... пен оның ... дағдыға айналады. Осыған
жетуде оқушының жеке басының тәрбиесіне де байланысты. ... ... ... ... ісі, қылығы оның тәрбиелілігін сипаттайды. Сол
себепті қоғамдық қылық тәжірибесін қалыптастыру және ... ... ... ... деп ... пән сабақтарында оқушылардың білімді игеруі мен оларда
еңбектік іскерліктер мен ... ... оңай ... ... ... ... ... үшін оларға берілген
анықтамалар мазмұны мен психологиялық және педагогикалық негіздерін білу,
соған сәйкес ... ... мен ... ... ... қолдана білу
керек. Оқыту барысында ... ... ... тәжірибе негізі
арқылы мұғалімдер оқушылардың біліктілігін арттыруға жол ашады. Практикалық
біліктілік – еңбек қызметтерін ... ... ... тәсілдермен атқара
алу қабілеттілігі, белгілі бір ережеге және оны ... ... ... ... пайдалануға негізделген жаңа әрекетті меңгерудің
нәтижесі.
Оқытудың әдістері мен ... ... ... ... ... еңбектік іскерліктер мен дағдыларды қалыптастырудың кепілі
болып табылады.
4.2.Қасиетті қара қазан.
Қазан – ... ... ... ... өмірі мен мәдениетінде алатын
орны мүлде жоғары. Өйткені ол күнделікті ... ... ... ... ... ... да (қымыздан басқасы) ең алдамен
осы қазаннан өтеді. Халық жай ғана қазан демей «қара қазан» деп ... Бұл ... қара сөзі ... ... ... деген ұғымды
білдіреді. Қазан шойыннан жарты шар үлгісінде құйылады, ... ... ... болады. Сыйымдылығына қарай көлемі әр түрлі болады. Ең ... екі ... қара ... немесе тайқазан дейді. Қазан кәдімгі үш бұтты
ошаққа немесе жерошаққа асылады. Бетіне ... ... ... елде ... үшін оған қалың кенеп, киізден арнаулы қазанқап жасалады. ... ... қол ... үшін және күйе ... үшін ... қолданылады.
Қазан түбіндегі қаспағын қыру үшін қырғыш пайдаланылады.
Қазан тоқшылық пен берекенің, ырыс-несібенің айғағы, қасиетті ... ... ... тарихи оқиғаларда да қазаннның алатын айрықша орны
бар. Қазанын сындыру – отбасын ойрандатудың, ... ...... ... ... «жеті жарғыда» өлім жазасына бұйырған адам
жеті айып төлеп құтыла алады. Оның ... – қара ... ... . ... ... ... ... арғын Бекболат бидің қуып келетінін
біліп, өз қара қазанын жұртына тастап кетуінде үлкен философиялық ой, ... еді. Оны ... би ... дәл ... ... ... тарқан.
1.Қазан
2.Ошақ
4.3. Қазақтың мал терісінен жасалған ыдыстары.
Саба. Қымыз құюға арналған, ел ... кең ... ... ... Ол ... ... жасалады. Сабаны жасау үшін терінің түгін жидітіп,
сыпырып, көк етінен алынып, тазартып, илейді. Дайын теріні талдың ... ... соң әр кім ... ... ... мөлшерде (шамамен жүз
литр) төрт бой етіп ... ... кең, ... ... етіп шуда ... ... ... үшін саба аузына жіп тағады. Осылайша саба дайын ... ішін ... ... ... ... күн ... Мұны ішкі ... алу
дейді. Бұдан кейін керіп, созып дымқылдап пештің ысын ... алып ... ... ... Оны ... ... арша, тобылғы немесе қайың
қабығының түтініне ұстайды. Мұны ... ... ... тері ... ... ... ... дәмі мен иісі құйылған қымызға шауып, оның
сапасын арттыра түседі.
Жылқы терісінен сыйымдылығы 5-10 литрлік ... ... да ... ... ... Бұл сусын құюға арналған тері ыдыстың местен кішірегі. Бұл да
қымыз, айран сиқты сусын құюға лап ... ... ... Одан сәл ... ... ... пішу үшін ... қолданылады. Піспектің басы дөңгелек
ағаштан жасалып, оның ұзын, түзу сабы болады. Сабының қолға ұстайтын жерін
күміспен, сүйектен әшекелейді.
Сабаның үлкен, ... де ... Оның ... қою үшін ... ... да оны саба аяқ деп атайды.
Бұрынғы кезде асқа, тойға, салтанатқа саба мен қымыз, малдан сойыс
апаратын болған. Бұл ... ... ... ... ... ... Мұны Мәшһүр Жүсіп былай деп суреттейді. «шоң бидің сабасы деп
айтсын деп ... қара ... ... ... ... ... ... жал-құйрығын өзіне қойып, бұлқынына бір өгіздің терісін тіктіріп,
өзін түйеге теңдегенде сегіз ... ... бір ... бір жағына тең болады
екен» /4.2т.87-бет/ бұрынғы бай, би мырзалар қымыз бен сабаға ... ... ... оны ... сыйластық нышаны ретінде қабылдайтын болған.
Кімнің ... ... ... оның ... де, ... де, ел алдында беделі
де жоғары тұрған. Демек қымыз бен сабаның әлеуметтік маңызы да зор ... ... ... – ет ... ... ағаш ыдыс.Мұны емен, қайың сияқты
кепкен қатты ағаштарды әуелі ... алып ... ... ... ... ... ағашы қалыңдау болып жасала береді.Үлкендерін
сыйлы адамдарға бас табақ ретінде тартады.табақ ... ... ... ... ғана жасайды.Көбінесе ет тағамдары салынатындықтан
тазартуға, жууға оңай ... үшін ... де ... - ... ... ... ағаштардан тұтас ойылып жасалады.Ол
табақтай емес, ұзыншалау, сопақ, екі жағынан ұстауға лайықталып ернеу
қойылады. Бұл ыдыс ... ... көп ... ... мұны
мұражайлардан ғана көруге болады.Астаумен ерте кезде ет салып тартқан.
Күбі – малды ауылдың қысы – жазы ... ... ... ... ... көже ... тұтас ағаштан үңгіп немесе арша,
емен, талдың жұқа тақтайшаларынан қосып та ... ... ... түп ... ... ... құрсаулармен тартылады.Тұтас
ағаштардан жасалғандардың іші тегіс болуы үшін күйдіріледі.Дайын күбінің
ішін ... саба ... ... ... ... сыйымдылығы 20-30
литр, биіктігі 80 сантиметрдей, түп жағы кең, аузы ... ... ... ... ... ... дөңгелек қақпақ жасалады.Піспек сабы шығып тұруы
үшін қақпақтың ... ... ... ... кертік қалтырады.
Піспек - ... ... ... араластыру үшін піспек
пайдаланылады. Оны күбі аузынан (қақпағынан) сыртына шығып ... ... және ... әрі ... басы ... ағаштан жасалады.Сабының жоғарға
жағын әшекейлеп немесе күміспен қақтап әшекелейді.
Аяқ – ағаштан ойылып жасалатын ас құйылатын, сыйымдылығы 1 ... ... ... ... түбі, жиегі тік, жұқа болады.Көбінесе
қымыз, шұбат құйып, сыйлы кісілерге ұсынады. Сыртын ... ... ... ... ... шағын түрін тостаған дейді.
Қасық. Сыртқы түрі ожауға ұқсас, көлемі кіші, әдемі, ыңғайлы ... ... ... ас ... ... ... ... ағаш
қасық деп аталады.Үлкен адамдарға және балаларға арналған үлкенді кіші
түрлері де болады.Өте ... ... май ... деп ... ... түрлі-түсті ашық бояулармен әрленеді.
Келі- тарыны ақтауға арналған құрал.Жуан әрі ... ... ... жасайды.Орнықты болуы үшін түп жағын қалың қалдырады.Түбінен жоғары
10-15 сантиметрдей жерінен бунақтап ... ... ... ... сәл
жіңішкертіп бел жасайды. Кейбір жерлерде сол ... ... ... тұтас
қалдырып, ұстайтын тұтқа қалдырады. Ішін әбен ... ... ... үшін және ағаш ... ... үшін ... қариды.Келінің
биіктігі 70-80, диаметрі 30 сантиметрдей болады.
Тарыны түю үшін келсап (келісап) керек. Оны ... 1 ... 15 ... жұмыр ағаштан жасайды.Түйгенде келінің жиегі қолға
тимейтіндей етіп орта тұсынан екі ... ... ойып ... ... ... ... ... – қымыз, шұбат , айран тағы басқа сусын құюға және ... тері ... ... ... ешкі ( серке) терісінен жасалады.Оны
жасаудың жолы былай: терінің жүнін, шелін ... ... соң ... қынамен бояйды және ыстайды.Ішіндегі сусынды кесе аяққа құюға
ыңғайлы болу үшін мес ... ... ... екі ... ... ... жолаушыларға, көшіп-қонушыларға, бақташыларға сусын ... ... өте ... ... ұлт ... ... жинау мағынасын білдіреді.Білімдар этногроф
Мәшһүр Жүсіп ... ... ... ... деп ... - сусын құюға арналған тері ыдыс.Оны жасау үшін жылқының ... ... ... ... сойып алады да саба әзірлегендей жолдардан
өткізеді.Сан жағына сопақшалау етіп тері ... ол ... ... ... ағаштан, тоздан тығын жасалады.
Бұлқыншақ ердің, кереге басына ілуге, жаяудың иығына асуға ... - ... ... ... ыдыс.Кей жерлерде тегене деп ... ... ... ... осы ... құйып апарады.Оның
ішіне 10-15 литр қымыз сияды.
Шараны емен, қайың сияқты қатты, кепкен ағаштардан ойып ... ... өзі ... ... тік ... келеді.шара сыртынан ою-
өрнектермен, күміс немесе ... ... ... безендіріледі.Өзіне
лайық ағаш қақпағы болады, ол да әшекейленіп жасалады.Сары қымыз, әсем ... ... ... ... көркі, қолы берекелі әйелдің мәртебесі десе ... ... ... ... құю үшін ожау ... ... ... ұзын сапты етіп ... ... ... ... ... ... бунақтап, қосарлап, өрнектеп әсемдейді.Кей өңірлерде
оның сабы қысқы, тіке жасалатын үлгілері де бар, оны ... аяқ деп ... ... ... сыңарындай бір-біріне жарасып тұрады,сондықтан
да екеуі бірге ... ... ... ... ... (Ожау)
3.Кеселер
1.Келі
2.Келсап
Қорытынды.
Еліміз егемендік алып, келешекке үлкен үмітпен бұрыс ... ... ... болса да,бет бейнесі мен келешегі жастарға ... ... да, ... ... ... ... ... себебіміз, ұлттық тәрбие алмаған жастың ұлттық рухы
болмайды. Алға қойылған орасан зор ... ... ... ... ... біз келешекте қуатты мемлекет, зиялы ... ... ... ... ... ... салт-дәстүрлеріміз тұрғысынан
тәрбиелеуіміз қажет.Осы талап,міндеттерді орындаған ең бір пәрменді ... ... ... ... ... ... мұрасын, қанша
уақыт өтсе де-тот баспайтындай адалдығы айнадай ұлттық қазынаны пайдалану.
Еліміз тәуелсіздік алғалы бері “Қазақ ... ... ... ... ... оқу орындарында оқытылуға тиіс болатын. Бұл жұмыстың
негізгі мақсаты - қолөнерге үйретуде жастардың ... ... ...... әлемге деген, ұлтына деген көз қарастарын мәдени тұрғыда
қалыптастыру.
Қоғам жаңашаланып, өткеннің мәдени – тарихи ... ... ... оның ... ... дәстүрлері, өнерлері адамның адамзат
болып қалыптасуына, тұтас алғанда жеке ... ... ... ... ... ... отыр. Сондықтан адамзат тарихындағы ең ... ... ... ... ... саласындағы осы “Ақтаңдақтардың”
бетін ашып, көне мәдениетімізге тереңірек үңіліп ... ... ... саралау, талдау қажеттігі туып отыр.
Осы орайда, қазіргі кезде қоғам алға қойып ... ... ... Көптеген білім беру жүйесіндегі жаңашаландыру бағыты, ең
алдымен, тәрбие мәселесіне әкеліп соқтырады. ... ... бір ... жүретін халықтық педагогика аталған ... мен ... ... жәрдемдесе алады.
“Халықтық педогогика” дәстүрлерін оқу – тәрбие процесінде ... пән, ... ... көрініс табады. Ал енді халық педагогикасы
өнерге, еңбекке негізделгендіктен үнемі ... ... ... ... ... ( салт дәстүр, қолөнер ) арқылы іске асырылып жатыр.
Тіршіліктің ... ... ... өнер мен ... деп ... “ Білім таусылмас кен, өнер өлмес мұра” ... ... ... ... ой ... жас ... ... уағыздай отырып тәрбиелеу
деген ұғымды білдіріп отыр. ... ... ... ... ... мен ой ... ... ұрпақ тәрбиесіне қозғаушы күш болары
анық. Ендігі мәселе осы тәрбие көздерін ... ... ... беру ... ... жаңа ... ... тереңдетіп оқыту
жолдарын қарастырып, қажетті оқу ... ... ... ... мақсатта мектеп мұғалімдеріне тәлім-тәрбиелік мәні бар, қыз
балаларға арналған “Қолөнер негіздері ” – ... ... ... ... ... ... ерекшелігі – қазақ қол ... тек ... ... ... ... ... ... байланыстыра
жазылған.
Атадан-балаға жалғасып келе ... ... ... ... ... ... ала ... егеменді ел болғалы өз
мәдениетімізді; дәстүрімізді қайта жандандырып, қазақ киім ... ... ... ел ... ... ордасына бірте-бірте тамаша үлгілермен
еніп оқушыларға жан-жақты білім мен тәрбие беруге, жаңаша ... ... ... ... бұл ... ... ... процесінің
құралы болып, бүгінгі таңда кейбір мұғалімдеріміз үшін септігін тигізіп,
осы тұрғыда ізденіп жүрген ұстаздарды көптеп айтуға ... ... ... ... қазақтың ұлттық киіміне,
қолөнерге үйрету арқылы тәлім-тәрбиені ... ... ... ... ... жалғастырып жүрген мектебіміздің технология пәнінің
мұғалімдері қаншама.
Қасиетті халық тәрбиесінің үлкен ықпалы мен ... ... ... сыры мен ... ... ... киім түрлері, қол өнері
түрлерімен ерекшеленіп отыр.
Менің оқушыларға жалпы білім мен ... ... ... ... ... ... жолында тынымсыз еңбек ету. Мақсатым-
қазақтың ... ... ... ... ... ... киімін,
қолөнердің барлық салаларын бағдарламаға енгізіп, ұлттық педагогиканың
негізінде шәкірттерге ... мен ... ... ... ... көрсету.
Пайдаланылған әдебиеттер:
1. "Азбука домоводства"
2. Әбдуәлиева Ш "Қазақтың қолөнері" - әдістемелік құрал
3. Әбдуәлиева Ш ... ... ... ... 1992
4. Байжігітов Б "Бейнелеу өнерінің теориялық мәселелері" Ақтөбе. "А-
полиграфия" ЖШС 2003 ж
5. Болатбаев Қ, ... Ұ ... ... ... ... 2001 ... Бапанов И.В. Бисер "Народное творчество" 2001
7. Бағдарлама "Қолөнер" (8-11 ... ... ... ... ... Валя - ... ... дом "ОВА-Пресс" 2003
9. Вышитые картины ЗАО "Эдипресс конлига" ... ... ... ... ... ... ... Джанибеков У "Культура Казахского ремесла" Өнер 1982
12. "Еңбекке баулу" Алматы "Атамұра" 2000
13. Егорова Р.И. Монастырная В.П. "Іс тіге біл" ... ... ... Жанибеков О. "Эхо" Өнер Алматы 1990
15. Исламгулова С.К. ... ... ... ... ... основе технологического подхода. Творческая педагогика №2, 2001
16. Касиманов С. ... ... ... ... ... Құтпанбаев Ә "Ұстаз ұлағаты" Ғылым 2002
18. Караев Ж.А. Момынбаев В.К. Устимиров К. Государственные стандарты
начального профессионального ... ... ... ... 1999
19. "Лена - рукоделие" ЗАО "Эдипресс-конлига" 2004
20. Литвинец Э.Н. "Низание Бисером и ручное вашивание" Хэлтон ... ... ... Е. "Как сделать нужные и полезные вещи" Минск Хор-вест 1999
22. Маргарита Максимова. Марина Кузмина "Вышываем крестом" Москва "Эксмо"
2004
23. ... ... ... ... ... Л. ... ... Энциклопедия, Москва 2000
25. Өмірбекова М.Ш. "Қазақ халқының дәстүрлі өнері" ... ... ... ... ... женских рукоделий "перевод французского" 1992
27. Программа технологии 2000 года
28. Педагогика педагогические теории системы, технологии "Академия" 1999
29. Русакова М. "Аппликация" Москва ... ... 8 ... ... программалары (еңбекке баулу 1-3, 4-8 сыныптар) Алматы
"Мектеп" 1982
31. "Технология" Алматы "Атамұра" 2003
32. Тәжімұратов Ә ... қолы ... ... ... ... үй тұрмысы энциклопедия, Алматы 1989
34. "Энциклопедия рукоделие" Москва 2000 Борисовский Г: Красота и ... ... . ... М. ... Узоры симметрии. 1980.
36. . Схнамеровская Т.П. Направление, творческий метод и ... в ... ... ... З. ... ой ... (Монғолия қазақтарының ою-өрнектері мен
қолөнері). Алматы. 1996.
38. Әбдіғаппарова Ұ.М. Қазақтың ... ... ... ... А.Х. ... народное прикладное искусство. 1-том. Алматы.
1986.
40. Муканов М.С. ... ... ... ... ... 1979.
41. Нурмухаммедов Н. Искусство Казахстана. М. 1970.
42. Тоқтабаева Ш.Ж. ... ... ... ... ... Ө. ... Алматы. Рауан. 1995.
44. Шаңырақ. Үй-тұрмыстық энциклопедиясы.
45. Маргулан А. Казахская юрта и ее убранство. М. 1964.
46. ... С. ... М. ... ... салт-дәстүрлері. Алматы. Рауан.
1994.
47. Әбдалаева Ш. Халық қолөнері. Алматы. Рауан. 1992.
Қосымша
Зерттеу бөлімі
Қазіргі кезде көне ыдыстарды осы ... ... ... ... көруге болады. Күнделікті тұрмыста жиі қолданылатын ыдыстарды
салыстырдық.
|Ыдыс-аяқ атауы ... ... ... ... неден жасалады? |
|Қасық ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... қазіргі заман ағымына орай ... ... үшін ... да ... ... ... ... ,қай жерлерден көруге болады?деген сұрақтарға жауап
іздей келе мынандай кесте құрдым.
|Ыдыс атаулары | ... ... |
| ... |
| ... ... |+ | ... |+ |+ ... |+ |+ ... | |+ ... | |+ ... | |+ ... | |+ ... ... осы көне ... ... түрі ғана
сақталып,қолданылуда.Өзім жинақтап,танысқан ыдыстарымның ... ... ... ... тура келді.Сондықтан ұлттық ... ... өз ... ... ... болады деп ойлаймын.

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 53 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 3 800 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бейнелеу өнері сабағында қолөнер бұйымдарын әзірлеуде оқушылардың шығармашылық және ісмерлік дағдыларын қалыптастыру43 бет
Технология сабағында қолөнер бұйымдарын әзірлеуде оқушылардың шығармашылық және ісмерлік дағдыларын қалыптастыру54 бет
Бейнелеу өнері сабақтарында ұлттық қолөнер туындыларын қолдану41 бет
Тамыр және түйнек жемістілердің зиянкестері7 бет
Жасанды былғары жасау процессінде қолданылатын әдістер6 бет
10 сынып оқушыларына ұлттық киім стиліндегі киім үлгісін дәстүрлі емес әдістер негізінде әзірлеуге үйрету68 бет
Excel-де жұмыс істеу. электронды кестелерді әзірлеу5 бет
« сүтқышқыл өнімдерінің биотехнологиясын әзірлеу және зерттеу»18 бет
«Алекс» ЖШС ыдысқа құю бөліміне сапа менеджмент жүйесін әзірлеу және енгізу негізінде сапаны басқару процесін жетілдіру70 бет
«Информатика сабағында оқушылардың шығармашылық белсенділігін дамыту »57 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь