Отбасы және кәмелетке толмағандарды құқықтық қорғау және оларды дұрыс тәрбиелеу шаралары

... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3.5
I тарау Отбасы және кәмелетке толмағандарды құқықтық қорғау және оларды дұрыс тәрбиелеу шаралары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..6
1.1 Отбасы және балалардың азаматтық және саяси.әлеуметтік құқықтарын конституциялық қорғау ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 6.11
1.2 Отбасы және кәмелетке толмағандардың бірқалыпты дамуы және оларға дұрыс тәрбие беру шарттары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..11.18
II тарау Отбасына және кәмелетке толмағандарға қарсы қылмыстардың жалпы сипаттамасы және жеке құрамдарының саралануы ... ... ... ... ... ... ..20
2.1 Отбасына және кәмелетке толмағандарға қарсы қылмыстардың жалпы сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..20.22
2.2 Отбасына және кәмелетке толмағандарға қарсы бағытталған қылмыстар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .22.31
III тарау Кәмелетке толмағандарға жаза тағайындаудың түсінігі мен мәні ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .32
3.1 Кәмелетке толмағандарға тағайындалатын қылмыстық жаза түрлері.32.36
3.2 Тәрбиелік әсері бар мәжбүрлеу шаралары және оның мазмұны ... ... ...36.38
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .39.42
Пайданылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .43
Өзектілігі: Қазақ КСР-інің 1959 жылы қабылданған Қылмыстық кодексінің нормалары елімізде орын алған саяси, әлеуметтік, экономикалық өзгерістерге сай келмегендіктен, 1997 жылы шілденің 16-сында Қазақстан Республикасының жаңа Қылмыстық кодексі қабылданып, ол 1998 жылдың 1 қаңтарынан бастап заңды күшіне енді.
1959 жылғы Қылмыстық кодекс кеңестік идеология тұрғысында, әкімшілдік-әміршілдік жүйе мен орталықтандырылған жоспарлы экономика қағидаттарына негізделген еді. Сондықтан өмірдің өзі ескі идеологиядан арылған, нарықтық қатынастар жағдайына үйлесетін, адам құқықтары мен бостандықтарын қорғауды барынша қамтамасыз ететін жаңа қылмыстық заңның болуын кажет етті. Осыған орай Президент Н.Назарбаев мемлекетіміздің өмір талабына сай келетін жаңа Қылмыстық кодексін қабылдаудың және оның адам, қоғам, мемлекет мүддесінің қорғаушысы болуы қажеттілігіне баса назар аударылуын айрықша белгілеп берді.
Қазақстан Республикасының Конститутциясының 27-бабында «Неке мен отбасы, ана мен әке және бала мемлекеттiң қорғауында болады», - деп көрсетілген. Қоғамымыздың жаңа мүшелерінің денсаулығын және өмірін қорғау жолдары әртүрлі, солардың қатарында құқықтық тұрғыдан қорғау белгілі орын алады. Осындай қорғаудың бір құралы отбасы және кәмелетке толмағандарды қылмыстық-құқықтық қорғау болып табылады. Мұндайда мемлекет қылмыстық-құқықтық құралдар арқылы кәмелетке толмағандардың және отбасын мүшелерінің өмірі мен денсаулығына қауіп төндіретін қоғамдық қауіпті әрекеттермен ымырасыз күрес жүргізеді.
Кәмелетке толмаған азаматтың мүддесін қылмыстық-құқықтық құралдармен қорғау және оның дене бітімінің дұрыс қалыптасуына, интеллектуалдық және адамгершілік қалыптасуына жағдай жасауға тіреледі. Ал бұл өз кезегінде отбасы жағдайының дұрыстығына, өзара құқықтар мен қатынастарды ұстануына тікелей байланысты. Сол себепті де кәмелетке толмағандарды қорғау отбасы қатынастарын қорғаумен тығыз байланысты болып келеді
Қылмыстық құқықта отбасы және кәмелетке толмағандарға қарсы қылмыс мәселелерін ашу және олардың құрамдарын қарастыру басты мақсат болып табылады. Себебі кәмелетке толмаған балаларға және ата-аналарға зорлық-зомбылық,қамқорсыз қалдыру және басқада ауыр қылмыстардан соң арқашанда жасалған әрекеттер мен әрекетсіздіктер қылмыс болып табылады.
Қылмыстың мақсаты – адамның нақты мүддесіне қаскүнемдік. Ол өмір игіліктері, адам тұлғасының ұлықтығы, меншік және бостандық қылмыскер пиғылының іске асуынан зардап шеккен кезде жасалды деп саналады. Әр қылмыстың өзіндік белгілері болады сол себептен қылмыстық құқықта қылмыс құрамдарын бөліп қарастыру маңыздырық болады.
Жалпы норма бойынша қылмыс істеу туралы ойдың ашылуы қылмыстық жауапқа тартуға негіз болмайды. Қылмыстық заң кімді болмасын, тек сөзбен, хат арқылы немесе басқа жолдармен қылмыс істеу туралы пікірі болғанын
Пайданылған әдебиеттер тізімі
Сілтемелер

[1]Қазақстан Республикасының Конституциясы. –Астана: Елорда,2008. -56б.
[2]Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодексі. –Алматы: ЮРИСТ,2009. -144б.
[3]А.Н. Ағыбаев. Қылмыстық құқық. Ерекше бөлім. - Алматы: «Жеті жарғы», 2007.-584б.
[4]Неке және отбасы туралы Қазақстан Республикасының Заңы 1998 ж. 17 желтоқсандағы № 321-I
[5]Г. Қонақбаева, Кәмелетке толмағандардың құқықтарын қорғау туралы // Заң, -2011 -№1-34-38бб.
[6]Н. Ситқалиев, Басты мақсат – адам құқығын қорғау // Заң және Заман, -2011 -№3-42-43бб.
[7]А. Мухамадиев, Отбасы және балалардың азаматтық және саяси-әлеуметтік құқықтары // Заң және Заман, - 2010 -№4-74-75бб.
[8]Р. Орсаева, Кәмелетке толмағандардың бірқалыпты дамуы // Заң, - 2011-№2-19-20бб.
[9]Р. Орсаева, Жүгенсіз балаға – жүйелі тәрбие керек // Заң газеті, 6 қазан 2008ж
[10] ҚР Жоғарғы Сотының «Кәмелетке толмаған адамдардың қылмыстары және оларды қоғамға қарсы іс-әрекеттер жасауға тарту жөніндегі істер бойынша сот практикасы туралы» // Сәуір 2002ж. №6 нормативтік қаулысы (Заң газеті, 15 мамыр,2002)
[11] Н.Ә.Назарбаев ,, Сындарлы он жыл ,, Алматы-Атамұра,-2003ж
[12]Қылмыстық іс жүргізу кодексі. Алматы.2000 ж
[13]Ерінбетова,Қылмыскер тұлғасы.Заң-журналы. №5/2002ж.
[14].Балалар құқығы заңмен қорғалады. Б.Нугманов.Тураби №5/2000ж.
[15].Тәрбие арқауын босаңсытуға болмайды. Заң және заман журналы, №3/2001ж.
[16].Т.Құлмағанбетов.Баланы орынсыз қорғаштамас болар. Заң және заман журналы, №3/2001ж.
        
        Мазмұн
Кіріспе.......................................................................................................................3-5
I тарау Отбасы және кәмелетке толмағандарды құқықтық қорғау және оларды дұрыс тәрбиелеу шаралары......................................................................6
+ Отбасы және балалардың азаматтық және саяси-әлеуметтік құқықтарын ... ... ... ... және ... ... ... дамуы және оларға дұрыс тәрбие беру шарттары..............................................................................11-18
II тарау Отбасына және ... ... ... қылмыстардың жалпы сипаттамасы және жеке құрамдарының саралануы..........................20
2.1 Отбасына және ... ... ... ... ... сипаттамасы..........................................................................................................20-22
2.2 Отбасына және кәмелетке толмағандарға қарсы бағытталған қылмыстар.............................................................................................................22-31
III тарау Кәмелетке ... жаза ... ... мен ... ... толмағандарға тағайындалатын қылмыстық жаза түрлері.32-36
3.2 Тәрбиелік әсері бар ... ... және оның ... ... ... ... ... 1959 жылы қабылданған Қылмыстық кодексінің нормалары елімізде орын алған саяси, әлеуметтік, экономикалық өзгерістерге сай келмегендіктен, 1997 жылы шілденің ... ... ... жаңа ... кодексі қабылданып, ол 1998 жылдың 1 қаңтарынан бастап заңды күшіне енді.
1959 жылғы ... ... ... ... тұрғысында, әкімшілдік-әміршілдік жүйе мен орталықтандырылған жоспарлы экономика ... ... еді. ... ... өзі ескі идеологиядан арылған, нарықтық қатынастар жағдайына үйлесетін, адам ... мен ... ... ... қамтамасыз ететін жаңа қылмыстық заңның болуын кажет етті. Осыған орай Президент Н.Назарбаев мемлекетіміздің өмір талабына сай келетін жаңа Қылмыстық кодексін ... және оның ... ... ... ... ... ... қажеттілігіне баса назар аударылуын айрықша белгілеп берді.
Қазақстан Республикасының Конститутциясының 27-бабында , - деп көрсетілген. Қоғамымыздың жаңа мүшелерінің ... және ... ... ... ... ... ... құқықтық тұрғыдан қорғау белгілі орын алады. Осындай қорғаудың бір құралы отбасы және кәмелетке толмағандарды қылмыстық-құқықтық қорғау ... ... ... ... ... құралдар арқылы кәмелетке толмағандардың және отбасын мүшелерінің өмірі мен денсаулығына қауіп төндіретін ... ... ... ... ... ... толмаған азаматтың мүддесін қылмыстық-құқықтық құралдармен қорғау және оның дене ... ... ... ... және ... ... жағдай жасауға тіреледі. Ал бұл өз кезегінде отбасы ... ... ... ... мен қатынастарды ұстануына тікелей байланысты. Сол себепті де кәмелетке толмағандарды қорғау отбасы қатынастарын қорғаумен тығыз байланысты болып келеді
Қылмыстық ... ... және ... толмағандарға қарсы қылмыс мәселелерін ашу және олардың құрамдарын қарастыру басты мақсат болып табылады. Себебі кәмелетке толмаған балаларға және ... ... ... және ... ауыр ... соң арқашанда жасалған әрекеттер мен әрекетсіздіктер қылмыс болып табылады.
Қылмыстың ... - ... ... мүддесіне қаскүнемдік. Ол өмір игіліктері, адам тұлғасының ұлықтығы, меншік және ... ... ... іске ... зардап шеккен кезде жасалды деп саналады. Әр қылмыстың өзіндік белгілері болады сол ... ... ... қылмыс құрамдарын бөліп қарастыру маңыздырық болады.
Жалпы норма бойынша қылмыс істеу туралы ойдың ашылуы қылмыстық ... ... ... ... ... заң ... ... тек сөзбен, хат арқылы немесе басқа жолдармен қылмыс істеу туралы пікірі болғанын білдіргені үшін ... ... ... ... ... ой ... заң қорғайтын объектіге ешқандай зиян келтірмейді және зиян келтіру қаупін туғызбайды. Оның үстіне ... ... ... ... ... белгісінің бірі - қоғамға қауіптілік жоқ. Қылмыстық ойдың ... ... ... ... қылмыстармен шатастыруға болмайды. Қылмыстық кодексте қорқыту арқылы жасалатын аяқталған қылмыс құрамының жекелеген түрлері үшін ... ... ... ... құқықтағы отбасы мен кәмелетке толмағандарға қарсы қылмыстардың қандай жағдайда және ... ... ауыр ... ... жайындағы ерекшеліктер. Қандай қылмыс болмасын қылмыс болған жағдайда ол кез ... ... ... ... ... орындауымен,олардың қатысумен байланысты қылмыстар біздің елімізде көптеп кездесуде.Олардың алдын алып,ескету ... ... ... ... Егер кәмілетке толмағандардың жасалған қылмыстары дер кезінде ашып кінәлерді жауапкершілікке тартудың қылмысқа қарсы күресте өзіндік орны бар. Осыған орай, ... ... ... ... ... 2004 жылдың 4-сәуіріндегі Қазақстан Республикасының Призеденті ... Ішкі және ... ... 2004 ... ... ... бағыттары және халыққа жолдауында,, қылмысқа қарсы күрестің соның ішінде, құқық ... мен сот ... ... ... беру басты мәселелердің бірі болып қала береді.
Бұл мәселені ең алдымен азаматтардың ажырағысыз құқықтары мен бостандықтарын қорғауды қамтамасыз ету тұрғысынан ... ... ... ... Қылмысқа қатысты құқық аясын одан әрі ізгілендіруді жалғастыра беру маңызды.
Қылмысқа қарсы күрестің соның ішінде, құқық қорғау мен сот ... ... ... беру ... ... бірі ... қала береді. Осы саланың қызметтерін жеттілдіруде қылмыстарды аша отырып ... ғана ... ... ең алдымен азаматтардың ажырағысыз құқықтары мен бостандықтарын қорғауды қамтамасыз ету тұрғысынан ... ... ... ... ... ... құқық аясын одан әрі ізгілендіруді жалғастыра беру маңызды. Өлім жазасын қолдануға мораторий енгізу үшін үкіметтің осы мәселені шешудің, атап айтқанда, ... өмір ... бас ... ... сияқты түрін енгізудің ұйымдық, материалдық және заңнамалық шарттарын ... ... кезі ... ... ... ... ... мен кәмелетке толмағандарға қарсы қылмыстар мәселелерін қарастыру .
Міндеті: Қылмыстық құқықтағы отбасы мен кәмелетке толмағандарға қарсы қылмыстың мәселелерін ашу ... мен ... ... ... және ... толмағандарға қарсы қылмыстың жалпы сипаттамасы.
отбасына және кәмелетке толмағандарға қарсы бағытталған қылмыстар
отбасы және кәмелетке толмағандарды ... ... және ... ... тәрбиелеу шаралары
отбасы және балалардың азаматтық және саяси-әлеуметтік құқықтарын конституциялық қорғау ерекшеліктері.
Зерттеу объектісі: Қылмыстық құқықтағы отбасы мен ... ... ... қылмыстар барысында туындайтын құқықтық қатынастар.
Зерттелу пәні: Отбасы және ... ... ... мен ... қорғау аясындағы қатынастардың мазмұны мен бағытын анықтайтын ерекшеліктері.
Жұмыстың зерттелу деңгейі: Қарастырылып ... ... ... ... ... зерттеулері арналған. Бірінші кезекте ҚР Конституциясынан бастадық. Осы ... ... ... ашу ... 131-140 ... ... ... мен кәмелетке толмағандарға қарсы қылмыстар қарастыру барысында А.Н. Ағыбаевтың. ... ... орын ... ... ... жазушылардың мақалаларына сүйене отырып, отбасы және балалардың азаматтық және саяси-әлеуметтік құқықтарын ... ... ... ... және кәмелетке толмағандардың бірқалыпты дамуы және оларға дұрыс тәрбие беру шарттарын жайлы кездестірдік. Бұл мақалаларда қылмыстардың даму сатысындағы ерекшеліктері мен ... ... ... ... ... ... ...
отбасына және кәмелетке толмағандарға қарсы қылмыстың ұғымы және түрлері жүйелі түрде мазмұнын толықтай ашып қарастырылған. Бұл ... ... ... ... ... ... дамығанын және даму кезеңдерін салыстыру арқылы анықтамасы жазылған. Және де олардың қылмыс құрамдарының даму ерекшеліктерін ... ... ... ... ... ... ... тиімді қол жеткізу үшін жүйелі талдау әдісі қолданылды, ұлттық және халықаралық институттардың отбасы және ... ... ... мен ... ... ... оларға қарсы қылмыстардың алдын алу жайындағы мәселелері ... Бұл ... ... ... екі ... ... және ... мен пайдаланылған әдебиеттер тізімінен тұрады.
Отбасы және кәмелетке толмағандарды құқықтық қорғау және оларды дұрыс тәрбиелеу шаралары
+ Отбасы және балалардың ... және ... ... ... ... ерекшеліктері
Қазақстан Республикасы Конституциясының 1-бабының 1-тармағыңда деп көрсетілсе, 3-бабының 1-тармағында деп бекітілген. ... ... ... ... шарты -- халықтың құқықтық білімін көтеру мақсатында 1995 жылдың 21 ... ... № 2347 ... ... ... ... елінің заңды құрметтеуі, адам құқығын ардақтауы сонау ықылым заманнан-ақ қалыптасқан. Ғасырлар ... жол ... келе ... ... ... мәдениетті сөйлеуге құрылған қарым-қатынасқа айрықша баға берген. Ел басқару ісіне жіті мән ... ақ ... ... ... бір ауыз ... өзі ... тоқтатарлық күшке ие болған. Ал дуалы ауыздан шыққан қасиетті сөздер ел арасына кеңінен тарап, Ата Заң баптарындай бағыт беріп ... [1]. ... ... ... ... ... ... тәрбиеге ерекше көңіл бөліп, адам құқын қорғауды назарда берік ұстаған. Мысалы, сол заманда ел тоқтаған (1511-1518 ж.ж.), (1598-1628 ж.ж.), Әз ... ... ж.ж.) ... ... ... ... ... пен бірлікке жұмылдырып, адамдарды әділеттілікке, яғни біреудің алажібін аттамауға тәрбиелей ... ... пен ... ... түріне қатаң жаза қолданған.
Содан кейінгі кезеңде қазақ жерін отарлау мақсатында патшалық Ресейдің ... ... ел ... ... ... ... ... бір-біріне айдап салғаны тарихтан мәлім. Басқасын қойғанда, жеке адамның құқы, оның тағдыры деген ұғымдар адыра ... ... ... жеке ... ... ... әр елде, әр кезеңде түрлі сипатта болды. Мысалы, ... ... ... ... ... ... 1-бабында деп көрсетілген. Бул барлық адамдардың құқықтары тең ... ... ... сөз. Дәл ... ... ... дінінде де бар және онда деп тұжырымдалады.
Ерте кезде адам және азамат құқықтарын теңестіретін демократиялық көзқарастың деңгейі ... ... рас. ... ... өз ... ... ... соғыстан кейін, дәлірек айтқанда 1948 жылы берді. Өйткені, дәл осы жылы БҰҰ өзінің қабылдаған еді. Бұл құжат дамушы ... үшін адам ... ... ... ... ... негізгі заң актілерінің бірі болды.
Енді құқықтық мемлекет құруға бет алған ... ... неге көп, оның ... неде ... ... ... ... одағы ыдырағаннан кейін басқа одақтас республикалар сияқты Қазақстанда да жұмыссыздар саны көбейді. Бұған зауыт, фабрикалардың ... ... ... ... ... ... себеп болды. Әсіресе, республика заңдарын орындамау жауапсыздық пен құқықтық сауатсыздықты ... ... ... ... ... экономикалық-әлеуметтік жағдайларды қамти отырып, Құқықтық мемлекетті жеделдете құруға мұрындық болатын заңдық құжат ... ... ... ... ... ... мен ... беру жас ұрпақ үшін халықтық іс бояуы шарт. Бұл отбасындағы ата-анадан бастап, мемлекетке ... ... ... ... жұмыстардың бірі болып есептелуі тиіс.
Бүгінгі таңда мектеп алдыңда тұрған міндеттердің бірі -- ... ... ... ... ... ... енгізу. Мұның мәнісі әрбір оқушының құқықтық санасын қалыптастыру мен жауапкершілігін нығайтудың тиімді жолдары мен тәсілдерін қолдануда. Оқушыларға құқықтық тәрбие беру үшін ең ... ... ... ... 1995 жылы 30 ... ... ... мазмұнымен жыл бойына түбегейлі таныстыру қажет. Құқықтық сана -- қоғамдық сананың құрамдас бөлігі, ал құқық ... ... ... ... ... ұйымдасып, өмір сүруін қамтамасыз ететін күшті құрал.
Жастар мен жасөспірімдердің құқығын қорғау, оларға тәлім тәрбие беру жөнінде бірнеше заң қабылданғанымен күнделікті ... ... да ... ... іске ... ... ... жылдары патриотизм мен отан сүйгіштік рухынан айырылып қалған жастар қауымы арасында қылмыстың қаулап өсуі үлкен алаңдаушылық туғызып ... ... оның ... себебін бір ауыз сөзбен түсіндіріп беру қиын мәселе [2].
Жасөспірімдер арасындағы құқық бұзушылық отбасы, ошақ қасындағы тентектіктен асып түсіп, кісі өлтіру, әйел ... ... ауыр ... ... ашықтан ашық адам тонау, есірткі заттарын сақтау тәрізді қылмыскерлермен жасалынатын ауыр қылмыстарға ... ... Жаза ... жасөспірімдерді жаппай жазалай берудің асқынып кеткені соншалық көзінде. Егер тәлім тәрбие мен қылмыстың алдын алу шаралары талапқа сай жүргізіліп, ... ... бет ... көк әрім ... ... мен ... ... ажыратылып түсіндірілсе, жазалау біржақты сипат алмаған да ... еді. Амал ... ... ... ... ... тыс қалдыру, білім ошақтарының қит етіп, қия басқан тәртібі "қиын" баланың жауапкершілігін құқық қорғау органдарына ысырып ... ... ... ... жеткізіп отыр. Басқа басқа сол түзелуі күрделі деп ... ... ... алып отырған жетімханалармен, ақтау орталықтарындағы қауырт жұмыстың тізгінін ең алдымен құқық қорғау органдарының өкілдері емес, ұстаздар қауымы ұстауы тиіс емес пе? ... ... ... отбасыларынан шыққан сан жетпес баланың есепке алынуының өзі ... ... ... ... мен ... ... ... немесе керісінше ата-аналар қауымының білім ошақтарын жазғырып, жасөспірімдер тағдырын әрі ... бері ... ... ... ... орын алып ... ... екендігін еске салады.
Мамандардың пікірлеріне сүйенсек, көптеген балалармен жасалынатын қылмыстардың дені әдетте ұсақ-түйек әрекеттерден аспай жатады. Алайда жеңіл желпі жазалармен ... ... ... ... түпкі нүктесі қазыларымыз кесетін қатал үкіммен аяқталып жатады. Сол себептен де "Сорос-Қазақстан" қайырымдылық қоры жасөспірімдер мен жасы кәмелетке толмағандардың құқығын ... ... ... ... ... жобасын тәжірибеге енгізуді алғашқылардың бірі болып батыл қолға алуда. Жаңа жобаның бұл ... ... ... ... ... түйінін шешіп, құқық қорғау органдарының қысым, қиянатына ұшырайтын жасөспірімдердің құқығын қорғау ісіне ... ... ... зор болмақ. Жаңа жоба қазірдің өзінде кейбір аудандарында сынақ ретінде қолданылып, ... ... ... ... ... процесі барысында жасөспірімдер құқығын бұзуға жол бермейтін тиімділігін көрсетіп отыр. Тек оның қисапсыз ... ... ... ғана ... ... ... ол жастарымыздың бойындағы отаншылдық сезімін оятудан аулақ жатқан, бар болғаны тәртіп бұзып, қылмыс жасаған жасөспірімдер ... ... ... ... жоба ... ... алды кісі ... адам тонаса, соңы күн көріс үшін қыз балалардың тәнін зорлықпен ... ... ... бұл да өз ... ... қасіреті. Қазір Алматыдағы Абай мен Саин көшелерінің қиылысында былайғы жұрт "балалар бұрышы" деп атап ... ... ... ... ... бар ... ... біреу білсе де біреу білмес. Айтуға ауыр болса да ақиқаты осындай. Қызметінің құны 200-300 ... ... ... жезөкшелердің негізгі дені әке-шешелері маскүнемдікке салынып, ынтымағы бұзылған отбасыларынан шыққан адамдардың қианат істері. Рас, Қылмыстық кодекстің 137-бабында балаларына дұрыс тәлім-тәрбие ... ... үшін ... ... ... Онда да бұл ... ... парызын аяқ асты етіп, адамдық қалыптан жұрдай ... ... ғана ... ... ... ... ... биылдың өзінде жоғарыдағы баппен 47 адам жауапкершілікке тартылып, ата-аналық құқығынан айырылыпты. Десек те көптеген ... ... ... аса ... бұл ... ... өне бойы ... түсе бермейтін "өлі" жауапкершіліктің бір түріне жатқызады. Олай ... қай бала өз әке ... ... ... ... арыздана береді дейсің. Кейде қарап отырып, тұрмыстық ахуал өз үстемдігін жургізіп отырған мына ... адам ... гөрі ақша ... ... ме деп те ... ... бүгініміз бен ертеңімізді жалғастырып жататын ұрпақ тағдыры бәрінен де жоғары ... тиіс емес пе? ... ... жастар мен балалардың мүддесі мен құқығын қорғауды қамтамасыз ететін заңдарымыз да аз емес. Алайда олардағы қарастырылған мәселелердің көп жағдайда түпкі ... ... ... ... қалатындығында жоғарыдағы шешімін күтіп отырған түйткілді мәселелердің түйіні жатқандығын жоққа шығаруға болмайды. 2002 ... 1 ... ... жаңа заң өз ... ... Осы ... ... балалардың құқығы мен мүддесін қорғауды қамтамасыз ету, оларды қорлауға жол бермеу мемлекеттік саясаттың ... ... ... ашып ... ... те заң ... ... пен күн көрістің ауырлығы үстемдік құрып тұрған тіршілікте толық жүзеге аса қоятынына ... көп. ... жас ... қорлау мен аяусыз ұрып, соғу, тіпті өлім жағдайына душар ету деректері әлі де көптеген жерлерде сол ... ... ... ... ... қатыгездікке үйрететін де қоғам мен отбасындағы осындай көлеңкелі жағдайлар болып отыр [3]. ... 23 ... 2002 жылы ... ... ... қоғамдағы толымды өмірге даярлау, олардың қоғамдық мәні бар және ... ... ... ... ... жалпы адамзатқа тән құндылықтары негізінде оларды жоғары имандылық қасиеттерге, елжандылық пен азаматтыққа тәрбиелеу, олардың бойында ұлттық ... ... ... басымдығына сүйеніп, баланың Қазақстан Республикасының Конституциясында кепілдік берілген негізгі құқықтары мен ... іске ... ... ... ... реттейтің заң қабылдады.
Қазақстан Республикасының балалар мүддесін көздейтін мемлекеттік саясатының мақсаттары:
- балалардың құқықтары мен заңды мүдделерін қамтамасыз ету, ... ... жол ... құқықтары мен заңды мудделерінің негізгі кепілдіктерін нығайту, сондай-ақ құқықтары бұзылған жағдайларда оларды қалпына келтіру;
- бала құқықтары ... ... ... ... баланың құқықтары мен заңды мүдделерін қорғау жөніндегі тиісті органдар мен ... ... ... дене бітімі, интеллектуалдық, рухани және имандылық тұрғысынан дамуына, олардың бойында елжандылық азаматтық және ... ... ... ... баланың жеке адами тұлғасының қоғам мүддесі, мемлекет халықтарының ... ... және ... ... ... қол ... үшін мүмкіндіктерін ашуға жәрдемдесу;
- кәмелетке толмағандардын құқықтық санасы мен құқықтық мәдениет қалыптастыру жөніндегі нысаналы ... ... ету ... ... ... ... ... саясат мемлекеттік органдар қызметінің басым саласы болып табылады және:
- баланың құқықтарын заң тұрғысынан қамтамасыз етуге:
- балаларға ... ... ... ... ... ... ... қоғамда толымды өмір сүруге дайындауды қамтамасыз ету мақсатында ... ... ... аймақтық ерекшеліктерді ескере отырып, балалардың өмірін жақсартуға бағытталған мемлекеттік ең ... ... ... ... және ... баланың құқықтары мен заңды мүдделерін бұзғаны, оған зиян келтіргені үшін лауазымды тұлғалардың, азаматтардың жауаптылығына;
- баланың ... мен ... ... қорғау жөніндегі функцияларды жүзеге асыратын қоғамдық бірлестіктер мен өзге де ұйымдары ... ... ... ... пен ... дәріптейтін, адамның қадір-қасиетін қорлайтын, отбасына және балаларға зиянды әсер ететін және ... ... ... ететін бұқаралық ақпарат құралдарын, әдебиетті, ойын-сауык және басқа іс-шараларды пайдалану заң бойынша қудаланады.
Баланы жезөкшелікпен айналысуға тартқандарға, ... ... ... ... ... ... басылымдарын, кино немесе бейнематериалдарды, порнографиялық сипаттағы және ... ... өзге де ... ... ... ... сатқандарға Қазақстан Республикасының заң актілерінде көзделген тәртіппен жауаптылық белгіленеді [4].
Баланы соғыс қимылдарына, қарулы жанжалдарға тартуға, балалардың әскерилендірілген құрамаларын ... ... ... ... ... және ... міндеттемелерге сәйкес, орындалу мақсаттарына, нысандары мен әдістеріне қарамастан, балаларды заңсыз алып кетудің, ұрлап ... ... ... ... ... ... ... мен зайыбын асыраудан әдейі жалтарудың алдын алу мен ... кесу ... ... қолданады.
Қазақстан Республикасының заңдарында кәмелетке толмағандардың дербес азаматтык, неке-отбасылық, еңбек және өзге де құқықтық қатынастарға түсу және өз ... мен ... ... ... көзделген жағдайларды қоспағанда, он төрттен он сегіз жасқа дейінгі кәмелетке ... ... және ... ... ... ... ... өкілдері қорғайды.
Ата-анасының қамқорлығынсыз қалған балаға өкілдік ету мен оның құқықтарын және заңмен қорғалатын мүдделерін қорғау ... ... ... немесе балалардың құқықтарын қорғау жөніндегі функцияны жүзеге асырушы ұйымға орналастырғанға дейін қорғаншылық және қамқоршылық органына жүктеледі. Балалардың ... және ... ... ... қорғауды өкілеттіктеріне сәйкес мемлекеттік органдар асырады.
Ата-аналар (олардың орнындағы адамдар) сондай-ақ балаға білім беру, оны тәрбиелеу, дамыту, оның денсаулығын ... оны ... ... мен оған ... ... көрсету оның әлеуметтік бейімделуіне, әлеуметтік оңалуына жәрдемдесу жөніндегі іс-шараларды және (немесе) ол қатысатын іс-шараларды ... ... ... ... ... ... белгілінген тәртіпте, баланың денсаулығына, мүлкіне келтірілген зиянды, сондай-ақ моральдық ... өтеу ... ... ... ... жүгінуге құқылы.
Ата-анасы және басқа да заңды өкілдері ата-аналық құқықтарын жүзеге асырған кезде баланың дене және психикалық денсаулығына, оның ... ... зиян ... ... ... Баланы тәрбиелеу тәсілдерінде баланың адамдық қадір-қасиетіне менсінбей, қатал, дүрекі қарау, оны қорлау немесе қанау болмауға ... ... ... балаларға қамқорлық жасау, оларды асырау мен оқыту -- мемлекеттің, қоғамның абыройлы міндеті. Олар қамқорлықсыз қалғандарды қанатының ... ... ... мен қорғаншылар тағайындайды. Қамқоршылық пен қорғаншылық балалардың өздері өз құқықтарын қорғай алмайтын, өз міндеттерін орындай алмайтын балғандықтан балаларды тәрбиелеу, ... ... ... ... үшін ... Қамқоршылық 15 жасқа дейінгі балаларға, ал қорғаншылық - 15 жас пен 18 жас ... ...
1.2 ... және ... ... ... дамуы және оларға дұрыс тәрбие беру шарттары
Біздің елімізде балаларды ... мен ... -- тек ... қана ... сонымен бірге белгілі бір деңгейде Қазақстан Республикасы заңдары бойынша балалардың орта ... алуы ... ... ... ... ... ... ету, қажетті жағдай туғызу ата-аналардың міндеті болып табылады. Ата-аналар балаларын мемлекеттік мектептермен бірге жеке мектептерде де оқытуға құқылы.
Жеке адам да, ... ... ... те (саяси, діни және өзге) алдарына нәсілдік, ұлттық, әлеуметтік діни теңсіздіктер көздейтін міндеттер қойып, осы мақсатта жұмыс жүргізе алмайды. Басқаша ... ... және ... ... әдет-ғұрыпты, дәстүрді күлкі етуге, қорлауға болмайды. Әр ұлттың ішкі өз әдет-ғұрпы, дәстүрі өзіне жақын. Сонымен бірге кез келген ... ... ... өмір ... ... да ... ұлттардың өкілдерімен бірге өмір сүреді. Мұндай жағдайда баланы тек басқаларынан басым болатын ұлттық қағида, дәстүр рухында ғана тәрбиелеу, әрине, ... ... ... ... ... ... қызмет етуіне, бірге өмір сүруіне игі әсер етпейді. Ондаған жылдар бойы бір ... ... өмір ... ... ... украиндар, өзбектер, немістер, татарлар, корейлер және басқалары қалыптастырған жалпы халықтық дәстүрлер, әдет-ғұрыптар аз емес. Енді дербес өмір сүру ... олар одан да ... ... ие болуда, тіпті, Конституцияға сәйкес, Қазақстанның барлық азаматтары -- бір, біртұтас халық.
Балаларын ... ... ... ... ... ... ... Кәмелетке толмауына, қабілетінің толық жетілмеуіне байланысты балалар өз мүдделерін қорғай алмайды. Ата-аналар, біріншіден, өз ... ... ... ... Мұндай құқықтың қатарына мүліктік, жеке және басқалай құқықтар жатады. Екіншісіне, балалардың заңды мүдделері ... ... атап ... нәтижесінде балада белгілі бір құқықтар, мысалы мұралыққа құқық пайда болуы мүмкін, фактілерді белгілеу құқықтары жатады. ... мен ... ... ... ... ... күресте көрінеді. Ата-аналар өз балаларының заңды өкілдері болып табылады. Ол ... ... бір ... ... қорғаншылық және қамқоршылық органдарымен тағайындалуы мумкін қамқоршы мен қорғаншыдан ерекшеленеді.
Әке мен ана тең ... ... ... де ... ... балаларының заңды өкілдері болып табылады.
Ата-аналардың өздерінің балаларына қатысты табиғи міндеттерін саналы түрде сезінбеуі немесе оларды немқұрайлы орындауы мүмкін. ... ... ... ... ... ... жиі кезедеседі. Әрине, өз балаларының тәрбиесіне немқұрайлы қараудан, ең алдымен, ата-аналардың өздері зардап шегеді. Балалардың ... ... ... ... жиі таяқ жейді. Бірақ, тәрбиесіздік құқық бұзуға колайлы жағдай ... ... ... ... ... ... зиян ... Сондықтан өзінің борышын өтемейтін ата-аналарға қатысты заң ыкпал ету шараларын көздейді. Ерекше жағдайларда ата-аналар (ңемесе олардың біреуі) өздерінің ... ... ... ... деп нені ... Оған, біріншіден, өзінің тәрбие жөніндегі міндетін орындаудан ... ... ... келеңсіз жәйт ата-аналар адамгершілік тәрбиесіне мән бермеген, балаларының қалыпты өсуіне, ... және ... ... ... жағдай жасамаған жағдайда туады. Екінші бір келеңсіз жәйт, ата-аналық ... ... ... ... ... ... оқуға қатысуға, сабаққа дайындалуға кедергі қояды, балаға зиянды басқа да әрекеттермен оларды білімнен қол үзуге мәжбүр етеді. ... ... ... ... ... қарауы: ылғи да сабауы, қорқытуы, тамақ бермей қоюы, үйден куып жіберуі, баланың намысына тиюі және т.б. қиянат жасауы мүмкін. Төртіншіден, ... ... ... жүгенсіз, қоғамға жат қылықтарымен балаларына кері ықпал етуі мүмкін. Бесіншіден, егер ... ... ... ... немесе нашақорлар болса олар ата-аналық құқықтан айырылады [5].
Жасөспірімдер мен кәмелетке толмағандарға заман талабына сай, тәрбие беріп, оларды патриоттық рухта тәрбиелеу ... орын алып ... ... үлкен бір шоғыры осындай. Соған қарамастан кейбір аудандар мен қалалардағы әкімшіліктер, құқық ... ... ... жұмыс жүргізіп, тізгіні босап қеткен тәлім-тәрбиенің тиімді жолдарын іздестірумен келеді. Қазір республикамыздың көптеген жерінде қалаларында әрбір білім ошағына учаскелік ... ... ... ... жайып отыр. Ондағы негізгі мақсаттың өзі жасөспірімдер арасындағы қылмысты ... және ... алу ... ... ... ниет еді. Әрине, дәл қазір оның түпкі нәтижесі туралы кесіп-пішіп пікір айтудың өзі де асығыстық болар. Дегенмен де осы әдісті ... ... ... ... ... тиімділігі бола қояр ма екен деген де сауалдың алдымызды кесе көлденендеп жатып алатыны рас. ... ... ... ... өкілінің ішкі жан дүниесі мен балалармен қарым-қатынас жасаудағы ... ... одан не ... Әлде бұл ... полиция киімін киінген адамнан мектеп оқушылары жасқанып ... ... ... туындаған шара ма? Онда бұл кәмелетке толмағандар мен ... ... ... ... ... ... ... бекіту жасөспірімдер арасындағы қылмыстың алдын алу шараларына кеп ... ... деп ... Таразы басын тең тартатын екі пікірдің де түп ... ... ... ... учаскелік инспектор тек полиция өкілі ғана емес, кез-келген бүлдіршінмен ортақ тіл табыса білетін ... әрі ... ... деген игі тілекпен ұштасып жатыр еді. Ондай болса,жастар тәрбиесіндегі жан ... ... ... осал ... өзі де осы емес пе? Бір ... айтқанда, жастармен қоян қолтық жұмыс істейтін учаскелік инспектор біздің ойымыздағыдай мектеп басшылары мен төменгі буынның арасын ... ... ... алатындай тұлға болса барша жұртты ойлаңдырып отырған ... орны ... емес пе? ... ... ішкі ... ... ... кәмелетке толмағандармен жұмыс жүргізетін инспекциялардың тәртіп бұзған жасөспірімді есепке алып, мүмкіндігі келгенінше жазалауға бейім тұратын іс-тәсілі өзгермейінше бұл ... онды ... ... деп ... өзі ... Құқық қорғау органдары өкілдерінің пікіріне сүйенсек, кәмелетке толмағандармен жұмыс істейтін инспекция қызметіне уақытша тыныс алып, есегін орын деп келетін кездейсоқ ... аз ... ... істі өмірде ондай мамандардың ойға алған осы мақсаты орындалып та жатада. Қашан да ... ... ... ... ... ... инспекциялардағы жұмыстың тар шеңберде тұйықталынып, ондағылардың жастарға жанашырлық жасаудың орнына жазалауға даяр тұратындығының бір астарында жаңа ... ... мен ... ... әсері тәрізді объективті себептерде бар. Инспекция мамандарының уақыт шабысынан артта қалып, жаттанды ізбен кетуіне оларға балалармен тиімді жұмыс ... ... ... ... көмектің көрсетілмейтіндігі де теріс әсерін тигізуде. Бүгінгі жасөспірімдердің төлім-тәрбие жұмыстарынан ерекше орын алатын мұндай маңызды мәселені Ішкі істер ... мен ... және ... министрлігінің мамандары ғылыми тұрғыдан талдай отырып, жарыққа шығарса кемшіліктердің кем-кетігін толтыруға, қолайлы ... ... еді. ... себептердің салдарынан тәлім-тәрбие жұмыстары кенжелеп, құқықтық сауаттылығы төмен жасөспірімдердің адам жаны түршігерлік ауыр қылмыстарға баратындығын кейбір ... бала ... ... қарап, жаттанды тәсілмен жұмыс істейтіндігіне сындарлы сындар айтты. Мұндай қағазбастылықтан көптеген қалалық, аудандық әкімшіліктердің жаныңдағы жасөспірімдердің құқығын қорғаумен айналысатын ... да ... ... ... ... бұдан комиссия жұмысы жолға койылып, ондағылар республика деңгейінде шешуді қажет ететін проблемаларды орағытып ... өз ... ... жол ... ... дегенге иланғың келмейді. Өйткені, қылмыстың өсуіне бірден бір түрткі болып ... ... ... ... ... ... көтерілмейінше жасөспірімдер арасындағы тәлім-тәрбие жұмыстарының дәл осылайша көз алдайтын жалған ақпарлардың жетегінде кететіндігі ешқандай да күмән тудырмайды. ... ... ... ... ... ... алқалы жиындар дүбірінің алысқа жете алмай, алқынып орта жолда қалатындығының бір төркіні де нақ осында. Көптеген заңдарымызда қоғамымыздағы ... ... ... ... отырған осындай ахуалы ескерілмегендіктен олардың негізгі тетіктері қозғалысқа енбей ... ... ... ... 10 күні ... ... заңы ... көрді. Осы заңда кәмелетке толмағандар арасында темекіні насихаттауға және сатуға тыйым салған бірқатар баптар бар. Ал енді ... ... ... ... ... ... ... отырған шетелдік кәсіпорындар теледидарлар мен ақпарат құралдарының беттеріңде өз өнімдерін насихаттап, жарнамаларын қыздырып жатқанда жоғарынағы ... ... өз ... ... ... сену ... Әрі-беріден соң кез-келген кәмелетке толмаған жасқа кедергісіз ... ... ... ... ... ... шын ... тосқауыл қойып жатқан кім бар. Осының барлығы да жасөспірімдер арасындағы қылмыстың алдың алу шараларын уыстан ... ... ... Құқық қорғау органдарының өкілдерін былай қойғанда, жас ұрпақты жақсы әдеттерге үйретіп, жамандықтан жирендіретін ұстаздар қауымының өзі тәртібі нашар қиын балалардан ... ... ... ... салып, оларды арнаулы мектептерге жібергісі келіп тұрады. Яғни, көптеген мұғалімдердің ондай оқушылармен ортақ тіл табысып, жұмыс істегісі келмейді. Қит ... ... ... ... ... ... қара ... басып қоюдың бір тәркіні мұғалімдер мен инспекторлардың шығармашылықпен жұмыс істей білмейтін біліксіздігінде жатса, екінші бір ұшы ... ... ... ... пен ... ... ... балаларға тән тентектік пен бұзақылық ұғымдарының аражігі ажыратылып көрсетілмегенінде деп есептейміз. Рас, екі кодексте де кәмелетке толмағандар арасындағы ... ... алу ... ... орын ... Бірақ олар жоғарыдағыдай себептерге байланысты орындалмай, ылғи да тасада қалып қояды. Сондықтан да сәл ғана ... ... ... ... ... деп ... ... жұмыс істеп жатқан жазалау механизмінің тісіне ілігіп кетеді. ... жан ... әлі ... ... жасөспірімді бүкіл құрбы-құрдастары алдыңдағы сенімінен айырып, оның келешекке деген көзқарасын сендіреміз [6].
Сондықтан да жастардың тәлім-тәрбиесіне жұмсалынатын ... ... ... ең ... мемлекеттің өзі көтеріп алуға тиіс деп ойлаймыз. Ата ... ... ... ... адам және оның ... ... иманды сөз де осыған саяды. Сонда мүмкіншілігі есептелінбестен әрдайым жергілікті бюджеттің мойныңа іліне салынатын бұл істе ала-құлалық орын ... ... ... ... ... бойынша біркелкі әркендер еді. Ал дәл қазіргі жағдайда ол ... ... қуат ... ... ... жүргізіліп, стихиялық, сипат алуда.
Жастар тәрбиесін қашан да жауапты іс деп ұрандатып ... Ал оның ... ... мен ... қалған қомақты проблемалары осындай.
Соңғы кездері қылмыс жасаушылардың жас деңгейі жасарып барады деген сөз мерзімді ... кең етек алып бара ... ... ... соң ... мәселе төңірегінде ой қозғамау ешбір мүмкін емес. Өйткені, қылмыстың жасаруы ең алдымен Қазақстан, сосын қазақ ұлты үшін ең ... ... ... оның ... біз ... іздемей, өзіміздің отбасымыздан қарастырғанымыз жөн. Өнер адамдары ортасында деген қанатты қағида бар. Егер соны тарата ... заң ... яғни ... ... ... ... ... онда тәрбие отбасынан, одан да әрі терең кетсек, ананың құрсағынан басталуы тиіс. Бірақ, біз әңгімені бер жағы ... ... деп ... Сондықтан да соңғы жылдары республикамызда жүргізілген социологиялық зертте-улерге орай ... ... ... 72,2 пайызы , деп жауап берсе, ал 24,4 пайызы десе, қалған 1,8 пайызы ... ... ... айтқан. 1 пайызы болса мүлдем жауап бермеген. Міне, осының өзінен-ақ қылмыс әлеміндегі жасөспірімдердің алатын орның екшелеуге келгенде ... ... ... анық байқауға болады емес пе.
Жалпы, адам жақсы-жаманды отбасынан біліп, оның ... ... ... ... да, ... адамға, қоғамға, еңбекке, мемлекет пен ұлтқа, соның ... ... ана ... ... ... ... көрсеткен үлгісіне қарай қалыптасады. Олардың әрбір жасаған теріс қылықтары ешуақытта да із-түзсіз қалмай баланың бойынан кәрініс табады. Мысалы, егер әке ... үйге ... зат ... байқаса, оны ол да бек қайталауы мүмкін. Мұндай жағдайда тәрбие жөніндегі сөз бос әурешілік ... ... ... да ... ... ... ... отбасының ажырасуының бала өмірінде алатын криминогендік орны ерекше. Мысалы, ... 68 ... ... ... ... ... де, ... де болса, ал 32 пайызында әке-шешелерінің біреуі немесе екеуі де болмаған. Тіпті, оны айтасыз, олардың 19,4 ... ... ... ... егер ... ... біреуі болмаса, оның үстіне бала бірнешеу болса, олардың жүріс-тұрысын қадағалау, жалпы тәрбие беру мәселесі өте қиынға соғады. ... ... да, ... де ... ... ... ... дұрыс тәрбие беру мүмкін емес, бірақ соған қарамай, олардың келеңсіз мінез-қылықтары баланы қайткен күнде де ... етіп ... деу де ... шындыққа жанаса қоймайды. Мұндай жағдайда ең басты нәрсе, балаға деген көңіл, оны ... ... ішке ... ... жатсынып жақтырмай сыртқа тебудің рөлі ерекше. Кәмелетке толмағандардың істері жөніндегі инспекцияда ... ... 15 ... жуық ... ... көпшілігінде ата-аналарымен мейірімді байланыс болмаған. Соның салдарынан олардың зорлық-зомбылық, тіпті аш-көз пайдақорлық сипаттағы ... ... жол ... ... психологиялық-әлеуметтік зерттеудің нәтижелері ондай балалардың сол өзіміз айтып отырған қоршаған ортаға келеңсіз әсер ... ... ... ... орта ... ... бір жүргізілген социологиялық зерттеудің бір қыры -- деген сауалға төмендегідей жауаптар алынған. ... 7,5 ... ... ... ... туыстарының жасаған қылмысы әсер еткенін айтса, ал 14,1 пайызы отбасы ... ... ... ... тиек ... Үйдегі жанжал, көзге шөп салуға байланысты бұзылдым деушілердің көрсеткіші -- 2,3 пайыз, көшенің ықпалы тиді ... саны 73,6 ... ... отыр. Сұралғандардың 3,1 пайызы ғана әке-шешелерінің беделін сыйлап, келеңсіз ... ... ... ... ... ұстаздың беделін 2,3 пайызы ғана алға тартады. Осынау келтірілген цифрлардан ... ... ... ... отбасы тәрбиесі, сосын барып оларды қоршаған орта, араласқан қатар-құрбыларының кім ... ... ... ... ... ... үлгермеген жасөспірім өз әке-шешесінің мінез-құлқындағы жақсы-жаман қасиеттерді, сондай-ақ өзі араласып отырған ортадағы іс-әрекеттердің оғаштарын тез ... ... ... әсіресе жағымсыз жайлар бойға тез сіңеді. Қазақтың деуі де ... ... ... ... ... біз өзіміз ата-аналар, ұстаздар қолдан жасаймыз [8].
Осынау қиын да, ... ... өмір ... ... ... тыныс-тіршілігін жасаған қылмыстарына қарап пайымдасақ, олардың көбісінің отбасы, бала-бақша, мектеп секілді орындардан оң ... ... ... ... Олардың көпшілігінің өзінің ата-анасына мейірімсіз болып шығуының сыры сонда. Олар өздерін отбасы мүшесімін деп ... ... ... ... ... ... жасөспірім әлеуметтік-психологиялық оқшаулықта қалған.
Заң бұзушылықтың себептерін адамның өмір ... ... де ... жөн. ... ... ... қылмысқа баруы, алдымен оның тұрмыс-тіршілігі, кешкенкүн, сүрген өмірінен еш ... ... ... ... Оның ... алуының жолдары да сан алуан. Бір қызығы, қолдағы бар деректерге сүйенсек, сотталғандар отбасының 31 пайызы балаларын ... ... ... ... ... жағдайда да қауқарлары жетпеген, ал 20 пайызы балаларының қылмыстық ... ... ... одан ... ... еш ... ... Сұралғандардың 49 пайызы деген сауалға жауап берместен, үнсіз қалған. Бүдан жасалатын қорытынды, оларға отбасының оң ықпалы ... ... ... ... неге ... ... ... Тіпті, оны айтасыз, кейбір ата-ана үшін баласының қылмыстық жолға түскені жаңалық ... ... ... оны біле-тұра жасырып, ел-жұрттан ұят деген жалған намыстан аса алмай қалған. Міне, осының барлығы да бала тәрбиелеудегі қателіктер мен ... ... жол ... ... кейбір ата-ана аяқ астынан қарызға белшеден батып, дүние-мүлік, үй-жайын сатуға мәжбүр болады. Бұл -- ... ... ... ... осының өзі бала тәрбиелеудегі ата-ананың рөліне ерекше ықпал ететіні тағы анық. Осы түста айта кететін жай, заңда тұрғын үйге ... ... ... ... ... көрсетілмеген. Үйсіз-күйсіз қалған жасөспірім балалар үйінетапсырылады. Кейін, ол есейген соң қайда ... ... ... ... ... Сол ... ... басына түскен оқиғаларын жазып әкімшілік орындарына жолдаған хаттары да жауапсыз ... ... ... да заңға өзгертулер мен толықтырулар енгізіп, онда балалардың тұрғын үйге деген құқығы анық та нақты көрсету керек. Бұл ... ... ... ... ... тағы бір ... пайдакүнемдік-зорлық сипаттағы қылмыстарды жасау себептерінің бірі -- мектеп тәрбиесіндегі кемшіліктер. Сондықтан да қылмыстылық пен ... ... және ... арасындағы байланыстарды ешуақытта бөле-жара қарамай, оларды бір мақсаттағы негізде жүйелі жолға қою керек. ... ... ... адамның өнегелік, құқықтық, мәдени деңгейінің жоғарғы көрсеткіші емес ... де ... ... ... ... де білім бермедін деп кінәлай беруге де болмас. Бірақ, ол ... яғни ... ... ... ... ... деген ойшыл-заңгер бір кезде: деп жазуының өзінде де осынау ойдың ... бар. Енді бір ... ... ... ... ... ... байланысты жоғалтқан, олардың балаларын оқытып жүрген ұстаздармен, жалпы педагогиқамен шаруасы жоқ, көптеген ... ... ... ... ұдайы жанжалдасып, олардың айтқандарына құлақ аспайды да. Олар деп санайды. Яғни, ата-аналар жиналысына шақырғанға келмейді, ... ... ... ... ... жүгінсек, 5- сынып оқушыларының сауал қойылған 100 ата-анасының 32-сі мектептің қайда ... ... ал 36-сы өз ... оқып ... ... ... танымайды екен. Баланың мектепте ан азды-көпті оң өнегесі отбасында қолдау таппастан, қайта оның, ... ... ... Сонымен, кәмелетке толмаған қылмыскерлер тобындағы мектеп оқушылары мен студенттер үлесі аз (2,5 есе), ал КТУ ... ... ... ... ... жоғары, (ол да 2,5 еседей). Бұл мәліметтердің отбасымен байланысы бар екендігі сөзсіз, оны КТУ ... және ... ... ... берген отбасынан шыққан жұмыссыз жастардың арасындағы қылмыстылықтың деңгейі көрсетіп тұр. Мұның барлығын ... ... ... ... ... ... ... отбасы және мектеп, жоғары оқу орындарының қоғамдағы алатын орның аңғарту.
Қазіргі кезде тағы бір көпшілікті аландатып жүрген жай, ... қала мен ... ... ... ... жасарып жатқандығы. Тіпті, кейбір ата-аналар қаланы қылмыс жасаудың ыңғайлы орталығы десе, ал ... ... алыс ... ... ... ... және қоғамдық ықпал, әрине қалада және ауылдық ... ... ... олар ... маңызы бар мінез-құлыққа, оның ішінде қылмыстылыққа бірдей ықпал жасайды. Бұл жерде әңгіме қаладағы әлеуметтік ... ... ... ... болып отыр. Қаладағы қылмыстылықтың, ауылдық қалыптан өсе келе ... ... ... ... көз жеткізу. Егер бір қаланы алып қарастырсақ, әр ... ... саны мен ... ... саны ... бір шектен аспайды. Сондықтан да ... ... ... байланысын сипаттайтын салыстырмалы деректер алу үшін зерттеу жүргізу бекершілік.
Қала халқының саны ауыл адамдарының саныңан асатын аймақтарда кәмелетке толмағандар көбірек ... ... ... ... ... қаладажасалынады. Сондықтан да кәмелетке толмаған балалардың қылмыстылығының қоғамдық алдың алу шараларын жүргізгенде аталған жағдайларды ескерген жөн. ... ... ... ... аударғандар арасында қылмыс жасаушылар басым, олардың көпшілігі адамның жеке басына қарсы ауыр қылмыс жасағандар. Ауыл тұрғындарының әлеуметтік-тұрмыстық ... ... ... ... ... да бір ... ... алмауы жеке адамның тұтынушылық қабілетімен оны қанағаттандыру мүмкіндігі арасында ... ... ... ... ... ... жастардың қылмысқа баруына ықпал етпей қоймайды. Адамның мінез-құлқын тежейтін немесе оған бағдар ... ... ... (кәсіптік, отбасы, басқада) қаладада, ауылда да жоқ. Тіпті, азайған десе де болады. ... ... ... ... ... ... Сондықтан да әлеуметтік бақылауға алынуға тиісті адамдар қазіргі кезде, ... ... ... ісі жоқ ... ... тыс қалған. Сондықтан да болар, тонау және қарақшылықпен шабуыл жасағаны үшін сотталған қала ... ... ... ... Қала ... сайын халықтың құрамы да өзгереді, содан келеді де қылмыс түрі кебейеді. Көші-қон процесінің есебінен қала халқының көбеюі, ... ... ... ... ... ... тапшылығына, тағы да басқа қиындықтарға әкеп соғады. Содан келеді де әлеуметтік-тұрмыстық жағдай шиеленісіп, зорлық-зомбылық сипатындағы ... ... ... ... ... келіп түйетін қорытынды, біріншіден, қылмысқа әсер ететін демографиялық құрам, яғни адамдардың жыныс, жас құрамы, сотталғандар саны, өндірістік күштердің дамуына ... ... ... ... адамдар мен жаңа келгендердің ара салмағы әсер етеді, екіншіден, әкономиқалық, ... ... ... қала ерекшелігі де ықпал етпей қоймайды. Үшіншіден, жаңа тұрғызылып жатқан және әкономиқасы ... есіп ... ... ... ... ... және ... қиыншылықтармен, тіпті көшіп-қонудағы тәртіптің жоқтығына байланысты. Төртіншіден, қаланың әлеуметтік-әкономиқалық аспектісі. Олардың көп салалылығы немесе бір бағыттылығы да қылмыстың жасаруына ... ... ... ... ... ... негізгі себеп әрине адамның, оның ішінде жасөспірім тұлғасының қалыптасуына ықпал ... ... ... Өз ... барлық жақсы-жаман қасиетті кәмелетке толмаған жас күнделікті өмір шындығынан алады. Оның ... ... және ... ... оны ... ... ... болуға душар етеді. Егер ата-анасы (қалада немесе ауылда болсын) сотталып ... ... ... ... ... ынтымақтастығы болмаса, бала тәрбиесіндегі кемшіл тұстар күрделене түсуде.
Отбасына және ... ... ... ... ... және жеке құрамдарының саралануы
2.1. Отбасына және кәмелетке толмағандарға қарсы
қылмыстардың жалпы сипаттамасы
Қазақстан Републикасы Конституциясының 27-бабында: Неке мен ... ана мен әке және бала ... ... ... ... қамқорлық жасау және оларды тәрбиелеу - ата-ананың табиғи құқығы әрі парызы; Кәмелетке толған еңбекке қабілетті ... ... ... ... қамқорлық жасауға міндетті;-делінген. Бұл көрсетілген қағидалар халықаралық құқықтың осы мәселелер жөніндегі негізгі ережелеріне сәйкестендірілген. Адам ... ... 1948 ... Жалпыға бірдей Декларацияда, Азаматтық және саяси құқықтар туралы 1989 жылы 20 ... ... ... да балалардың азаматтық және саяси-әлеуметтік құқықтарының қорғалуына ерекше мән берілген. Қазақстан Республикасы да ... және ... ... ... ... ... ... қастерлей отырып, осы мәселелерге байланысты пайда болатын қоғамдық ... ... ... ... ... мән береді.
1997 жылы қабылданған жаңа Қылмыстық кодекстің Ерекше бөлімінің 2-тарауы отбасына және кәмелетке ... ... ... үшін ... ... Бұл ... осы тұрғыдағы қылмыстарға арналған нақты қылмыстардың мынадай ... ... ... ... ... ... іске тарту; кәмелетке толмаған адамды қоғамға қарсы іс-әрекеттержасауға тарту; ... ... ... ... баланы ауыстыру; бала асырап алу құпиясын жария ету; балаларын немесе еңбекке жарамсыз ата-анасын асырауға арналған қаражатты ... ... ... ... толмаған баланы тәрбиелеу жөніндегі міндеттерді орындамау; балалардың өмірі мен денсаулығының қауіпсіздігін қамтамасыз ету жөніндегі міндеттерді тиісінше орындамау; ... ... ... құқықтарын теріс пайдалану; еңбекке жарамсыз жұбайын (зайыбын) асыраудан әдейі жалтару. Осы ... ... ... ... ... мен балалардың арасындағы отбасылық қатынастар, сондай - ақ кәмелетке толмағандардың дене ... ... ... адамгершілік тұрғысынан дұрыс дамып, қалыптасу жағдайлары болып табылады. Неді осы топқа ... ... ... ... ... ... жасап өтейік.
Отбасы - некеден, туыстықтан, бала асырап алудан немесе балаларды тәрбиеге ... өзге де ... ... ... және ... емес жеке құқықтар мен міндеттерге байланысты және отбасы қатынастарын нығайту мен дамытуға жәрдемдесуге тиісті ... ... ал ... толмаған адам - заңда көрсетілген 18 ... ... ата - ... ... бала.
Отбасына және кәмелетке толмағандарға қарсы қылмыс деп отбасына және балалардың қандай да бір ... ... ... олардың адамгершілігі аяққа тапталатынын айтсақ. Олар қылмыстың объективтік жағы мен кінәнің ... ... ... ... дәрежесіне байланысты бір-бірінен ерекшеленіп, ажыратылады. Көрсетілегн сатыларды анықтау, қылмыс құрамын құрамайтын қасақана қылмыстық іс-әрекет жасаған ... ... ... ... үшін және оған жаза ... үшін өте қажет. Обасының және балалар жеке ... ... өз ... мен өз міндеттерімен ерекшеленеді. арналған заңда отбасы мен балалардың құқықтары, міндеттері және сондай-ақ жауапкершіліктері де айқын көрсетілген.
Әрбір баланың мүмкін ... ... өмір ... және ... ... ... ата-анасын білуге құқығы, олардың қамқорлығына құқығы, өзінің мүдделеріне қайшы келетін жағдайларды қоспағанда, олармен бірге тұруға құқығы бар.
Баланың өз ... ... оның ... ... ... жан-жақты өсіп-жетілуіне, оның адамдық қадір-қасиетінің құрметтелуіне құқығы бар.
Қамқоршылық он ... он ... ... ... ... ... сондай-ақ спиртті ішімдіктерге немесе есірткі заттарға салынуы салдарынан сот әрекет қабілеттілігі шектеулі деп таныған адамдарға ... ... ... өзінің құқықтарын өз бетінше жүзеге асыра алмайтын және міндеттерді орындай алмайтын кәмелетке толған ... ... ... арызы бойынша оларға қамқоршылық белгіленуі мүмкін.
Қорғаншы және қамқоршы органдар қорғаншылық пен ... ... ... адамның тұрғылықты жері бойынша қорғаншылық пен қамқоршылық белгілейді. Жекелеген жағдайларда қорғаншылық пен ... ... ... ... жері бойынша белгіленуі мүмкін.
Адамды әрекетке қабілетсіз немесе оның әрекет қабілеттілігі шектеулі деп тану туралы шешім заңды күшіне ... ... ... үш күн ... сот бұл ... оған ... және қамқоршылық белгілеу үшін сол адамның тұрғылықты жері бойынша қорғаншы және қамқоршы органға хабарлауға міндетті.
Адамға қорғаншылықты және қамқоршылықты белгілеу қажеттігі ... ... ... ... болған кезден бастап бір ай ішінде қорғаншылық және қамқоршылық белгіленеді.
Қорғаншы немесе қамқоршы тағайындауға мүдделі адамдар сот тәртібімен шағымдануы мүмкін.
Ата-ана құқықтарын ... ... ... ... ... ... Балалардың мүдделерін қамтамасыз ету олардың ата-аналары қамқорлығының негізгі мәні болуға тиіс.
Ата-ана құқықтарын ... ... ... ... ... дене және ... ... олардың адамгершілік жағынан дамуына зиян келтіруге құқығы жоқ. Балаларды тәрбиелеу әдістерінде адамның ... ... ... ... ... ... қорлау немесе қанау болмауға тиіс.
Ата-ана құқықтарын балалардың құқықтары мен мүдделеріне нұқсан келтіре отырып жүзеге асыратын ... ... ... ... ... береді.
2.2. Отбасына және кәмелетке толмағандарға қарсы бағытталған қылмыстар
Кәмелетке толмаған адам деп - ... ... ... ... кәмелеттік жасқа, яғни 18 жасқа толмаған және осы заңнамаға сәйкес өзі орналасуы тиіс мемлекетті дербес анықтауға құқығы жоқ ... ... ... ... ... іске тарту деп - 18-ге толмағандарды қылмыстың тікелей орындаушысы немесе өзге де көмектесушісі ... ... , ... ... ... бағытталған іс-әрекеттерді айтамыз.
Қылмыс жеке қылмыс құрамы ретінде қарастырылады:
* Кәмелетке толмаған адамды он сегiз ... ... ... қылмыстық iске тартуы - бес жылға дейiнгi мерзiмге бас бостандығынан айыруға жазаланады.
* ... ... не ... ... адамды тәрбиелеу жөнiндегi мiндеттер өзiне заңмен жүктелген өзге адам кәмелетке толмаған ... ... іске ... ... үш ... ... мерзiмге белгiлi бiр лауазымдарды атқару немесе белгiлi бiр қызметпен айналысу құқығынан айыра отырып немесе онсыз алты ... ... ... бас ... айыруға жазаланады.
Қылмыстың тікелей объектісі - кәмелетке толмағандардың бірқалыпты дамуы және ... ... ... беру шарттары болып табылады.
Қылмыстың жәбірленушісі - 18-ге толмаған адам, яғни кәмелетке толмағандар.
Қылмыс объективтік жағынан алғанда әр ... ... ... ... ... кәмелетке толмаған адамды қылмыстық іске тарту арқылы жүзеге асырылады.
Қылмыстық іске тартудың әдісі заңда тікелей көрсетілмеген, бірақ ол әртүрлі жолмен ... ... ... Бұл ... көбінесе психикалық әдістерді қолдану арқылы (қорқыту, уәде беру, алдау) немесе басқа да тәсілдерді қолдану ... ... ... ... ... қолданғанымен кәмелетке толмағандар қылмыстық іс-әрекетке баруға қарсылық білдірсе, онда ... іс - ... ... ... адамды қылмыстық іске тартуға оқталғандық ретінде саналады.
Қылмыс формальдық құрамға жатады. Және ол кәмелетке толмағандарды қылмысқа ... ... ... деп табылады.
Субъективтік жағынан қылмыс тек қана тікелей қасақаналықпен істеледі. Кінәлі адам әр түрлі тәсілдерді қолдана отырып жасы 18-ге ... ... анық ... ... іске ... ... біледі және соны жүзеге асыруды тілеп әр түрлі әрекет ... ... ниет және ... әртүрлі (кек алу, қызғаныш,пайдакүнемдік, басқа да зұлымдық ниеттер) ... ... ... ... - ... тура атап ... ... толмаған адамды қылмыстық іске тартқан жасы 18-ге толған адам. Кәмелетке ... ... ... бір ... толмаған адамды қылмыстық іске тартуы бұл қылмыс құрамына жатпайды.
Кәмелетке толмаған адамды қоғамға қарсы iс-әрекеттер жасауға тарту:
* ... ... ... ... ... ... не уытқұмарлыққа не спирттiк iшiмдiктердi ұдайы тұтынуға, не қаңғыбастықпен немесе қайыршылықпен ... ... - жүз ... ... екi жүз қырық сағатқа дейiнгi мерзiмге қоғамдық жұмыстарға тартуға, не бiр жылдан екi жылға дейiнгi мерзiмге түзеу жұмыстарына, не үш ... ... ... бас ... айыруға жазаланады.
* Ата-анасы, педагог не кәмелетке толмаған ... ... ... мiндеттер өзiне жүктелген өзге де адам жасаған нақ сол әрекет -үш жылға дейiнгi ... бас ... ... не үш ... дейiнгi мерзiмге белгiлi бiр лауазымдарды атқару немесе белгiлi бiр ... ... ... ... отырып немесе онсыз бес жылға дейiнгi мерзiмге бас бостандығынан айыруға жазаланады.
Криминологиялық зерттеудің нәтижесі көрсеткендей соңғы ... ... ... ... ... ... темекі тартуға және басқа да қоғамға қарсы іс-әрекеттер жасауға тарту фактілері өріс ала бастаған. Нәтижесінде жеткіншектердің ... әр ... ... ... меңдей түскен, бұл әрине, ертеңгі болашағымыз үшін аса қауіпті құбылыс.
Қылмыстың ... ... ... ... ... дене және адамгершілік тұрғысынан дұрыс дамып, тәрбиеленуі болып табылады.
Объективтік жағынан қылмыс кәмелетке толмаған адамды есеңгірететін заттарды тұтынуға не уытқұмарлыққа не ... ... ... ... не жезөкшелікпен, қаңғыбастықпен немесе қайыршылықпен айналысуға тарту арқылы сипатталады.
Кәмелетке толмаған адамды қоғамға қарсы іс-әрекеттер ... ... ... ... ... жатады және ол заңда көрсетілген әрекеттердің біреуін жасаған уақыттан бастап ... деп ... ... ... ... ... істеледі. Кінәлі адам кәмелетке толмаған адамды есірткілік немесе баска да есеңгірететін заттарды медициналық емес ... ... не ... ... ұдайы тұтынуға, не жезөкшелікпен, қаңғыбастыкпен немесе қайыршылықпен айналысуға (ұдайы болмаса) тартқанын сезеді және осы әрекетгерді ... ... ... ... ... салу - ... ... адамды белгілі келісімді аөы алып (ақшалй, заттай, қозғалатын немесе қозғалмайтын мүлік) басқаға беру, сату немесе сатып алу деп ...
* ... ... адамды сатып алу-сату немесе оған қатысты өзге де мәмiлелер жасасу, сол сияқты оны пайдалану не ... ... ... ... ... ... ... өзге де әрекеттер жасау - мүлкiн тәркiлеп немесе онсыз бес ... жетi ... ... ... бас бостандығынан айыруға жазаланады.
* Нақ сол ... а) ... ала сөз ... ... адамдар тобымен; б) бiрнеше рет; в) өмiр мен ... ... күш ... ... оны ... деп қорқыту арқылы; г) қару немесе қару ретiнде пайдаланылатын заттарды қолданып; д) екi ... одан да көп ... ... е) ... салу ... өзгедей пайдалану үшiн жәбiрленушiнiң органдарын немесе тiнiн алу мақсатында; ж) алдау немесе сенiмге қиянат ... ... з) адам ... ... ... ... и) кәмелетке толмаған ... ... ... ... ... ... өзге де iс-әрекеттер жасауға тарту мақсатында; к) жәбiрленушiнiң материалдық немесе өзге тәуелдiлiгiн пайдаланып жасалғанда - ... ... ... ... жетi ... он ... дейiнгi мерзiмге бас бостандығынан айыруға жазаланады.
Кәмелетке толмаған адамды саудаға салу үшін ... ... ... ... ... колданылған кылмыстық зандарда мүлдем көрсетілмеген еді. Қазақ жерінде мұндай құбылыс Кеңес өкіметі орныққанға дейін мүлдем болмаған. Қазіргі жағдайда кейбір ... ... ... ... "товар" ретінде пайдаланылып, қылмыскерлерге пайда табудың көзіне айналды. Дүние жүзінде орын алып отырған осындай келеңсіз ... ... ... ... ... кодексінің 133-бабында осы тұрғыдағы іс-әрекетке кылмыстық жауаптылық ... ... ... -- кәмелетке толмағандардың мүддесі, олардың дұрыс даму, ... ... алу, ... ... ... ... ... толмаған адамды сатып алу не кәмелетке толмаған адамға қатысты оны біреуге беру немесе оны иемдену түрінде өзге мәмілелер жасау арқылы ... ... ... қылмыс -- кәмелетке толмағандарды саудаға салу тек қана ... ... ... Бұл жерде осы кылмысты істеуге кінәлі болып адамды сатқан және сатып алған жақтар, сондай-ақ осындай ... ... өзге де ... ... ... ... ... біреуге берген немесе оны иемденген адамдар) табылады. Өйткені олар өздерінің ... ... ... ... ... ... және осы ... істеуді тілейді.
Баланы ауыстыру - жаңа туған балалар жөнінде -- ... ... ... ... ... ... уақытша бақылаусыз далада қалған баланы ауыстырып-алу аркылы жүзеге асырылады.
* ... ... ... - екi ... бес жүз ... есептiк көрсеткiшке дейiнгi мөлшерде немесе сотталған адамның екi айдан бес айға дейiнгi кезеңдегi жалақысы немесе өзге де ... ... ... ... не екi ... ... ... түзеу жұмыстарына, не дәл сол мерзiмге бас бостандығынан айыруға жазаланады.
* Пайдакүнемдiк немесе өзге жамандық ниетпен жасалған дәл сол әрекет - үш ... жетi ... ... ... бас ... ... ... баланы қасақана ауыстырғаны үшін қылмыстық жауаптылық белгілеген. Бұл қылмыстың қоғамға қауіптілігі сол, баланы ауыстыру арқылы ата-анамен баланың туыстық қатынасы зорлыкпен ... ... ... жатпайтын әрекеттер жүзеге асырылады.
Қылмыстың тікелей объектісі баланың біркалыпты дамып, жетілу және қалыптасу жағдайлары, олардың және отбасының мүдделері.
Қылмыс объективтік жағынан ... ... ... ... жүзеге асырылады.
Қылмыс формальдық кұрамға жатады және ол бір баланы екінші бір баламен ... ... ... ... ... деп табылады. Егер осындай ауыстыру сәтінде кінәлі адамның қылмысы әшкереленіп қалып, ол қылмысты ниетін акырына дейін жеткізе алмаса, онда ... ... осы ... ... ... ...
Қылмыс субъективтік жағынан тек қана тікелей қасаканалықпен істеледі. Ол туралы заңның өзінде тура көрсетілген. Кінәлі адам баланы қасақана оның ата-анасының ... ... ... ... ... ... және осы ... істеуді тілейді. Егер баланы ауыстыру абайсыздықпен жүзеге асырылса, онда ... ... ... ... ... ... -- 16-ға ... есі дұрыс баланы нақты ауыстырған адам (босану ... ... ... ... қызметкерлері, жаңа туған баланың анасы) т.с.с.
Бала асырап алу құпиясын жария ету деп - ол ... ... ... оның ... ... таныстарына, асырап алынған адамнын өзіне ауызша, жазбаша, басқадай байланыс немесе ақпарат құралдарын ... ... ... ... ... Бала асырап алушының еркiне қайшы қызметтiк те немесе кәсiптiк құпия ретiнде бала асырап алу фактiсiн сақтауға мiндеттi адамның не өзге ... ... ... өзге ... ... ... бала ... алу құпиясын жария етуi - айлық есептiк көрсеткiштiң бiр жүзден екi жүзге ... ... ... ... ... бiр ... екi айға ... кезеңдегi жалақысының немесе өзге табысының мөлшерiнде айыппұл ... не үш ... ... ... белгiлi бiр лауазымдарды атқару немесе белгiлi бiр қызметпен айналысу құқығынан айыра отырып немесе онсыз екi ... ... ... түзеу жұмыстарына жазаланады.
Бұл қылмыстың қоғамға қауіптілігі сол кінәлі адам асырап алған балаға ... ... ... бала ... алу ... заңсыз бұзып, оны жария ету арқылы балаға немесе оны асырап алған ата-аналарына орны толмас моральдық зиян ... ... ... -- бала ... алу ... ... белгіленген қоғамдық қатынастар, сол бала асырап алушылар мен асыранып алынғандардың мүдделері.
Қылмыс объектавтік жағынан бала асырап алу ... ... ету ... жүзеге асырылады. Қазақстан Республикасының неке және отбасы туралы Заңына сәйкес бала асырап алуды жүзеге асыратын лауазымды ... және бала ... алу ... ... білетін өзге де адамдар бала асырап алу құпиясын сақтауға міндетті. Аталған адамдар бала ... ... ... ... алынған баланың еркіне қайшы кызметтік немесе кәсіптік кұпияны не ... ... өзге ... ... ... бала асырап алу құпиясын жария етуі кылмыс болып табылады.
Қылмыстық жауаптылық бала асырап алу кұпиясын жария ету, оны асырап алушының ... ... ... ... асырылғанда ғана пайда болады. Бала асырап алушынын еркі деген ұғымға -- оны асырап алған жұбайлардың екеуінің де еркі ... ... орай ... ... ... ... ... тысқары жағдайда бала асырап алу құпиясын жария етуде қылмыс қатарына жатады.
Қылмыс бала асырап алу кұпиясын жария еткен ... ... ... бір ... орын ... ... алмағанына қарамастан аяқталған деп танылады.
Қылмыс субъективтік жағынан тікелей қасақаналықпен істеледі. Кінәлі адам бала ... алу ... ... ... ... қауіптілігігі сезеді және де осы құпияны жариялауды тілейді. Бала ... ... ... ... ... немесе кәсіптік құпияны бала асырап алу фактісін ... ... ... ... етуі кез ... ... ... ала отырылып жүзеге асырылады. Ал бала асырап алу құпиясын өзге адамдардың жария етуі пайдакүнемдік немесе езге жамандық ниетпен ғана ... ... Бұл ... ... ... ниеттермен істеген әрекеттері қылмыс құрамын құрайды.
Қылмыстың субъектісі екі топқа бөлінеді. Бірінші топқа: бала асырап алу кұпиясы қызметтік ... ... ... ... ... адамдар. Оларға -- жергілікті өкімет органдары қызметкерлері, бала асырап алуға кеңес берген адвокаттар, АХАЖ қызметкерлері жатады. ... ... бала ... алу ... ... ... өзге де ... Олар: жұбайлардың біреуі, жақын туыстары, таныстары. Қылмыс субъектісінің жас мөлшері 16-ға толған адам. ... ... бала ... алу ... ... етуі ауыр ... әкеліп соқса (жәбірленушінің өзін-өзі өлтіруі, психикалық науқаска ұшырауы ... ... ... ... 307-бабымен саралануға жатады.
Балаларын немесе еңбекке жарамсыз ата-анасын асырауға арналған қаражатты төлеуден әдейi жалтару:
* Ата-ананың сот шешiмi бойынша кәмелетке ... ... сол ... он сегiз жасқа толған еңбекке жарамсыз балаларын асырауға арналған қаражатты төлеуден үш айдан астам әдейi ... - ... ... ... екi ... бес жүзге дейiнгi мөлшерiнде немесе сотталған адамның ... ... екi ... бес айға ... ... ... өзге де табысының мөлшерiнде айыппұл салуға, не жүз жиырмадан жүз сексен сағатқа дейiнгi мерзiмге қоғамдық жұмыстарға тартуға не екi ... ... ... ... ... не екi ... дейiнгi мерзiмге бас бостандығын шектеуге, не екi жылға ... ... бас ... ... ...
* ... толған еңбекке жарамды адамның сот шешiмi бойынша өзiнiң еңбекке жарамсыз ата-анасын асырауға арналған қаражатты төлеуден үш айдан ... ... ... - ... ... ... екi жүзден бес жүзге дейiнгi мөлшерiнде немесе сотталған адамның жалақысының немесе екi айдан бес айға дейiнгi ... ... өзге де ... ... айыппұл салуға, не жүз жиырмадан жүз сексен сағатқа дейiнгi мерзiмге қоғамдық жұмыстарға тартуға не екi жылға ... ... ... ... не екi ... дейiнгi мерзiмге бас бостандығын шектеуге, не дәл сол ... бас ... ... жазаланады.
Қылмыстың тікелей объектісі кәмелетке толмаған, сондай-ақ кәмелетке жасы толған еңбекке ... ... ... ... ... ... өмір ... қамтамасыз ететін материалдық мүдделері. Қылмыстық жәбірленушілері -- 18-ге толмаған балалар, 18-ге толған еңбекке жарамсыз балалар ... ... ... ... ... ... (соның ішінде бала асырап алғандар да).
Объективтік жағынан ҚК-тің 136-бабының 1-тармағында көрсетілген қылмыс ата-ананың сот ... ... ... ... ... 18-ге ... бірақ еңбекке жарамсыз балаларын асырауға арналған қаражатты ... ... ... арқылы жүзеге асырылады.
Қазакстан Республикасының неке және отбасы туралы Заңына сәйкес алимент: 1) ата-аналардың ерікті ... ... және ол ... ... ... ... 2) ... шешімі бойынша өндіріледі (124-132-баптар). Бірақ Қылмыстық кодекстің 136-бабының талабына сәйкес қылмыстық жауаптылық соттың шешімі бойынша алимент төлеуден ... үшін ғана ... ... ... қаражатты төлеуден әдейі жалтаруға соттың шешімі занды күшіне енгеннен кейін оны орындаудан үнемі, ұзақ уакытқа жалтарулар ... ... оның ... үш ... ... ... деп белгіленген. Жалтарудың тәсілі әртүрлі: жұмыс орнын себепсіз жиі ... ... ... жасыру, қосьмша жұмыс орнын немесе табыс көздерін жасыру ... ... ... ... ... деп ... сот ... белгіленген қаражатты төлеу туралы ресми ескертуінің орындалмауы ... ... ... ... ... ... ... Қылмыстық ниет әртүрлі болуы мүмкін: пайдакүнбмдік, баланың анасына деген ... ... ... ... күмән келтіру т.с.с. керсетілген қылмыстық ниеттердін, қылмысты саралауға әсері болмайды.
Қылмыстың ... ... - сот ... ... ... ... міндетті ата-аналар немесе соларға теңестіліген адамдар болады.
Қылмыстық кодекстің 136-бабының 2-тармағы ... ... ... болып еңбекке жарамсыз ата-анасын асырауға арналған қаражатты сот шешімі ... ... ... ... ... олардың туған немесе өгей балалары , сондай - ақ асырап алынған балалары(ұлдары немес қыздары) танылады.
Кәмелетке толмаған баланы тәрбиелеу жөнiндегi ... ...
* ... ... ... тәрбиелеу жөнiндегi мiндеттердi ата-анасының немесе өзiне осы мiндеттер жүктелген өзге адамның, сол сияқты кәмелетке толмаған баланы қадағалауды жүзеге асыруға ... ... ... оқу, ... беру, емдеу немесе өзге мекеменiң басқа қызметкерiнiң орындамауы немесе тиiстi дәрежеде орындамауы, егер бұл әрекет ... ... ... ... ... ... - елу ... есептiк көрсеткiштен жүз айлық есептiк көрсеткiшке дейiнгi мөлшерде немесе сотталған ... бiр айға ... ... ... ... өзге де табысы мөлшерiнде айыппұл салуға немесе жүз сағаттан екi жүз сағатқа дейiнгi мерзiмге қоғамдық жұмыстарға тартуға, не екi ... ... ... ... жұмыстарына, не үш жылға дейiнгi мерзiмге белгiлi бiр лауазымдарды атқару немесе ... бiр ... ... ... ... немесе онсыз екi жыл мерзiмге дейiн бас бостандығын шектеуге жазаланады.
Қылмыстың объектісі -- кәмелетке толмағандардың дене және ... ... ... ... ... ... қылмыс бірнеше балама әрекетгерді: а) кәмелетке толмаған ... ... ... ... орындамау; б) осындай міндеттерді тиісті дәрежеде орындамау арқылы сипатталады. Өзіне жүктелген міндеттерді толық орындауға мүмкіндігі бола тұра оны ... ... ... ... ... орындамау, ал өзіне жүктелген міндеттерге салдыр-салақ, үстірт қарау міндетгемелерді ... ... ... деп ... ... ... ... шарты -- кәмелетке жасы толмаған балаға қатал карау болып табылады. Қатал қарауға -- жасы толмаған ... ... ... ... ... аштықта, ыстықта ұстау, үрейін алу, нерв жүйелерін бұзу т.с.с. жатады.
Субъективтік жағынан қылмыс тікелей қасақаналықпен жасалады. Кінәлі адам ... ... ... тәрбиелеу жөніндегі өзінің құкықтық міндеттерін орындамағанын, оларға қатал қарағанын сезеді және сол әрекетгерді істеуді тілейді.
Қылмыстың ... ... 1) ... ... ... ... 2) кәмелетке толмаған баланы тәрбиелеу жолындағы міндетгер өзіне жүктелген өзге де адамдар, атап айтқанда -- бала ... ... ... ... қорғаншылар; 3) кәмелетке толмаған баланы қадағалауды жүзеге асыруға міңдетгі оқу, тәрбие, емдеу немесе өзге де мекеменің қызметкерлері (мектепке дейінгі балалар ... ... орта ... кәсіптік-техникалық оқу орындарының, мектеп-интернаттардың және қиын балаларды тәрбиелейтін тәрбие ... ... ... ... және ... өмiрi мен ... қауiпсiздiгiн қамтамасыз ету жөнiндегi мiндеттердi тиiсiнше орындамау:
* Балалардың өмiрi мен денсаулығының қауiпсiздiгiн ... ету ... ... ... ... ... ... мiндеттер жүктелген адамның не осы мiндеттердi арнайы тапсырма ... ... ... мұндай мiндеттердi ерiктi түрде өзiне алған адамның тиiсiнше орындамауы, егер бұл жас баланың ... ... ауыр ... ... ... зиян келтiруге әкеп соқса - бес мың айлық есептiк көрсеткiшке дейiнгi мөлшерде немесе сотталған ... жетi ... он айға ... ... ... немесе өзге де табысы мөлшерiнде айыппұл салуға не екi жылға ... ... ... ... не үш ... ... мерзiмге белгiлi бiр лауазымды атқару немесе белгiлi бiр қызметпен ... ... ... ... онсыз нақ сол мерзiмге бас бостандығынан айыруға жазаланады.
* Абайсызда жас баланың өлiмiне әкеп соққан нақ сол ... - үш ... ... ... ... бiр ... атқару немесе белгiлi бiр қызметпен айналысу құқығынан айырып немесе онсыз бес жылға ... ... бас ... ... ... құқықтағы бұл бап мүлде жаңа құрам болып табылады.
Қылмыстың тікелей объектісі - балалардың өмірі мен ... ... ... ету ... ... ... ... - балалар.
Қылмыс объективтік жағынан - қызметі бойынша ... ... ... мен ... ... ... ету жөніндегі міндеттер арнайы тапсырма бойынша орындаушының немесе мұндай міндеттерді ерікті түрде өзіге алған адамның тиісінше орындамауы арөылы көрініс береді. Яғни ... ... ... ... істеледі. Балалардың өмірі мен дегсаулығының қауіпсіздігін қамтамсыз ететін ... өз ... ... ... ... ... меңгерушісі жас балаларды қараусыз тастап, дүкен аралап кетеді, осы кезде баланың бірі көшеге шығып кетіп, ... ... ... ауырлықтағы дене жарақатын алады. Бұл жерде қызметі бойынша өзіне жүктелген міндетті балабақша меңгерушісі орындамау салдарынан баланың өмірі мен десаулығына ... ... ... ... ... ... ... саяхатқа апарған адамның бейқамдылығынан, оқушы суға құлап,ауыр дене жарақатын алады. Бұл жерде арнайы тапсырма алған адам өз қызметіне ... ... бала ... ... ... ... міндетті ерікті түрде өзіне алған адамдарға - панасыз балаларды өз қамқорлығына ... ... бала ... алғандар жатады. Қылмыс құрамы материалдық және ол заңда көрсетілген зардап - баланың ... ... ауыр ... ... ... зиян ... ... бастап аяқталған деп табылады. Қылмыс әрекетсіздік пен орын алған зардаптың арасында себепті байланыс болуы хақ. ... ... ... ... ... мұндай іс-әрекет өасақана істелінсе, онда кінәләнәң жауаптылығы жәнеадамға қарсы қылмыс жөніндегі тараудың тиісті бабымен сараланады.
Қылмыстың ... ... - жасы 16-ға ... ... осы ... қызметі бойынша жүктелген адам; осы міндеттерді арнайы тапсырма бойынша орындаған адам; мұндай ... ... ... ... алған адам. Абайсызда жас баланың өліміне әкеп соққан ... осы ... ... түрі болыр табылады.
Қамқоршы немесе қорғаншы құқықтарын терiс пайдалану:
* Қамқоршылықты немесе қорғаншылықты ... ... ... ... ... зиян келтiру үшiн өзге арам мақсаттарға пайдалану немесе қорғаншылықтағы (қамқоршылықтағы) баланы қасақана қадағалаусыз немесе қажеттi көмексiз ... ... ... баланың құқықтары мен заңды мүдделерiне елеулi нұқсан келтiруге әкеп соқса - ... жүз ... ... ... дейiнгi мөлшерде немесе сотталған адамның бiр айға дейiнгi кезеңдегi жалақысы немесе өзге де табысы мөлшерiнде айыппұл салуға не екi жылға ... ... ... ... не екi жылға дейiнгi мерзiмге бас бостандығын шектеуге, не нақ осы мерзiмге бас бостандығынан айыруға жазаланады.
Қорғаншы (қамқоршы) - ... пен ... ... ... ... ... үшін заңда белгіленген тәртіппен тағайындалған адам;
Қылмыстың объектісі - қамқоршы немесе қорғаншы тағайындалған баланың денсаулығы, дұрыс тәрбиесі, ... - ақ ... ... ... жағынан қылмыс қамқоршылықты немесе қорғаншылықты пайдакүнемдік немесе қамқоршылықтағы(қорғаншылықтығы) балаға зиян келтіру үшін өзге арам ... ... ... ... (қамқоршылықтағы) баланы қасақана қадағалаусыз немесе қажетті көмексіз қалдыру қамқоршылықтағы(қорғаншылықтығы) баланың құқықтары мен ... ... ... ... ... әкеп соғу ... ... жүзеге асырылады. Мысалы, қамқоршылықты немесе қорғаншылықты ... табу ... - яғни ... ... ... талан-таражға салу үшін пайдалану немесе балаларға тиімсіз келісімдер жасау; балаларды көмексіз, қадағалаусыз қалдырып, қаңғыртып ... ... ұрып - ... ... ... аш ... оқытпау сияқты заңды құқықтары мен мүдделеріне нұқсан келтіру.
Қылмыс материалдық құрамға жатады. ... ... ... ... мен ... елеулі нұқсан келтіру мәселесі нақты жағдайларға байланысты сот органдары арқылы анықталады.
Қылмыс субъективтік жағынан тікелей қасақаналықпен істеледі, ... ... - заң ... ... ... ... ... жарамсыз жұбайын (зайыбын) асыраудан әдейi жалтару:
* Еңбекке жарамды адамның ... ... және ... ... ... жұбайын (зайыбын) асырауға сот шешiмi бойынша қаражат төлеуден үш айдан астам әдейi жалтаруы, мұны дәл осындай ... ... үшiн бiр жыл ... ... жаза ... адам жасағанда - айлық есептiк көрсеткiштiң екi жүзден бес жүзге дейiнгi ... ... ... ... ... ... екi айдан бес айға дейiнгi кезеңде тапқан өзге де табысының мөлшерiнде айыппұл салуға, не жүз жиырмадан жүз ... ... ... ... ... ... тартуға не екi жылға дейiнгi мерзiмге түзеу жұмыстарына, не екi жылға дейiнгi мерзiмге бас бостандығын шектеуге жазаланады.
Қылмыстың объектісі - ... ... ... ... мүддесі. Еңбекке жарамсыз деп зейнеткерлік жасқа жеткен, аурулығы немесе басқадай зақым алуы бойынша еңбек қабілетін жоғалтқан ... ... ... ... сот шешімі бойынша еңбекке жарамсыз және материалдық көмекке мұқтаж жұбайын (зайыбын) асырауға қаражат төлеуден үш айдан астам әдейі жалтару ... ... ... ... ... және ... көмекке мұқтаж екенін сот шешеді. Осындай мұқтаждық барғ оны асырауға екінші жұбай ... ... ері) ... деп ... сот шешімі бойынша кінәлі адам оны некеде тұрғанына немесе некеде тұрмағанына қарамастан асырауға міндетті. Сот шешімін үш ай бойы ... ... ... онда ол ... жалтарғандық деп танылады.
Субъективтік жағынан қылмыс тікелей қасақаналықпен істеледі.
Қылмыстың субъектісі - ... ... ... сот ... ... ... міндетті екінші жұбайы.
III тарау. Кәмелетке толмағандарға жаза тағайындаудың түсінігі мен мәні.
3.1. ... ... ... ... жаза ...
Біздің елімізде барлық қоғамға қауіпті іс-әрекет жасаған адам қылмыстық заң бойынша жауаптылыққа тартылуы тиіс. Қылмыстық ... ... ... ... ... ... сәйкес кәмлетке
толмағандарға қылмыстық жаза тағайындау барысында елеулі ... бар. ... жаза ... ... ... ... ескере отырып, сотталатын адамның қаншалықты өзгеріп жаза өтеуге байланысты түзелетіндігін ескеру қажет. Заң бойынша барлық құқықтар мен бастандықтарға ие ... өз ... ... үшін өзі заң ... толық жауап береді.
Он сегіз жасқа толмаған адамдар айтылған ... мен ... тек ... ие бола ... ... қатар заңда көрсетілген жауаптылыққа шектелген түрде тартылады. Жасы толмағандардың құқықтары мен бостандықтары ерекше әдістермен ... ... ... ... деп қылмыс жасаған кезге қарай жасы он төртке толған, бірақ он ... ... ... ... Яғни ... ... тартылатын ең төменгі жасы он төртке толу. Ал он сегіз жасқа толғаннан соң тұлғалардың кәмелетке толмаған деген құқықтық ... ... ... ... кезде жасы он алтыға толған адам қылмыстық жауапкершілікке тартылады. Кейбір жағдайларда он төрт ... ... та ... ... кісі ... ... ... денеге жара салғаны, денсаулығына зиян келтіргені үшін бұл қылмыс ауыр, орташа ауырлықта және жеңіл ... 3 ... ... ... зорлағаны үшін;
4) қарақшылық шабуыл жасағаны үшін;
5) ... ... ... үшін;
7) бұзақылық жасаудың ауыр түрі үшін;
8) өте ауыр жағдайда мемлекеттік немесе жеке ... ... ... ... ... ... оқ дәріні, жарылғыш заттар мен қондырғыларды ұрлап не қорқытып алғаны үшін;
10) қасақана жол құрылысын жарамсыз еткені үшін;
11) жыныстық ... ... ... ... адам ... үшін;
13) терроизм үшін;
14) террорлық акті жасалады деп жалған хабар таратқаны үшін;
15) вандализм ... ... ... тағы ... ... орындарды қирату) үшін;
16) наша сияқты және басқа адам ... ... ... улы заттарды ұрлау немесе қорқытып алғаны үшін;
17) өлгендердің сүйегін ... олар ... ... ... ... ... ... қылмыс түрлерінің барылығында, адамның жеке басымен денсаулығы үшін де мемлекет үшін де аса қауіпті олардың мүддесіне үлкен зиян келтіретін ... он төрт ... ... ... мұндай қылықтардың қылмыс болып саналатынын толық түсінеді. ... ... ... кісі ... аса ауыр ... ... ... әйел зорлау, тонау қылмыстарын саналы түрде жасау арқылы өзге ... ... ... ... ... Жас адамның өмірі қаншалықты аянышты болғанымен мемлекет маңызсыз адамның өз азаматының өмірін, денсаулығын сақтау қылмыскердің қол сұғу зұлымдығынан сақтап қалу ... ... ... мен ... ... мәжбүр болады.
Жоғарыда айтылғандай Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексі бойынша он төртке толмаған адамдар қылмыстық жауаптылыққа тартылмайды. Он төртке толмаған ... ... ... ... ... ... мәнін жете түсінбейді және өзінің іс-әрекетін басқара алмайды.
Егер кәмелетке толмаған адам ... ... ... ... ... ... психикасының бұзылуына байланысты емес психикалық дамуы жағынан артта қалуы салдарынан кішігірім немесе ... ... ... жасау кезіндегі өзінің іс-әрекетінің (әрекетсіздігінің) іс жүзіндегі сипаты мен қоғамдық қауіптілігін толық көлемінде түсіне алмаса не оған ие бола алмаса ... ... ... ... ... ... ... адамның есінің дұрыстығы жоққа шығармайтын психикасының бұзылуы оларды қылмыстық жауаптылықтан босатпайды, бірақ бұл ... сот жаза ... ... жеңілдететін мән-жай ретінде ескереді және ол Қылмыстық заңда көзделген медициналық сипаттағы мәжбүрлеу шараларын тағайындау үшін негіз болады.
Кәмелетке толмағандардың қылмыстық ісін ... ... сот ... ... ... айы, ... ... нақты анықтауы қажет.
Ал кейбір қылмыстар үшін қылмыстық жауаптылық он төрт жастан белгіленген. ... он ... он ... ... ... ... ... адамдар тек кісі өлтергені үшін, жәбірленушінің денсаулығы бұзылуына әкеп соқтыратындай етіп, адамның денесіне қасақана ... ... ... ... ... ... кәнісі бұзақылығы үшін, мемлекеттік, қоғамдық мүлікті немесе азаматтардың өз меншігіндегі мүлкін қасақана жойғаны үшін я бүлдіргені ... ... ... оқ ... немесе жарылғыш заттарды ұрлағаны үшін, сондай-ақ поездық апатқа ұшырауын туғызатын әрекеттерді қасақана істегені үшін де қылмыстық жауапқа тартылады.
Егер ... онша ... емес ... ... он ... ... ... адамның қылмыстық жаза қолданбай-ақ түзелуі мүмкін деп тапса, сот ондай ... ... жаза ... ... ... ... ... шараларды қолдана алады немесе жасы толмағанды қылмыстық жауапкершіліктен босатып, оған тәрбиелік сипаттағы еріксіз шараларды қолдану ... ... үшін оның ісін жасы ... істері жөніндегі комиссияға жібере алады.
Соттық тәжірибеден тәрбиелік әсері бар мәжбүрлеу шараларын қолданудың үш шартын қолданудың негіздері белгіленген:
а) қоғамға ... ... ... ... ... ...
ә) қылмыстық әрекетінде кішігірім немесе орташа ауырлықтағы қылмыстардың қамтылуы;
б) адамның қылмыстық жазаны өтеусіз-ақ түзелуіне мүмкіндіктерінің болуы.
Кәмелетке ... ... ... әсері бар мынадай мәжбүрлеу шаралары тағайындалуы мүмкін:
а) ескерту;
ә) ата-аналарының немесе олардың орнындағы адамдардың не мамандандырылған мемлекетік органның қадағалуына беру;
б) ... ... ... келтіру міндетін жүктеу;
г) бос уақытын шектеу және кәмелетке толмаған адамның жүріс-тұрысына ... ... ... ... ... ... тәрбие немесе емдеу-тәрбиелеу мекемесіне орналастыру.
Кәмелетке адамға бір мезгілде тәрбиелік әсері бар ... ... ... ... ... Өмір бойы бас ... айыру он сегіз жасқа толмай қылмыс жасаған адамдарға тағайындалмайды және де өлім жазасы сондай-ақ он сегіз жасқа толмай қылмыс ... ... ... ... толмаған адамға жаза тағайындау кезінде Қылмыстық кодекстің ... ... ... ... оның ... мен тәрбиесінің жағдайлары, психикалық даму деңгейі, жеке басының өзге де ерекшеліктері, сондай-ақ оған жасы үлкен ... ... ... ... жас ... ... ретінде басқа да жеңілдететін және ауырлататын мән-жайлармен жиынтықта ескеріледі.
Қылмыстық кодекстің 52-бабы, 3-бөлігіне сәйкес, жаза ... ... ... ... мен ... қауіптілік дәрежесі айыпкердің жеке басы, сонымен бірге оның ... ... ... және одан кейінгі мінез-құлқы, жауаптылық пен жазаны жеңілдететін және ауырлататын ... ... ... жазаны сотталған адамның түзелуіне және оның отбасының немесе оның ауырауындағы адамдардың ... ... ... ... жаза ... жалпы негіздерімен сәйкес әділеттілік қағидасын қатаң сақтауы тиіс.
Кәмелетке толмаған адаммен бірге басқа да ... ... ... ... ... ... ... мүмкін бе деген мәселелерге заң ерекше назар аударуды талап ... ... жас ... ... ... басқа да жеңілдететін және ауырлататын мән-жайларме жиынтықта ескеріледі.
Кейбір мән-жайлар құқықтық сипатқа ие ... адам ... рет ... ... ... ... ... атаққа ие болуы немесе болмауы. Басқа мән-жайлар ... ... ие ... ... ... жаза ... ... сотпен ескерілінеді.
Кәмелетке толмағандарға тағайындалатын жаза түрлері. Кәмелетке толмағандардың психикалық жағдайы мен жас ерекшеліктеріне байланысты оларға тағайындалған жаза ... ... ... жеңіл болып белгіленген.
Кәмелетке толмағандарға қатаң қылмыстық жазалар (өлім жазасы, өмір бойы бас ... ... ... тағайындалмайды.
Кәмелетке жасы толмағандардың статуысының ерекшеліктеріне байланысты оларға белгілі бір ... ... ... ... ... ... бас бостандығынан немесе әскери қызметінен шектеу сияқты жазалар тағайындалмайды.
Кәмелетке ... ... жаза ... ... ... бір ... айналысу құқығынан айыру;
В) қоғамдық жұмыстарға тарту;
Г) түзеу жұмыстары;
Д) қамау;
Е) бас бостандығынан айыру болып табылады. ... ... ... ... адамның дербес табысы немесе өндіріп алуға жарайтын мүлкі болған жағдайда ғана тағайындалады. Айыппұл кәмелетке толмай сотталған адамның дербес табысы немесе ... ... ... мүлкі болған жағдайда ғана тағайындалады. Айыппұл оннан бес жүз айлық есептік көрсеткішке дейінгі мөлшерде немесе кәмелетке ... ... ... немесе өзге табысының екі аптадан алты айға дейінгі кезеңдегі ... ... ... ... қарағанда, кәмелетке толмағандарға айыппұлдың төмендетілген мөлшері белгіленген, бірақ мұнымен қатар Қылмыстық кодекстің ... ... ... ... ... мөлшерін жасалған қылмыстық ауырлығы мен сотталған адамның мүліктік жағдайын ескере отырып сот белгілейді. ... ... ... ... ... ... ... тән болуы керек.
Кәмелетке толмағандарға белгілі бір қызметпен айналысу құқығынан айыру бір ... екі ... ... мерзімге тағайындалады және олар заңды негізде белгілі бір қызметпен айналысып жүріп, қылмыстық жазаға әкеп соқтыратын әрекеттерді істеген жағдайларда ғана ... осы түрі ... ... ... ... сағаттан жүз алпыс сағатқа дейінгі мерзімге тағайындалады, ол кәмелетке толмаған адамның қолынан келетін жұмысты орындауы ... ... және ол оны ... ... негізгі жұмысынан бос уақытында атқарады. Он алты жасқа толмаған адамдардың бұл жаза түрін орындауының ұзақтығы күніне екі ... ал он ... он ... жасқа дейінгі адамдар үшін күніне үш сағаттан аспауы керек.
Егер бас бостандығынан шектеуге сотталған адам ... ... ... ... жағдайда ҚК-тің 45 және 46 баптарына сәйкес қамаумен ауыстырылады.
Түзеу жұмыстары сот үкім шығарған кезде он алты ... ... ... ... ... бір ... ... мерзімге тағайындалады.
Қамау сот үкім шығарған кезде он алты жасқа жеткен кәмелетке ... ... бір ... төрт айға ... ... ... Бұл жаңа ... негізгі түрі болып табылады, мазмұны жағынан бас бостандығынан айырумен ұқсас болып келеді. Қамау сотталған ... ... ... ... ... ... ... жағдайында ұстау болып табылады.
Қамауды кәмелетке толмағандарға, тек он алты жасқа ... ... ғана ... ... ... ... қылмыстың сипаты мен қоғамдық қауіптілік дәрежесі, айыпкердің жеке басы ... ... ... бас ... ... он жылдан, ал ауырлататын мән-жайларда кісі өлтіргені үшін- он екі жылдан аспайтын мерзімге тағайындалуы мүмкін. Он төрт ... он алты ... ... ... ... қылмысты бірінші рет жасаған адамдарға бас бостандығынан айыру тағайындалмайды.
Кәмелетке толмай сотталған адамдар бас бостандығынан айыруды:
А) бас бостандығынан айыруға бірінші рет ... ... ... ... толмағандар, сондай-ақ әйел жынысты кәмелетке толмағандар - ... ... ... ... ... бас ... ... жазасын өтеген еркек жынысты кәмелетке толмағандар - ... ... ... ... ... ... сипатына және дәрежесіне, кінәлі адамның жеке басына және басқа да мән-жайларға қарай сот қабылданған шешімнің ... ... ... ... ... ... ... сотталған адамның бас бостандығынан айырудың жалпы режимдегі тәрбиелеу колониясында өтеуін тағайындауы мүмкін.
3.2. Тәрбиелік әсері бар мәжбүрлеу шаралары және оның ... ... ... бір ... ... ... бар бірнеше рі бар мәжбүрлеу шаралары өзінің табиғатына сәйкес қылмыстық-құқықтық шара болып табылады.
Бала болашағымыз деп жиі айтамыз , ал сол ... ... ... ... қылмыс жасаушылық бүгінгі күнде аз кездеспейді. Балалар бұзақылық жолға қалай түседі, оның ... ... ... ... ... ... ... көлденеңдейді. Бұл орайда әңгімені осы тұрғыдан бастағанды жөн көріп отырмын.
Кәмілетке ... ... ... ... ... ... қимылдауды талап етеді. Мәселен, қалалық ішкі істер бөлімінің жанындағы жасы кәмелетке толмағандар ісі ... ... ... міндеті, біріншіден, тұрмыс-тіршілігінде қолайсыз жағдайлар қалыптасып, бала тәрбиесі бетімен жіберген отбасын анықтап, олармен мақсатты ... ... ... балаларға қылмыс жасатпауға күш салып, алдын-алып, ата-аналарымен бірге қимылдау болып табылады. Үстіміздегі жылдың ... ... ... ... ... ... жасөспірімдер арасында 67 қылмыс жасалған. Қылмыс түрлеріне келсек ол бірлескен қылмыстар, тонау, ... т.б ... ... ... әртүрлі жағдайлар себеп болады. Айталық, отбасының тұрмыс-тіршілігі, яғни күн көріс қиындығы әсер етуі мүмкін. Сондай-ақ ата-анасы ала дорбасын ... ... ... ... ... ... ... немен шұғылданып жүргеніне мән бере қоймайды. Оның үстіне кәмілетке толмаған баланы қадағалауға міндетті мектептің де, мұғалімдердің де ... ... ... Рас, ... ... соңғы кезде қолға алына бастады. Бірақ кезінде арқауы босап кеткен нәрсені бірден қалпына келтіре қою оңай шаруа ... ... ... ... тағы бір ... ... туындап отыр, ол есірткімен күрес екендігі белгілі. Өкінішке орай бұл кесел кеиінгі кезде күрт ... ... ... ... ... ... ... құйып искеп жүрген бензин, ацетон,басқа да химиялық немесе есірткі тәріздес ... ... ... ... жағдайларда ұсталған жастардың ата-аналарын дереу ішкі істер бөліміне шақыртып алып, әлгі балаларды нарколог дәрігерге апарып сараптамадан өткізіп, тұрақты емдеу ... ... ... ... жасөспірімдерді уақытылы емдемесе, кейін есірткіге ұрынатыны сөзсіз. Сондықтан оларды тіркеуге қойып, бақылап, ... ... ... ... көрсетіп алдын-алу шараларына мән беріп үнемі қадағалау қажет.
Қазір әр ... 18 ... ... ... ... ... деген сирек кездесетін жарнамаларды көріп қаламыз. Тәулік бойы жұмыс істейтін дүкендер мен ... ... ... жағдайға қарағанда, оның орындалуына деген күмән бар. Осы төңірегінде не айтар едіңіз -Коммерциялық құрлымның түрі көп, өзіңіз ... ... ... бар, түнгі клуб, компьютерлік салондар көбейіп кетті. Оның бәрінің де әкімшіліктен алған рұқсат қағаздары бар. ... олар ... ... талапты сақтай бермейді. Әу баста сауда бөлімдерімен келісім-шартқа отырған ... ... ... ... ... ... ... түнгі сағат оннан кейін жасөспірімдерді жібермеуге келіседі. Жағдай ісжүзінде мүлдем басқаша сипаталады. Керісінше пайда көру мақсатында арақ-шарап,темекі ... ... ... ... ... ... ... кәмлетке толмағандар ата-анам рұқсат еткен,-деп жауап бере отырып өз еріктерімен жүреді.
Жасөспірімдердің осылайша кез-келген уақытта жүріп ... ата ... ... ... ... ... ... соққыға жығылуға әкеп соқтыруы әбден мүмкін
Түнде жұмыс істейтін клубтардың, барлардың, ... ... ... ... ... ... реттемесе, біз үшін жасөспірімдерді тәтіп пен тәрбиеге шақыру қиын болып тұр.
Жастардың қылмыс жасауы негізінен алғанда, олардың жұмыссыз сандалып бос ... ... ... ... ... жою ... мемлекеттік деңгейде түбегейлі қолға алмайынша, оң нәтижеге жету қиын тәрізді. Сіз ... ... ... ... ... ... қызымет жасайтын, қазір олай деп айта алмаймыз. Оның басты себебі қаржыландыру мәселесінің дұрыс шешілуінен деп ... ... ... ... октябрят, пионер, комсомол сияқты қоғамдық ұйымдар айналысса, қазір соның орны үңірейіп бос тұр. Өйткені, ... ... ... нысанда алмастыратын ұйымдар әзірге жоқ. Жасөспірімдердің мүдделерін қорғайтын мұндай ұиым міндетті түрде болуы керек.Міне осындай жалпы тәрбиелік ... өз ... ... қылмыстық заңмен көрсетілген тәрбиелік мәжбүрлеу шаралары қолданылады.
Кәмелетке ... ... ... ... ... ... ... сәйкес кәмелетке толмағандарды жазадан босатады. Ең басты айырмашылығы.
Сот кәмелетке толмағандарға тәрбиелік әсері бар мәжбүрлеу шараларын тағайындайды. Олар ... ... ... ... олардың орнындағы адамдардың не мамандандырылған мемлекеттік органның қадағалауына беру;
В) келтірілген ... ... ... ... ... бос ... ... және кәмелетке толмаған адамның жүріс-тұрысына ерекше талаптар белгілеу;
Д) кәмелетке толмағандарға ... ... ... ... ... орналастыру.
тәрбиелік әсері бар мәжбүрлеу шараларын қолдануда сотталғандығы көзделмейді.
Тәрбиелік әсері бар мәжбүрлеу шараларын қолдануда кәмелетке толмаған адам ... ... ... ... ... ... бұл шара ауыстырылып, яғни кәмелетке толмаған адамды қылмыстық жауаптылыққа тарту үшін тиісті құжаттар мемлекеттік органы жіберілді.
Ескерту кәмелетке толмаған ... оның ... мен ... зиянды түсіндіруден және ҚК-те көзделген қылмыстарды қайталап жасаудың зардаптарын түсіндіруден тұрады. ... беру ... ... олардың орнындағы адамдарға не мамандандырылған мемлекеттік органға кәмелетке толмаған адамға тәрбиелік әсер ету және оның мінез-құлық бақылау ... ... ... ... ... ... келтіру міндетті кәмелетке толмаған адамның мүмкіндік жағдайын және оның тиісті еңбек дағдысы болуын есепке ала ... ... ... ... ... ... 131-140 б.б. белгіленген отбасына және кәмелетке толмағандарға қарсы қылмыстар қарастырылған. Бұнда қылмыстардың жеке түрлеріне қылмыстық ... ... және осы ... ... ... ... - ақ оған тағайындалатын тиісті жаза түрлерін белгілейтін нормалар жиынтығы қарастырылған.
Қолданылып жүрген ... ... ... дұрыс қолдану,қылмысқа қарсы күрестің бірден бір дұрыс жолы болып танылып отыр. Қолданыстағы Ата заңымыз бойынша ел-басымыз ҚР Президентті ... ... ... ішкі және ... ... ... ... хабардар етіп отырады. Қылмысқа қарсы күрестің маңыздылығына назар аударуда. Ол 2030 жылға дейін даму жолымызды ... ұзақ ... ... да ... Бұл Қазақстан-2030,, стратегиясы тек Қазақстандықтардың ғана емес, күллі ... ... да ... шыға ... ... ел болып еліміздің шаңырақ көтергеніне 10 жылдан асты. Демократиялық егеменді ел құру үшін ... ... ... қою керек. Құқықты мемлекет болуды мақсат еткен екенбіз, заңды орындауға, оны орындатуды талап етуге, осы ... ... ... ... да, арының да таза болуын қадағалауға міндеттіміз.
Елбасымыз қалыптасқан жағдайға қай жағынан да сын көзімен үңіліп ... ... ... таңда қай шамада жұргенімізді өте дәл көрсетіп берді. Ал ... ... ... ... ... болсақ, біздің қай бағытқа бет алып келе жатқанымыз маңыздырақ. Осыны жете ұғынған Елбасымыз демократиялық ел билеудің дәстүрлеріне ... ... ... өрге ... үшін ... ... азаматтты іске жаппай жұмылуға шақыратын саяси бастаманы дер ... ... ... ... ішінде саясатты, экономиканы, халқымыздың әлеуметтік жағдайларын дамыта отырып, қылмысты жою қажеттілігіне үнемі назар аударуда.Әрине бұл мәселеде жастарды дұрыс тәрбиелеу,оларды ... ... ... ... ... ... ... халықтың ісі.
Осы мәселе жөнінде 4.04.2003 жылы ҚР Президенті Н.Ә.Назарбаев Қазақстан ... ... ... етіп ... ... Қылмысқа қарсы күрестің жаңа жолдарын ұсынды.Жалпы алғанда еліміздегі жедел жағдай қалыпты деңгейде сақталып отыр. Үстіміздегі жылдың бірінші тоқсанында ... ... ... саны 10,3 ... ... ... ... алу, кәмелетке толмағандар тарапынан жасалатын қылмыстар, бұрындары сотталғандар қылмысы, сотқарлық пен ауыр және аса ауыр қылмыстар саны азайған.
ҚРІІМ алқа ... ... ... ... ұйымдасқан қылмыс түрлеріне қарсы күрестің тиімділігін арттыруға бағытталған бірнеше ұйымдастырушылық және ... ... ... ... ... ... ... Бопсалауға қатысты 330 бандитизм мен ұйымдасқан топтарды құру және оларға басшылық жасау фактілері бойынша 31 қылмыстық іс қозғалды. Жыл басынан бері 26 ... ... топ пен 4 ... ... әрекетіне тұсау салынды. Сонымен бірге, діни экстремизмнің таралу қаупінің алдын алуға бағытталған ... да ... ... ... Осы ... түріне қатысты соттар ішкі істер органдарының ұсынуымен 70 тіркелмеген діни бірлестіктің жолын ... ... ... ... ... бағыттарының бірі- сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес мәселесі. Құқық қорғау органдары анықтап, тіркеген жемқорлық, қылмыстар мен ... ... ... ... ішкі істер органдарының үлесінде, ішкі істер Министрі 9-ші Департаменті жыл басынан бері 397 жемқорлық сипаттағы ... ... ... ... қатар, Алқа ұйымдасқан қылмыстық топтарды ыдыратуға және олардың қылмыстық ... ... ... ... ... ... сын ... қатысушылардың назарын аударды. Экономикалық контрабанданы анықтау мен оның жолын кесу мәселелеріне баса назар аударылмақ.Міне осы қылмыстарға ... ... ... ... ... ... ... ары қарай өсуіне әкелетіні сөзсіз.
Кәмлетке толмағандармен ... ... ... аударатын болсақ,олардың арасындағы бақылаусыздықтың, құқық бұзушылықтың, қылмыстық жеке профилактикасын кәмелетке толмағандардың істері жөніндегі бөлімшенің лауазымды тұлағалары барлық жасөспірімдерге, ... ... ... ... мектептердің оқушыларына қатысты жүзеге асырады. Дәл осы бағытта көбінесе кәмелетке толмағандардың ... ... ... қатысушыларының арасындағы бақылаусыздықтың құқық бұзушылықтың және қылмыстың ... ... және ... ... ... Көрсетілген жұмыстардың бағыттың әрбір шараларды жүзеге асыру үшін заңдылықты және басқа да құқық қорғау органдарымен, мемлекеттік және мемлекеттік емес құрылымдармен, ... ... ішкі ... ... қалалық ішкі істер бөлімі, ішкі істер бөлімі, басқа да бөлімшелермен әрдайымда өзара ... ... ... қамтамасыз етеді.
Жасөспірімдерге және олардың ата-аналарымен алдын-алу және тәрбиелеу жұмыстарын түсіндіру және тәрбиелік әңгімелесу формасында, жасөспірімдерді және олардың ата-аналарының тұрғылықты жеріне, ... оқу ... ... ... орынына барып тұру формасында жүзеге асырылады.
Кез келген қылмысты істеу үшін адам өзін ... ... ... ... ... ... ... пиғылдарды басшылыққа алады. Яғни, адам қылмыс істеу үшін ең алдымен ... ... ... ... Бұл ... ішкі ... ... ниетін білдіреді. Бірақ, осы сезім, ой-ниет адамның нақты мінез-құлқы, қимылы, әрекеті арқылы сырттай ... ... де ... ... да адамның мұндай сыртқа шықпаған ішкі жан-дүниесінің белгілі бір іс-әрекет арқылы сырттай ... ... ... ... ... болмайды. Яғни, мұндай психологиялық сана-сезім, жалаң ой, қиял, қылмыстық құқық ... ... ... ол үшін қылмыстық жауаптылық жоқ.
Реформалар жүріп жатқан қазіргі кезде ... өмір сүру ... ... ... ... ... ... ұшырағаны белгілі. Мұндай отбастарында күрделі психологиялық жағдай қалыптасып олардың ыдырауына, ал балалардың және жеткіншектердің үйден кетуіне әсерін тигізеді. Қазіргі кезде ... ... ... тыс бала тууы ұлғаюда мұндай балалардың әлеуметтік тұрғыдан қорғалуы төмен болып, олар ... ... ... ... мәжбүр болады.
Жетім қалған балалар жағдайы, балаларды ұрып-соғу мәселелері қауырт өсуде. Балаларды тәрбиелеуде Қазақстан халқының арасындағы ... ... ... ... бұл өз ... ... қатарын көбейтіп жетім балалар санын ұлғайтуда.
Қазіргі кезде кәмелетке толмағандар өсіп келе жатқан қылмыстардың алдында ең қорғансыздар санатына ... және ... ... ... ... жеке ... ... олардың қылмыстық-құқықтық қорғаудың басымдылығын танытады. Бұл Қазақстан ... ... ... ... ... қол қойған халықаралық құқық қағидалары мен нормаларына сай келеді.
Отбасы және кәмелетке толмағандарға қарсы қылмыс - ... ... ... ... яғни , ... толмаған адамды қылмыстық іске мәжбүрлі түрде қылмысқа тарту, кәмелетке толмаған балаларды саудаға салу, баланы ауыстыру, еңбекке жарамсыз ... ... ... ... әдейі жалтару сияқты қоғамға қауіпті іс - ... ... пен ... дәріптейтін, адамның қадір-қасиетін қорлайтын, отбасына және балаларға зиянды әсер ететін және құқық бұзушылыққа ықпал ететін бұқаралық ақпарат құралдарын, әдебиетті, ... және ... ... ... заң ... ... жезөкшелікпен айналысуға тартқандарға, балаға порнографиялық материалдарды немесе заттарды, баспа басылымдарын, кино ... ... ... ... және ... ... өзге де нәрселерді таратқандарға, жарнамалағандарға немесе сатқандарға Қазақстан Республикасының заң актілерінде көзделген тәртіппен жауаптылық белгіленеді. ... және ... ... ... ... және ... ... оны құқық субъектісі ретінде дербестейтін құқықтары, бостандықтары мен міндеттер жүйесі олардың құқықтық мәртебесін білдіреді. ... ... ... депутаттары педофилдердің жазасын қатайтатын заң жобасын алғашқы оқылымда-ақ қабылдады. Химиялық кастрация жасау (ер адамды ... ... ... және өмір бойы ... қамауды парламенттегі фракциялардың бәрі қолдады. Сол сияқты Қазақстан аумағында да не бір қатаң шаралар қолданылса, бәлкім қылмыстар саны ... ... ... ... ... немесе қоғамға қарсы іс-әрекеттер жасауға тарту туралы істерді тергеген және қараған кезде бұл қылмыстардың тек қасақана жасалатынын ескеру қажет.
Мұндайда ... ... егер ... адам ... ... ... адамның кәмелетке толмағанын анық білген жағдайда ғана ... ... алу ... ... ... ... яғни ... барлық кезеңінде қоғамның негізі болып саналған.Сондықтан, отбасы берік, пәк, адал болса, қоғам да сондай болмақ. ... ... ... мән беретіндер қатары азайып, батысқа еліктеушілердің саны артып кетті. Сондықтан, қоғамдағы белең алып отырған бұл проблемаларды болдырмау әр ... ... ғана ... деп ... ... заңнамасының дамуы мен жетілдірілуі Республикамыздың жаңа мемлекеттегі ... ... ... ... ... ... кәмелетке толмағандарға тағайындалатын жаза түрлері мыналар:
А) айыппұл;
Б) белгілі бір қызметпен айналысу ... ... ... ... ... ... ... қамау;
Е) бас бостандығынан айыру болып табылады.
Мемлекетімізде демократиялық, жариялық, заңдылық, гуманизм принциптерін басшылыққа алып жаңа заңдар қабылдауда,соның ... ... ... ... ... әділ жаза тағайындау ол оның дұрыс жағына түзелуіне әкелуі керек. Әділ жаза деп - ... ... ... ... әсер ... жазаны айтамыз. Сондай-ақ жаза өте қатаң болмауы тиіс. Кәмелетке толмағанға әділетсіз жаза тағайындағанда оның тәрбиеленуіне және ... ... ... ... ... ... яғни ... жаза тағайындағанда кәмелетке толмаған жасөпірім бұл жазаны ауыр қабылдайды, сондай-ақ кәмелетке ... ... ... ... ... және оның ... бас ... айыру мекемелеріне түсуіне үлкен әсерін тигізеді.Ал еліміздің ... ... ... бірі әділ жаза ... ... ... ... тәрбиелеу.
Пайданылған әдебиеттер тізімі
Сілтемелер
[1]Қазақстан Республикасының Конституциясы. - Астана: Елорда,2008. -56б.
[2]Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодексі. - Алматы: ЮРИСТ,2009. -144б.
[3]А.Н. ... ... ... ... ... - ... , 2007.-584б.
[4]Неке және отбасы туралы Қазақстан Республикасының Заңы 1998 ж. 17 ... № 321-I ... ... ... толмағандардың құқықтарын қорғау туралы // Заң, -2011 -№1-34-38бб.
[6]Н. Ситқалиев, Басты мақсат - адам ... ... // Заң және ... -2011 ... ... ... және ... азаматтық және саяси-әлеуметтік құқықтары // Заң және Заман, - 2010 -№4-74-75бб.
[8]Р. Орсаева, Кәмелетке толмағандардың бірқалыпты дамуы // Заң, - 2011-№2-19-20бб.
[9]Р. ... ... ... - ... ... керек // Заң газеті, 6 қазан 2008ж
[10] ҚР Жоғарғы Сотының // ... 2002ж. №6 ... ... (Заң ... 15 ... ... ,, Сындарлы он жыл ,, Алматы-Атамұра,-2003ж
[12]Қылмыстық іс жүргізу кодексі. Алматы.2000 ж
[13]Ерінбетова,Қылмыскер тұлғасы.Заң-журналы. ... ... ... ... ... ... арқауын босаңсытуға болмайды. Заң және заман журналы, №3/2001ж.
[16].Т.Құлмағанбетов.Баланы орынсыз қорғаштамас болар. Заң және заман журналы, №3/2001ж.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 39 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 600 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Кәмелетке толмаған балалардың құқықтарын қорғау93 бет
Девиантты мінез-құлық социологиясы12 бет
Жасөспірімдер арасындағы әлеуметтік ауытқушылық, оның факторлары22 бет
Кәмілетке толмағандардын қылмыстық жауаптылығы26 бет
Кәмелет жасына толмағандардың қылмыстарын тергеу ерекшеліктері28 бет
Кәмелет жасына толмағандардың әкімшілік жауапкершілігі11 бет
Кәмелет жасқа толмағандардың қылмыстық жауаптылығы және жазалаудың теориялық мәселелері78 бет
Кәмелетке толмаған қылмыстарды тергеу64 бет
Кәмелетке толмағандар арасындағы қадағалаусыздықпен күресудегі ІІО-ның қызметі80 бет
Кәмелетке толмағандар арасындағы құқық бұзушылықтың алдын алу саласындағы мемлекет саясаты9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь