Арнайы психология

МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3
І АРНАЙЫ ПСИХОЛОГИЯ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...6
1.1 Арнайы психология пәні ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...6
1.2 Мiнез.құлықтарында ауытқушылығы бар балалардың психологиясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 8

ІІ МҮМКІНДІГІ ШЕКТЕУЛІ БАЛАЛАР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .13
2.1 Арнайы психология пәнінің негізгі ғылыми және тәжірибелік қағидалары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...13
2.2 Сөйлеу тілі бұзылған балалар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .17

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..24

ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..26
КІРІСПЕ
Зерттеудің көкейтестілігі. Қазақстан Республикасының егеменді ел болып қазіргі таңдағы даму кезеңі, қоғамның барлық саласындағы қозғайтын істерін қайта құрумен, әлеуметтік-саяси және экономикалық қарым-қатынастардың өзгеруімен сипатталады. Бұл қазiргi кезеңдегi оқушылардың әлеуметтiк жағдайдағы дамуына үлкен өзгерiстер келтiредi, яғни олардың өзiн-өзi бағалауының жеке тұлға болып қалыптасуына әсерiн тигiзедi.
Жалпы дамудың белгілі-бір сатысына жеткен үлкен адамдағы кемістік, психикалық дамуы дұрыс жағдайда өткендіктен ешқандай ауытқуға әкеп соқпайды. Сондықтан, кемістіктің әсерінен психикалық дамуында бұзылуы бар және арнайы оқыту мен тәрбиелеуді қажет ететін балаларды кемтар балаларға жатқызады.
Кемтар балалардың негізгі категорияларына жататындар мынадай топтарды құрайды: есту ақаулықтары бар балалар (кереңдер, саңыраулар, кеш есту қабілетінен айрылғандар); көру ақаулықтары бар балалар (соқырлар, нашар көретіндер); сөйлеу ақаулығы бар балалар (логопаттар); ақыл-ой дамуы кешеуілдеген балалар (ақыл-есі кем балалар, психикалық дамуы тежелген балалар); психофизиологиялық дамуында комплексті ақаулықтары бар балалар (керең, соқыр, мылқау, ақыл-ойы кем немесе соқыр, ақыл-ойы кем керең балалар - слепоглухонемые-орысшасы), тірек қозғалыс аппараты бұзылған балалар.
Кемтар балаларды оқыту мен тәрбиелеу оларды өмірмен араластыру, оларды өндіріске бейімдеу -өте қиын әлеуметтік және педагогикалық мәселе. Кемтар балалар - қиын және әртүрлі мінезді топ болып табылады. Дамудағы әртүрлі ақаулық баланың әлеуметтік қалыптасуына, олардың танымдық мүмкіндіктеріне және еңбек іс-әрекетіне өз әсерін тигізеді. Дефектілер сипатына қарай баланың даму процесінде кейбіреуі толық түзеледі, енді біреулері ыңғайланады.
Баланың дұрыс дамуының қиындығы мен сипатын олармен жасалған педагогикалық жұмыстың әртүрлі формалары анықтайды. Дене және ақыл-ой дамуындағы ақаулық баланың бүкіл танымдық іс-әрекетіне және оның соңғы нәтижесіне әсерін тигізеді. Кемтар баланың білім деңгейі бірден көрініп тұрады.
Ақаулық сипаты арнайы мектеп оқушыларының тәжірибелік іс-әрекетіндегі мүмкіндіктеріне де өз әсерін тигізеді. Арнайы мектептің кейбір оқушылары қажетті білімдерді игерсе, енді біреулері ең қарапайым білімді ғана игере алады және олардың өмірі мен еңбек жолын қосымша көмек арқылы ұйымдастыруды талап етеді.
Кемтар балаға деген қатынас әлемдік тарихта ұзақ эволюцияны бастан кешірді. Қоғамдық дамудың алғашқы сатысында кемтар баланың жағдайы өте ауыр болды. Құл иеленушілік заманында дене дамуында әртүрлі ақаулығы бар балалардың көзін жойып отырды. Орта ғасырда бала дамуының кез-келген ауытқуын қара, дүлей күштің келуі деп қараған. Қорытындысында, кемтар балалар ортадан жекеленіп, тағдыр тәлкегіне салынған.
Пайдаланылған әдебиеттер
1.«Актуальные проблемы диагностики ЗПР» под.ред. К.С.Лебединский М.,1982г.
2. Леонтьев А.Н: «Принципы психического развития ребенка и проблема умственной недостаточности» /Проблемы развития психики/ М., 1972г
3. Психодиагностика и коррекция детей с нарушениями и отклонениями развития. / Сост. и общая редакция В.М. Астапова, Ю.В. Микадзе. - СПб.: Питер, 2002.
4. Столяренко Л.Д. Основы психологии: Учебное пособие. - Ростов н/Д, 1997.
5. Цветкова Л.С. Введение в нейропсихологию и восстановительное обучение. – М.: Московский психолого-социальный институт, 2000.
6. Флерова Ж.М. Логопедия. - М., 2001
7. Т.А.Власова. М.С.Певзнер. О детях с отклонениями в развитии-М.1973.
8. Основы обучения и воспитания аномальных детей (Под. Редак.А.И.Дьячкова-М.,1965
9. Кенжебаева Т.Б. Арнайы психология. Павлодар, - 2011.
10. Основы обучения и воспитания аномальных детей (Под. Редак.А.И.Дьячкова-М.,1965
11.Сабирова Р.Ш. Исследование динамики самосознания личности студентов современного ВУЗа: Автореф.дис. канд. психол. наук. –Алматы, 1998. - 28 с.
12.Пилипчук Л.В. Особенности самосознания личности в раннем юношеском возрасте: Автореф.дис. канд. психол. наук. - Алматы, 1999. - 30 с.
13. Омирбекова С.Ж. Особенности самооценки детей подросткового и раннего юношеского возраста. Автореф. ... канд. психол. наук: 27.10.99. Алматы, 1999, 25с.
14.Макина Л.К. Сравнительная характеристика межличностных отно-шений в группах детей-сирот старших классов (с сохранным и нарушен-ным интеллектом) и подростков с нарушениями интеллекта, проживаю¬щих в семьях. Автореф. ... канд. психол. наук: 29.11.99. Алматы, 1999, 25 с.
15.Рубинштейн С.Л. Основы общей психологий. - М., 1989. - т. 2.-245с.
16.Эльконин Д.Б. Природа детства и его переодизация // Избранные психолгические труды. - М., 1989. 68 с.
17.Мудрик А.В. О воспитании старшеклассников. - М., 1981. - 130 с.
18.Сухомлинский В.А. Сердце отдаю детям. - Киев, 1974. - 22 с.
19.Кон И.С. Психология старшеклассника. - М., 1990. - 50 с.
20.Кон И.С. Психология ранней юности. - М.: - Просвещение, 1989. 90 с.
21.Платонов Г.К. Системе психологии и теория отражения. - М., 1986. 230 -с.
22. Мясищев В.Н. Психология отношений. Избранные психологические труды, /под ред. А.А. Бодалева, М.- Воронеж, 1995, 60с.
23.Платонов Г.К. Сруктура и развитие личности. / отв. ред. А.Д. Глоточкин. - М., Наука. 1986. -236 с.
24.Узнадзе Д.И. Общее учение об установке // Хрестоматие по психологии. М.: Просвещение, 1987. 115 с.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ.....................................................................................3
І АРНАЙЫ ПСИХОЛОГИЯ...............................................................6
1.1 Арнайы психология пәні...................................................................................6
1.2 Мiнез-құлықтарында ауытқушылығы бар балалардың психологиясы....................................................................................................8
ІІ МҮМКІНДІГІ ШЕКТЕУЛІ БАЛАЛАР.................................................13
2.1 ... ... ... ... ғылыми және тәжірибелік қағидалары.......................................................................................13
2.2 Сөйлеу тілі ... ... ... ... ... Республикасының егеменді ел болып қазіргі таңдағы даму кезеңі, қоғамның ... ... ... ... ... құрумен, әлеуметтік-саяси және экономикалық қарым-қатынастардың өзгеруімен сипатталады. Бұл қазiргi кезеңдегi оқушылардың әлеуметтiк жағдайдағы дамуына үлкен өзгерiстер келтiредi, яғни олардың ... ... жеке ... ... ... ... ... дамудың белгілі-бір сатысына жеткен үлкен адамдағы кемістік, психикалық дамуы дұрыс жағдайда ... ... ... әкеп ... ... ... әсерінен психикалық дамуында бұзылуы бар және арнайы оқыту мен тәрбиелеуді ... ... ... ... ... жатқызады.
Кемтар балалардың негізгі категорияларына жататындар мынадай топтарды құрайды: есту ақаулықтары бар ... ... ... кеш есту қабілетінен айрылғандар); көру ақаулықтары бар балалар (соқырлар, нашар көретіндер); сөйлеу ақаулығы бар балалар (логопаттар); ақыл-ой ... ... ... ... кем балалар, психикалық дамуы тежелген балалар); психофизиологиялық дамуында комплексті ақаулықтары бар балалар (керең, соқыр, мылқау, ақыл-ойы кем ... ... ... кем ... балалар - слепоглухонемые-орысшасы), тірек қозғалыс аппараты бұзылған балалар.
Кемтар балаларды оқыту мен тәрбиелеу ... ... ... ... өндіріске бейімдеу -өте қиын әлеуметтік және педагогикалық мәселе. Кемтар балалар - қиын және ... ... топ ... ... Дамудағы әртүрлі ақаулық баланың әлеуметтік қалыптасуына, олардың танымдық мүмкіндіктеріне және еңбек іс-әрекетіне өз әсерін тигізеді. Дефектілер сипатына ... ... даму ... ... ... түзеледі, енді біреулері ыңғайланады.
Баланың дұрыс дамуының қиындығы мен сипатын олармен жасалған педагогикалық жұмыстың әртүрлі формалары анықтайды. Дене және ақыл-ой дамуындағы ... ... ... ... ... және оның ... нәтижесіне әсерін тигізеді. Кемтар баланың білім деңгейі бірден көрініп тұрады.
Ақаулық сипаты арнайы мектеп оқушыларының тәжірибелік іс-әрекетіндегі мүмкіндіктеріне де өз ... ... ... ... ... оқушылары қажетті білімдерді игерсе, енді біреулері ең қарапайым білімді ғана игере алады және олардың өмірі мен еңбек жолын қосымша ... ... ... ... ... ... ... деген қатынас әлемдік тарихта ұзақ эволюцияны бастан ... ... ... алғашқы сатысында кемтар баланың жағдайы өте ауыр болды. Құл ... ... дене ... әртүрлі ақаулығы бар балалардың көзін жойып отырды. Орта ғасырда бала дамуының кез-келген ауытқуын қара, дүлей күштің келуі деп ... ... ... ... ... ... ... тәлкегіне салынған.
Қоғамдық жетістіктер ғылыми-техникалық прогресс, педагогикалық ойлардың дамуы және тарихтың келесі кезеңдері ортаның кемтар балаға, оны ... мен ... ... көзқарасын өзгертті. Оларды қоғамдық пайдалы жұмысқа үйрету қажеттілігін туындатты.
19-ғасырдың басында естуінде ақаулығы бар және соқырларға арналған алғашқы арнайы мектептер ашылды. ... ... ... кем ... арналған мектептер де ашыла бастады. Осы кезден бастап кемтар балалардың тәрбиесі мен олардың қоғамдағы орнының жаңа сатысы басталды.
Арнайы ... ... ... жеке және ... ... ... кемтар балаларды оқыту және тәрбиелеу жүйесіне дейін дамыды.
Кемтар балалардың дамуы тек теріс ... ғана ... БҒл ... ерекшеліктері бар кемістіктің дамуын анықтауды талап етеді.
Дамудың кемтарлығы немесе кемістіктің негізінде жүйке жүйесі мен белгілі анализаторлардың бір ... ... ағза ... ... ... ... ... пайда болған ауытқулар жатады. Ауытқулар жатыр ішінде, туғаннан кейінгі дамуда немесе тұқым қуалаушылық факторлардың нәтижесінде пайда ... ... ... ... ... туа ... және жүре келе ... болған деп екіге бөледі.
Педагог-дефектологқа ең алдымен бас ... туа ... ... ... есту ағзасында, тілінде немесе туған кезде және тұрмыста жарақат алғаннан, нейроинфекциялардан пайда ... ... ... істеуге тура келеді.
Кемтар баланы оқыту мен тәрбиелеу мәселесі басқа ... ... ... ... орын ... Кемтар балалар үшін оқыту жоспарлары мен оқыту, ... және ... ... ... ... ... оқыту-тәрбиелеу мекемелері бар.
Кемтар баланы оқыту және дамыту - бұл мақсатты бағыттағы білік, ептілік, іс-әрекет ... ... және ... ... дайындық құралдарын беру және қабылдау процесі. Оқыту барысында білім және тәрбие мақсаттары жүзеге асырылады. Дефектология арнайы дидактика мәселелерімен айналысады (кемтар ... ... және ... ... Оқу ... ұйымдастырылуы, мақсаты, міндеті, мазмұны, қағидалары балалар кемістіктеріне қарай әрбір нақты арнайы оқу орындарына баѓытталып жасалынады. Осыларға байланысты оқыту әдістері, ... ... ... ... Бұл дефектологияның ең неізгі басты проблемасының бірі. ... ... ... ... мен ... таңдауда баланың жасы, кемістігінің пайда болған уақыты да есептеледі. Кемтар баланың дамуы дені сау ... ... ... ... ... ... әрі тәуелді болады. Сондықтан оқыту процесінің жүрмеуі ... оның дер ... ... ... ... ... ... зиян келтіреді, оның психикалық функцияларын тежейді.
Біздің елімізде бала кемтарлығын ескерту мен емдеу жұмыстары жүріп жатыр. Кемтарлық мәселесінің ... оның ... ... ... ... ... құралдардың дамуына, арнайы емдеу әдістерін қолдануға қоғамдық және отбасылық тәрбиенің жағдайына байланысты дамып ... ... ... ... ... мен ... ... кемтар балалардың қалайда кемістіктерін жою, оларды әр тарапты дамыған қоғамның толық мүшесі етіп даярлау
Зерттеудің ... ... ... ... ... ... өзiн-өзi бағалауы ерекшелiктерiн жан- жақты эксперименттік тұрғыдан ... ... ... ... ... ... бар балалардың өзiн-өзi бағалауы.
Зерттеу пәні. Мүмкіндігі шектеулігі бар балалардың өзін-өзі бағалау ерекшеліктері.
Зерттеу болжамы: Егер мүмкіндігі ... ... ... әдістерді тиімді қолданса, онда олардың өзін-өзі бағалау деңгейіне оң ықпал етеді.
Зерттеу ... ... ... бар ... ... ... бағдарламаларын ұсыну.
- мүмкіндігі шектеулігі мәселесіне теориялық және әдістемелік ... ... ... бақылау
Зерттеу көздері:
- ;
- мүмкіндігі шектеулі ... ... ... ... ... ... және ... ғалымдарының (Б. Г.Ананьев, А.Н. Леонтьев, К.К. Платонов, В.Н. Мясищев, Б.И. Пинский, С.Я. Рубинштейн, К.С. ... С.Я. ... Ж.И. ... ... ... ...
- ... және кеңестік психологияда мүмкіндігі шектеулі жасөспірімдердің өзін-өзі ... ... ... ... ... ... негізгі теориялық зерттеулерді талдау; зерттеу жұмысының әдіснамалық ... ... ... ... мен ... ... ... шектеулі балалардың өзін-өзі бағалау ерекшеліктері бойынша теориялық білім жүйеленді, , , түсінігі нақтыланды;
* мүмкіндігі шектеулігі бар ... ... ... ... ... мәні: мүмкіндігі шектеулі балалардың өзін-өзі бағалау ерекшеліктері бойынша диагностикалық материалдар ендірілді.
Курстық жұмыстың құрылымы: кіріспе, екі ... ... ... ... психология пәні
Дефектология сонымен бірге өзіне кемтар балалардың психологиялық ерекшеліктерін зерттейтін арнайы психологияны қамтиды.
Арнайы психология - ... және дене ... ... ... бар ... адамдар мен балалардың психикалық даму зандылықтарын және психикалық қызметтерінің ... ... ... психология ғылымының дербес саласы.
Адамның кемістігі тек биологиялық тұрғыдан іздестіріліп, оның дене құрылысы мен айналасындағы ... ... ... қатынас жасайтындығы зерттеледі. Ал педагогтар ұзақ жылдар бойы тәрбие ісін жандандыру арқылы дене мен ақыл-ой кемістігінің орнын толтыруға болады ... ... ... ... ... ... ... - әлеуметгік мінез-құлықты өзгертуге ықпал етеді. Тірі организмнің ... ... ... ... ... ... ... ортасына бейімделу жүйесі. Бұл жүйенің өзгеруі әлеуметтік байланыстың қайта құрылуына және оның ... ... ... ... ... ... ... негізі биологиялық фактор емес, әлеуметтік фактор екендігін көрсетеді.
Кемтар балаларды тәрбиелеу мен оқыту - күрделі әлеуметтік және ... ... ... мақсат - осы балаларды мүмкіншіліктері мен қабілеттеріне қарай қоғамдық пайдалы еңбекке дайындау. Іс-әрекет - ... ... ... ... сондықтан оны зерттеу және кемтар балаларда іс-әрекетті дамыту олардың әлеуметтік қалыптасуына әсерін тигізеді.
Қазіргі таңдағы кемтар балаларға ... беру ... ... ... ... арқылы жүзеге асыру қолға алынуда. Бұл жүйе АҚШ-та, Европаның дамыған елдерінде, Жапонияда жүзеге асырылуда.
Инклюзивті оқыту - ... ... бар ... ... ... ... ... оқыту үрдісін сипаттауда қолданылады. Инклюзивті оқыту негізінде балалардың қандай да бір ... ... ... ... ... деген теңдік қатынасты қамтамасыз ету, сонымен бірге ... ... ... бар балаларға арнайы жағдай қалыптастыру идеологиясы жатыр. Тәжірбие көрсеткеніндей қатаң ... беру ... ... бір ... ... қалады, өйткені қалыптасқан жүйе мұндай балалардың даралық қажеттілігін қанағаттандыра алмайды. Инклюзивті бағыт мұндай балаларды оқуда ... ... ... ... ... өмір сүру ... ... оқыту - барлық балаларға мектепке дейінгі оқу орындарында, мектепте және мектеп өміріне белсене қатысуға ... ... ... оқыту - оқушылардың тең құқығын анықтайды және ұжым іс-әрекетіне қатысуға мүмкіндік береді.
Инклюзивті оқыту - ... ... ... ... ... мүмкіндік береді.
Инклюзивті оқытудың негізгі принциптері:
1. Адам құндылығы оның мүмкіндігіне қарай қабілеттілігімен, жеткен ... ... ... адам ... және ... ... Әрбір адам қарым-қатынасқа құқылы.
4. Барлық адам бір-біріне ... ... ... ... ... ... асады.
6. Барлық адамдар құрбы-құрдастарының қолдауы мен достығын қажет етеді.7. Әрбір оқушы үшін жетістікке жету - өзінің мүмкіндігіне ... ... ... әрекетін жүзеге асыру.
8. Жан- жақтылық адам өмірінің даму аясын кеңейтеді.
Инклюзивті оқыту - барлық балалардың мұқтаждықтарын ... ... ... бар ... ... ... ... ететін жалпы білім үрдісінің дамуы. Инклюзивті оқыту балалардың оқу үрдісіндегі қажеттіліктерін қанағаттандырып, оқыту мен ... ... жаңа ... ... ... Егер ... оқытудың оқыту мен сабақ беруге енгізілген өзгерістері тиімді болса, онда ... ... бар ... ... да өзгереді. Инклюзивті оқытуды ашқан мектептерде оқыған балалар адам құқығы туралы білім алуға мүмкіншілік ... ... олар ... қарым-қатынас жасауға, танып білуге, қабылдауға үйренеді.
Инклюзивтік білім беру - барлық ... ... ... ... ... енгізу және әлеуметтік бейімдеуге, жынысына, шығу тегіне, дініне, ... ... ... ... ... ... ... белсенділікке шақыруға, баланың түзеу-педагогикалық және әлеуметтік қажеттіліктерін арнайы қолдау, қоршаған ... ... жас ... және ... ... ... ... қалыптастыру, яғни, жалпы білім беру сапасы сақталған тиімді оқытуға бағытталған ... ... ... ... және ... әкеп ... ... азайту мәселесінде, ең алдымен балалардың бойындағы ауытқушылықтарды, олардың сәби кезінде уақтылы анықтау бойынша ... ... ... ... ... ... бірінің мүгедектігі - туа біткен кемістіктердің әсері болуымен байланысты.
Жыл санап мүмкіндігі шектеулі балаларға деген қоғамның ... ... ... ... ... бақытсыз адам ретінде қарамай, қоғамның белсенді мүшесі және өз ... ... ... ... адам ... ... Осы ... әлеуметтік қызметкерлердің міндеті қоғамдағы мүмкіндігі шектеулі балалардың жанайқайын, яғни ауруының себеп - салдарын анықтап, оның бала ағзасының ... ... ... ... отырғандығын анықтау және мүмкіндігі шекеулі балалардың отбасындағы қарым - қатынасын дамытып, дені сау ... мен ... - ... ... ... туғызу, қоғам мен жеке адамдардың түсінігіне жарым жан балаларға әркез жәрдем беруге әзірлігін камтамасыз етуге үйрету қажет. Бұл ... ... мен ... жалпы педагогикалық принцптерімен анықталған. Яғни, оларды қоғамдық пайдалы өмірге бейімдеу, азаматтық қасиеттерін қалыптастыру, бұлардың бәрі дефектіге сәйкес деңгейде, соған тән ... ... ... Мiнез-құлықтарында ауытқушылығы бар балалардың психологиясы
Мiнез-құлықтарында ауытқушылығы бар балалардың психологиялық ерекшеліктері бала ... ... ... оның өз іс - ... мінез - құлқын бақылап, басқарып ... ... ... яғни ... іс - ... ... талап пен мінез - құлқын үйлестіре ... ... ... өте жас кезден байқалады. Және оның ... ... ... ... ... нашарлығымен сипатталады. Мұндай балалар төбелескіш, ... ... тату ... ... ... болады.
Мiнез-құлықтарында ауытқушылығы бар балалардың психикалық даму ... ... ... әрі қарай өрістету үшін ... ... ... психикалық даму заңдылықтарымен салыстыра отырып, зерттеу ... ... ... ... ... ... ... деңгейінің де түрліше болатындығын ескерту ... ... ... мен ... ... оның ... өмір, өткен өмір кезеңдерде қалыптасқан ... ... ... бұл қасиеттер баланың бойынан бірден даяр күйінде ... ... ... ... кемістігін аңғарып қалғандай болсақ, ондай олықылықтары ... ... ... және сол ... бұдан былайғы даму ... де ... ... әдіс - ... іздестіру қажет.
Осы орайда бала кемістігін қарапайым жаттығулар ... ... ... шетел психологтары бала психологиясы жайындағы ... ... ... адам ... ... ... заңдарын негізделген ... әрі ... ... деп ... ... ауытқушылығы бар балалардың психологиялық ерекшеліктерінде өзіндік бағалау әлі де ... ... - ... ... ... түрінде көрінбейді. Бұл ... өз іс - ... иек ... жасаған кемшіліктерін көре ... ... ... ... ... ... өзін ... салыстырмайды [32.172].
Мiнез-құлықтарында ауытқушылығы бар балалардың психологиялық ерекшеліктері үшін ... ... ... ... тән ... ... болады.
Мiнез-құлықтарында ауытқушылығы бар балалардың қажеттілігінде тежеулер әлсіз, өзінің ... ... - ... ... ... ... нашар дамыған, сол ... көп ... олар ата - ... ... ... ... ... қарсы шығып, дау - жанжал тудырып ... Бұл ... ... жеке ... дамуына ерекше көңіл бөлу ... ... ... белдікпен ұру, желкеден ұру сияқты көріністер керек ... ... жан - ... ... ... сезімінің жылылығы шын көңілімен сүю, ұғу қажеттірек ... жай ғана ... алып ... егер де ... ... суырсаң, жақсы қарасаң онда ол ... ... ... ... ... береді. Ал егер оны қарамасаң, оны күтіп ... ... ол ... ... ... Міне бұл өмірдің шындылығы.
Бірақ, осы ... сырт ... ... қарасаңыз көп отбасыларда ұмытылып жатады. Немесе бұл ... ... ... ...
Әрине мұндай отбасыда ... ... әр ... ... мен ... әлі ... ... психикасы бұзылады, яғни мінез - ... ... ... ... құрылмауы, оның сәтсіз болуы, ондағы ... ... ... ... - ... ... ... болуына, оның тәрбиесіне елеулі әсерін тигізеді.
Мiнез-құлықтарында ауытқушылығы бар балалардың ... ... ... болу ... Р.Г. Илимешова өз ... 4 ... ...
1-кесте. Мiнез-құлықтарында ауытқушылығы бар балалардың пайда болу себептері
Отбасы, өскен ортасы
Алған тәрбиесі
Отбасының ... ... ... ... емес ... ... жағдайы мүлдем нашар, яғни балаға кері әсер ... ... ... ... ... ... ... жағдайы толық жасалған, еш-қандай өмір қиындығын көрмеген.
Балалар өздігінен еш нәрсе істей алмайды. ... - ... ... қасиеттері төмен.
Отбасы мүшелерінің көзқарасы тек қана осы ... оның ... ... ... ... ... тыс ... ешнәрсеге тиым ... Ата - ана ... ... орындайды
Өзімшіл, өзіндік бағалауы өте жоғары. ... - ... өте ... ... ... тыс ... ... сенімсіз, өз пікірін, ойын айта алмайды, қорқақтық алаңдаушылық бар.
Кеңес психологиясында ... - ... ... ... ... ... ... - өнегелі қалпына қарсылық білдіретін жеке қылықтар және ... ... деп ... [35.75]. ... мінез - құлық алғашқы пайда ... ... ... ... жасөспірім жаста байқалады.
Сонымен мінез - құлық ауытқуы бар ... ... ... қоғамдық ережеден, психикалық денсаулық ережесінен, мәдени ... ... ... ... ... ... ...
Л.Кулагин оқудың сәтсіздігі мен мінез - құлық ... ... ... физикалық және психикалық денсаулық жағдайының әр ... ... ... ... ... ... ... Көп жағдайда мінез- құлықтың ауытқуы туа пайда болған психикалық және ... ... ... ғана ... сонымен қатар, отбасы мен мектепте дұрыс тәрбие бермегеннің салдарынан болады деп ...
... ... да, ... де ... тудырып, ауытқушы мінез - құлықтар, өзара қарым - ... ... ... -өзі баға беру ... тыс ... ... ... туралы айтылып та, жазылып та жүр. Әйтсе де, бұл мәселе әлі шешімін ... жоқ. ... ... ... сәттен бастап, үлкен әлеуметтік ... тап ... Оның осы ... өзін нық, ... сезінуі үшін көптеген факторлар ... ... ... ... ... әсер ... ... оның жаңа қалыптасып келе ... ... ... ... ... ... бойынша , өз халқының сезімдері мен ... ... ... ... ... да бір ... бар ... даму жағдайы, әдетте қолайсыз, жағымсыз болады. Ол баланың дамуына кері ... ... ... ... ... сипаттарынан, тәрбиелеу-оқыту үрдістерінен және солар ықпал еткен ... ішкі ... ...
Баланың дербестенуге ұмтылуы оған қатысты референттік ... ... ... одан ... ... ... және мектептегі ... ) оның ... ... сай емес жеке дара ... ... келмейтіндігімен қақтығысқа түсу [36.136].
Ауытқушы мінез-құлық деп қалыптасқан нормаларға ... емес ... - ... ... (И.А. ... ... әлеуметтанушы И.С. Кон ауытқушы мінез - құлықты ... ... ... ... ... мораль қалыптарының жалпы қабылданған қалыптардан ауытқыған іс -әрекет ... ... ... ... ... - ... ... сәйкес кез - келген ауытқушылық бейімделудің бұзулуына алып ... ... ... - ... екі үлкен категорияға бөлінеді:
Біріншіден, бұл анық немесе жасырын ... ... ... ... денсаулық қалыптарынан ауытқыған мінез - құлық.
Екіншіден, бұл әлеуметтік, мәдени және ... ... ... ... ... ... - ...
Мұндай әрекеттер аз болса да олар ... ... ал ... болса, әрі жазаланса- қылмыс деп аталады.Бұл жерде ... ... ... ) және ... іс - ... туралы айтылып отыр.
С.А. Беличева ауытқушы мінез - құлықты әлеуметтік ... ... ...
1. ... ... құқық бұзушылық, материалдық, қаржылық, дүние - мүліктік ... ... ... ... ... тонау, алып - салу, алаяқтық және т.б.) ... ... ...
2. ... бағытта: адамға қарсы бағытталған әрекеттер (бағыттану,бұзақылық, ұрып - ... ... тип: ... өмір ... ... ... ... өтеуден қашуға, жеке мәселелерді шешкісі келмеуге ұмтылу (жұмыстан, оқудан бас тарту, кезбелік, маскүнемдік, ... ... -өзі қол ... - құлықты баланың осы немесе басқа да ... оның даму ... ... ... феномен деп қарастыра отырып, біз ... - ... ... ... ... индивид психикасында ... ... әр ... ... ... ... ... екенін естен шығармауымыз керек.
Сондықтан да, жасөспірімнің ... да бір ... - ... ... ... деп ... ... психолог оның ахуалын, тұрақтылығын, оның көріністерінің жиілігін, тұлғалық ерекшеліктерді, ... ... ... және т.б. ... қажет. Тек содан кейін ғана қандай да бір ... ... ... ... ету іс - шараларын тағайындауға болады.
Кейде жасөспірім ... ... - ... ... пікірлердің шырмауына шалынып қалады. Соған ... ... ... оның ... ... ... ... - қатынас сипаты және ол туралы ... ... айту ... ... ... ... - ... жағымпаздылығын немесе ыңғайлылығын (қызметшіл, сыншыл емес, назарының мұғалімде болуы, ... ... ... ету және т.б.) мұғалім жағымды деп бағалап, оны ынталандырады, ал оқушы ... ... ... ... ... ... ... мінез - құлықтары бар жасөспірімдердің ... - ... ... бір рет ... жүйелі түрде әсер ететін ... ... ... және ... ... ... жағдайда нақ осы немесе басқа ахуалға алып ... ... - ... ... ... жиналып көрінеді немесе бірден шарт кетеді. Бұған мысал ретінде тойтарыс беруі, ... ... ... ... ... келтіре аламыз. Осыдан кейін ауытқушы мінез - құлықтың дамуына алып ... ... ... ... туындайды [37.231].
Мінез - құлқында ауытқушылғы бар балалардың мінезін, қарым -қатынасын, өзін - өзі ... ... ... алу, ... ... иммунизациялауды қажет етеді, ... ... - ... адам болып қалыптасуы үшін мінез - құлықтың, қарым - қатынастың, өзін - өзін бағалауының ... ... ... таңдау жасай алу біліктерін үйрету ... ... ... үшін ... дағдарыстың жағымсыз әсерлерін жоятын және ... ... - ... ... құруға бағытталған мектеп саясатын шығару ... ... ... ... ... - ... ... бұзылған балалар
Балалардың туа біткен және жүре келе пайда болған аурулардың 5\7 ... ... ... ... бұзылулары құрайды.. Тірек қозғалыс аппарат бұзылу функциясы турағанда және журе ... ... ... ... қозғалысының патологиясының осындай түрлері болады.:
1. Жүрек жүйесінің аурулары. БЦП полиомилит
Тірек қозғалысының ... ... ... ... ... аяқтынқисықтығы, артрогрипоз.Жүре пайда болған және тірек аппаратыньң зақымдалануы, полиартрит, қанның. аурулары т.б.
БЦП ақырғы жолдары өте жиі кездесетін ауру, ол ... ... ... ... жаратылған ауытқы.
БЦП ерте антогенезде мидың. зақымынан дамыуна пайда болады. Мында мидың жас бөліктеріне әсер етеді - ... ... олар ... ... ... және басқа қимылдық қызметімен реттейді. БЦП - да ... ... ... ... ... және ... БЦП-нің клиникалық сүретінде басында козғалуының бұзылуы барысында психикалық және сезінде ... ... ... қызметтер, бұзылуы, cipecпe аурулары.
Қимыл қозғалыстарының бұзылуы ауыртпалығы әртүрлі ... ... олар ... ... ... кейде білінбейтін. Психологиялық және сөйлеу ауытқулары қимыл козғалыстардың бұзылуы сияқты әртүрлі ... ... ... ... өте ... ... психологиялық және сөйлеу бұзылуы болмауы мүмкін. Әлде керсінше де болады БЦП-нің себебі әртүрлі ... ... ... ... ... ... ... жуу барысында (интранатальный),нәресте кезеңінде.
Зиянды факторларға жатады, энфекциялық аурулар, жүкті әйел ауырса (қызылша, вирусты инфекция, токсиплазмоз) ... ... ... ... ... анасымен ұрықтың. қанның бірлестер резус-фактор бойынша психологиялық жарақат, физикалық фактор дәрімен улануы, ... ... ... ... дәлелденген құрсақта жатқан ұрыққа 400- ден аса ... Әсер ... ... ... мен туған жарақаты 6ipre БЦП -нің жиі кездесетін себебі болады. Туу барысындағы жарақат асфиксиямен сәйкес ... ... ... ... бара-бара БЦП болуы мүмін. Нейроинфекциядан да болуы мүмін ол менингит ,энцефалит аурулары және ауыр ... ... ... болуы мүмкін.
Дцп балаларында қимыл қозғалыс қызметтерінің қалыптасуы бұзылған және ... Олар ... және кеш ... ... ... .кеш отырады. Тұрады. Қимыл қозғалыс бұзылуы бастыдефект болып, еректі ... ... ... ... ... әсер ... Осы ... специфика бойынша әртүрлі қимыл қозғалыстардың бұзылуы бірнеше факторларға байланысты.
1. Бұлшық еттерінің тонустың бұзылуы (спастичностъ,ригидность,гипотония,дистония типтері). ... ... ... ол ... деп ... ... адамның өзіндік сезінүінің бұлшық еттерінің жауабы. Бұлшық еттерінің реттелүі жүйке жүйесі арқылы қызметтеледі. БЦП ... жиі ... ... ... ... ... байқалады- (спастичность). Бұлшық еттері кернелі БЦП балалардың кол-аяқтарын тырысқан. ... ол ... ... өте ... тонусы өте көтеріңкі. Гипотанияда бұлшық еттері ,әлсіз солы. Дистонияда бұлшық еттерінің тонусы ауыспалы мінездемеде.
2.Қозғалуының. шектелүі мүмкінсіздіктігі ... и ... ... ... ... ... ... болуы және болмауда.
Бас миының қыртыстарының зақымдануы еркінді козғалуының болмауына келтіреді оны паралич дейді. Ал шектелі козғалыстардың аумағын орталық парез ... ... ... ... ... ... байланысты болады. Балаға кейде қолдарын кетеруге қиын болады, алға созуғада, аятарын ... де қиын ... ... бәрі ... ... ... дамуын қиындатады.
3. Зорлық қозғалыстарының болуы.
Көп БЦП формаларына зорлық ... ... олар ... және ... ... білінеді.
Гиперкинез ол зорлық қозғалыстардың еркіндіксіздігі бұлшық еттерің ауыспалуына байланысты қолайсыз тұрыстар және қозғалуынаң бітелуіне. ... ... ... ... ... басты, әр түрлі шеттерінің беліктерін денесінде анықталуы мүмкін. Тремор тілдің қол сауысақтарының дірілдеүі.
4. Тепе-текдіктін, козғалу координациясын ... ... ... ... жүргенде тұрақсыздық оны денелік атаксия дейді. Ауыр сәтте бала біреудің көмегінсіз отырып тұра алмайды. Тұрақсыз жүрісте бала аяқтарын ... кең ашып ... ... баска жаққа ауа береді. Манипуляциялық әрекетте бала жазған уақытта, бірдеңені ұстаймын дегенінде ... ... ... ... ... ... бузылулар шартты рефлекстердің байланысын қиындатады. Осы рефлестер арқылы өсі дененің ... ... ... ... Церебр параличпен ауырған балалардың тұру сезімі әлсіреген, кейбіреуінде қимылының беталысы қабылдауы қисық. Қимыл сезімі бұзылуы ... ... ... ... координациялық қимылдарды да қалыитасуы бөгейді.
б.(статокинетический рефлекс) Статокинетикалық; шарт дененің тік жүруінің және моториканың қалыптасуына қамтатамасыз етеді. Нәтижесінде бала өз-өзіне еңбек ... ... ... ... әдістерінде қиыншылық көреді.
7. Синкенезия. Бірігіп қимылдауы. Мысалы: 6ip затты алу үшін ол 6ip қолын бүгеді, сонымен қатар ... қолы да ... ... ... ... ... Әдеттегі дамуда тоникалық шарттар түғаннан бірінші айларда ... ... ... ол ... да ... рефлекстерге айналады. 3 айында позотониалық рефлестер білінбейді. БЦП ... ... ... ... ... автоматикасы қалып қою белгіленген соған позатоникалық рефлекстерді жатқызады.
Позотоникалық рефлекстердің патологиялық куштілігі қозғалыс қызметтерінің дамуы бұзылады. Сондықтан да ... ... ... ... қалыптасады. БЦП баланың бірінші жылдарында осы рефлекстердің біліүнен ойдан ойға күшее береді де ... ... ... сол ... ... тоникалық рефлекстер маңызды әсерін тигізсе, қимыл қозғалыс бұзылуы әр ... ... Ең, ауыр ... бала жүре алмай қалады және монипуляциялық әрекеттерімен қолданала алалмайды.
Одан женіл жағдайында бала жүре ... ... ... ... ... (балдақ. таяқтың көмегімен ғана). Тінті жеңіл жағдайында бала өзі жүреді, өз өзіне еңбек етеді, мониполитівтік әрекеті дамып, бірақ ... ... ... жүрісінің. бұзылуы, бұлшық еттері әлсіз болады.
БЦП дефектінің құрылуы, спецификалық ауытқуы психикалық дамуына кіреді. Психика дамуының бұзылу механизмі күрделі, локальдық миыньң ... ғана ... ... де ... Ойы құрсақта зақымдалуы психикалық бұзылуы дөрекі интилекің дамымау деп мінезделеді. Екінші жартсындағы зақымдалуы жүктеліктің және туу мерзімі психикалық ... ... ... ... болады.
Балалардық психикалық әрекетін хронологиялық жетелуі тез тоқталып соның барысын әр ... ... ... ... ... ... ... жанымыздылық әрекетінің бұзылуы. Қозғалы психикалық бұзылуларының өзара байланысының болмауы ... ... ауыр ... ... ... ... дамуының бөгемүі мен 6ipiктесу, ал жеңіл БЦП түрлері ауыр психикалық қызметерінің дамымауымен.
Психикалық дамуының аномалиясы БЦП балаларға ... ... ... ... ... әр түрлі қозғалыстардың сөлеу және сенсорлық деректерімен болады. Генездегі психикалық бұзылумыунда басты ... ... ... ... ... ... ... тәрбиелеу жағдайлары, айналысы да ойнайды.
БЦП ауруының интелектуалдық деректісінің құрылысы спецификалық ерекшелігімен мінездемледі.
1.Айнала туралы түсінігінің және аз ... ... ... болады а)өріксіз изоляция, баланың құрдастарымен, үлкендер қатынастауы, жүре алмағандықтан. б) заттық - практикалық әрекетің процсінде айналамен тануыстыруының ... ... ... ... в) сенсорлық қызметтерінің бұзылуы.
БҚП ауруында анализаторлық жүйсінің әртүрлі координациялық әрекеттерінің бұзылуы белгіленеді. Көру,есту,бұлшық ет буындарының патологиясы ... ... ... ... олар өз ... ... ... біргелікті емес,дисгармониялық мінез, яғни 6ip интелектуалдық қызметтерінің бұзылуы, басқа дамуларының тежелеуі,үшіншілерінің ... Ерте даму ... миын ... ... ... ... мозаикалық мінездемемен байланысты. Мидың және ен жас қызметтеріне әсер ... олар ... ... ... биік ұйымдастырушы жақтарын қамтамасыз етеді және басқа биік қыртыстарының қкызметтерің қалыптастырады. ... ... ... ... тең, ... ... ... звеносы болады.
Кейбір балалардың көрнекті ойлау формалары дамиды,басқаларында керсінше ... ... ойы ... да сонда логикалық ойлауы дамиды.
З.Психоорганикалық кұбылыстарының анықталуы - аяулауы, психикалық процестерінін төмендеуі, басқа әрекеттерге ... , ... ... ... ... механикалық есінің төмендеуі көп балалардың танымдылық белсенділігі төмен, сондықтан оқуға деген ... жоқ , ... ... және ... ... ... ауысуы жоқ. Бала тез шаршайды.
БЦП балалар интеллект бойынша әртүрлі топтан құрылады: біреулер әдеттегі және әдеттегігее жақын болады, басқалары психикалық дамуы ... ... ... ... ... ... дамуының ауытқуы өте аз кездеседі. Көбнесе танымдылық әрекетінің бұзылуы ол психикалық дамуының тоқтауы.
БЦП балалардың эмоциялық еркіндік ... ... ... тәнімді. Кейбір балаларда жоғары эмоцияларды түрде білінеді, тітіренту,басқаларында тоқтатылған ұялшақтық.
Бала жыласа, күлсе тоқтай алмайды. Жаңа ... ... ... ... ... құқрылысы ерекше.
БЦП балалардың дефект құрылысында манызды орынды сөйлеу бұзылуы алады, олда мидың локомдық бұзылуына байланысты. Керекті бас ... ... ... баланың сөйлеу , психикалық әрекет дамуына әсер етеді. Көп қателіктерді ата-аналар жібереді, олар ... ... ... ... ... жасайды, сонымен бала сөйлеу қатынасынан айырылады.
БЦП балалардың сөйлеу және ... ... ... ... ... ұзақ ... артикуляциялық аппаратының бұлшық еттерінің тонусына тepic әсерін тигізеді.
Сөйлеу бұзылуы ... ... ... тepic ... ... ... дизонтогенездің ерекше түрі туралы айтуға болады: дамуыньң тапшылығы кейбір анализаторлық жүйесінің ауыр бұзылуында ... ... ... ... ... ... ... кейбір психикалық қызметтерінің бұзылуы жалпы психикалық дамуды тоқтатады.
БЦП балаларда әлеуметті ... ... 25-35% ... бірақ бұл баланың дамуы тапшылық мерзімінде жұреді. Сол психикалық дамуына әсер етеді.БЦП-дары ... ... ... ... әдеттей даму деп есептеуге болмайды.
БЦП-и әртурлі формаларында ... және ... ... ... кем ақылдылық кездесуі мүмкін.
Танымдылық психикалық процестері БЦП ... ... ... ... болады: белсенді еріксіз көңілінің бұзылуы ол баланың бүкіл танымдылық жүйесінің қызметтерінде келеңсіз тойтарыс беріледі: назарының бұзылуы қабылдау есі, ойы, ... сөзі ... ... ... ... ... ... интеллектік жұмыс көрлігінің төмендігің
Білдіреді. Назарының, қабылдауының , есінің, ойлауының эмоциялық бұзылуы цереброастеникалық былынуы әртүрлі аурулардан кейін көтеріледі. Кейде ... ... ... және ... тұлғаның патологиялық дамуына әсер етеді. Қорқақтыққа, көңілсіздікке т.б.
Инерттік көтеруі және бүкіл психикалық процестің баяулығы 6ip әрекеттен басқа көреді.
БЦП балалардың ... ... ... ... ... ... цереброастеникалық құбылыстарымен ғана байланысты емес, сонымен қатар көру ... ... ... ... ... , ... ... ауысуында байқалғаны бөлек элементтерде тоқтапқалуы, осының барлығы психикалық әрекетінің инертнолығымен байланысты.
Көп қиыншылық еркіндік назарының қалыптасуында болады.
2.2 Сөйлеу тілі бұзылған ... ... ... аса ... ал ... ... ... жүзеге асады. Сондықтан шыр етіп дүниеге келген бала қоршаған ортамен, анасымен ... тіл ... ... ...
Сөйлеу - адамның бір-бірімен қатынасында ойын, еркін, ... ... ... үшін ... қолдану үрдісі. Тілі шықпаған нәрестенің алдымен сөйлеу мүшелері дамиды. Жалпы, дүниеге келген сәби еріксіз дыбыс шығарады: қарнының ашқанын, ... ... тағы да ... ... ... ... жылау, қыңсылау және басқа да дыбыстар арқылы ... Бұл ... ... ... ... ... ... интонациялық мәнерлігіне қарап анасы баласының қарнының ашқанын, оның бір ... ... ... және тағы басқаны ұға алады. Бірақ та бұл дыбыстардың әлі де ... ... ... жоқ ... да, олар өте маңызды. Ол жіңішке және әртүрлі қозғалысты сөйлеу мүшелерінің дамуына ... ... ... алу, ... және ... ... Бала ... өте тез үйренеді және бірінші айдың аяғында сөйлеген дауысқа әрекет ете бастайды. Оған еркелік интонация ұнайды, әуенді ән оның ... және ... ... Тағы да біраз уақыт өткеннен кейін бала ... ... ... ... ... ... ... көзімен оны қадағалайды. Егерде баланың бір жері ауырса, мазасызданса бала жылай бастайды. ... ... ... ... ... ... ... басталады. Жылаудың әсерінен баланың тыныс мүшелері мен сөйлеу органдары нығая түседі.
Бірінші дыбыс артикуляциясының әрекет жасауы екі - үш ... ... ... одан кейін бес айдай шамасында бала үлкендердің ерін артикуляциялық қозғалыстарын ... ... Бұл ... қайталау қозғалыстары қозғалыс дағдысының қатаюына әкеледі. Алты айдан бастап бала бөлек буындарды анық айтады (мысалы: ше-ше, ә-ке және тағы ... және ... ... тек ... сөз ... ғана емес, сонымен қатар интонацияны, ритмді, екпінді ұға бастайды. 9-10 айында бала бөлек сөздерді бірдей жұпты буындармен айтады ... ... ... және тағы ... Бұл ... сөздік қоры 10-15 сөзден тұрады. Ал белгілі ғалым А.Н. Леонтьев бұны даярлық этабы дейді, себебі бұл уақытта ... ... ... ... ... төрт ... ... еркін сөйлейді, олардың сөйлемдері біршама қиын, ал бес жасында дыбыс шығаруы ... ... ... адам ... қалай болса солай шығара беретін болса, ешкім оны тіл деп ... еді. ... ... ... қозғалыстары дәл, белгілі заңдылыққа бағынып отырады.
Адамда сөйлеуге арналған негізгі органы жоқ, сөйлеуге өкпе, өңеш, жұтқыншақ, тіл, тіс, ерін, ұрт ... ... ... ауыз ... мен ... ... қатысады. Қатты сөйлеуде мидың үлкен жарты шарында орналасқан бөліктері реттейтін тыныс алу, ... және ... ... ... ... сөзі анық және ... болу үшін сөйлеу органдарының қозғалысы нақты және автоматты түрде болу керек. Сөйлеу ... - бас ... ... ... және ... алу, ... ... бөлімдерінен тұратын перифериялық болып екіге бөлінеді. Тыныс алу бөлімі кеуде қуысындағы өкпе, бронхы, трахеядан тұрады. Сөйлеу дем ... ... ... ... ... да ... ... тыныс алуға қарағанда дем шығаруы көбірек. Дауыс бөлігі дыбыс қатпарлары бар кеңірдектен тұрады.
Артикуляция мүшелеріне қысқаша тоқталып кетейік. Оның ... ... ... ерін, тіл, жоғарғы-төменгі жақ, жұмсақ және қатты таңдай, альвеолдар жатады. Тіл, ерін, жұмсақ таңдай және төменгі жақ қозғалу ... ... ... ... буындарының қысылуына байланысты дыбыс кеңірдектен шығады. Дауыс жоғарлығымен, күшімен, екпінімен сипатталады. Дауыстың жоғарлығы ... ... ... ... ... Ол ұзындығымен жуандығына байланысты болады. Дауыс күші ... ішке ... ... ... ал ... ... қозғалыс қарқынына байланысты болады. Баланың сөйлеуі бойының өсуімен және дамуымен бірге қалыптасады және ... ... ... сатыларынан өтеді.
Алайда тіпті кейбір балалардың естуі мен интеллектісі қалыпты болған жағдайда да, сөйлеуінің дамуында кідіріс болуы ... ... ... ... ... ... ... естуінің дамымауы, сөз қорының аздығы және грамматикалық қатарының дұрыс болмауы тән.
Бірақ сөйлеу тілін ... ... ... ... ... ... жетіле бермейді. Кейбіреулерінде оның жетілу барысы кешеуілдейді, екіншілерінің сөйлеу тілдеріндегі дыбыстардың айтылуы бұзылады немесе бұрмаланады, үшіншілерін-де сөздердің және ... ... ... ... ... бұзылады.
Сөйлеудің жалпы дамымауы түрлі дәрежеде көрінеді, сондықтан сөйлеудің дамуының 3 ... ... ... болады:
Бірінші деңгейі - сөйлеудің жоқтығымен сипатталады. Баланың ... ... ... ... егер ... ... ... келе жатса, бұл үрдіс 5 айға созылады, ал науқас балаларда көпке дейін созылады. Балалар қандай да бір ойын ... үшін ... ... ... және мәнерлі мимикасымен толықтырады.
Екінші деңгейі - былдырлаған сөзден басқа күнделікті қолданылатын сөздермен фразалардың едәуір мәнді ... ... ... та ... бұзылған, сөзді жеткізулері нашар болады, бала негізінен айқындалған заттармен әрекеттерді атап кетумен ғана тежеледі. Егер балаға сурет бойынша әңгіме құрауын ... онда ол ... ... ... да ол ... қысқа фразаға қатысты болып келеді. Мазмұнын айтқанда қарапайым қателері - ... ... ... және ... ... дұрыс қолданбау болып табылады. Жалғаулар, бөлшектер өте сирек қолданылады.
Үшінші деңгейі - балаларға түрленген фразалармен ... ... ... ... лексико-грамматикалық және фонетико-фонематикалық элементтері болады. Бала суреттерді бейнелейді, өзі ... ... ... ... ... ... бірақ бұның алдында оның жақсы сөйлесетін құрдастарына қарағанды үлкен қиыншылықтарды басынан кешіреді.
Сонымен ... ... ... өте ... ... ... өте ... Егер бала тіпті жеке дыбыстардың дұрыс айтылуын үйреніп алса да, сөйлеудің өзбеттілігінде олар ... ... ... ... ... және ... факторлар ықпал етеді. Осыған байланысты тіл мүкістіктерінің бұзылуының ... ... ... кетуге болады:
1.Дислалия - сөйлеу тіліндегі ең көп тараған мүкістіктер. Мұнда тек дыбыстардың ... ғана ... ... - сөйлеу тіл аппаратындағы ағзалар мен тіндердің ... ... ... ... ... ... тілінің дыбыстарды айту жағынан бұзылуын көрсетеді.
3.Ринолалия - ең ... ... тіл ... анатомо-физиологиялық құрылысы бұзылады, ал оның зардабынан дауыстың реңі мен әуезділігі және дыбыстардың ... ... ... - тіл ... ... ең ауыр ... жатады. Мүкістіктің мұндай түріне шалдыққан баланың сөйлеу тілі іс жүзінде қатынас құралы бола алмайды. Баланың ана ... және ... ... ... ми қабығының сөйлеу орталықтарына табиғи байланыстардың бұзылу әсерінен сөйлеуінің дамымауы немесе мүлдем болмауы деген сөз. Алалия сөйлеудің ... ... ... ... ... білдіреді.
5.Афазия - бұған бас миының белгілі бір жеріне жинақталған зақымнан сөйлеу ... ... ... ... ... кетуі жатады. Бұл көбнесе үлкен ми сыңарларының белгілі бір бөлігінің зақымдануынан болады. Афазия көбіне мидың белгілі бір жеріне қан ... ми ... ... сырқатына шалдығуы, мидың ісуі, қабынуы, жарақаттануы салдарынан болады.
Сөйлеу екпіні оның мәнерлі тәсілдерінің бірі болып табылады. Аз ғана ... ... ... ... ... бір нәрсені бөлісуге асығады және олардың сөйлеу екпіні тым жылдам болады. Көптеген жағдайда жас ... ... бұл ... ... та ... ... ... бұзылуы - тахилалия пайда болады.
Тахилалия (грек сөзінен tachus - тез, lalia - сөйлеу ... ... ... - ... ... ... Бұл ауруға жүйке жүйесі тозған, қоздырылған, шыдамсыз балалар бейім, алайда ауру кейде ... ... Бала тез ... ... оның ... ... дұрыс болғанымен оны түсіну ақылға сыймайтындай қиын. Бала демі жеткенше сөйлей береді және ... ... ... ... аяғының және барлық денесінің ретсіз қозғалыстарымен жеткізеді.
Бала ... ... ... ... қалса тұтығу пайда болуы мүмкін.
Тұтығу - бұл сөйлеу ырғағымен сөйлеу екпінінің бұзылуы. Әдетте тұтығу сөйлеудің интенсивті даму кезеңінде пайда ... ... бала 2-5 ... ... айта ... ... ... Тұтығу балаларда үнемі жүйке жүйесінің әлсіреуінен болады. Сонымен қатар тәрбиелеу кемістігі, жанұядағы конфликтілік жағдайлар және тағы басқалары үлкен роль ... ... ... және ... деп 2-ге ...
1. Органикалық тұтығу - тек орталық жүйке жүйесінің органикалық ... ... ... ... көрінеді және сирек кездеседі.
2. Функциональді тұтығу - көбінде орталық және ... ... ... ... ... органикалық зақымдануынсыз кездеседі. Бұл жеңіл қоздырғыш балаларда аяқ-астынан психикалық жарақаттың әсерінен туады.
Ата-аналар, егер бала тіпті кішкене тұтықса және бұл өте ... ... ... да дереу маманға бару керек екендігін түсінуі өте маңызды. Кішкене стресстің болуы, қорқу және шаршау тұтығуды күшейтуі мүмкін. ... ... ... ... ... ... және ...
Жалпы алғанда бала тілінің бірден қалыптаспауы, оның бірден жақсы сөйлей алмауы ата-ананы қинайды. Мидың даму ... ... бір ... ... ғана ... ... ... бастайды. Бұл - асығуды қажет етпейтін көп уақыттық процесс. Мәселен, сәби үш айлық кезінде еліктеу ... ... ... Бес-алты айлығында уілдеп, жеті айлығынан бастап жеке дыбыстардан буындар құрап үйренеді, бір ... ... ... сөз айта ... ... Екі жасқа жеткенде баланың сөздік қоры 200-400 ге жетеді, 4 жасқа келгенде қарапайым сөздерден сөйлем ... ... ... Келе-келе баланың сөздік қоры ұлғайып активтік және пассивтік сөз қоры пайда болады. Активтік дегеніміз - бала өзі айтқан сөзінің мағынасын ... ... де, ... дегеніміз өзі айта алмайтын, бірақ өзге адам айтқанда түсінетін сөздік қоры. Сондықтан бір ... ... бала әлі ... ... ... оған қайғырудың қажеті жоқ. Бала сөйлей алмаса да, ересектердің айтқан сөзін ұқса, айтқанды дұрыс орындай білсе, онда уайымдауға ешқандай негіз жоқ. ... тілі шыға ... ... ... ... ... сөйлескен мақұл. Сақауланып сөйлеуге, баланың тілін бұрап сөйлегенін қызық ... оның ... етіп ... ... ... Өйткені бала солай сөйлеуге үйреніп кетеді.
Сонымен, жоғарыда айтылып кеткендей баланың сөйлеуінің ... ... ... ... ... ... ортаның келеңсіз жағдайлары себепші болады:
1. Ана құрсағындағы ұрықтың 4 апталығынан 4 ... ... ... ... бұзылуынан сөйлеу тілі бұзылады. Яғни, ананың екі қабат кезінде вирусті жұқпалы аурулар, әртүрлі ... ... ... ... ... ... ... қанның сәйкес келмеуі және т.б. себептер әсер етеді.
2. Болашақ ананың екі қабат кезінде қорқып-шошынуы, ... ... ... уайымдауы, ашулануы баланың сөйлеу тілінің бұзылуына әкеледі.
3. ... ... ... бас сүйегінің жарақаттануы мен мидың шайқалуы ықпал етеді.
4. Босану кезінде және толғақ ... ... ... ... ... жеткілікті қамтамасыз етілмеуінің салдарынан бас сүйегінің ішкі жағына қан құйылады.
5. Сөйлеу тілінің мүкістігіне тұқым қулайтын аурулар және ... ... ... ... ... ауру-сырқаулардың зардаптарынан да зиян шегеді.
Баланың сөз ... ... ... ... қоршаған орта, үлкендердің сөздік қоры жақсы стимул. Үлкендердің сөзі анық, асықпайтындай және дұрыс болуы керек. Кейбір ата-аналар ... ... ... деп ... ... айтады, олар балаға ұғынықты деп ойлайды, ол дұрыс емес. Екі ... ... ... қоры 300-ге жуық ... ... ұзын және қиын бола ... ал ... айтылуы жақсарады. Үш жасқа дейін бала сөйлей алмаса қобалжудың қажеті жоқ, онда мамандардан консультация алу қажет. Кейбір ата-аналар баласы өзі жай ... ... тұр деп ... ... көп ... өткізіп алып көмек сұрайды.
Негізінде төрт - бес жаста барлық ... ... ... ... ол ... сөзді дұрыс айтуына байланысты. Сондықтан баланы кішкентай кезінен бастап әдемі, дұрыс, таза сөйлеуге үйрету керек. Балаға көп ... ... ... ... жаттықтырып және баланың сөздері үнемі дамытуда болуы қажет.
Баланы бала-бақшаға апара жатқанда, жолда бір нәрсе айтып жүріңіз. Мысалы: ... ... ... ... бар? деп, содан кейін кешке жақын баладан: деп сұраңыз. Сонда бала бәріне жолда не ... айта ... ... ... ... ... ... аламыз.
Тіпті кішкентай сөзді бұзып айту баланың тәртібі мен қызметіне әсер етеді. Бұндай баланы мектепте қорқытуы мүмкін, сондықтан оның ... өте ауыр әсер ... ... ... балалар өзінің кемшілігін өте тез ұға бастайды. Олар тұйықталып кетеді, ұялшақ, шешім қабылдай алмайтын, нәтижесінде толымсыздық комплекстері жетіле ... ... ... өзіне деген сенімсіздігі пайда болады, коммуникациялық белсенділігі ... ... ... ... есту ... өте маңызды фактор болып табылады. Дыбысты бала туғаннан бастап қабылдайды: басында бұл ... жай ғана ... ... тынысын ұстап тұруы, басқа да қозғалыстар көрінеді. Атап айтқанда бала естудің көмегімен қоршаған ортадағы сөзді қабылдайды, өзінің ... ... ... өте ... ... үнемі дұрыс айта алмауы әдетке айналмау үшін ... ... ... ... оны ... өте қиынға соғады.
Көру өте үлкен роль атқарады, себебі бала ықыласпен сөйлеушінің тілін және ерін ... ... ... ... ... ... қозғалысқа еліктеуге тырысады.
Бұл процесте баланың дамуында үнемі дамып және қайталау байланыстарын қатайтып отыратын анализаторлар арасында есту, ... және ... ... ... ... ... ...
Сөйлеудің қалыптасуы ең алдымен ересектермен күнделікті қарым-қатынаста болуымен байланысты. Бала балабақшадан немесе ... ... ... ... ... ... не істегені туралы, қандай тапсырмалар болды, соны баладан сұрап ... Егер ... ... беру қиын ... ... ... ... көріңіз. Сонымен қатар балаға тыңдауды және дыбыстарды дифференциялауға үйрету аса қажет. Баланың дыбыс қабылдауының дамуына себеп болатын кезкелген ... ... ... ... жиі ... дұрыс.
М.М. Кальцованың айтуынша сөйлеудің дамуы моториканың ... ... қол ... кіші ... ... тығыз байланыста болатынын айтты. Сондықтан балаларды пирамидалармен, кубиктермен, мозаикалармен ... ... ... ... ... ... бала әсіресе қандай дыбыстарды жаман айтатынын біліп алыңыз. Ол үшін оған атауларында керекті дыбыстары бар, барлық мүмкіншіліктегі суреттер ... Егер бала ... ... ... айтпаса, тапсырманы көбірек таза айтатын дыбыстардан бастаған жөн.
Ата-аналар баламен жұмыс жасай ... тек ойын ... ... ... тапсырмалар ғана эффективті болатынын есіне алуы қажет. , - деп бұйрық беруге болмайды. Бұндай жағдайда бала қорқып, ішінен тұйықталып ... онда ... ... ... ... Ойын қызықты және тірі болу керек, кейде ... ... ... үшін ... ... жөн. ... тапсырмалар мектепке жақсы дайындық бола алады. Дыбыстарды айтып үйренуді бастамас бұрын бала ... ... ... ... ... аппарат дайындайтын бірнеше тыныс алу жаттығуларын орындау керек. Тапсырмалар қысқа болу ... кем ... 15 ... ... ...
Сондықтан сөйлеуі бұзылған және тіл мүкістігі бар балалар ... ... ... ... пайда болмас үшін, ата-ана тарапынан қолдау, мейірімділік, жылылық аса қажет. ... ... ... және ... фактордың әсерінен сөйлеу қабілетінде ауытқуы бар және мүмкіндігі шектеулі ... ... саны ... ... ... ... ... арнайы мектептер мен оқыту бағдарламалары жоқтың қасы. Бұл мәселе психиатр, логопед, невролог, психолог және т.б. мамандардың және қоғамның араласуымен шешілетін ... ... бірі ... қала ... ... ... мекемеде ой қабілеті өспей қалған баланы қабылдай отырып оның тағдырына оның ата-анасын оқытып тәрбиелеу ұстаз-мүмкіншіліктеріне жауапты болу ... ... ... ой - ... өспей қалған балалар көпшілік балабақшалар мен жалпы білім беретін мектептерге жиі түсіп отырады. Диагнозының мінездемесіне қарамай, ата-ана баланың қалыпты ... ... ... ... болса да ата-аналардың таңдауын құрметтеу керек. Осындай баламен кездесуіне және әрекеттесуіне тәрбиеші мен ұстаз жақсы маман болуы ... ... ... бала ... ... сыныпта қалыпты дамып келе жатқан балалардың ішінде өзіне ерекше көңіл бөлу керек. Дегенмен, тәрбиеші немесе ұстаз ... ... ... ... ... бұған ерекше көңіл аудармау керек. Оқытушы баланы коллективтегі ... ... ... балаларымен достастыруға көмектесуі керек. Қиыншылықтар болған жағдайда балаға оңай көмектесе алатын орынды сыныпта табу өте маңызды. Бала сыныптың жұмыстарына ... ... ... ... ... жасамау керек. Маңызды бірдеменің түсінбеушілікті болдырмау керек, себебі бұл онан әрі мәліметтерді түсінбеулікке әкеліп соқтырады.
Жалпы білім беретін ... ... ... ... ... баланың білім танушылық қызметін ескеру қажет. Жаңа оқу мәліметтік меңгеру үшін ... ... ... ... және ... және ... жағдайлармен, көп жаттығулармен жаттықтандырып, бекітіп, бірнеше рет меңгерген мәліметті қайталау беру ... ... ... ... ... ... және мектеп оқушысының көпшілік мекемеде ата-ананың күнделікті ... ... ... ... ... көп ... нақ атқаратын ата-аналар. Балаға үнемі мамандандырылған олигофренпедагогының көмегі қажет, ал ата-аналар мен ұстазға оның кеңесі керек.
Мектептегі психологтың ... ... ... жүйе түрінде мектептегі психологиялық қызметті ұйымдастыру және оны дамыту - ... ... ... ... бірі ... ...
Э.Эриксонның ой - пікіріне сәйкес, тұлғаның қалыптасу үрдісінің әрбір кезеңі дамудың өзіндік мәселелерін көтереді, белгілі бір ... ... және ... бір бағытта алға басуын талап етеді; мұндай алға басудың болмауы, қандай да бір ... ... ... ... тұлғалық даму үрдісінің құлдырауына және ары қарай қажетті қасиеттерге ие болу мүмкіншілігінен айырылуына әкеліп соғады.
Өмір бір ... ... ... ... ... ... бір сәтте тоқтатпайды. Біздің елімізде бала болашағының дұрыс ... жан - ... ... ... ... ауытқушылығы бар балалармен жұмыс жасаудың сан алуан жолдары бар. Ең алдымен ... ... тіл ... ... білу ... Жақсы беделге ие болған мұғалімнің жеке өнегесі қандай оқушыға болса да күшті әсер етеді.
Көмек көрсететін психологтар ... ішкі жан ... ... ... ... шарт. Мінез-құлқы ауытқыған жасөспірімдерді ешқандай ұжым өмірінен, қоғамдық пайдалы ... тыс ... ... олар ... ... жұмысына, басқа да шараларға қатысуы керек. Бұл олардың зиянды істермен ... ... ... ... жол ...
Қазіргі кезде жасөспірімдердің мінез-құлқындағы ауытқушылықтарынан әртүрлі қылмыстық әрекеттер мен жағымсыз істер көбейіп отыр. Осы жағдайлардың алдын ... ... үшін ... ... ... ... бірлесе жұмыс жасай отырып, әрбір жасөспірімнің дербес ерекшеліктері мен мінез ... ... ... ... ... ... жүргізу керек.
Пайдаланылған әдебиеттер
1. под.ред. К.С.Лебединский М.,1982г.
2. Леонтьев А.Н: /Проблемы развития психики/ М., 1972г
3. Психодиагностика и коррекция ... с ... и ... ... / Сост. и общая редакция В.М. Астапова, Ю.В. Микадзе. - СПб.: Питер, 2002.
4. Столяренко Л.Д. Основы ... ... ... - ... н/Д, 1997.
5. ... Л.С. ... в нейропсихологию и восстановительное обучение. - М.: ... ... ... 2000.
6. ... Ж.М. Логопедия. - М., 2001
7. Т.А.Власова. М.С.Певзнер. О детях с отклонениями в развитии-М.1973.
8. ... ... и ... аномальных детей (Под. Редак.А.И.Дьячкова-М.,1965
9. Кенжебаева Т.Б. Арнайы психология. ... - ... ... обучения и воспитания аномальных детей (Под. Редак.А.И.Дьячкова-М.,1965
11.Сабирова Р.Ш. Исследование динамики самосознания ... ... ... ... ... ... ... наук. - Алматы, 1998. - 28 с.
12.Пилипчук Л.В. ... ... ... в ... юношеском возрасте: Автореф.дис. канд. психол. наук. - Алматы, 1999. - 30 с.
13. Омирбекова С.Ж. ... ... ... подросткового и раннего юношеского возраста. Автореф. ... канд. психол. наук: 27.10.99. Алматы, 1999, 25с.
14.Макина Л.К. Сравнительная характеристика межличностных отно - ... в ... ... ... ...... и нарушен - ным интеллектом) и подростков с нарушениями интеллекта, проживаю - щих в семьях. Автореф. ... канд. психол. наук: ... ... 1999, 25 ... С.Л. ... ... ... - М., 1989. - т. ... Д.Б. Природа детства и его переодизация // Избранные психолгические труды. - М., 1989. 68 ... А.В. О ... ... - М., 1981. - 130 с.
18.Сухомлинский В.А. Сердце отдаю детям. - ... 1974. - 22 ... И.С. ... ... - М., 1990. - 50 ... И.С. ... ранней юности. - М.: - Просвещение, 1989. 90 ... Г.К. ... ... и ... отражения. - М., 1986. 230 -с.
22. Мясищев В.Н. Психология отношений. ... ... ... /под ред. А.А. ... М.- Воронеж, 1995, 60с.
23.Платонов Г.К. Сруктура и развитие личности. / отв. ред. А.Д. Глоточкин. - М., ... 1986. -236 ... Д.И. ... учение об установке // Хрестоматие по психологии. М.: Просвещение, 1987. 115 с.

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 23 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Арнайы психология туралы11 бет
"психологиялық кеңес беру"19 бет
Білім беру жүйесінде қолданылатын психодиагностика11 бет
Бастауыш сынып оқушларының мектепке бейімделуі51 бет
Жалпы психология213 бет
Жалпы психологияның дамуы7 бет
Жасөспірімдердің интимді-тұлғааралық қармы-қатынастардың психологиялық ерекшеліктері72 бет
Жасөспірімдердің тұлғалық дамуының теориялық негізі90 бет
Медицина психологиясының қалыптасу тарихы9 бет
Оқушылардың әлеуметтік-психологиялық климатына оқытушылардың педагогикалық қарым-қатынас стилінің әсері38 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь