Тауарлы балық шаруашылығы

Жаңа бөгет салар алдында оның жобасын дайындаған кезде төменгі жағдайларды ескеру кажет:
1. Бөгет жасауға келісілген учаскіде гидротехник пен балық өсіру маманының рұқсатынсыз құрылыс жұмысын бастауға болмайды;
2. Тоғандардың шаруашылық қажеттерін өтеумен қатар, балық өсіру мүмкіндіктері ескеріледі.
3. Су ауыл шаруашылығына пайдалануға жарамсыз жерлерге атап айтқанда, бос жатқан өзен арнасына, бұлақ алабына, сайларға толтырылады. Ал енді фабрика, заводтағы басқа өндіріс орындарының қалдық сулары құйылатын өзен мен бұлақтардың бойына бөгеттер салуға болмайды.
Кіріспе
Қазақстанда тауарлы балық шаруашылығы соңғы жылдар ішінде дами бастады. Қазіргі кезде су айдының көлемі 6 мың гектардай болатын тоған шаруашылықтары бар. Оларда негізінен тұқы тұқымдас балықтар өсіріледі. Ішкі су көздерінен ауланатын балықтар жоғарғы сапалығымен құнды. Оларда адам организіміне аса пайдалы белокты заттар көп болады. Қортпа, бекіре, көксерке, сазан сияқты тағамдық сапасы жоғары балықтар тек қана ішкі су көздерінен- тоған, су қоймалары, өзен-көл, қара сулардан ауланады. Сондай-ақ бағалы қара уылдырық та осы ішкі су көздерінің байлығы.
Орта Азия мен Қазақстан территориясындағы өзендердің ағын суын толығымен егіске және басқа халық шаруашылығы мақсаттарына пайдалану нәтижесінде табиғи су көздері жыл сайын азайып, олардан балық аулау мөлшері де күрт кеми түсуде.Республикадағы ірі табиғи су көзі- Арал теңізі осылайша балық шаруашылығы жөніндегі өз мәнінен айырылды, ал Балқаш пен Алакөл және Бұқтырма су қоймасының деңгейі төмендеп келеді. Әйтсе де балық өндірісі өз мәнін жоймақ емес. Алдағы кезде балық өнімдерінің елеулі бөлігі ішкі су көздерін тиімді пайдалану, таурлы балық шаруашылығын өркендету арқылы алынбақ.
Еліміздің азық-түлік программасындағы: « Тоған балық шаруашылығын интенсивтендіру негізінде балық өсіретін шаруашылықтарда таурлы балық өндіру он жылда шамамен есе ұлғайтылсын...»-деген жолдар осы мақсатқа сай атқарылатын шаралар комплексінің жиынтық мазмұнын бейнелейді.
Республикамызда тағамдық сапасы жоғары балық өнімін молайтудың болашағы зор тиімді көзі – ішкі су жүйелері мен су қоцмалары екендігі мәлім. Он жеті облыстың территориясынан үлкенді-кішілі ондаған өзендер ағып өтеді. Жалпы, Қазақстан су қорына бай, алайда, тауарлы балық дайындау мөлшерін молайтуда қолда бар мүмкіндік әлі де болса дұрыс пайдаланылмай келеді. Бұл орайда ауыл территорияларында тоғандар мен ретке келтіру, оларды балықтандыру және өсіріп, аулау жұмыстарын ұйымдастыру шараларын жүйелеп, жүзеге асыруға баса көңіл аударуы қажет. Су қоймаларында, тоғандарда жылу –электр станциялары пайдаланған су көздерінде, шағын көлдер мен елемендерде балық өсіру- ішкі сулар ресурстарын балық шаруашылығына пайдалану ең тиімді жолы.Мұнда су айдының әр гектарынан табиғи сумен салыстырғанда
Қолданылған әдебиеттер

1. Мырзабеков Ж.Б., Ибрагимов П.Ш. Ветеринариялық гигиена, Алматы, 2005ж.
2. Т.М. Телеуғалиев Балық өсіру, Алматы ,1990
3. Мырзабеков Ж.Б. и др. Учебно-методическое пособие “Зоогигиена”, 2003, 2005;
4. www.google.ru
        
        Кіріспе
Қазақстанда тауарлы балық шаруашылығы соңғы жылдар ішінде дами ... ... ... су ... көлемі 6 мың гектардай болатын тоған шаруашылықтары бар. Оларда ... тұқы ... ... ... Ішкі су ... ... ... жоғарғы сапалығымен құнды. Оларда адам организіміне аса пайдалы белокты заттар көп болады. Қортпа, бекіре, көксерке, сазан ... ... ... ... балықтар тек қана ішкі су көздерінен- тоған, су қоймалары, өзен-көл, қара сулардан ауланады. Сондай-ақ бағалы қара уылдырық та осы ішкі су ... ... Азия мен ... ... ... ағын суын ... ... және басқа халық шаруашылығы мақсаттарына пайдалану нәтижесінде табиғи су ... жыл ... ... ... ... ... мөлшері де күрт кеми түсуде.Республикадағы ірі табиғи су көзі- Арал теңізі ... ... ... ... өз ... айырылды, ал Балқаш пен Алакөл және Бұқтырма су қоймасының деңгейі төмендеп келеді. Әйтсе де балық ... өз ... ... ... ... кезде балық өнімдерінің елеулі бөлігі ішкі су көздерін тиімді пайдалану, таурлы балық шаруашылығын өркендету арқылы алынбақ.
Еліміздің азық-түлік программасындағы: ... ... осы ... сай атқарылатын шаралар комплексінің жиынтық мазмұнын бейнелейді.
Республикамызда тағамдық сапасы жоғары балық өнімін ... ... зор ... көзі - ішкі су ... мен су ... екендігі мәлім. Он жеті облыстың территориясынан үлкенді-кішілі ондаған өзендер ағып өтеді. ... ... су ... бай, ... ... ... дайындау мөлшерін молайтуда қолда бар мүмкіндік әлі де болса дұрыс пайдаланылмай ... Бұл ... ауыл ... ... мен ... ... ... балықтандыру және өсіріп, аулау жұмыстарын ұйымдастыру шараларын жүйелеп, жүзеге асыруға баса көңіл аударуы қажет. Су қоймаларында, тоғандарда жылу - ... ... ... су көздерінде, шағын көлдер мен елемендерде балық өсіру- ішкі сулар ресурстарын балық шаруашылығына пайдалану ең тиімді жолы.Мұнда су ... әр ... ... ... ... ... ... әлдеқайда көп алуға және сол балық өнімінің молаюына қолма - қол ... ... ... ... ... тез ... ... қасиеті жоғары тұқы, сазан, ақ амур, дөңмаңдай,буффало т.б. түрлерін өсіруге мүмкіндік мол.
Ішкі суларда балық өсірудің тағы бір тиімділігі-ауланған балықты ... тез ... ... ... арендалық малдәрігерлік әдіс республикамызда кеңінен өріс алып, оның нәтижесі де көзге көоіне ... > ... ... ... Мырзағұлов, Әбдібай Айтжанов, Кәден Көпешовтар басқаратын бригадалары шаруашылық есепте еңбек етіп, табыс биігінен көрініп жүр. Мәселен, Ұзақбай Мырзағұловтың бригадасы 1988 жылы ... 410 ... ... ... 418 ... балық аулады. 835 тонна жем жұмсаудың орнына 635 тонна ғана жем жұмсады. Ал енді 1989 жылдан бастап бригада арендалық ... ... ... 5 жылға шарт жасасты.
Арендалық әдістің тиімділігін ... ... пен ... ... ... да ... Балықшылардың бұл үш бригадасы шаруашылық жүргізудің жаңа әдісінің республикадағы ... ... Жоба ... ... ... ... ... іс-жүргізудің әдісімен объектіні дұрыс пайдаланудың жолдарын көрсететін құжаттар жиынтығы болып табылады. Жоба түрлері :
1. ... ... ... ... ... ... ... Типтік жоба
Дербес жоба-айрықша сирек объектілер үшін жасалынады. Оны ғимаратты, немесе кешенді құрылыстарда тек бір-ақ рет салу үшін ... ... ... ... ... жаңа ... ... мұқият тексеру қажет болған жағдайда жасалады. Оның зерттеу негіздеріне: жануарларды күтіп-бағудың жаңа ... ... ... механикаландыру мен автоматтандырудың айырықша жүйесі, құрылыстық жаңа шешімдер т.б.
Қайта қолднылатын жоба--- жобалар барынша сәтті жасалған дербес жобаларды қайтадан ... ... ... ... ... жоба--- біртекті объектілерді жаппай салуға және қолдануға арналған. Олар өзінің орны мен ... ... ... көп ... ... ... ... жобаның құрамы- ғимараттың немесе құрылыстың типтік жобасына құжаттардың мынадай түрлері жатады: жұмыс сызықтары, сметалар, құрал ... ... жоба мына ... сай ... керек:
* Технологиялық: негізгі және қосымша зоналардың орналасуында;
* Көліктік: жүк ... ... ... кешендердің болашақта дамуын ескере отырып;
* Инженерлік-техникалық: өрт ... және т.б ... ... ... ... гигиеналық және зооветеринарлық.
Негізгі жоба: жобалық құжат, онда қажетті территориялардың көлемі барлық ... мен ... ... ... ... ... экономикалық тиімділігі белгіленеді.
Жобаны сараптаудан өткізудің негізгі мақсаты: Мал денсаулығын ... және ... ... ... ... және ... талаптарды қатаң сақтай отырып жобалық шешімдердің жоғары техникалық дәрежесін қамтамасыз ету, ... ... және ... ... сақтау, жұқпалы аурулардың алдын-алу және мал өлімінен сақтандыру, ветеринариядағы ауыр еңбекті механикаландыру, сол сияқты қоршаған ортаны ... ағын ... ... ... ластанудан сақтау.
Жобалық тапсырма- жобаға талаппен негізгі міндеттер көрсетілген жобалаудың алғашқы сатысы. Жобалауға тапсырманы ... ... ... және ... маңызды деректерді көрсетеді: кәсіпорынның атауы, жобаға негіз болған себептер, құрылыс салатын аудан және алаң, ... ... ... мал ... ... келешектік жоспарлары, жануарларды күтіп-бағу технологиясы, табынның саны, құрамы мен өнімділігі, ... ... ... ... рационы, ветеринариялық сақтау жүйелері, ветеринариялық- санитариялық
талаптар мен зоогигиеналық параметрлер. Тапсырмада құрылыс салудың айрықша жағдайларына байланысты негізгі деректер(топырақтың құрамы және т.б), өнім ... мен ... ... ... ... іске ... ... және оны салу кезінде шикізатпен, сумен, жылумен, газбен, электор қуаты мен қамтамасыз ететін негізгі ... ... ... ... ... ... жүргізу үшін негізгі мүмкіндіктер, ағын суларды тазарту мен ағытып қалпына келтіру жобасын жасау туралы ... ... ... ... ... ... іске қосу ... құрылыс және монтаждау жұмыстарын аяқтаудың белгіленген мерзімі, жобалау сатылары, жоба ... ... ... атап ... ... ... келгенде бұл жобалаушылардың негізгі түпкі құжаты. Онда мынадай деректер келтіріледі: таңдап алған құрылыс алаңын негіздеу, отынға, суға, жылу және электор ... ... ... ... және осы ... ... ету мүмкіндіктері, технологиялық процестермен және жалпы көлікпен, энергетикалық және санитариялық-техникалық ... ... ... ... және ... ... мен ... өзара орналасуын көрсететін бас жоспар бойынша мәліметтер, қоршаған табиғи ортаны қорғау ... ... ... ... ... ... ... балық тоғандарының типтік жобасы
Жаңа бөгет салар алдында оның жобасын дайындаған кезде төменгі жағдайларды ескеру кажет:
* Бөгет жасауға келісілген учаскіде ... пен ... ... ... ... құрылыс жұмысын бастауға болмайды;
* Тоғандардың шаруашылық қажеттерін өтеумен қатар, балық өсіру мүмкіндіктері ескеріледі.
* Су ауыл ... ... ... ... атап ... бос ... өзен ... бұлақ алабына, сайларға толтырылады. Ал енді фабрика, заводтағы басқа өндіріс орындарының қалдық сулары құйылатын өзен мен ... ... ... ... болмайды.
Тоған салу жұмыстары гидротехниктің немесе аудандық су шаруашылығы мекемелерінің басшылығымен жүргізіледі.Балық шаруашылығының тоғандық қоры су қоймаларынан тұрады. ... ... ... ... ... жыл ... жаңа ... құрылыс әдістері бойынша салынған тоғандармен молыға түсуде.Тоғандарды көлеміне қарай үш топқа бөлуге болады. ... ... ... ... ... ... ... құрылған балық өсіру шаруашылықтары жатады.Олардың әрқайсысының көлемі 500 ... ... ... ... ... аумағы 25-30 гектар, ал кей жағдайда 50 гектарға ... ... ... ... мол ауланады.
Екінші топқа көлемі 700-1200, тіпті 1500 гектарға жететін балық шаруашылықтары жатады. Мұндай шаруашылықтар негізінен соғыстан ... ... ... ... мол ... оны ... сату ... өндіріс орталықтарына жақын жерден салына бастады.
Үшінші ... ... ... ... өте ... ... ... тоған неғұрлым көлемді болса, оның экономикалық тиімділігі де солғұрлым жоғары
2.1.2 ... ... бар ... ... ... ... комплекстік маңызы бар тоғандардың өздері түр-түрге бөлінеді. ... ... ... суын ... ... салынады. Оның тереңдігі негізінен біркелкі болып, тек бөгеттің тұсы ғана ... ... ... ... ... ... шамамен 5 гектардан аспағанмен, кейде едәуір көлемділері де кездеседі. Бқлақ суы - суық, химиялық құрамы ... Бұл ... ... су ... ... ... ... құрамына байланысты.
Бөгетті қайнар басын қайнардан алады. Қайнардың алабын ... ... ... ... ... ... ... тұсында терең болғанмен, одан алыстаған сайын таяздай береді. Жағалау тұстары балыққа жайлы . Судың температурасы оның қанша ... ағып ... ... ... бастауында су салқын болғанымен, аға келе жылиды, тіпті тегістіктегі өзен суларының жылығындай болады. Көлемі жөнінен мұндай тоғандар ... 5-10 ... ... ... 25 ... ... ... өте сирек.
Өзен тоғандары өздерінің құрылыс ерекшеліктеріне қарай иірімді тоған және жайылма тоған деп екіге бөлінеді. Иірімде ... ... ... ... көлденең бөгетпен бөгейді де, судың ағыс қуатын кішігірім су электр станциясы мен майшайқағыш және ... ... ал ... ... ... ... балық шаруашылығы үшін пайдаланады.Мұндай тоғандардың көлемі әрқалай -5 гектардан 300 гектарға дейін жетеді. Су қоймасының ... - оны ... ... байланысты, әдетте 3-4 метрден кем болмайды, жағасына қарай бірте-бірте тайыздай ... Бұл ... суы жылы және ... ... ... келеді. Суының құрамы өзен суының сапасына, жер астынан және жер үстінен жанамалай ағып келіп қосылатын су ... мен ... ... ... ... ... ... тоғандарда әр түрлі балықтар, атап айтқанда, өзен суларын мекендейтін алабұға, табан, шортан, торта өсіріледі.
Жайылма ... су ... ... ... ... ... Ол ... балық өсіру мақсатында жасалынады. Кейбір жағдайда тоғанның төменгі жағындағы жайылған су жерді нәрлендіру үшін де пайдаланылады. Көлемі жағынан ондай тоғандар ... ... ... ... олардың көлемі 30 гектардан 100 гектарға дейін жетеді. Бөгет тұсындағы суының тереңдігі 1,5-2 метрден аспайды да, жағасына қарай ... ... ... ... суға ... ... көпшілік жағдайда, атмосфералық тоған деп атайды. Әдетте, олар көктемде суға толады, ал жаз ... ... су ... жер асты суы мен ... суы ... ... ... көлемі әдетте 10-15 гектар, кейде онан да көп, тіпті 50 ... ... ... Қыс ... ... ... ... оттегінің жеткіліксіздігінен апатқа ұшырайды.
Тауарлы балықты өсіру арнайы тоған шаруашылықтарына, ... ... ... су ... ... су әуеттерінде және бассейндерде жүргізіледі. Тоғандық балық шаруашылықтары толық жүйелі толық емес жүйелі болуы мүмкін. Толық жүйелі шаруашылықтарда балықты уылдырықтан ... ... ... өсіреді. Бұған сонымен қатар, асыл тұқымды шаруашылықтар да ... ... емес ... шаруашылықтарға балық питомниктері және семірткіш шаруашылықтар жатады. Балық тәлімбақтарында жас балықтар өсіріледі, ал олар жетілген соң ... ... су ... балықтандыру үшін семіртуге арналған шаруашылықтарға жіберіледі.Балық шаруашылық тоғандарды ... ... ... ... ... ... ( қысқы және жазғы), санитарлық-профилактикалық (каратинді-изоляторлық) және қосалқы түрлерге бөледі. Жазғы өндірістік тоғандарға уылдырық шашатын, ... ... ... ... және ата-аналық тоғандар жатады. Қысқы өндірістік тоғандар балықтарды қысқы уақытта сақтау үшін ... ... ... ... ... ... және ағыны онда өсірілетін балықтын биологиялық ерекшелігіне байланысты. Тоғанда қойылатын талаптар ... ... ... ... отырады.
Уылдырық шашылатын тоғандар балықтарды көбейту үшін қажет. Олардың ауданы 0,1 (0,5-0,2)га, ал тереңдігі 0,5-1,1м. Уылдырық шашылатын ... ... ... ... алыс ... бұл жер ... ... сәл ғана сілтілі немесе бейтарап топырақты болуы керек. Мұндай тоғандарды балықты уылдырық шашуға жіберуге 10-12 ... ... ... ... алдын ала толтыруға болмайды, себебі ертерек суландырған жағдайда балық уылдырығы мен дернәсілдеріне зиянды микроорганизмдер ... ... ... уылдырық шашылатын тоғандардан алынған немесе зауыттық әдіспен алынған майда балықтарды 6-7 тәуліктің жасынан 15-18, кейде 30-40 тәулікке дейін ... ... ... ... ауданы 0,2-1,0га, орташа тереңдігі 0,8-1,0м .
Өсіретін тоғандар жас балықтарды өсіру үшін қолданылады. Оның ... ... ... тереңдігі 1,0-1,2м. Балық тәлімбалықтарында өсіретін тоғандар барлық тоғандық ауданның 80-90% құрайды.
Семіртетін ... ... ... ... үшін ... ... ... бойынша ірі су қоймалары, мұнда балықтар таурлы соңғы кондицияға жететін даму кезеңін өтеді. Бұл ... ... ... ... ... соң бір ... ... Екінші жаз кезеңінде балық семіртіліп күзде ауланғаннан кейін сату орындарына түседі. Олардың ауданы 50-100 га, ал ... ... ... ... ... ... топты және өсіруге арналған балықтрды ұстайды, оларға жақсы жағдайлар ... ... ... ... уылдырық шашатын жас балықтардың санына байланысты болады, ал орташа тереңдігі 1,3-1,5м.
Қыстық тоғандар жас және кәрі балықтарды қысқы уақытта ұстау үшін ... ... ... ... ... тоғандардың ауданы 0,2-1,5га аралығында ауытқиды. Олардың тереңдігі ондағы қатпайтын су қабаты 1-1,2 м кем ... ... ... Оңтүстік аудандарды қыстық тоғандардың тереңдігі 1,5м болса жеткілікті.
Карантиндік тоғандар басқа ... ... ... және уылдырық шашатын балықтарды уақытша ұстау үшін қолданылады. Оның ауданы 0,2-0,4 га құрайды, ал тереңдігі 1,0-1,3м. Карантиндік ... ... ... ... ағынның ең төменгі жағына орналастырады. Олар балықпен бірге келетін әртүрлі ауру қоздырушыларының ... ... алу үшін ... ... ... 30 тәулік (12С төменгі температурада карантин уакытын ұзартады), ал қысқы уақытта карантин қыс бойына созылады. Басқа мемлекеттен әкелінген балықтар үшін ... ... 1 жыл. ... ... ... ... жағдайы ұдайы бақылануда болады. Егер карантин уақытысында жұқпалы аурулар анықталса, онда балықтарды емдейді немесе ... ... ...
Шағын су әуіті тауарлық балықты аулағаннан кейін ... ... ... арлықта уақытша ұстайтын үлкен емес ағынды тоғандар. Шағын әуіттерде тауарлық балықтарды ... ... ... ... ... ... ветеринариялық-санитариялық талаптар.
Сарқынды сулар су қоймасына түсіп, оның гидрохимиялық ... ... ... ... және судың өзіндік тазалану процесін бұзады.Көп жағдайда сарқынды сулармен бірге су қоймаларына улы заттар да келіп түседі, олар ... ... ... ... ... пен уылдырықты өлімге ұшыратады.
Тоғандарды сумен толтыру ... ... ... ... ... кейбір жұқпалы аурулардың аралық иелері, сондай-ақ зиянды гидрокарбонаттар да тоғанға түсуі мүмкін . ... да ... ... ... алу үшін су ... ... ... Балықтарды, уылдырықтарды және азықтық омыртқасыз жәндіктерді инфекциялық және инвазиялық аурулардан таза ... ... ... ... ... өзіне тән санитарлық-профилактикалық және балық шаруашылық-мелиорациялық шаралар кешені жүргізеді.Уылдырық шашылатын тоғандарды майда балықтарды аулап алғаннан кейін, суды ... ... ... ... қарай уылдырық шашылатын тоғандар құрғақ болуы керек, сонда оларды түбі ... ... ал ... ... ... мен ... өліп ... жылы көктемде уылырық шашылытын тоғандарды толтырар алдыында дезинфекциялайды.
Қыстық тоғандарды көктемде босаған кезде дезинфекциялайды, жазда ... ... ал ... ... ... ... ... тоғанда екінші рет күзде су жіберер алдында дезинфекциялайды. Тоғандарды үзіліссіз ... ... ... ... ... ... жинақталады, соның салдарынан су қоймасының санитариялық-гигиеналық жағдайы ... ... орай , ... 5-6 ... 1 рет демалдырады. Күзде тоған суын жіберіп, түбін тазалайды, ал көктемде оған ауыл шаруашылық дақылдарын егеді. Қыстағы қатты суықтың және ... күн ... ... ... ... ... ауру қоздырушылары және олардың аралық иелері өледі. Профилактикалық демалдыру, әдетте, семіртетін және өсіретін тоғандарда ... Ал ... және ... ... ... демалтуды өажет етпейді, себебі олар өзі де уақытша ғана қолданылады. Суы ... және ... ... ... өсімдіктерден тазартады және ағынын күшейтеді. Әрқашан судың газ және тұз құрамын бақылап ... Асыл ... ... ... ... бөтен адамдарға және күш - көліктердің кіруіне тиым салынады.Қызмет көрсетушілер шаруашылық аумағынан санөткелік, ал күш-көліктер - ... ... ... ... көрсетушілер арнайы киімдермен қамтамасыз етіледі. Балық шаруашылықтарында жүйелі ... ... ... ... және ... ... тексеріп отырады, сондай - ақ клиникалық, паразитологиялық және патологиялық тексерістер жүргізеді. Балықтың әлсіз өсуінің негізгі себептері, ол ... ... ... қабылдауы, су қоймаларының гидрохимиялық режимінің қолайсыздығы және қандайда да бір жұқпалы аурудың шығуы. Балықтардың азықты дұрыс қабылдамауы суда ... ... ... мен су ... төмендегенде, азықтың бір түрінен бірден екінші түріне ауысқаны байқалады.
Балықты азықтандыру үшін өсімдік және ... ... ... ... жем, ... өнеркәсіптік қосалқы өнімдері қолданылады. Құрамында ет-сүйек және бидай ұны бар ... ұзақ ... ... ... ... ... ... оттегі қышқылдары түзеді.Бұл қосылыстар балық организіміндегі А, Е витаминдерін және басқа да жеңіл тотығатын заттарды да бұзады. Соның ... ... ... ... және зат ... ... ... балықтарды арнайы аулау
Балық шаруашылық еңбекшілерінің балық аулауы
2.3Тоғандардағы балықтарды азықтандыру.
Балықтың табиғи қоректері. Балықтар әр түрлі су жәндіктерімен, өсімдіктермен қоректендіреді. Балықтың су ... ... ... тоған топырағының құнарлығы, зоопланктон мен фитопланктондарға қорек органикалық заттардың молшылығы су ішіндегі балық жемінің сапасы жоғары екендігін ... ... ... балықтың түрін ондағы азық түрлері мен қорына ... ... ... тұқы 1 кг салмақ қосу үшін 6-7 кг жем жесе, көксерке 15кг, алабұға 5кг жем жейді. Қоректенуіне қарай балықтар жыртқыш және ... емес ... деп ... бөлінеді. Балықтың личинкалары мен шабақтары планктондармен қоректенеді. Өсе келе жыртқыш балықтар әлі ... ... ... ... ал жыртқыш еместері зоопланктон мен бентосты жеп күнелтеді.
Тоғанда қолдан өсірілетін балықтарды тек табиғи жемнің өзімен ғана ... ... ... ... ... мүмкін, сондықтан оларды құрама жеммен т.б. азық ... ... ... ... ... ... ... оның өнімділігі артады, құрамындағы фосфор мен магний молшылығы ... ... ... ... ... жоғарылайды.Мал шаруашылығының жармсыз азықтарын балыққа пайдалануға болады. Балықтың қосымша 1 кг салмақ қосуға кететін азықтың мөлшері, ... 1кг ... ... ... азығынан әлдеқайда кем. Өйткені балық денесінің температурасымен бірдей болатындықтан, ол өз бойын жылытуға немесе ... ... ... энергия жұмсамайды, осыған орай жем де біршама үнемделеді. Судың температурасы 15-25С ... тұқы ... ... ... 10-12С ... ... салқындағанда мардымсыз қоректенеді, ал 3-4 градусқа жеткенде жем жеуді мүлде қояды. Судың температурасы төмендеген кезде қоректенген тұқы мен ... ... май ... ... ... мен ... өсуі су ішіндегі еріген оттегінің мөлшеріне байланысты. Суда оттегі мол болған жағдайда тұқы жемді жақсы жеп, ... ... оның ... ... ... ... бойына сіңіріп, өсуіне жағдайсыз әсер етеді. Балықты молынан азықтандыра бастағаннан-ақ оның ... ... су ... бұл ... ... ... ... ескеріп отыру керек. Тұқыны азықтандыру үшін күнжара мен ... ... ... ... артылғанын, дән ұшықтарын, шаруашылықта диірмен болса, одан түскен қалдықтарды, сондай-ақ ұсақ балықтарды, ет пен сүйек ұндарын, малдыңқаны,көк бауырды қолданады. Тұқы ... ... су ... жас ... ... ... сиыржоңышқа, беде, жүгері дәнінің сүт кезеңін және сүрлемін қосып ... ... көк ... жас ... ... ... ... уақытта балыққа құрама жемді түйіршіктелген түрінде қолданып келеді. Жеген азығы балық бойына жақсы сіңуі ... ... ... ... оның ... күніне 3 рет :
* таңертен сағат 7-де
* түскі 1-де
* кешкі 7-де арнаулы журналға ... ... Тұқы ... жем ... ауыздарына түскен су жәндіктерін жей береді. Құрама жемді де дақсы жейді. Белок, май, углевод, сондай-ақ минералды заттар балық ... үшін аса ... ... олар ... ... күн көре алады. Сондықтан балықтың күнделікті азық ... 1-2% ... бор, ... ұнтақталған сауыты, уатылған әк қосады. Балық жеміне кальцийді қосқанда белок пен углеводтың тұқы организімінде қотытылуы жақсарады, азық үнемделеді. Жас балықтың ... ... ... ... көп ... ... Ұсақталған борды ең алдымен ішінде ұнтақталған өсімдіктері бар ... ... да, ... ... ... Кобальт тұзы тұқының қай жылдығы болмасын жақсы әсер ететіндігі ғылыми тұрғыда дәлелденіп, іс жүзінде байқалды- балық жақсы өседі, салмағы ... ... ... да ... оның ... құны ... ... жемінің құрамында витвминдердің болуы шарт, ол үшін балауса көк өскіндер мен өсімдіктерді ұсақтап немесе ұнтақ түрінде жемге ... ... ... ... ... ... артады және үнемделеді. Азық құрамында В12 витаминінің маңызы зор, ол балықтың жалпы жағдайын, жем жеуін жақсартады. Құрамы азық ... ... ... ... ... ... қажеттігін ескеріп А, Д, Г, В1, В2,В3, РР, В6, В12 витаминдкрін қосады.
Құрама ... ... және ... ... жем дайындайтын заводтардан азық балық шаруашылығына жолдың жағдайына, алыс-қашықтығына қарй поезбен, не автомашинамен жеткізіледі. Шаруашылық заводқа жақын орналасқанда, сондай-ақ ... жол ... ... ... тасымалдауға автотранспотр қолданылады. Құрама азықты балық шаруашылығында қоймаларда ... ... Ал су ... ... ол ... ... да, ... шіри бастайды.Тоғанның тұқыға жем беретін орнын уақытылы ... ... бұл ... ... ... кіріседі. Жыл сайын тоған суын ағызып жібергеннен кейін, оның түбін жақсылап кептіріп, батбақты жеріне әк шашып, мелиорация ... ... ... ... ... ... жоғары сатыда ұстау үшін айдын табанының шалшықтанып, қажетсіз өсімдіктер ... ... ... ... ... жол ... керек. Ол үшін тоған табанын жыл сайын өңдеп, тыңайтып, кептіріп және арпа, сұлы, жоңышқа егіп отырады.
Балықтың түрлері
Қоректену аймағы
Негізгі қорегі
Қосымша ... ... ... және тұқы оның ... түбі және одан сәл жоғарылау
Хирономид личинкалары,құрттар
Зоопланктон, ашамұртты шаян
Оңғақ
Тоғандардың түбінде, тосптың ішінде
-
Зооплпнктон, фитопланктон, өсімдік ... сары және өзен ... ашық ... ... ... құйылатын жері
Қыл қанатты насекомдардың личинкалары,ересек қоңыздар, қандалалар, инелік
Ұсақ балықтар
Бекіре тұқымдастар
Тоғанның түбі әсіресе құмды жерінде
Моллюскалар, құрттар, хирономид личинкалары
Шаян ... ... ... ... личинкалары, олигохеттер,зоопланктон
балдырлар
Тұрпа
Тоғанның түбі
Хирономид личинкалары, құрттар
Зоопланктон, балдырлар
Өсімдік жейтін балықтар
Ақ ... асты ... ... ... жері
Шалау, мүйіз жапырақ, лапыз, қырықбуын
Су бетіндегі өсімдіктер
Ақ дөңмаңдай
Судың қалың қабатында
Жасыл ... ... ұсақ ... ... ... қоректері
+ Балық өсірілетін тоғандардың суына қойылатын гигиеналық талаптар
Су- ... ... ... табиғи орта, сондықтанда балық өсірудің нәтижелері су сапасына тікелей байланысты.Балық тіршілігіне қажетті көптеген қоршаған орта ... ... су ... газ және тұз ... ... ... су қоймаларында су температурасы 0-30С дейін болады және ол ... ... ауа ... жыл ... және ... ... ... Ағынды су қоймаларында су температурасы жазда тұрақты, ал ағынсыз су қоймаларында ол өзгеріп тұрады. Ауа-райы ... ... ... ... қабаты тез жылынады. Су шамалы тереңдікте басқа жерлерге қарағанда жылырақ келеді. Желді ауа ... су ... ... ... ... болып келеді, себебі бұл кезде су араласады. Балық шаруашылығының 2 түрі бар: жылы сулы және суық ... ... ... ... өсірілетін балықтардың биологиялық ерекшеліктеріне байланысты. Жылы су тоғанды шаруашылықтарда жылу сүйгіш ... ... ... ... және өсуі үшін ... ... ... 20С жоғары болу керек.
Суық сулы балық шаруашылығының негізгі объектісі бахтах. Суық суды тоғанды шаруашылықтарда көл көк шұбарын, сүйрік, чуд ... және ... да ... ... балықтарды өсіреді. Суық сулы балықтарлың эмбрион инкубациясы 0,2-0,9С, ал ... 12-15С ... ... ... оның тіршілік етуіне және өсіп-өнуіне қолайлы температурада да ... ... ... және ... шашуы су температурасына байланысты болады. Егер су температурасы уылдырық шашу ... ... ... ... ... ... немесе мүлдем тоқтайды. Салқын ұзаққа созылса личинкалардың дамуы әлсірейді, сонымен қатар табиғи азық базалардың ... да ... ... ... ... көзі ретінде фауна мен флораның дамуына әсер етеді. Су температурасы жылдам өзгерсе ол балық ... кері әсер ... ... ... 5-6С ... ... шок немесе стресс болып, балықтар өліп кетуі мүмкін. Бұл жағдайды балықтарлды тасымалдағанда және орын ауымтырғанда ескеру қажет. Қыс ... жас ... ... температура ұзақ уақыт ісер еткенде олардың желбезек аппараттары зақымдалады, соның салдарынан балық қанына оттегінің түсуі қиындап, балық оның жетіспеуінен ... ... ... ... ... ... терісінде ақшыл кілегейлі жұқа қабат пайда болады. Олардың желбезектері анемияға ұшырап, шырышпен қапталады, майда қан ... ... қан ... соңында желбезектердің зақымдалған жерлері некроздалып бүлінеді.Сондықтан су температурасы организімдегі зат алмасу және ... да ... ... әсер етіп, судың газды және тұзды құрамының өзгеруіне ықпал жасайды.Сонымен қатар балықтардың ... ... ... ... ... дамуына немесе жойылуына да оның әсері зор.
Қыста төменгі температурада балықтардың арасында ... ... ... байқалады.Жазда төменгі тмпература балықтардың қоректену қабілетін, қоңдылығын, өсіп-өнуін, тіпті әртүрлі ауруларға ... де ... ... да су температурасын реттеп отыру керек. Күн сәулесімен тез жылынатын кішкентай тоғандарда температураны ағын су арқылы ... ... ... ... ... күнделікті өлшеп, байқап отыру қажет.
Судың реакциясы тұщы суда өмір сүретін жануарларға маңызы зор, себебі ол су ... ... ... әсер етіп ... ... ... ... биоценозға, соның ішінде парзитоценоз жағдайына ықпалын тигізеді. Тұщы судың қышқылдылығы ... ... ... ... ... тұрады. Судың рН мәні су қоймаларының өнімділігіне, гидробионттардың ... ... ... мен флораға, сонымен қатар паразитофаунаның түзілуіне және балықтарда жұқпалы аурулардың шығуы мен дамуына дәрменді әсерін ... ... ... су қоймаларындағы судың төмен реауциясы қар еріген кезде байқалады. Судың реакциясы балықтардың жұқпалы ... ... ... да үлкен әсер етеді.Көптеген балық түрлерінің өніп-өсуі үшін судың бейтарап ... сәл ... ... ... ... ... реакциясы рН 6,0 төмен және 8,5 жоғары болғанда кейбір балықтар өледі. ... ... ... су реакциясының айтарлықтай ауытқуында да өмір сүреді. Мысалы: тұқы рН 9,0 дейінгі сілтілі ортаны жақсы көтереді. Су реакциясы ... ... ... ... карп ... ... холодонеллез және гидродактеллез дамиды. Микроскопиялық саңырауқұлақтар қышқыл орталарда жақсы дамиды, сілтілік орталарда жақсы дамиды, сілтілік ... ... өсуі ... ... ... рН ... кар ... қоздырушыларының өсіп дамуы тежелетіні байқалған. Судың қолайлы рН мәні ... үшін - 4,0-8,0, ... үшін 4,8-8,0, ... ... үшін 4,6-9,5 ... ... ортада балықтардың тыныс алуы мен зат алмасуы бұзылады. Сонымен қатар қанының ... ... және ... ... ... ... ... кейбір химиялық заттардың улылығы жоғарылайды.Судың құрамында кальций жетіспесе, рН төмен болса, ... ... ... шаруашылықтарда карп шешегі байқалады.Сондықтан, судың реакциясы балықтардың өсуіне, дамуына , өнімдлігіне және ... ... ... әсер ... ... ... ... денсаулығына және өсіп-өнуіне тікелей әсер етеді. Табиғи суларда су температурасына, атмосфералық қысымға, органикалық заттардың болуына, аэрация қарқындылығына байланысты ... ... ... 0 ден 14,5мг/л дейін ауытқиды. Су температурасының төмендеуінен ондағы оттегінің ерігіштігі жоғарылайды. Су ... ... ... ... суда еріген оттегі мөлшері көбейеді. Суда неғұрлым органикалық заттар көп болса, соғұрлым оларды ... ... де көп ... Суда ... ... ... ... ондағы оттегінің ерігіштігі төмендейді. Әрбір балық түрінің шекті ... ... ... одан асса ... ... (бахтахтар 4,5мг/л,бекіре 3,0-3,5мг/л). Оттегінің оптимальды концентрациясы албырттар үшін 10-12 мг/л, ... 8,6-10 мг/л, тұқы , ... ... көк ... үшін 6-7мг/л болып табылады, ал мөңке мен оңғақтар құрамында 0,7-9,5 мг/л еріген оттегісі бар суда ... ете ... ... аз суда ... ұзақ уақыт ұстау, олардың белсенділігін төмендетеді, балықтар азықты аз пайдаланады, әлсірейді, арықтайды және ауруларға төзімділігі төмендейді.Суда еріген ... ... ... ... қырылуына әкеп соғады. Оттегі жетіспеуінен суда органикалық заттар жиналып микрофитті ... ... ... ... жетіспеуі су қоймалары мұзбен жабылып, оттегі енуі қиындығын ... ... аса ... Бұл ... ... жаппай қырылуы мүмкін. Сондықтан мұзда ойық жасау керек немесе ... ... ауа ... Суда көмір қышқыл газының көбеюі балыққа кері әсер ... ... суда ... ... ... ... ... өзінде. Көмір қышқыл газының судағы жоғары мөлшері тек балықтың қоңдылығын және әртүрлі ауруларға төзімділігін ... қана ... ... ... оларды өлімге ұшыратады. Балық өсіретін тоғандарда көмір қышқылының ... ... 20 мг/л, ал ... 40 мг/л аспауы керек. Органикалық заттардың ыдырауының нәтижесінде түзілетін күкіртсутек, метан және аммиак балық үшін өте қауіпті. Күкіртсутектің 1мг/л ... ... ... ... ... ... ... жою немесе детоксикациялау суды аэрациялау арқылы жүреді. Аммиак бос күйінде 0,2-1,0 мг/лд концентрацияда ... ... үшін ... ... немесе батпақты газ көп жағдайда жазда антисанитариялық жағдайда болатын көлдер мен тоғандардың түбінде түзіледі. Бұл газдың көлемі 38,5 л/м3 дейін жете ... ... ... үшін және гидробионттар үшін, әсіресе, қыста қауіпті. Су ... ... ... ... ... ... тотығып, астыңғы су қабаттарындағы оттегіні азайтады, ал бұл жерлерде балықтар негізінен қыста шоғырланады. Сойтіп, балықтар улы ... ... ... ... ... ... ... олар үздіксіз қозғалыста болғандықтан, өздерінің қордағы азықтық заттарын жоғалтады, арықтап , әлсірейді.Сондықтан балық ... су ... ... ... ... ... ... құрамын уылдырық шашатын тоғандарда күнделікті, ал қалған тоғандарда он күн сайын тексереді. Судың газдық режимі ... ... ... ... ... ... аэраторлар қолданады. Судың тотығу көрсеткіштерінің жоғарлауы оның органикалық заттармен ластанғанын көрсетеді. Жоғары тотығу ... ... ... ... ... және асқынуына әкеп соғады. Табиғи су қоймаларының тотығуы, әдетте, 1 л суға 10-15мг/О2 аспайды.Балық ... ... бос ... ... ... құрамында азоты бар органикалық заттармен ластанатынын көрсетеді. Бос аммиактың 0,2-1,0 мг/л ... ... ... үшін ... ... ... ... денсаулығына судың басқа химиялық көрсеткіштері айтарлықтай әсер ... ... ... ... зат ... мен ... әсерін тигізеді. Мысалы, сүйек ұлпасының түзілуіне және қан мен бұлшық етте ақзаттың түзілуін қамтамасыз етуге керекті фосфор мен ... ... ... ғана ала алады. Магний, калий, натрий, күкірт, темір, фтор, молибден және ... да ... өсіп ... ... элементтерді балықтар судан алады. Балық өсіру мақсатында тұщы су пайдаланбаған жөн, ... суда ... ... мен ... тұздары балықтың дұрыс өсуі үшін қажет.
Көрсеткіш
Шаруашылық үшін оптимальды ... ... ...
температура
28
20
Боялуы,исі, дәмі
Бөтен болмау керек
Түсі
565(50дейін)
540 (30аз)
Мөлдірлігі
0,75...1аз емес
1,5
Қалқыған заттар
25
10
рН
6,5...8,5
7,0...8,0
Еріген оттегі
5
9
Бос қос қышқылды көміртегі
25
10
Күкіртті сутегі
Жоқ
Жоқ
Бос аммиак
Жүздік бөлікке дейін
Жүздік бөлікке дейін
Пермаганаттың тотығуы
Жүздік ... ... ... ... ... ... ... дейін
Нитраттар
2
2
Фосфаттар
0,5
0,5
Темір
Жалпы мөлшері
2
0,5
Шала тотығы
0,2
0,1
Судың кермектілігі
4...12
6...14
Сілтілігі
1,8...3,5
1,5...2
Минералдануы
1(1000)
-
Микробтардың жалпы саны
3
1
Сапрофиттердің саны
5
3
Тұқылар мен бахтахтар өсіретін шаруашылықтарындағы суға ... ... ... ... ... тоғандардың суын зерттеу барысы
+ Балық және балық өнімдерін тасымалдау кезінде ветеринариялық - гигиеналық бақылау ... ... және ... ... ветеринариялық куәлік берілмейді. Өнімнің бұл түрлеріне жүк жіберуші сапа туралы куәлік әкеледі, онда ... ... ... сәйкестігі, буып-түйілген уақыты т.б. мәліметтер көрсетіледі. Эксперттер тиеу және түсіру кезінде, сапа туралы куәлікте көрсетілген ... ... мен ... тексереді.Теміржолмен тасымалдауға мұздатылған, тоңазытылған және тұздалған балық, садқын ысталған,кептірілген, күнге қақталған сондай-ақ тірі тауарлық балықты жіберуге болады.Мұздатылған балықты ағаш ... ... ... ... ... түбі мен ... ... қатарының арасына майдаланған таза мұз салады. Кеспектер мен жәшіктерге еріген ... суы ... ... ... ... балықтың қалың еттегі температурасы 0 ден 5С аралығында болуы керек. Сапа туралы куәлікте балықтың буып түйілген уакытын көрсетеді.Тоңазытылған ... ... ... екі ... ... :
* Егер мұз ... тұзбен және табиғи түрде тоңазытылған болса -6С
* Құрғақ жасанды және ылғалды тоңазытылған кезде -8С ... ... ... ... ... ... ... түрі, түсі табиғи, ал тұз бен мұз араластырып және ылғал түрде тоңазытылған ... ... ... ... - қызыл түсті; иісі- балауса балықтікіндей. ... ... буып - ... ... ... ... ... кенеп орамаларға оралған және мақта- мата қаптарға салынып тоңазытылған балықты 1 мамырдан 30 ... ... ... ... балық пен шабақтар тұздықты және құрғақ ағаш кеспектерге, сондай-ақ ағаш ... ... ... ... ... пен ... тұз мөлшері төмендегідей болады: орташа тұздалғанда-10-14%; ащы тұздалғанда -14% жоғары. Тұз мөлшері тасымал қағаздың графасында және сапа ... ... ... ... ... ... ысталған, күнге қақталған тағы басқа балықтарды тек ыдыспен тасымалдайды. ... ... ... тасымалдауға жібермейді.
2.6 Балықтардың аурулары
Аэромоноз
Аэормоноз- ( қызамық, геморрогиялық септицемия,шемен) - балықтың терісі мен ішкі ... ... ... ... сыдырылып, құрсақ қуысына сұйықтық жиналып, көзі шарасынан шығып, ... ... ойық ... ... болуымен сипатталатын жұқпалы ауру .
Қоздырушысы - Aeromonos punctate бактериясы. Ол қысқаша келген (1,2-1,8х0,5-0,6мкм) , грамтеріс, қозғалмалы, шеткері ... ... бар ... ... ... мен ... түзбейді. Қарпайым кәдімгі қоректік орталарда 20-30С-та өседі.
Індеттік ерекшеліктері. Аэромонозбен тұқыбалық, сазан және олардың буындары ауырады. Сонымен қатар, табан балық, қара ... және ... ... ... 2-3 жасар тұқы жиі ауырып, жаппай шалдығады да, зор шығынға ұшырайды. ... ... ... ... ... ... Жылы аймақта 1-2 жасар балық ауырса, орталық және солтүстік ... 2 ... ... ... ... ... мен ... Жасырын кезеңі 3-30 күн. Ауру бір мезгілде әртүрлі балықтарда жіті, жітіден төмен және созылмалы етеді. Жіті өткенде жүзу қанатының, ... кей жері ... ... ... ... ошақтанып қанталайды; құрсағында және бүкіл денесінде сұйық іркіліп, көзі ... ... ... түсе ... астында мөлдір немесе қан аралас сұйыққа толған қолдырауқтар кездеседі. Артқы тесігі томпайып, ішін басқанда одан созылып қоймалжың ... ... ... ... ... ... бәсең болады. Денесінің әр жерінде терісі өліеттеніп, ... ... ... ... олар ... ... етті зақымдап, сүйекке, тіпті ішкі ағзаларға дейін, тесілуге әкеп соғады.Аурудың аталған екі түрінде де ... көп ... таза су ... ... ... ... ... сыртқы әсерді қабылдамай, денесін толық игере алмай өліп қалады.
Патанатомиялық өзгерістер. Ауру жіті өткенде тұқы балықтың терісінде серозды-қанталаған қабыну болады. Бұлшық ... ... ... ... тұрады. Құрсақ қуысы мөлдір немесе қанды сұйыққа толы, кейде қоймалжың масса болады, іш пердесі мен ішкі ... ... ... ... және даулық мақсатта әртүрлі дәрі - дәрмектер қолданылады. Жемге қосып ... , ... ... ... ... ... мен ... көгін береді. Әдетте балыққа 3 күн емдік азық , содан кейін 3күн жай азық беріп, осылайша алмастырып ... ... 30 күн ... ... беруді тоқтатады.
Аэромонозбен ауырған балық, денесінде ойылымдар пайда ... ... - ... ... ... ... инвазиялық ауруы. Бұл ауруға шалдыққан балықтың желбезек желектері қабынып, шіриді.
Бұл еліміздің көпшілік тоған шаруашылықтарында орын алып келеді, сондай - ақ ... ... ... де ... ... ... ... зақымданады.
Қоздырушысы- кішкене келген шаян. Ол тұщы су көздерін мекендейтін 50-ден астам ( тұқы, ... ... ... және т.б.) ... түрлерін зақымдайды. Оның ішінде оңғақ, табан, ақсаха, пайка жиі ауырады. Балық өсіретін ... ауру ... ... ... , ал ... ... аққан су арқылы түседі. Ауру жаз айларында күшейіп, күз айларында бәсеңдейді.
Аурудың белгілері-ауру таратқыш ... ... ... ... ... және оның сырт жағын ала орналасады. Ал пайканы алатын болсақ паразиттер оның басына, көзінің ... және жүзу ... ... ... ... балық желбезекткрі қабынып, қалың шырыш басады, қан тамырлары бітеледі де шіри бастайды.Зақымдалған жерлері қуарып, көк ... ... Ауру ... өсуі ... су ... топталады, кейде өліп қалады.
Диагноз қою. Аурудың эпизоотологиясын ескеріп, клиникалық белгілерәне қарай қояды. Желбезектің шырыштарын микроскоп арқылы ... ... бар ... анықтайды.
Қанаттарының түбіне жабысқан эргазилез шаяндары
Эргазилез ауруы. Желбезектердің қабынуы
Осы балықтардың ауруларын алдын алудың түрі ол дезинфекция шараларын жүргізу. ... ... ... алу үшін ... ... ... ... хлорлы әкпен дезинфекциялайды.Аэромоноз және Эргазилез ауруымен ауырған балқтардың тоғандарына дезинфекция жасайды.Карантинге 30 күнге жабады.
Дезинфекция - сыртқы орта ... ... және ... патогенді микроорганизмдерді жоюға бағытталған шаралар жиынтығы.
* Дезинфекция нысандары: мал шаруашылығы кешендері мен ферма территориялары, ... мал ... ... және ... ... сою пунктілері, қи, азық, мал, мал өнімдерін және шикізаттарын тасымалдайтын көліктер, құрал-жабдықтар, қызметшілер аяқ-киімдері мен арнайы ... ... ... ... ... ... ауру ... түрлеріне, дезинфекциялық заттарға төзімділігіне байланысты ұйымдастырып өткізеді.
* Дезинфекция көрсеткішіне (түріне) қарай екіге ... ... және ... ... ... ... алдын алу және патогенді микроорганизмдердің таралуын алдын алу мақсатында жүргізеді. Лажсыз дезинфекция (ағымдық және ... ... ауру ... шаруашылықтарда инфекция ошағын жою және патогенді микроорганизмдердің сыртқы ортада жиналуын тоқтату мақсатында жүргізіледі.
Дезинфекция келесі операциялардан тұрады: алдын ала ... ... ... ... ... тазалау және дезинфекция.- Мұқият механикалық тазалау - беткей сипаты және түсі көрінетін, көзбен қарағанда қи, азық және ... ... ... көрінбейтін тазалаудың деңгейі. Ластану сипаты, деңгейі, түріне және дезинфекция мақсатына қарай беткейлерді алдын ала ылғалдандырмай-ақ жуғыш немесе дезинфекциялағыш заттар көмегімен ... ... ... - ... ... мал ... түгелдей немесе бөлшектеп малды шығарады.- Судың және дезинфекциялық ерітінділердің әсерінен тозатын қондырғыларды полиэтилен пленкасымен жабады, ... ... ... ... артынан кырғыш немесе судың көмегімен қидың негізгі бөлігін, азық және басқада лас ... ... алып ... ... ала ... ала тазалаудан кейін қол қиын жететін жерлерді бір рет ыстық 2 % күйдіргіш натрий ерітіндісімен немесе екі рет арасына жарты ... ... 5% ... ... ... ... Мал қораларын тазалап болғаннан кейін қондырғыларды және бөлмелерді жөндеу жұмыстарынан өткізеді. - Механикалық тазалап, жөндеу ... ... соң ... ... ... астауларды азық пен судан тазартып, қораларды артық ылғалды жою үшін ... - ... ... мен ... және басқа да нысаналарды дезинфекциялағанда химиялық ерітінділер біркелкі етіп шашылуын қадағалайды. Жабық қораларды аэрозольдер ... де ... ... - ... ... соң қораны 3 сағатқа жауып тастайды. Егер мүмкін болса, ... 10-12 ... ... ... таңдағанда мал қорадағы қондырғылардың дезинфекциялық ерітінділерге төзімділігін де ... ... 2 ... ... бар: ... және химиялық.
Мал шаруашылығында дезинфекция мақсатында химиялық заттар және физикалық күштер қолданылады.
:: Физикалық дезинфекция - ... мен ... ... температурамен (қайнаған су, су буы, ыстық бу, отпен күйдіру) және әртүрлі сәулелермен ... ... әдіс ... химиялық заттарды қолдану арқылы іске асырылады.
:: Дезинфекцияның ... ... ... заттардың қолдану түрлеріне байланысты бірнеше тәсілдерге бөлінеді: ылғалды, аэрозольді, газды және көпіршікті.
:: Ылғалды (немесе құрғақ) ... ... ... ... ... ... ұнтақтарын пайдалану арқылы жүзеге асады. Бұл тәсіл ең кең тараған ... ... ... ... төмен.
Аэрозольді тәсіл биологиялық әсері күшті әрі ең тиімді болып табылады. Бұл ... ... үшін ... ... ... қажет, ал ең бастысы аэрозоль алатын генераторлар (аппараттар) қажет етеді. ... ... да ... алуға болады. Сондықтан аэрозольды алудың екі жолы бар: аппаратты және аппаратсыз.
:: Аппаратсыз аэрозоль алу үшін құрамында хлоры ... йоды бар ... ... қолданады (метод возгонки). Аппаратсыз аэрозоль үшін бірхлорлы йод, ... ... ... аммоний, хлорскипидар, хлорлы аллюминий және т.б. Аталған заттар микробтарды жою үшін олардың концентрациялары жеткілікті болу керек. Аппаратсыз ... алу үшін ... ... ... (сыйымдылығы 250-500мл қора үшін) қолданады. Осындай бір орыннан 500м3 көлемге дейін аэрозоль алуға ... ... ... 1,5-2м ... іліп ... ... ... алудың 2 жолы бар: диспергациялық және конденсациялық. Диспергациялық аэрозоль ерітіндіні механикалық жолмен шашып ауада оны қалқып жүретін жағдайына ... ал ... ... ... ... буы конденсацияланғанда пайда болады. Сонымен қатар аралас (термомеханикалық) аэрозольда болады (мұнда диспергациялық аэрозольда, әрі конденсациялық аэрозольда кездеседі).
:: ... алу үшін ... ... қолданады: пневматикалық (ПВАН, ТАН, САГ-10, РУЖ), сыртқа тепкіш (центробежный) немесе дискалық (МАГ-3, ЦАГ), термомеханикалық (ААП, ГА-2, ... ... ... пайдалану тәсіліне байланысты аэрозольдар көлемді және бағытты болып бөлінеді.
6.4. Дезинфекциялық препараттар.
Дезинфекциялық заттар - жұқпалы аурулардың ... ... ... емдік концентрациядан жоғары концентрациядағы химиялық қосылыстар.Дезинфекциялық заттарға қойылатын талаптар:
- улылығы төмен болу керек;
- суда жақсы еру ... ... ... ... ... болу ... ету ... жоғары;
* өңделетін нысаналарға теріс әсері болмау керек;
* сақтағанда тұрақты болу керек;
* тасымалдағанда ыңғайлы болу керек;
* ... ... ... болу ... ... ... ерітінді күйде жиірек, ал газ түрінде сирегірек пайдаланады.
Дезинфекциялық заттар ... ... мен ... байланысты екіге бөлінеді:
1) Жай минералды заттар және жеке элементтер.
2) Күрделі органикалық қосылыстар және қоспалары.
:: Ең көп тараған химиялық топтарға ... 15 ... ... ... ... ... сутегінің асқын тотығы, калий перманганаты, жоғары қышқылдар);
- Галоидтар (негізі хлор мен йод) және ... ... ... гипохлоридтер, дихлораминдер, Дезмол, Дезам, Дезхлоржәне б.);
- Галоидаралық қосылыстар ... ... хлор мен йод бар ... бір ... йод, йодоформ, йод повидон, дайазан және басқада йодофорлар);
Минералды және органикалық қышқылдар (тұз қышқылы, күкірт қышқылы, сірке суы, қымыздық ... және ... ... және ... ...
- ... ... натрий, калий, сөндірілген және жаңадан сөндірілген әк, сақар, сода кальцийленген сода, препараты, препараты , ... және ... ...
- Альдегидтер;
- Фенолдар;
- Нитрофурандар;
- Хиноксаминдер;
- Беткейлік белсенді заттар (ПАВ) және т.б;
Дезинфекциялық заттардың әсер ету ... Әсер ету ... деп, ... ... ... арасындағы процесті айтамыз.
:: Дезинфекциялық процестің жүру негізі:
- Ең ... ... ... зат өзара, әрі қоршаған ортамен (органикалық және неорганикалық заттар) әсерлеседі;
- Дезинфекциялық заттың микробқа оның сыртқы қабатынан өтуі;
- Дезинфекциялық ... ... ... ... ... ... (ең алдымен белоктармен).
:: Химиялық дезинфекциялық заттардың микроб клеткасына жылдам әсері ... ... ... диссоциялану қасиетіне байланысты: тез диссоцияланса соғұрлым тез цитоплазмаға ... ... Әр ... ... ... микроб клеткасында әртүрлі морфологиялық өзгерістер тудырады:
- Құрамында хлоры бар заттар және ... ... ... өтіп, клетка протейнімен әсерлесіп тотығу реакциясын туғызады;
- Минералды сілтілер және қышқылдар, ... ... ... микроб клеткасында және оның мембранасында қабылданып, клетканың қабырғасы ... ... ... және ... ... ... әрі клеткада гидролиз тудырады.
Қазіргі уақытта кеңінен қолданылып жүрген дезинфекциялық заттарға жататындар:
:: Қазақстанда өндірілген - ... ... ... Катафор, Этафор (КазНИВИ), Полистирол (г. Павлодар).
:: Ресейде өндірілген - ... ... ... ... ... (Ас ... электрохимия әдісімен өңдеу арқылы алынады), сульфохлоронтин, полисепт, пемос-1, аламинол, йодез, дезэфект, глутарлы альдегид, ... ... ... ... ... ... пербоксан (ет өңдеу құралдарына арналған), Дезамин, дезан, йодты алюминий, бактерицид, пенохлор, гармамид, хлораминдер, озон, ионизаторлар, теотропин, делеголь (8 ... ... ... ... от всех вирусов, бактерий и грибов), Экобиоцид.
:: Шет елде ... - ... ... ... ... глютекс, септадор, септабик, бромосепт.
:: Қазіргі уақытта кәдімгі қарапайым заттарға қарағанда бірнеше активті заттардан (2-3 оданда көп) тұратын ... ... ... тиімді.
Дезинфекциялық аппратаура мен қондырғыларға қойылатын талаптар.
Қазіргі кезде мал шаруашылығында мынадай дезинфекциялық қондырғылар қолданылып жүр: ДУК-1, ... ... ... ... ... ТГУ-500, > және т.б.
:: Әртүрлі пайдалануға ыңғайлы спрейерлер (ірі дисперсті ... ... ... ... болады (қауырт жағдайларда) - Gloria (Германия) және Birchmeier (Швецария), бұлар Ресейде кеңінен қолданады.
:: Жуғыш - ... ... ... ОМ - 22614 (Россия), Reno ... ... PHV ...
2.7 ... ... ... жағдайын жақсартуға арналаған
ветеринариялық-санитариялық шаралар және антропоозондардың алдын алу.
Балық шаруашылығында балықты ... ... ... ... жақсарту улкен жауапкершілік. Осы жауапкершілікке жауап берітіндер ... ... ... және ... Осы ... ... ... қай жағынан болмасын жағдайларын жақсарту керек. Ветеринариялық гигиенада ең басты назар күтіп бағышуда болады. Шаруашылықта еңбешілердің ... ... ... бар ...
* ... жұмыстар жүргізу
* Балық шаруашылығын аурудан сақтау жолдарын қарастыру
* Балық өнімдерін және де тауарлы балықтардың ... ... және т.б. ... ... ... ... ветеринариялық гигиенада басты мәселе оларды бар жабдықтармен қамтамасыз ету, ... ... ... және т.б. ... шаруашылығына арналған жалпы ветеринариялық-санитариялық шаралар кешені:
* Тоғандарда оптимальды гидрохимиялық режим құру;
* Балықтың ... және ... ауру ... тоғанға түсуін болдырмау;
* Гидрожабдықтарды, аулау құраларын, ыдыстарды және тоғанды профилактикалық дезинфекциялау;
* ... ... ... ... ... жағдайын және олардың қоректенуін бақылау;
* Сырттан әкелінген балықтар мен гидробионттарды профилактикалық карантиндеу;
* Ауру және ... ... ... ... анықтау және жою.
Кейбір балық аурулары антрозоопонозды болып келеді, яғни , ауырған балықтардан немесе балық ... ... ... ... алу ... ... гигиналық талаптарды орындау болып табылады, яғни тоғандарды әрқашан тексерістен өткізу, дезинфекциялық шараларды жиі ... және ... ... ... сақтау антрозоопоноздын алдын алу болып табылады.
Қорытынды
Қортындылай келгенде, курстық жұмысымның басты қарастырған ... ... ... өсіруге арналған тоғандарға қойылатын ветеринариялық-санитариялық және гигиеналық талаптар, балықтарды күтіп-бағу жағдайлары және оларды жақсарту шаралары болып ... ... ... ... ... ... даму ... Жаңадан тоғандардың жобалары, тоған түрлері ойластырылуда. Жалпы тоған балық шаруашылығында балық ... деп, оның өсу ... ... ... ... ... ... Тоғандағы балық өнімділігінің мөлшерін анықтау үшін ауланған балықтардың салмағынан тоғанға бастапқы ... ... ... алып ... ... табиғи азықтармен қоректендіру арқылы алынған салмақ өсімін >, ал табиғи азықтармен қатар, қолдан азықтандырудан алынған балық өсімі ... ... ... ... ... маңызды мәселе. Сондықтан балық өсіруге оларды аурудан ... ... ... және ... ... ... жасанды су қоймаларында ветеринариялық- санитариялық талаптардың сақталуына байланысты.
Қазіргі кезде мал шаруашлығында әсіресе етті бағыт дам у үстінде алдағы жылдары етті ... ... алға ... , осы мал ... қоса ... шаруашылығын бірге дамытуды қолға алып, өзіміздің тауарлы балық шаруашылығынның жағдайын жақсартып, балық өнімдерін экспорттау ... ... ... Себебі,балық шаруашылығын дамыту және тауарлы балықтарды экспорттау еліміздің экономикалық жағдайына оң пайда келтіреді. Қорыта айтқанда, балық шаруашылық мамандарының санын ... ... ... етіп , ... ... ... тоғандарды көбейту және ең басты ветеринарялық-санитариялық талаптарды орындау болып табылады.
Қолданылған әдебиеттер
* Мырзабеков Ж.Б., Ибрагимов П.Ш. Ветеринариялық гигиена, Алматы, 2005ж.
* Т.М. ... ... ... ... ... Мырзабеков Ж.Б. и др. Учебно-методическое пособие "Зоогигиена", 2003, 2005;
* www.google.ru

Пән: Ветеринария
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 35 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Тауарлық балық шаруашылығы6 бет
Ақ амурдың (Ctenopharyngodon idella) морфобиологиялық сипаттамасы47 бет
Балық және балық өнімдерінің микрофлорасы50 бет
Бассейіндік балық өсіру технологиясы27 бет
Қазақстан суқоймаларындағы (Балқаш көлі, Арал (Кіші Арал) теңізі, Жайық өзені) кәсіптік маңызы бар тұқы балықтардың қазіргі жағдайдағы гельминтофаунасы57 бет
«Шенгел и К» ЖШС63 бет
Аңшылық өнімдерін өңдеу8 бет
Бекіре балықтары15 бет
Тері мех өнімдерін өндіру технологиясы8 бет
Қазақстанда балық өсірудің қазіргі жағдайы11 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь