Йод тапшылығы ауруларын алдын алу..

МАЗМҰНЫ

Анотация
I.Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3.4
II.Негізгі бөлім
2.1 Йод . адамның қалыпты өсуімен дамуына қажетті микроэлемент ... ... ..5.8
2.2 Йод тапшылығы ауруларын алдын алу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..8.11
2.3 Жамбыл облысындағы йод жетіспеушілік проблемалар ... ... ... ... ... ..12.17
2.4 Йод жетіспеушілігінің пайда болуы, маңызы және алдын алу ... ... ... . 17.19
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 20.21
Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...22
Қосымшалар
Кіріспе
Ғылыми жобалық жұмыстың өзектілігі:
Йод жетіспеушілігі тиреоидтық ауруларының жылдам өсуіне əкеледі, жаңа туған нəрестелердің бейімделуін тежейді. Олардың психологиялық дамуына əсер етеді, физиологиялық дамуына кері əсерін тигізеді. Йодтапшылығы балаларда, жасөспірімдерде, əйелдерде соның ішінде жүкті əйелдерде, бала емізетінбəйелдерде ерекше байқалады. Өз кезегінде йод жетіспеушілігі əйел ағзасындағы қоректендіру функциясын төмендетеді, сəбидің өлі туылуы балалар өлімінің жоғарылауын жиілетеді. Йод жетіспеушілігі тіркелген əйелдердетиреоидтық аурулар 17 есе көбірек кездеседі, ал ол жүктілікті жəне бала туу барысын бала тастаумен қиындатады. Осыған сəйкес йод жетіспеушілігі ауруы қоғамның медициналық əлеуметтік актуалды мəселесі болып табылады. Адам қанының құрамында йодтың мөлшері жылдың мезгіліне байланысты көбейіп-азайып отырады. Мəселен, қыркүйек-қазан аралығында қан құрамында йод мөлшері азаяды да, ал ақпаннан бастап көтеріледі, күн ыси бастағанда мамыр айында йод деңгейі ең жоғары көрсеткішке жетеді.
Йод, I – элементтердің периодтық жүйесінің VІІ тобындағы химиялық элемент. Галогендер тобына жатады, ат. м. 126,9; ат. н. 53; тығыздығы 4,93 г/см3; балқу t 113,60С; қайнау t 184,350С. Йодты 1811 ж. француз химигі Б.Куртуа ашқан. Табиғатта тұрақты бір изотопы бар (127J), бос күйінде кездеспейді. Қара сұр түсті, күлгін жылтыр, өткір иісті. Лаутарит, дитцент минералдарында, мұхит суы, мұнай кендеріндегі ілеспе суда, балдырларда кездеседі. Суда нашар, органикалық еріткіште (спирт, эфир, күкірткөміртек, хлороформ) жақсы ериді. Көптеген металдармен және сутекпен жоғары температурада әрекеттеседі. Сілтімен әрекеттесіп йодатты тұз түзеді, тотықтырғыш, тотықсыздандырғыш сипат көрсетеді. Йод мұнайдағы ілеспе судан хлормен, натрий нитратымен немесе қышқыл қатынасатын марганец қос тотығымен тотықтыру арқылы өндіреді. Йод және оның қосылыстары медицинада, металл өндіруде (титан, циркон, гафний
Пайдаланылған әдебиеттер
1. Кенжеахметұлы С., Қазақтың дарқан дастарқаны, Алматы кітап 2007
2. Матюхин З. П. Тамақтану, гигиена және физиология негіздері, Просвещение 1999 ж.
3. Шаңырақ : Үй-тұрмыстық энциклопедиясы. Алматы : Қаз.Сов.энцикл.Бас ред., 1990 ISBN 5-89800-008-9
4. Қазақ ұлттық энциклопедиясы
5. Қазақстан Республикасының 2007.02.05. N 228 Заңымен
6. Оспанова Ф.Е. К вопросу профилактики йододефицитных расстройств. В «Здоровое питание как фактор формирования здорового образа жизни»(материа-лы республиканской научно-практической конференции). Алматы, 2000, стр. 64.
7. Контроль программы профилактики заболеваний, обусловленных дефицитом йода, путем всеобщего йодирования соли. (Методические указания. МУ 2.3.7. 1064-01., МЗ РФ). Москва, 2001, стр. 33.
        
        Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі
Тақырыбы:
Секция: ... ... ... ... ... Йод - адамның қалыпты өсуімен дамуына қажетті ... Йод ... ... ... ... ... облысындағы йод жетіспеушілік проблемалар......................12-17
2.4 Йод жетіспеушілігінің пайда болуы, маңызы және алдын алу............. 17-19
Қорытынды ... ... ... жобалық жұмыстың өзектілігі:
Йод жетіспеушілігі тиреоидтық ауруларының жылдам өсуіне əкеледі, жаңа туған нəрестелердің ... ... ... ... ... əсер ... физиологиялық дамуына кері əсерін тигізеді. Йодтапшылығы балаларда, жасөспірімдерде, əйелдерде соның ішінде ... ... бала ... ерекше байқалады. Өз кезегінде йод жетіспеушілігі əйел ағзасындағы қоректендіру функциясын төмендетеді, сəбидің өлі туылуы ... ... ... ... Йод ... ... əйелдердетиреоидтық аурулар 17 есе көбірек кездеседі, ал ол жүктілікті жəне бала туу ... бала ... ... Осыған сəйкес йод жетіспеушілігі ауруы қоғамның медициналық əлеуметтік актуалды мəселесі ... ... Адам ... құрамында йодтың мөлшері жылдың мезгіліне байланысты көбейіп-азайып отырады. Мəселен, қыркүйек-қазан аралығында қан құрамында йод ... ... да, ал ... ... көтеріледі, күн ыси бастағанда мамыр айында йод деңгейі ең жоғары көрсеткішке ... ... I - ... ... жүйесінің VІІ тобындағы химиялық элемент. Галогендер тобына жатады, ат. м. 126,9; ат. н. 53; ... 4,93 ... ... t 113,6[0]С; қайнау t 184,35[0]С. Йодты 1811 ж. француз химигі Б.Куртуа ашқан. Табиғатта тұрақты бір изотопы бар (127J), бос ... ... Қара сұр ... ... жылтыр, өткір иісті. Лаутарит, дитцент минералдарында, мұхит суы, ... ... ... ... ... ... Суда нашар, органикалық еріткіште (спирт, эфир, күкірткөміртек, хлороформ) жақсы ериді. Көптеген металдармен және сутекпен жоғары температурада ... ... ... йодатты тұз түзеді, тотықтырғыш, тотықсыздандырғыш сипат көрсетеді. Йод мұнайдағы ілеспе судан хлормен, натрий нитратымен немесе қышқыл қатынасатын марганец қос тотығымен ... ... ... Йод және оның ... медицинада, металл өндіруде (титан, циркон, гафний), фотосурет өңдейтін химиялық реактив жасауда, т.б. қолданылады. Адам ... ... ... ... ... ... бұғақ ауруына шалдықтырады.
Ғылыми жобалық жұмыстың мақсаты:
Жалпы йод және оның адам ... ... ... оның ішінде Жамбыл облысындағы йод тапшылығы туралы толығымен зерттеп ол ... ... ... ... ... ол ... ... да айту. Табиғат құндылығының бізге берген сиын қастерлеп ... ... ... зерттеп оның құндылықтарын елге таныту.
Жобаның міндеттері:
- Йод - адамның қалыпты өсуімен дамуына қажетті микроэлемент;
- Йод тапшылығы ... ... ... ... ... йод ... ... Йод жетіспеушілігінің пайда болуы, маңызы және алдын алу;
Мәселе: Жамбыл ... йод ... ... ... зат: ... адам ... қажетті құндылығын зерттеу.
Зертеудің әдіс-тәсілдері.
Жұмыс барысында сипаттамалы, салыстырмалы, жүйелеу сияқты түрлері қолданылды.
Зерттеудегі ұстанымым:
Тақырыпты зерттеп ара ... ... ... ... ... ... көпшілікпен бөлісу.
2.1. Йод - адамның қалыпты өсуімен дамуына қажетті микроэлемент
Йод - ... ... өсуі мен ... қажетті микроэлемент болып табылады. Адам организміне тағам мен ... ... ... йод ... жетіспеуі йод жетіспеушілік аурулары мен бұзылушылықтарына әкеліп соғады.
Йод жетіспеушілігі ауруларының мәселесі әлемдік денсаулық сақтау саласында маңыздыларының бірі болып саналады. Оның ... ... ... кең етек ... ... Өткен жылғы денсаулық сақтау ұйымының берген мәліметі бойынша, әлемде 650 млн адам осы ... ... Ал, 2 млрд адам ... осы ... ... белгілері көрініс берген.
Йод жетіспеушілігі ағзаға қалыпты қабылданып отыратын йодтың жеткілікті дәрежеде болмауынан пайда болады. Балалардағы йод жетіспеушілігі салдарынан бала ақыл-ойының ... ... ... ... ... ... ... көңіл күйінің тұрақсыздығы, депрессияға ұшырауы мүмкін, әлсіздік, ұмытшақтық, есте сақтау қабілетінің ... ... ... ... ... ... ... келеді. Сонымен қатар, жүйке жүйесімен қоса барлық ағза ... ... ... бас ... ... қысымға байланысты бас ауруына, әлсіздіктің пайда болуына, терінің сұрлануына шағымданады, ... ... ... ... ... - ... ... АҚ жоғарылауы немесе төмендеуі, инфекциялық және суық тию ауруларының ... ... ... ... ... өткір аурулардың созылмалы түрге өтуі, бұлшық ет сұлбасының әлсіреуіне байланысты дене бітімінің ... ... ... ... ... ... - йодтың жетіспеушілігі. Күнделікті ағзаға йод түсіп ... ... ... ... жасайтын себептер бар. Адам ағзасында микроэлементтің сіңуіне кедергі жасайтын бірнеше себептер : дұрыс тамақтанбау, микроэлементтер мен дәрумендер ... ... ... ... ... ... қыз балалар көп екен. Бұл дерт түрі 6-7 жастан басталып, баланың жасы өскен сайын ұлғая ... ... 90 ... адам ... ... ал қалғандарын ауа мен судан алады. Сондықтан йод жетіспеушілігінің алдын алуда дұрыс тамақтану басты рөл атқарады. Тағам арқылы ... ... ... ... ... ... дұрыс деп есептелсе де, қазіргі таңда ол жеткіліксіз болып отыр. Йод жетіспеуінің алдын алудың ең бір тиімді жолы - ... ... ... өнімдерін (теңіздің ұсақ жәндіктерін, теңіз балықтарын, теңіз балдырларын, теңіз қырыққабаттарын) тағамға пайдалану болып табылады. Және де ет, сүт, ... ... йод ... ... тағамдар екенін есте ұстаңыз. Бірақ ет пен балықты қайта-қайта мұздатқанда ондағы йод жойылып кетеді. Сонымен қатар көкөністер ... - ... ... ... ... ... ... пияз, бұршақ, сарымсақ, ал жеміс-жидектер ішінде - құрма, алма, жүзім, шие, қара ала ... грек және ... ... ал ... ... - қара ... және тары құрамында да йод мол. Сондықтан күнделікті өмірде аталмыш тағамдарды жиі ... - йод ... ... ... жолы. Әлсіз топтар, ерте жастағы және мектеп жасындағы балалар арасындағы йод жетіспеушілігін жою үшін ... ... алу ... ... ... ол үшін ... тәжірибеге сай 100, 200 мкг йодид, йодомарин таблеткаларын қолдану қажет. Осыларды ұсына отырып, біз өзгеріске түскен қалқанша безі ... ... ... ... ... ықпал етеміз.Сондықтан, жоғарыда айтқанымыздай, күнделікті тағамның құрамына ерекше мән беру керек. Йод өсімдік өнімдерінде - 60-150 ... ... ... - 30-70, суда - 8, ... - 2 ... ... ... ... өңдеу кезінде йодтың 14-тен 65%-ға дейінгі мөлшері ... ... ... бұл ... - 84%, сүтті пісіргенде - 26%, ... мен ... ... - 47-64%, ... ... - 62%, етті - 45%, балықты қуырғанда, қайнатқанда йодтың ... ... 74% ... екен. Осы қарапайым ғана пайыздарды есте ұстап, тағамның құнарлылығына мән бере жүргейсіздер.
Йодты тұтыну қажеттілігі адамның жасына байланысты. Соңғы мәліметтер ... ДДҰ ның және ... ... ... күнделікті тұтыну қажеттілігінің мөлшері:
Емшектегі балаларға және сәби жастағыларға (5 жасқа дейін) - тәулігіне/90 мкг
Мектеп жасындағы балаларға (5-12 жас)- тәулігіне/120 мкг
Ересектер үшін (12 жас )- ... ... және ... ... - ... ... ... йодтың алдын алу өскелең ұрпақтың - біздің болашағымыздың денсаулық деңгейін, үйлесімді дамуды, интелектуалды әлеуетті қалпында ... ... ... Әр адам ... және ... денсаулығына ұқыпты қарау керек.
Адамның қанының құрамында йодтың ... ... ... ... кө - ... ... Мәселен, қыр - күйек-қаң - тар аралығында қан ... йод мөл - шері ... да, ал ... ... ... күн ыси бастаған мамыр айын - да йод деңгейі ең жоғары көрсеткішке жетеді. Негізінде дені сау адамға күн сайын ... 150 ... - ... йод қажет. Егер осы қажеттіліктің орны толмаса ағзада түрлі ауру туындауы мүмкін
Қан құрамындағы йодтың - аз бо - луы ағ - за - ның ... ... және ... пато - ген - дік ... ... тұру ... төмендетеді, тіпті ақыл-естің кемдігіне соқтыруы да ғажап емес. Мәселен, бү - гінде плане - тамызда бір мил - ... ... адам ... йод ... - ... ... өмір сүреді. Олардың 200 миллионы ақыл-есі кем деп танылса, 6 миллионы кретинизмге шалдыққан. -
Шындығына келгенде, Қа - зақстан да йод ... ... ... ... біз - - дің ел ... да ... ... йодқа ерекше мән бергені жөн. Се - бебі йод жетіспеушілігі тахикардия, қолдардың діріл - деуі, аздаған диффуздық жемсау ... ау - ... ... ... ... ... күйге - лектік пен жылау, бұлшық ет әлсіздігі де нақ осы себептерден туын - ... Ал ... - ған жағ - ... ағзадағы тұз бен су айналымы бұзылып, тері асты тінде - ... ісуі де ... қан ... ... же - тіс - ... гипотиероз деп атайды. Гипотие - роз кезінде жүйке талшықтарының қозғыштығы төмен - дей - ді, ми геометриясы өзге - реді, бұл ... ... есте ... ... бұзылуынан, ақыл-ой - дың тө - мен - деуінен байқалады. Жү - рек - тің ... - соғу ... де ... миокард гипоксиясы қалыптасады. Ас қорыту жолында темірдің сіңуі, оның ағзаларда қорытылуы бұзы - лады, - ... ... ... туады[1; 18].
Гипотиероз әсіресе аяғы ауыр аналарда қауіпті жағдайға жетуі мүмкін. Себебі ауру асқынған жағдайда нәресте өлі тууы мүмкін. Йодтық кретинизм ... мыл - ... ... ... - ... де ... енді ағзадағы йодты қалыпты жағдайда ұстау үшін не істеу ... Адам ... ... йод ... тамақ арқы - лы толықтырылады. Ол үшін салма - ғы 70 келі адам үшін йодтың тәуліктік мөлшері - 100-230 ... ... есте ... жөн. Йод ... өнімдерінде - 60-150 микрограмм, жануар өнімдерінде - 30-70, суда - 8, ... - 2 ... ... Ал ... ... теңіз қырыққабаты, ет, сүт, жұмыртқа ағзаға йод беретін негізгі тағамдар екенін есте ұстаңыз. Бірақ ет пен ... ... ... - ... ... йод ... ... Нанды пісіргенде бұл көрсеткіш - 84%, сүтті пісір - генде - 26%, жар - ... мен ... ... - 47-64%, көкөністерді пісірген - де - 62%, етті - 45%, ... ... ... ... ... ... 74%-ы - жойылады. Сондықтан да тағамның құнарлылығына мән бере жүр - геніңіз өзіңізге жақсы.
2.2 Йод тапшылығы ауруларын ... ... ... аурулары деп - қалқанша без қызметінің бұзылуынан туындайтын науқасты айтамыз. Негізінен бұл дерт ... йод ... ... туындайды. Әсіресе, балалардың интеллектуалдық дамуын тежеп, туа біткен түрлі кемістіктердің ... әкеп ... ... ... ... ... жүйесі бұзылуының (мәселен, көру және есту мүмкіндіктерін шектелуі) ... ... ... ... ... адамдар үшін йод қабылдаудың нормасы тәулігіне 150-ден 200 ... ... ... Ал, ... және бала ... ... үшін көрсеткіш 200-300 мкг-ге дейін көтеріледі.
Тағамдардың арасында йод мөлшері мейлінше жоғары өнім деп - теңіз балықтары мен теңіз ... ... ... ... ... ... балдырлары. Халық арасында танымалы - теңіз қырыққабаты (ламинария). Сондай-ақ, йод ... ... да көп. Одан ... ... - сүт, ... ет және ... өнімдері тұр. Йод тапшылығын қазірде қарапайым тұзды бұл өніммен байыту ... ... ... тұз ... су мен өзге де ... ... ... әр адам күнделікті ағзаға қажет мөлшерді алуда[3; 81].
Адам күн ... ... ... тағам арқылы пайдалана отырып, ағзаға қажет миктроэлементтің тәуліктік сұранысын қанағаттандырады. Айта кету керек, бұл йод тапшылығын алдын алудың ең тиімді ... ... тұз - ... ... өңделмей қосылатын жалғыз минерал болып табылады. Калий йодаты көп ... ... ... де, тағамды термикалық өңдеу кезінде де өз күшін жоймайды. Және өнімдердің түсі мен дәмі де оған еш ... жоқ. ... ... ... ... тұз - дәрі ... Ол ... тағам, нақтырақ айтсақ, профилактикалық өнім. Сондықтан, оның адамға еш кері әсері жоқ.
Қазақстан Республикасының ... заңы ... ел ... бұл ... ... реттеліп отырады. Әсіресе, профилактикалық іс-әрекеттер. Бұл ретте, йодпен байытылған тұзды және сол секілді өзге де өнімдерді өндіру ... ... мен ... ... мен қауіпсіздігі заңды тұрғыда бақылауға алынған.
Ал, екі миллиард адамда йод жетіспеушілігінің белгілері бар. Мамандардың ... жер ... бір ... ... адам ... йод жетіспейтін аймақтарда өмір сүреді. Қазақстан да сол аймаққа жатады.
- Қан ... ... аз ... басты белгілеріне тоқтала отырып, денсаулыққа қауіп төндірмеу үшін қалай алдын алу ... ... ... дені сау ... күн ... ... 150 ... йод қажет. Егер осы қажеттіліктің орны толмаса, ағзада түрлі ауру туындауы мүмкін. Қан құрамындағы йодтың аз болуы ағзаның ... ... және ... ... ... қарсы тұру қабілетін төмендетеді, тіпті ақыл-естің кемдігіне соқтыруы да ғажап емес. Йод жетіспеушілігі тахикардия, қолдардың ... ... ... жемсау сынды ауруларға себеп болады екен. Себепсіз күйгелектік пен жылау, бұлшық ет ... де нақ осы ... ... Ал ... ... ... тұз бен су айналымы бұзылып, тері асты тіндерінің ісуі де мүмкін[2; 123].
Бұл ... ... ... жасөспірімдер мен әйелдер бейім келеді. Жас ағзада йод жетіспесе, интеллектуалдық қабілет нашарлайды. Ал жүкті әйелдерде түсік тастау ... ... ... ... баланың дұрыс жетілмеуі, сәбидің дүниеге келгенде іштен ауру болып немесе өлі тууы да жиі ... ... ... қан ... ... жетіспеушілігі қалай аталады, белгілерін атасаңыз
- Медицинада қан құрамында ... ... ... деп атайды. Гипотиероз кезінде жүйке талшықтарының қозғыштығы төмендейді, ми геометриясы өзгереді, бұл тежелгіштіктен, сылбырлықтан, есте сақтау процесінің бұзылуынан, ... ... ... Жүректің минуттық соғу көлемі де кемиді, миоеард гипоксиясы қалыптасады. Ас қорыту жолында темірдің сіңуі, оның ... ... ... ... ... қан ... ... Гипотиероз әсіресе аяғы ауыр аналарда қауіпті жағдайға жетуі мүмкін. Себебі ауру ... ... ... өлі тууы ... Ал жаңа туған нәрестеде қалқан безінің дамымай қалуы, туа біткен гипотиреоздық ... ... ... анықтама қойылған бала өмір бойы гормондық ем алуға мәжбүр болады. Йодтық кретинизм толық мылқау-керең сияқты мүгедектікпен де ... Ал енді ... ... ... жағдайда ұстау үшін не істеу керек?
- Адам ағзасына қажетті йодтың 90 пайызы тамақ арқылы толықтырылады. Мамандарымыз йод ... ... ... тұзды пайдаланумен байланыстыруда. Күнделікті өмірде тұзсыз ас ішпейтініміз белгілі. Алайда, біз тұтынатын тұздың барлығы бірдей ... дей ... Йод ... ... ала ... ас ... ... айтарлықтай нәтиже береді. Адам ағзасына дұрыс әрі ... ... ... ... Ол үшін ... йодқа бай тағам өнімдерін тұтынуды әдетке айналдырғанымыз жақсы нәтиже берері сөзсіз. Йод тапшылығына қарсы ... ... ... сүт, жұмыртқа, ет өнімдерін дұрыс пайдалануды аурудан қорғанудың басты қалқаны ретінде қолдануға болады.
Сондықтан, ... ... ... ... ... ... мән беру ... Йод өсімдік өнімдерінде - 60-150 микрограмм, жануар өнімдерінде - 30-70, суда - 8, ... 2 ... ... ... ... тағамды өндеу кезінде оның 14-60% -ға дейінгі ... ... ... Біз ... ... көрсеткіштерді қаперіңізге ала жүріп, тағам құрамындағы йодтың болуын қадағалау арқылы денсаулығыңызға ... ... ... 14].
2.3 ... ... йод ... проблемалар
Қазіргі уақытта денсаулықты сақтау мен тамақтанудың ең маңызды әлеуметтік - медициналық мәселелерінің бірі - Қазақстан республикасының халықтарының йоджетіспеушіліктен ... ... ... йод жетіспеушілік проблемасы әлемнің 153 елін елеңдетуде.
Организмде йоджетіспеушілікті планетамыздың 1,5 ... ... ... ... Біздің елімізде де бұл мәселе актуальды болып отыр. Қазақстанның таулы аймақтарында, әсіресе Оңтүстік Қазақстан облысында йоджетіспеушілік жоғарғы деңгейде болып отыр. ... ... ... үшін ... 2030 ... ... ... халкының денсаулығын сақтау және оны қорғау мәселесі айтылған. Еліміздің халқы, әсіресе жас ... ... ... ... үшін қажет екені бәрімізге мәлім. Біздің облысымызда йоджетіспеушілікті болдырмау шаралары мектеп оқушылары арасында алдын алу шаралары қолға алынуда, дегенмен йоджетіспеушіліктің ... бәрі біле ... ... ... және ... ... ... жүйке арқылы және гуморальды жолмен реттеледі. Жүйкенің реттелуі рефлекстер арқылы өтеді. Жүйке жүйесі мүшелерді және ... ... ... ... жұмыс әрекеттеріне дер кезінде үйлесімділік әсерін тигізіп отырады[4; 18].
Гуморальды реттелу қан құрамындағы заттардың әсерінен болады. Қанның құрамына денеде ... ... ... биодогиялық пәрменділігі жоғары қосылыстар қанның ағымы мен ішкі мүшелерге және мүшелер жүйесіне келіп, ... ... әсер ... ... бұлардың әсері жүйкенің әсеріне қарағанда баяу болады.
Адам ағзасында ішкі және сыртқы секрециялық бездер болады.
Сыртқы секрециялық бездері деп сөл ... ... ... бар ... ... Ал ішкі ... ... сөл бөліп шығаратын өзектері болмайды. Сондықтан, олар сөлді тікелей қанға бөледі.
Ішкі секрециялық немесе эндокриндік бездер деп безге тән ... бар және ... ... биологиялық белсенді заттарды тікелей қанға немесе сөлге (лимфаға) ... ... ... Грек ... аударғанда эндон деген сөз - ішкі, крино - бөлемін деген мағына береді. Ішкі ... ... ... ... болмайды, Оларда пайда болатын заттарды гармондар (грек тілінен аударғанда гормон - ... ... сөз) деп ... Ішкі ... бездерінің мөлшері шағын болады, бірақ олар қанмен жабдықталады. Безде қан тамырлары ... көп ... ... ... ... без ... өнімдер қанға тез сіңеді. Эндокриндік бездер қызмет ерекшеліктеріне қарай екі топқа бөлінеді.
Тек эндокриндік қызмет атқаратын бездер оларға: қалқанша, ... ... ... ... үсті ... серік (плацента), айырша безі (тимус), гипофиз, эпифиз ... ... ... ... Бұл ... ұйқы безі мен ... ... жатады.
Гармон деген атауды 1902жылы алғаш В.Бейлис пен Э.Старлинг ұйқы безінің сөл бөлінуін реттейтін секретин деген ... ... ... Гармондар немесе инкреттер-ішкі секреция бездерінде түзілетін биологиялық белсенді заттар, яғни ерекше биокатализаторлар - реттегіш заттар. Табиғатына қарай гармондарды 4 ... ... ... ... ... гармондар амин қышқылының туындылары, белок тектес гармондар.
Адамның жануарлардың тіршілік ... ... ... ішкі ... ... маңызы ерекше. Себебі бұл жүйеге жататын бездер бөліп шығарады. Гормон деп ішкі секрециялық бездердің қанға бөліп ... және ... ... ... ... ... ... заттарды айтады. Гормондар қан арқылы бүкіл денеге таралады және барлық мүшелер мен ұлпалардың қызметін реттеуге әсер етеді. Ішкі ... ... ... ... ... өсіп, оның денесінің дамып, жетілуіне маңызды әсер ... ... ... ішкі ... ... әр ... әсер ... ал гормондардың әсері салыстырмалы түрде ғана.
Қалқанша безі: тироксин, судың құрамындағы, тамақтағы йодты сіңіреді.
1) өсу, 2) зат алмасуды реттейді, 3) ... ... ... әсер ... Аз бөлінсе йод жетіспесе, өсу, даму баяулайды, ақыл-есі кеміп ... ... ... ... Аз ... ... ауруы - еске ұстау қозғалыс, көңіл-күйі нашарлайды[5; 456].
Йод осы қалқанша безі гормонының кұрамна енеді: ... - ... ... ... ... ... бәсендеген жағдайда балалардың өсуі мен дамуы баяулайды, дене ... ... ... бойы ... ... кемиді. Мұндай кемістікті кретинизм дейді.
Керісінше, қалқанша безі қызмет мөлшерден жоғары болса, онда бақшаңкөз ауруы пайда болады. Бақшаңкөз ауруына шалдыққан адам қара ... ... ... ... өте жылдамдап, тыныс алуы жиілейді, дене қызуы жоғарлайды.
Қалқанша безі зат алмасуы, адамның өсуіне дене салмағына және ақыл-ойының дамуына үлкен әсер ... ... ... ... ... сырт ... байқалмауы да мүмкін, дәрігерлер мұны () дейді. Негізінен йоджетіспеушілікпен жас балалар мен жүкті әйелдер ... ... ... ... иммунитеті төмендейді, жиі жұқпалы аурулармен ауырады.
Біздің Жамбыл облысы йоджетіспейтін аймаққа жататынын жоғарыда айтқанмын. Мектеп оқушылар ішінде бүркенішті йод жетіспеушілік көптеп ... ... йод ... ... ... жатыр, бірақ нанды пісіру процесінде құрамында йод мөлшері азайып қалады екен. Күнделікті тағамға йодталған астұзын пайдалану мен қатар теңіз ... ... жөн ... еді. ... йоды бар ... теңіз капустасы ламинария, басқа да теңіз өнімдерін пайдалануға болады.
Йод жетіспеушілік жылдан-жылға етек алып бара жатыр, сондықтан жас-ұрпақтың болашағы үшін ... ... әр ... үшін тиіс деп ... ... басқа құрамында йоды бар тағам құрма. Құрманың құрамыңдағы йод ламинарияға қарағанда төмендеу, бірақ қазақ халқы құрманың пайдасын әуелден біледі де, адам ... ... ... ... үшін ... неше мкг йод ... ... Бүкіләлемдік денсаулық ұйымы (ВОЗ) мен Халықаралық йоджетіспеушілікті қадағалау ұйымның шешімі бойынша тәуліктік йодтың мөлшері: 50 мкг - 12 айға ... ... мкг - 7 ... ... мкг - 7-12 ... ... мкг - 12 ... жоғары, ересектерге
200 мкг - жүкті әйелдер мен баласын емізетін аналар үшін[6; ... ... ... ... 1,6 ... ... жер шары ... 1/3 бөлігі дерлік) тұрғындары үшін йодты аз қолдану салдарынан ... ... ... ... ауру ... өте ... 740 млн адамның қалқан безі үлкейген (эндемиялық жемсау), ал 45 млн ... ... ... ... кем, 6 млн. адам ... ... ... халықтардың 54%-ын құрайтын, тұрғыны ең көп сегіз елде (Бангладеш, Бразилия, Қытай, Үндістан, Индонезия, ... ... және ... ... ... ... ... бар. Йодтың жетіспеуінен туындаған түрлі сырқаты бар адамдардың 72% -ы осы елдерде тұрады.
Йодтың жетіспеуінің ең ... ... - ... ... ... ... деген мағынаны білдіреді. Бұрындары эндемиялық жемсау таулы және тау ... ... өзен ... ... деп ... ... ... ол бұдан гөрі кең тараған және ол өзен аңғарларында ғана ұшырамайды.
Біздің республикасызда топырақта суда және тағам өнімдерінде йодтың жетіспеушілігі оның ... ... ... ал ... ... ... 14 облыстық 11-інде тіркеледі. Жемсау эпидемиясы Қазақстанның оңтүстік және шығысында көп кездеседі. Алайда, аймақтарды бөлуде негізге алынған зерттеулер 70-ші жылдардағы ... ... атап ... ... - йодты бар тағам, бірақ тәуліктің норманы қамтамасыз ету үшін оның күніне 100-200 г, жеу керек. Бұл тағам тек ... ... ... ... де ... бар. Еліміздегі йоджетіспеушілікті болдырмау үшін біршама шараларды қолға алып ... ... ... нандар, макарон фабрикасында йодқосылған кеспелер шығару қолға алынуда. Йиодатлған сүт, жұмыртқаларды көрші ресейде де ... ... бұл ... йод ... азайып кетуіне байланысты (сақтау мерзіміне байланысты) тиімсіз болып отыр.
Йод - ... ... мен ... ... ... ... және жұмыс істеуіне өте қажет заттек. Йод ағзаға тағам арқылы жеткілікті мөлшерде түсіп тұрмаса йодтапшылық бұзылыстары пайда болады.
Йодтапшылыққа шалдыққан мектеп ... ... ... ... ... Ойлау процесінің нашарлауы
:: Көргенін немесе естігенін айтып беру қабілетінің бұзылуы
:: Сабақ үлгерімінің нашарлығы ... және ... ... ... қалай сақтанасыз?
Адамдар өздерінің ағзасында йоджетіспеушіліктің барын көпшілік жағдайда сезіне бермейді. Ең қарапайым және ұлымды жолы - ... ас ... ... ... тәулігіне тұзды 6 г. артық тұтыну ұсынылмайды. ... осы ... ... ... ... ... ... алуға жеткілікті көлемде йод кіреді[3; 46].
2.4 Йод жетіспеушілігінің пайда болуы, маңызы және алдын алу
Йод жетіспеушілігі ауруларының мәселесі әлемдік денсаулық ... ... ... бірі ... ... Оның маңыздылығы аталған аурудың кең етек жаюымен анықталады.
Йод жетіспеушілігі ағзаға қалыпты қабылданып ... ... ... ... ... ... болады. Йод жетіспеушілігі ауруларының мәселесін шешу, әсіресе, Қазақстан үшін маңызды. Өйткені қазіргі таңда біздің елімізде йод жетіспеушілігінің тиімді алдын алу ... ... ... халықтың әртүрлі топтарында қалқанша безінің эндемиялық ұлғаюына ... ... ... Йод ... ... ... зардабы еш кем емес. Өткен жылғы денсаулық сақтау ұйымының берген мәліметі бойынша, әлемде 650 млн адам осы ... ... ... ... Ал, 2 млрд адам ... осы ... ... белгілері көрініс берген. Біздің еліміз йод жетіспейтін аймақтардың қатарында. Сол себепті де, ... ... ... мәселе көп.Йод - бұл маңызды микроэлемент, ол жер ... тірі ... өсуі мен ... ... ... йод ... ... аштық" деп саналады. Осыған байланысты йод жетіспеушілігінің медициналық-әлеуметтік және экономикалық маңызы денсаулық, интеллект, білім сапасына әсер етіп отыр, ... өте келе ... ... ... әсер ... қалыпты адам бір күнде 150 микрограмм йод тұтынуы қажет. Бұл қажеттілік өтелмесе, адам ағзасы түрлі ауруға шалдығады. Йод жетіспеушілігі ... ... ... ... ... инфекцияларға қарсы тұру қабілетін төмендетеді.Барлық аймақтарда қалқанша безінің ... ... ... ... ұл ... ... қыз ... көбірек кездеседі (45%-50%), эндемиялық жемсау 6-7 жастан басталып пубертаттық жаста барынша жоғары көрсеткішке жетеді.
Адам ағзасындағы йод - ... ... үшін ... ... Тиреоидты гормондар ағзадағы барлық мүшелер мен жүйелердің жұмысын реттейді және жақсартады. ... ... өсу мен даму ... ... ... йод ... ... әлсіздік бірден байқалады. Эндемиялық жемсау саны балалар санымен ... өсіп ... УЗИ ... ... 7 жаста - 15%, 12 жаста - 25-30% балалар осы ... ... ... ... ол 40%-ға дейін жетеді.
Балалардағы йод жетіспеушілігі салдарынан бала ақыл-ойының артта қалуындағы әлсіз ... ... ... ... ... ... тұрақсыздығы, депрессия болуы мүмкін, әлсіздік, ұмытшақтық, есте сақтау қабілетінің ... ... ... ... төмендеуі, сабақтың аяғына дейін отыра алмауы байқалады. ... ... ... ... қоса ... ағза ... шегеді. Балалар бас сүйегі ішіндегі қысымға байланысты бас ауруына, әлсіздіктің пайда болуына, терінің сұрлануына шағымданады, астеникалық синдром көріністері, кардиологиялық ... - ... ... АҚ ... ... төмендеуі, инфекциялық және суық тию ауруларының жиілеуі, екінші иммундық жетіспеушілігі салдарынан өткір аурулардың созылмалы түрге ... ... ет ... ... ... дене ... ... болуы мүмкін. Осының барлығының себебі - йодтың жетіспеушілігі[7; 98].
Еуропада ... ... алу ... - йодталған тұз қолдану (өткен ғасырдың 20-шы жылдарынан белгілі), құрамында йоды бар ... ... ... ... ... ... ... тұз бар деп санайды. Алайда, Қазақстан тамақтану академиясы жүргізген медициналық-демографиялық зерттеу нәтижесі 5 844 отбасының 29%-ы ... тұз ... ал ... 13,4%-ы ... ... ... ... сөз шындыққа жанаспайтын (тест нәтижесінде йодтың ізі де болмаған) тұз пайдаланатынын көрсеткен.Тағам арқылы йодты қабылдау экономикалық, ... ... ... ... деп ... де, ... таңда ол жеткіліксіз болып отыр. Әлсіз топтар, ерте жастағы және мектеп ... ... ... йод ... жою үшін ... ... алу ... жүргізу қажет, ол үшін әлемдік тәжірибеге сай йодид,йодомарин 100 және йодид,йодомарин 200, ... ... емес йод ... ... ұсына отырып, біз өзгеріске түскен қалқанша безі гормондар синтезін қайта қалпына келтіруге ықпал етеміз.
Әрине, тек қана эндокринолог-дәрігерлер бұл ... шеше ... ... мен ... ... ... ... алдын алу өскелең ұрпақтың - біздің ... ... ... ... ... ... ... қалпында ұстауға жағдай жасады.Бүкіләлемдік денсаулық сақтау ұйымының мәлімдемесі бойынша, балалардың ақыл-ойының артта қалуы йод тапшылығынан болады, бұл алдын ... ... ... ... ... түрі. Йод тапшылығын жоюға кететін шығынды есепке ала отырып, жаңа ... ... ... ... ... емдемеушілікті қылмыс деп есептеуге болады.
Бұл тапсырманың тиімді шешілуі барлық мамандықтағы дәрігерлердің бірігуін талап етеді. Әрбір дәрігер өз пациенттеріне ... ... ... йод ... ... алу мақсатында керекті препараттарды қолдануға кеңес бергені жөн. Осы ... ... ... - ... 100, 200. ... ... ... күдіктенген жағдайда дер кезінде эндокринологтан кеңес алу қажет. Гейне өз сөзінде: "Мен ... ... ... - бұл ... ... ... ... жемсау адамды дұрыс емдеген жағдайда аурулар тізімінен сызып тастауға болады. Бұл үшін қоғамның осы бағытта жұмыс жүргізгені айрықша маңызды[1; ... ... келе йод ... алдын алу мәселелері:
1) мемлекеттік органдардың, жеке және заңды тұл - ғалардың Қазақстан Республикасында йодтал - ған ас тұзы мен ... тұз ... ... әке - ... ... ... қойылатын талаптарды қам - тамасыз ету мен сақтау жолындағы жауапкершілігі;
2) йод ... ... ... шегетін адамдардың денсаулық сақтау ұйым - дарында медициналық көмек алуға қол жеткізуі;
3) йодталған ас тұзының және йод ... - ... ... ... да ... ... зиянды әсерінің салдарынан денсау - лығынан айырылған жағдайда, азаматтардың құқықтарын қорғау принциптерімен жүзеге ... Ас ... және ... ... ... Қазақстан Республикасының йод тапшылығы ауруларының профилактикасы туралы заңнамасына сәйкес жүргізіледі.
Қалқанша безі екі түрлі гормон бөліп шығарады. Оның бірі -- ... (Т3), ... -- ... (Т4) деп ... ... аса ... йод ... осы гормондарда болады. Жалпы адам қанында 95% тироксин мен мен 5% трийодтиронин гормондары жүреді. Қалқанша ... ... ... ... -- ол өз гормондарын жинап, қорын түзе алады. Әрі бұл безден ... ... ... метаболизмдік (зат алмасу) үрдістерге және организмнің өсуі мен жүрек-тамыр реакцияларына кең әсер етеді.
Егер ағзада ... йод ... ... ... безінің қызметі бұзылып, қандағы гормондардың азаю салдарынан адам жемсау (зоб -- қалқанша ... ... ... ... Сол ... ... ... жүрген ас мәзірінің құрамына йод микроэлементінің енуіне қатты көңіл бөлген жөн.
2009 жылғы Жамбыл облысының аудандары бойынша жемсау ауруының таралуы (100 000 ... ... ... ... ...
1. Байзақ 448,6 6. Мойынқұмт493,9
2. Жамбыл 374,1 7. Т Рысқұлов 349,5
3. Жуалы 301,1 8. ... 339,3
4. ... 9. ... 460,4
5. Меркі 351,7 10. Шу 564,9
11. Тараз қаласы 1204,4
Жемсау эндемиясы Қазақстанның оңтүстік аймағында жиі кездеседі . Cоның бірі ... ... ... Жамбыл облысы болып табылады (сур. қара). Йод жəне оның жергілікті тағам өнімдері құра-мындағы ... ... ... ... ... ... бірі ... отыр. Ол халықтың денсаулығына өзінің кері əсерін тигізеді.
Пайдаланылған әдебиеттер
1. Кенжеахметұлы С., Қазақтың дарқан дастарқаны, ... ... 2007
2. ... З. П. ... ... және ... ... Просвещение 1999 ж.
3. Шаңырақ : Үй-тұрмыстық энциклопедиясы. Алматы : Қаз.Сов.энцикл.Бас ред., 1990 ISBN 5-89800-008-9
4. ... ... ... ... ... 2007.02.05. N 228 Заңымен
6. Оспанова Ф.Е. К вопросу профилактики ... ... В ... ... научно-практической конференции). Алматы, 2000, стр. 64.
7. Контроль программы профилактики заболеваний, обусловленных дефицитом йода, ... ... ... ... ... ... МУ 2.3.7. 1064-01., МЗ РФ). Москва, 2001, стр. 33.

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 19 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бала құқықтары10 бет
Йодтың адам ағзасына қажеті зор микроэлемент7 бет
1)вирустық аурулардың спецификалық алдын алу.вакцина дайындау принциптері.адьюванттар,иммуномодуляторлар 2)құтырық,аусыл,шмалленберг,блютанг ауруларының диагностикасы және алдын алу шаралары21 бет
Актиномикоз, аспергиллез ауруларында қолданылатын биопрепараттар. Пастереллез, колибактериоз ауруларында қолданылатын биопрепараттар7 бет
Астық тұқымдастардың тат ауруларына тұрақты гендері9 бет
Асқазан-ішек ауруларының профилактикасы5 бет
Балықтардың рикетсиоздық ауруларын ветеринариялық санитариялық сараптау және бағалау18 бет
Бауыр ауруларын зерттеудегі қысқаша тарихи мағлұмат3 бет
Бюджет баланысы. Бюджет тапшылығы16 бет
Бюджет тапшылығы14 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь