Трансшекаралық өзендер

МАЗМҰНЫ

Анотация
I.Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3.4
II.Негізгі бөлім
2.1. Трансшекаралық өзендер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .5.8
2.2. Шекаралас мемлекеттер арасында орналасқан өзендер жайы ... ... ... ...8.10
2.3. Трансшекаралық өзендер проблемасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 10.12
2.4. Орталық.Азия аймағындағы су қорларының мәселелері ... ... ... ... ... ..12.14
2.5 Қазақстандағы трансшекаралық өзендер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .14.18
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 19.20
Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...21
Қосымшалар
Кіріспе
Зерттеу жұмысының өзектілігі. Су ресурстарын қорғау, сонымен бiрге су қатынастарының заңға сүйеніп реттелуі едәуiр дәрежеде олардың тиiмдi пайдалануына әсер етеді. Тап осы негізде су қорларының қолайлы, ұқыпты және тиiмдi қолдануына қамтамасыз етуге жағдай жасау керек. Мемлекеттер арасында трансшекаралық өзендердің суын пайдаланудың шарттарын қамтамасыз етуде, басты мiндет, су қорларын басқарудағы үйлесiмдi саясатты талап ететiн жолдарды іздестіру. Сондықтан қойылған мақсаттың табысты болуы, су қорларын басқарудың төңiрегiдегi халықаралық заңдарға сүйене отырып, ұлттық заңдардың бір-бірімен жақындасуына тәуелдi болады. Бұл салада мұндай заңды базаның жасалуы, халықаралық тәжiрибеге сүйене отырып, сөз жоқ аймақтық жағдайлар есепке алынуы тиiстi. Шекарааралық өзендердi басқаруда, халықаралық тәжiрибенiң негiзiнде, аймақтық ынтысақтастықты нығайту керек.
Зертту жұмысының мақсаты мен міндеттері. Зерттеу жұмысының негізгі мақсаты – Қазақстан Республикасының трансшекаралық өзен су ресурстарын басқарудың теориялық және тәжірибелік негізін тұжырымдау.
Аталған мақсатқа сай мына төмендегі міндеттерді шешуді қажет етеді:
- трансшекаралық өзен су ресурстарын басқаруды теориялық негіздеу және оның ел экономикасындағы ролі мен маңызын анықтау;
- трансшекаралық өзен су ресурстарын пайдаланудағы шет мемлекеттердің тәжірибесін және оның Қазақстан Республикасының жағдайына бейімделу мүмкіндігін зерттеу;
- трансшекаралық өзен су ресурстарын пайдалану тұрғысынан елдегі су шаруашылығының даму қарқынын және қазіргі жағдайын талдау;
- Орталық Азияның су қорларының пайдалануда Сырдария трансшекаралық өзенінің су ресурсын басқару, оның ерекшелігі және аймақ экономикасына әсерін талдау;
Зерттеудің ғылыми жаңалығы. Жүргізілген зерттеулер қорытындысында жұмыстың ғылыми жаңалығын айқындайтын мына төмендегі негізгі нәтижелерге қол жеткізілді:
- трансшекаралық өзен су ресурстарын басқарудың теориялық аспектілері, қағидалары және әдістері айқындалды;
- трансшекаралық объектілердің жіктелуі және мемлекеттер арасында трансшекаралық су интеграциясының ұзақ
Пайдаланылған әдебиеттер
1. Биология: Жалпы білім беретін мектептің, 9-сыныбына арналған оқулық, 2-басылымы, өңделген/ М. Гильманов, А. Соловьева, Л. Әбшенова. - Алматы: Атамұра, 2009.
2. Н.Ә. Назарбаев «Бейбітшілік кіндігі». – Астана «Елорда», 2001
3. О. Жанайдаров «Менің елім - Қазақстан». – Алматы: «Балауса баспасы», 2003
4. Журнал «Арай» 1988 жыл № 10, 2010
5. Қазақстанньң физикалық географиясы, Алматы: Атамұра, 2008.
6. «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998
7. Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі. Су шарушылығы. – Алматы, Мектеп, 2002.
8. Батыс Қазақстан облысы. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2002
9. Қазақстанньң физикалық географиясы, Алматы: Атамұра, 2008.
10. Отырар. Энциклопедия. – Алматы. «Арыс» баспасы, 2005
11. Тараз энциклопедиясы, - Тараз, «Тараз» 2005
        
        -918210-805815
Тақырыбы:
Секция: География
Ғылыми жетекшісі: Уалиева Қымбат
Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі
Тараз қаласы № 47 орта ... ... - ... ... бөлім
2.1. Трансшекаралық өзендер.............................................................................5-8
2.2. Шекаралас мемлекеттер арасында орналасқан өзендер жайы...............8-10
2.3. Трансшекаралық өзендер проблемасы................................................... 10-12
2.4. Орталық-Азия аймағындағы су қорларының мәселелері......................12-14
2.5 Қазақстандағы трансшекаралық ... ... ... әдебиеттер...............................................................................21
Қосымшалар
Кіріспе
Зерттеу жұмысының өзектілігі. Су ресурстарын қорғау, сонымен бiрге су қатынастарының заңға сүйеніп реттелуі едәуiр ... ... ... пайдалануына әсер етеді. Тап осы негізде су қорларының қолайлы, ұқыпты және ... ... ... ... ... ... ... Мемлекеттер арасында трансшекаралық өзендердің суын пайдаланудың шарттарын қамтамасыз етуде, басты мiндет, су қорларын басқарудағы үйлесiмдi саясатты талап ететiн жолдарды іздестіру. ... ... ... ... болуы, су қорларын басқарудың төңiрегiдегi халықаралық заңдарға сүйене отырып, ұлттық заңдардың бір-бірімен жақындасуына тәуелдi болады. Бұл ... ... ... ... ... халықаралық тәжiрибеге сүйене отырып, сөз жоқ аймақтық ... ... ... ... ... ... басқаруда, халықаралық тәжiрибенiң негiзiнде, аймақтық ынтысақтастықты нығайту керек.
Зертту жұмысының мақсаты мен міндеттері. Зерттеу жұмысының негізгі ... - ... ... ... өзен су ресурстарын басқарудың теориялық және тәжірибелік негізін тұжырымдау.
Аталған мақсатқа сай мына төмендегі міндеттерді шешуді ... ... ... өзен су ... ... ... ... және оның ел экономикасындағы ролі мен маңызын анықтау;
- трансшекаралық өзен су ... ... шет ... ... және оның ... ... ... бейімделу мүмкіндігін зерттеу;
- трансшекаралық өзен су ресурстарын пайдалану тұрғысынан елдегі су шаруашылығының даму қарқынын және қазіргі ... ... ... ... су қорларының пайдалануда Сырдария трансшекаралық өзенінің су ресурсын басқару, оның ерекшелігі және ... ... ... ... ... ... ... зерттеулер қорытындысында жұмыстың ғылыми жаңалығын айқындайтын мына төмендегі негізгі нәтижелерге қол жеткізілді:
- трансшекаралық өзен су ... ... ... аспектілері, қағидалары және әдістері айқындалды;
- трансшекаралық объектілердің жіктелуі және ... ... ... су ... ұзақ ... ... алғышарттары қарастырылды;
- өзара тиімді мемлекетаралық қатынасқа, әлеуметтік - экономикалық дамуға, трансшекаралық өзен су ресурстарының ... және ... ролі мен ... баға беру негізінде трансшекаралық су үдерісінің қазіргі даму ... ... ... ... ... ... арқылы трансшекаралық өзен су ресурстарын басқару механизмдерін жетілдіру, оларды іске асыру шараларын жасау ... ... ...
Жұмыс барысында сипаттамалы, салыстырмалы, жүйелеу сияқты түрлері қолданылды.
Зерттеудегі ұстанымым:
Тақырыпты зерттеп салт-дәстүрдің мән- мазмұнына терең үңілу.Зерттеудегі жетістіктеріммен көпшілікпен бөлісу.
Ұйымдастыру кезеңі
Трансшекаралық ... жай күйі ... ... ... келешекке баяндауды құп көрдім.
2.1. Трансшекаралық өзендер
Жалпы, әлем ... 40 ... ... ... ... БҰҰ ... ... бойынша, әлемдегі 214 өзен бассейнінің 148-і - екі ел ... 31 өзен - үш ел ... ал ... 62 өзен төрт немесе одан да көп елдің территориясымен ... ... ... өзендерді айналадағы елдер өзара келісім бойынша бірлесіп пайдаланады. Мәселен, 14 мемлекет Дунай өзе - нін ... ... ... жа - сасқан. Сол сияқты Нигер өзенін - 10 ел, ... ... - 9 ел, Рейн ... - 8 ел, ... өзенін - 8 ел, Амазонка өзенін - 7 ел, Мекон өзенін - 6 ел, ... ... - 4 ел, Ганг ... 4 ел бірлесіп пай - далану жөнінде келісімге кел - ген. Сол ... ... гид - ро - ... 80 ... Қа - зақ - ... ... және Тәжікстан пай - даланады. Қазақстандағы өзендер: Ертіс, Есіл, ... Шу, ... т.б[1; ... ... өзені сағасының кемуі негізінде өткен ғасырдың 90-шы жылдары басталды. 2005 ж. дейін ол жылына 1,1 - 1,8 км3құрайтын. ... ... (2006 - 2011 жж.) ҚХР ... су ... ... Қара ... ... сағасының кемуі орташа 2,5 - 3,5 км3 ... 2009 ж. 5,0 - 5,7 км3 ... осы жылы Қара ... ... 1 жыл ... 11,0 - 11,4 км3 тең болып, табиғи сағасы 50 % дейін қысқарды. Жақын болашақтағы ҚХР Қара ... ... ... нәтижесінде осы өзенненалынатын су көлемі Қазақстан Республикасының шекарасында жылына 3,5...4,0 км3 ... ... ... яғни ... ... ... ө. жылдық сағасынан 40 % су келмейтін болады. Алынған нәтижелер, жақын ... ... ҚХР су алу ... 4 км (40 %) жетіп қана қоймайды, ол осы шаманың 2009 ж. болғандай, онда су алу 5 км ... ҚР ... ... ... ... болған келеңсіз жағдайға ұшыратуы мүмкін екендігін көрсетеді.
Ресей Федерациясының бұқаралық ақпараттық құралдарында (2010 ж. ... - ... ... ... ... ҚХР су алу ... жылына 8 км3 жетуі мүмкін, бұл Қазақстан Республикасы шегіндегі ... ... ... апаттық салдарға апарып, Ресей Федерациясының шегіндегі осы өзеннің су қорына түсетін судың қысқартылуы мүмкін екендігі айтылды.
Осының нәтижесінде Бұқтарма, Өскемен және ... СЭС су ... ... ... сондай-ақ Семей және Павлодар облыстары шегіндегі Ертіс ... ... ... қажетті су жіберуді ұйымдастыру проблемасы туындайды. Есептеу әдісімен әртүрлі сулылықпен алынған жылдар үшін ҚХР болжамды су алуды ескере ... ... ... ... ... үлгісі жасалды[2; 48].
Келтірілген деректер, жылына 2 км3 тең су ... ... ... сулылық бойынша су сағасы табиғи жағдаймен салыстырғанда 21,6% ... ... ... ... ... 3 км3 тең су ... кезде, су аз сулылық бойынша су сағасы табиғи жағдаймен салыстырғанда 68,3 % дейін қысқарады.1974 - 1983 жж. бақыланған ұзақ ... суы аз ... ... Бұл кезеңде бір жылдың сағасы нормадан аспады, ал оның орташа мәні он жылдықтарда жылына 6,75 км3 құрады, яғни 28,7 % ... ... ... Бұл су ... - ҚХР Қара Ертіс өзені мәнді су алынбаған кезде-ақ Бұқтарма су қоймасының едәуір азайтып, оның деңгейін 386, 0 м абс ... ... осы су ... ... ... мен ... ... бөліп тастады. Су қоймасының көпжылғы реттеуінің осындай жағдайы электр энергиясын беру үшін ғана емес, сол сияқты, Семей және ... ... ... ... ө. ... ағынындағы жайылма шалғындарын тиімді сумен қамтамасыз ету мақсатында төменгі бьефке су жіберуді қамтамасыз ету үшін де өте қиын ... ... ... ... үшін ... ... су қойма сағасының нақты циклді толқулары, ҚХР шегіндегі Қара Ертіс ө. алабындағы су тұтыну нәтижесіндегі сағаның кему мүмкіндігін ... 1971 ж. ... 2000 ж. ... ... одан шығатын су деңгейі пайдаланылды. 1-суретте Бұқтарма су қоймасының 1972 - 2005 жж. кезеңдегі табиғи режімде және осы ... ҚХР ... Қара ... ө. ... ... ... км3 әртүрлі су тұтыну кезінде есептелгендеңгей динамикасы көрсетілді.
Үлгілеу нәтижелері, жылына 1, 2, 3, 4, 5 и 8 км3 су ... ... ... су ... осы ... ... су ... режімі кезінде оның төменгі бьефі де төмендегенін ... Бұл су ... көл мен ... бөлініп кетуіне апарып соқтырады. ҚХР аумағына су тұтыну болмаған кезде бөліну - бір рет 1983 ... су ... 386 м. абс. ... ... ... ... 98].
Осы жылдары бақыланған, су қоймасындағы су деңгейін, ҚХР шегіндегі Қара Ертіс ө. су алу шамасын ... оның ... ... су құю ... ғана ... қалу ... жылына ҚХР шегінде 1, 2, 3 пен 4 км3 ... ... ө. ... азаюы басқа да төмен орналасқан сағаларда: Өскемен су қоймасының төменгі бьефінде, Шүлбі су қоймасының төменгі бьефінде жәнеодан әрі Ресей Федерациеясы ... мен одан ... ... деп ... ... Осындай жағдайда Шүлбі су қоймасынан төмен Ертіс ө. жайылма шалғындарын суару, ... және ... ... экологиялық су жіберу мен кеме жүзу үшін қажетті навигациялық деңгейді қолдап тұру мүмкіндігі ... ... ... Ақсу қ. ... ... ... ... Сатпаев атындағы канал) басталатын,Ертіс ө. сағасының кемуі - Павлодар, Қарағанды және Ақмола облыстарының, сондай-ақ Екібастұз, Теміртау және ... ... ірі ... және ... ... сумен қамтамасыз етілуін едәуір қиындатады.
Астана қаласы - Қазақстан Республикасы астанасының жақын арадағы дамуы - оның сумен қамтамасыз етілуі мен ... ... ... ... ... ... ... үшін су ресурсы біразының тартылуын қажет ететінін, атап өту ... ... ... ... су ... ... ірі емес, болашақта осы аймақтың суға деген қажеттілігін жеткілікті қамтамасыз ете алмайды. Сондықтан да, оның қалпына келтірілгенінен ... ... ... ... бойынша суды жіберу жолымен республика астанасының қосымша жалғыз сумен қамтамасыз көзі ретінде, Ертіс ө. сағасын ... ... ... ... Бұл ... ... әсіресе су аз кезеңдерде ҚХР шегіндегі Қара Ертіс - Қарамай каналы үшін жылына 2 - 3 ... су ... ... ... ... нәтижелері, жылына 2 - 3 км3 және одан да көп көлемде Қара Ертіс - Қарамай ... ... ... үшін Ертіс ө. сағасынан су алынса, шамамен осы мәнде оның барлық ұзындығы бойыншаөзен сағасының жетіспеушілігіне ... ... ... ... және ... ... ... жайылма шалғындардың сулануын, сондай-ақ Қазақстанның орталық және солтүстік аймақтарына судың жіберілуін маңызды қиындатады.
Қарастырылып отырған ... Қара ... ө. ... ... ... туралы мәселені шешу бойынша ҚХР негіз салушы келісімнің қабылдануын ... ... ... ... мемлекеттер арасында орналасқан өзендер жайы
Шекаралас мемлекеттер территориясынан келетін су ресурстары көлеміне Қазақстанның тәуелділігі артқан сайын, ... ... ... өзен су ... ... ... өзектілігі арта түсуде. Су тапшылығы жағдайын ірі өзендердің Республиканың шет аумағынан ағуы және ішкі өзен бассейіндерінің су ... ... ... өз ... ... су қоры жеткіліксіз қалыптасып, тең мөлшерде бөлінбеуіне әкеп соғуда. Қазіргі кезде ... кең ... су ... ... және ... ортаға жаңа проблемалар туындатпай шаруашылық айналымға қосу мүмкіндігі азайған. Сондықтан, су ресурстарын рационалды пайдалану және қорғау Қазақстан ... және ... ... ... ... ... міндеті болып табылады. Қазақстанның шекаралас мемлекеттермен проблемаларды бейбіт жолмен шешуді ұстанатын ел екенін атап өту керек[2; 123].
Шекаралас мемлекеттердің экономикалық және ... даму ... ... шаруашылықты қауіпсіздікті және экологиялық жағдайды ескере отырып жүргізу, яғни қоғам мен ... ... даму ... ... болу - ... өзен су ... ... механизміне жаңаша қараудың қажеттілігінен туындады.
Сонымен, Қазақстан Республикасының трансшекаралық өзен су ресурстарын басқаруды жетілдіруді қажет ететін қалыптасқан ... ... ... ... ... және ... қоғамның бірігуі арқылы, трансшекаралық бассейіндердегі мемлекет аралық байланысты күшейтудің жаңа ... ... ... ... ... кері ... ... және ортақ қолданыстағы су ресурстарын, оның ішінде интеграциялық үдеріс және су жөніндегі серіктестік, ... ... ... ... ... мен ұзақ мерзімді келісім-шартқа отыруда компромисске келу, т.б шаралар барысында трансшекаралық үдерістердің басымды және перспективалы бағыттарын одан әрі ... ... ... ... және ... ... Соңғы жылдары әлемдегі су проблемаларының өршуіне байланысты ... ... ... ... ету мәселелері ұлттық қауіпсіздік проблемалары шегінде қарастырылады. Қазақстанды сумен қамтамасыз ету проблемасының өзектілігі бар су ... ... ... ... бойынша әркелкі бөлумен, уақыт шегіндегі елеулі өзгеріспен, ... ... ... ... ... деңгейімен сипатталады. Келешекте шекаралас мемлекеттер аумақтарынан өзен ағысының қысқаруына, сондай-ақ климаттық тұрғыға орай ... ағыс ... ... байланысты республиканы сумен қамтамасыз ету жағдайының шиеленісуі мүмкін. Өзен ағысының ресурстары өзгеруінің ... ... ... ... ... ... және экологиялық қауіпсіздігіне елеулі қауіп төндіреді. Елімізде экономиканы, оның ішінде су шаруашылығы саласын түбегейлі ... ... ... қамтамасыз ету проблемаларын шешуге ерекше талаптар қояды[3; 456].
Қазақстан Республикасының Үкiметiмен мақұлданған бойынша ... ... ... ... ... проблемасы
Трансшекаралық өзендер проблемасы біздің қоғамда жиі айтылады. Қазақтың деген мақалын екі күннің бірінде партиясының үлкен басшысынан кіші ... ... ... Шын мәнінде судың сұрауы бар ма? Негізі еліміздегі ағатын өзеннің саны ... ... басы ... ... Біз - ... ... ... судың қоры аз екені анық. Әлемнің ғалымдары, тарихшылары, саясаттанушы мен геосаясаттанушыларының айтуынша, ХХІ ғасырдың соғыстары жер, ... ... үшін ... су үшін ... ... Көптеген басталып келе жатқан немесе осыдан 50-100 жыл бұрын басталған ... ... ... ... ... ... ... тарайды. Үндістан мен Пәкістан, Иран мен Израильды алайық. Мұнайдың да қадірі кетіп барады. ... ... егер дәл ... ... жалғаса беретін болса, бір дерек бо - йынша Балқаш көлінің үштен бірі, ал ... ... ... ... бірі ғана ... Сондай-ақ Орал өзені мүлдем суалып, ал Жайықтың үстінде тұрған Ресей қалаларының белсенді ... ... оған ... ... өзеннің шайылып, бізге жетпеуі түбі Каспий проблемасына және басқа да мәселелерге алып келуі ықтимал деген жорамалдар айтылады[4; 56]. ... ... ... ... бар. Бір ғана Қытайдың өзінде 1991 жылдан бүгінге ... 1200 көл мен өзен ... ... ... ... ... дамуда. Үш шатқал бөгетін салды. Оны салғанда 38 кішкене қала мен 3 ірі қала, мыңдаған ... ... ... батырып жіберді, оның астында талай өзен, көл кетіп қалды. Ал енді Шыңжаңда 20 миллион халық бар. ... су ... оған ... ... ... ... күрішін суаруы керек. Сондықтан бұл мәселені көп тақырыптың айналасында жүргізуді ұсынып отырмын. ... төрт ... бар, ... - Іле-Ертіс бассейні. Олар Қазақстанның экономикасына, экологиясына, табиғатына әсері мол. ... ... ... - Сырдария аңғары, осындағы аймақтар - ... ... ... ... ... ... ... өзара таласы өте даулы. Қырғыздар дейді. Бұл ... ... мен ... ... Тәжікстан мен Қазақстан арасында қақтығыс тудыруы мүмкін. Үшінші мәселе Ресеймен арадағы Орал мен Жайық, Каспий жайы. Бәлкім бұл трансшекаралық дегенге ... ... ... ... ... Қазақстандағы су мәселесіне көзқарас, өзіміздің жерасты және жерүсті су ... ... ... Кеше ғана ... ... ... Экология министрлігі Су ресурстары министрлігі боп аталды, яғни ... өзі ... ... ... ... отырғанын түсініп, айқын бағыт ретінде басымдыққа алып отыр. Бұл қоғамдағы сана-сезімнің көрсеткіші деп есептеймін.
Проблеманы ашық аңғарудан басталатын ... ... күні ... ... ... ... ... елдің элитасы су мәселесін, трансшекаралық өзендер мәселесін қаншалықты дұрыс, қаншалықты айқын аңғарып отыр?
Мен қысқаша шолу ... ... ... ... ... ... ... Бейжіңге жүргелі отырмыз.
Қазақстанның географиялық орны - ... ... ... барлық ірі өзендердің төменгі сағасында орналасқан. Ертеде Ресей және Қытай империяларын бөлу барысында осы өзендердің төменгі жағы қалды. Сырдария, Шу, ... ... ... Тобыл өзендерінің бастауы шетелде. Әртүрлі деректер бойынша, 100 текше метр ... 50 ... ... ... ... Өздеріңізге белгілі, көрші мемлекеттердің экономикасы қарқынды дамуда. Өндіріске су молынан қажет. Сусыз тіршілік жоқ. Шамамен, 2030-2050 жылдары 1 ... ... ... 1 грамм алтыннан қымбат болуы мүмкін. Еділ мен Жайық, Шу мен Талас ... бас - ... ... халықтың санының өсу қарқыны байқалуда, жылдан жылға өсіп келеді. Сантк-Петербургтегі Мемлекеттік гидрология институтының есебінше, 1979 жылы ... ... ... ... 400-500 мың гектар жерден артық жер игеруге берілмейтін. Ал қазірдің өзінде осы алаптардың басында 2-2,5 ... ... жер ... 8 ... бері ... жылына екі-үш рет жұмыс тобы кездесіп, бағалау жөнінде ақпарат алмасамыз, олар ... ... ... ... 100-200 мың ... ... жер ... Іленің бастауында осыдан он жыл бұрын Нарынқол, Текестің ар ... ... ... 100 ... ... ... тұрған. Осы мәселелер бойынша министрлік құрылып, келіссөзге ... ... ... ... ... ... ... жіберетін. Проблеманы бажайлағанына көп уақыт өтіп кетеді. Кезінде мамандарды тартпағандықтан, көп қателіктерге бой ... ... ... ... күш ... жатыр[5; 256].
2.4 Орталық-Азия аймағындағы су қорларының мәселелері
Егер Нұра-Сарысу және Шу-Талас бассейндерін есепке ... ... ... басқа елдердің территорияларында бастамаларын алатын трансшекаралық өзендердің есебінен құрылады. Сондықтан су қорларының саласында Қазақстан өзінің көршілері Қытай, ... ... және ... ... ... ... ... болады.
Өзендердің жоғарғы жақтары орналасатын, көрші елдердің территорияларында орналасқанына қарамастан, мәселені шаруашылық және өнеркәсіптік қажеттіліктерге трансшекаралық өзендердің суларын ... ... ... ... Ғылыми қызметкерлердің болжамдары бойынша өзен суларының 100,5 км[3]орташа көп жылдық ... 2020 ... ... Қазақстанның беттік сулар ағынының 15-18 км[3] қысқаруы болжамдалады, олардың шамалы 12 км[3] басқа елдердің су тартудың өсуімен шартталатын ... ... ... ... ... назар аудару керек. 2008-2009 жж. қуаң ауа райы және Ресей Федерациясының Ириклинское су қоймасынан су ... ... ... су ... үш ... ... әкелді. Нижне-Волжск су шаруашылық басқармасы әкімшілігінің сөздері бойынша су қоймасымен 2008-2009 жж. 1,1 млрд. м[3] ылғал кем ... ... ... түсірімі 25 м[3]/с деңгейінде сақталады, дегенмен, мамандардың айтуы бойынша ... ... ... ... 60 м[3]/с құру керек.
Су ағармен күрделі жағдайы ... ... ... ... ... бұл Қазақстан өкіметінің қосымша Көксарай су қоймасын құруға мәжбүр ... ... ... ... су және ... төрт мемлекет үшін гидроэнергия көзі болып табылады: ... ... ... және ... ... СЭС қысқы кезеңде электрэнергиясының қосымша көлемдерін генерациялау үшін су ағарды үлкейту мүмкіндігі болу ... су ... суды ... ... ... ... қатар ағыстан төмен орналасатын, Өзбекистан мен Қазақстанның қажеттіліктері қырғыз жағының қызығушылықтарымен сәйкес келмейді.
Негізі тұрақты жұмыс істейтін комиссия бар. Оның өз ... да бар. Тек ... ... тұрады. ҚХР су шаруашылығы министрінің орынбарасы Юль деген азамат 10 жыл болды, ауысқан жоқ. Ал бізде 5 адам ауысты. ... ... ... ... ... ... ... жетіспей жатады, кейбірі тіпті ашуланады. 2014 жылы Іле, Ертіс өзендерінің су ... ... 31 ... ... 2-3 нұсқасын дайындап қойдық. Биыл президенттер кездесті, суды тең пайдалануға уәде берді деді. ... ... - ... ... ... Олармен 1983 жылы Кеңес үкіметі кезіндегі шартпенен жұмыс істейміз. Кейін Д.Медведев ... ... ... ... протоколды өзгерткені бар. Ертіс бойынша 28 текше шақырым суды Ресей пайдаланады. Қытаймен қосқанда ... 30-35 ... ... Егер оны ... алып қойса, бізге не қалады? Жайық өзенінің жоғары жағында 4 объекті бар. Челябинск, Башқұртстан, Омбы және т.б. олардың ... ... ... бөген бар. Үшеуі - ірі. ... ... ... ... ... ... ... бар. Жайық өзенінің суының сапасы төмен. Бекіре балығы 100 ... ... ... ... ... ... балық ұстай алмадық. Сонда бізге 8 текше шақырым ... неге ... 28 ... ... ... деп ... 136]? ... - экономика. Кез келген мемлекеттің қозғаушы күші. Экономика жағынан алғанда, өркениетті елдер пайдаланған суды қайтадан тазалайды. Бұл қымбат ... Біз төрт ... ... ... ... әр ... суды ... соң суды көршілерге жібере салады. Ол - арзан. Лас су бір ... ... ... Бұл ... ... ... ... нәрсе. Әр мемлекет өз күшіне қарай жүзеге асырады. Су - экология емес, экономика. ... ... ... болуы маңызды. Біздің кемшілік - трансшекаралық судың сапасын, көлемін тексеру нашар. Мемлекеттік құрылымдар бар, гидрологиялық бекеттер бар. Кезінде 6 жыл ... ... су ... ... 298 ... ... 1996 жылдың 1 қаңтарында - 322 ... ... ... 17 ... бұл ... ... еді. Біздің әлсіздігіміз - басқалардың өз экономикасына пайдаланып қойған суын аламыз. ... ... ... ... ... 60 пайызы ғана бар. Трансше - каралық суларды тиімді пайдалануымыз керек. Басымдықтың экологиядан ... ... ... ... Бұл екі ... ... ... мемлекетаралық қатынас шығады. Осы екі саланың байланысын ескере отырып, суды қабылдауға дайын болу керек. Жалпы келіссөзге дайын болған жөн.
2.5 ... ... ... ... ─ алабы 1600 мың шаршы ... Бұл ... ... ең ірі ... ... Оның 97 ... ... мен Батыс Сібір территорияларында жатыр. Ал 3 проценті Қытай Халық Республикасының территориясында. ... ... бұл өзен ... ... тек ... Лена және Амур өзендерінің алаптарынан ғана кішірек. Біздің республикамызда Ертіс өзенінің алабы оңтүстік-шығыстан ... - ... ... созылған. Солтүстігінде Обь өзенімен, оңтүстігінде Балқаш-Алакөл көлдерінің және Сарыарқа тауларымен шектесіп ... ... сол ... Сауыр -Тарбағатай, Қалбы, Сарыарқа тауларының шығыс және солтүстік ... ... Орал мен ... ... ... аққан өзендер келіп құяды, алоң жағынан Қазақстан Алтай тауынан Батыс Сібір орталығындағы ... ... және ... ... ... өзендер келіп құяды. Қазақстан ... ... ... ... 1393 өзен бар. Оның ... 16 ... ... ұзындығы 200 км-ден 500 км-ге ... ... ... ... Өзен ... мен ... Өзбекстандағы Тянь-Шань тауларындағы екі өзеннің: Нарын және Қарадария өзендерінің қосылуынан бастау ... да, 2,212 км ... ... Арал ... ... құяды. Сырдария өзенінің алабы 800 000 шаршы километрді ... ... су іс ... ... тек 200 ... ғана жиналады. Оның біржылдық теңізге құюы -- 28 км³ ... бұл ... ... ... ... жартысына тең. [[1]]
Сырдария өзенінің суы Орталық Азиядағы ең құнарлы мақта өсіретін аймақтарды суғаруға және оның бойындағы Қоқан, ... ... және ... ... сумен қамтамасыз етуге қолданылады[7; 58].
Жайық өзені. Жайық ... ... ... ... Орынбор облыстары) мен Қазақстан Республикасы (Атырау, Батыс Қазақстан облыстары) жеріндегі өзен.
Өзен Еуропа мен Азия дүние бөліктерін бөлуші Орал тауларынан ... ... ... ... өзені Орал тауы оңтүстік сілемдері (Орал-Тау жотасы) теңіз деңгейінен 640 м ... ... Ол ... ... ... ... Республикасының Батыс Қазақстан мен Атырау облыстарынан өтеді. Өзеннің ұзындығы 2534 км. Қазақстан Республикасы ішінде - 1084 км. Суды ... ... - 220 мың км². Су ... ... арна ... ... Жайық өзенін 3-ке бөледі (ағыстар): жоғарғы, орта және төменгі.
Басында өзен оңтүстікке Орск қаласына дейін ... Бұл ... ағыс ... саналады. Содан соң кенет батысқа бұрылады. Ендік ... 850 км Орал ... ... ... ағыс), қайтадан оңтүстікке бұрылады, осы бағытты Каспий теңізіне дейін ... ... 840 ... ... ... жоғарғы ағыс шегінде, өзен солтүстіктен оңтүстікке меридионалдық бағытта Оралдың ... ... бойы ... алқапта, ізбестерден салынған құздар арасынан ағады. Ең ... ... - 3 ... бұл жері ... ... болады.
Орск қаласынан 70 км жерде Ириклин су торабы салынған . Бұл бөген ... ... ... 30 метрден астамға көтереді. Көктемгі тасқын кезінде толып, Ириклин бөгені жыл бойы ... өз ... ... ... ... ... қаласынан Орал қаласына дейін өзен кең алқапта орташа ағыста ағады. Енсіз таулы табалдырықты жерлері сирек кездеседі. Өзен тегіс саяз ... ... ... ... ... ... ең ірі оң тармағы Сақмар ағады . Оның ... 761 км, ... ... 29,1 мың км. ... ... көп ... және ... өзен жүйесі бар орман жабады. Тек Орынбор облысы шеңберінде Сақмарға құйылатын 290 өзен саналады. Сақмардың су айдауы Оралдан шамамен 1,5-2,0 рет ... одан ... ... және көктемгі тасқынының ұзақтылығымен ерекшеленеді, сонымен қатар Жайық өзенінің режиміне маңызды өзгерістер енгізеді.
Орал қаласынан жоғарыда ... ... сол ... Елек ... ағады, оның ұзындығы 730 км.
Орал қаласы маңында Жайық өзеніне 2 сала - ... мен ... ... құяды. Төменгі ағысында Жайық өзені Батыс Қазақстан мен Атырау облыстары ... ... ... маңы ... ... үш ... аймақтан өтеді: дала, шөлейтті- дала және шөл[8; 658].
Іле өзені. ... 1001 км ... ... 1439 км), Қазақстан аумағында 815 км. Су жиналатын алабы 140000 км², ... ... 77400 км². ... ... таулық сипатта. Оң саласы Қаш өзені құйғаннан кейін аңғары кеңейеді. Қапшағай қаласына дейін Іле ... ... кең ... ... ... кей ... ... Қапшағай шатқалы тұсында өзен арнасы бөгеліп, Қапшағай бөгені салынған. Төменіректе Күрті өзені құйғаннан ... ... ... ... ... және ... ... ағады. Ірі салалары: Түрген, Талғар, Қаскелең, Күрті, Шілік, Шарын, Үсек (Өсек), Қорғас. Балқаш ауданында өзеннен Шетбақанас, ... ... атты ... ... ... ... ... 340 км жерде Іле салаланып, үлкен атырау құрайды. Оның ... 130 км, енді жері 100 ... ... ауданы 9000 км². Іле өзені мұздық, жауын-шашын, жер асты суларымен толығады.
Су ресурстарының ... 30%-ы ... 70%-ы ... ... ... Көп ... ... ағымы Қайырған бекетінде (шекара тұсында) жылына 12,35 км³, Балқашқа ... 11,85 км³. ... ... 286 ... 877 мг/л-ге дейін (шекара маңында) өзгереді, атырау басында (Үшжарма) - 320 - 345 мг/л[9; 587].
Тобыл (орыс. ... -- ... ... өзен. Қазақстанның Қостанай облысы және Ресейдің Қорған, Түмен облыстары жерімен ағады. Қазақстан жеріндегі ұзындығы 800 км, су ... ... 426 мың км², ... алабы 130 мың км². Тобыл Оңтүстік Оралдың шығыс сілемдерінің бірі - ... ... ... ... Басты салалары - Шортанды, Сынтасты, Әйет, Үй, Обаған (көпшілігі сол ... ... Өзен ... ... ... ... Алакөл, Қулыкөл, Тентексор, Томарлыкөл, Теңіз, т.б. көлдер бар. ... ... ... ... өтеді. Бұл тұста өзен арнасы тастақты келеді және аңғарында ойдым-ойдым ... көп ... ... өте ... 2 - 30 км ... Негізінен қар (60%-ы) және жауын-шашын суымен толысады. Жылдық ағынның 82,5%-ы көктемде, 13,5%-ы жазда - ... 4,0%-ы ... ... жоғарғы деңгейі сәуір - маусым айларына келеді. Қазақстандық бөлігіндегі жылдық орташа су ағымы 26,2 м³/с, орташа ... 300 г/м3, ... 500 - 600 ... ... ... 2000 мг/л-ге жетеді[10; 258].
Шу -- Қырғызстан мен Қазақстан жеріндегі ... ... 1186 км ... ... 800 км), су ... ... 148000 км² (Қазақстан аумағында 62500 км²).
Теріскей Алатау мен Қырғыз Алатауынан бастау алатын ... және ... ... ... жерінен бастап Шу аталады. Ірілі-ұсақты 80 саласы бар, ірілері (Қазақстанда): Қорағаты, Меркі, Қарабалта, Ақсу, т.б. Теріскей Алатау мен ... ... ... өте бере Шу ... Ортотоқой және Төм. Ортотоқой шатқалдарын қалыптастырған. Соңғысының тұсында Ортотоқой бөгені салынған.
Үлкен Өзен, Қараөзен -- ... ... және ... ... ... облыстары жеріндегі өзен. Қазақстан аумағында Қараөзен деп аталады. Еділ -- Жайық өзендері аралығында. Ұзындығы 650 км.
Талас өзені -- ... мен ... ... өзен, ұзындығы 661 км, су жиналатын алабы 52700 км². Қазақстандағы бөлігі 453 км. ... ... ... Байзақ, Талас, Сарысу аудандары жерімен ағады[11; 689].
Қырғыз Алатауы мен Талас Алатауы мұздықтарынан шығатын Қарақол және ... ... ... ... ... Айдын көліне жетпей құмға сіңіп, тартылып қалады. Аңғары жоғарғы ... тар ... ені 1 - 2 км, ... ... ... бөлігінде кең, 25 - 30 км. Көп жылдық мұз, жауын-шашын суынан толысады. Маусым - тамыз ... ... өзен -- ... және ... өзен. Саратов облысы жер аумақтарынан ағып өтеді, Батыс Қазақстан облыстары. Өзен ... ... ... ... Өзен ... 638 ... құрайды.
ҚОРЫТЫНДЫ
Сонымен қорыта келгенде Қазақстанға ағып келетін өзендердің ... ... ... ... ... соңғы 30 жылда жылына 25,3 текше шақырымға азайғаны байқалады (жергілікті сулар бойынша - 10,3, ... ... ... - 15,2). Бұл ауа ... ұзақ мерзімді болжамының өзгеруіне сәйкес келеді. Трансшекаралық ағып келетін сулар азаяды деген болжамдарды ескергенде 2020 жылға қарай ... су ... әрі ... ... ... 86 ... шақырымға дейін жетпек. Жерасты су көзі әдетте ірі өзендердің бассейніне жинақталған. Бұл жер үсті ... ... ... байланысы бар екенін көрсетеді. Сондықтан да оларды пайдалану келісілген түрде жүзеге асуы керек: бір шамадан тыс пайдалану екіншісінің жағдайына ... ... әсер ... ... ... да естен шығаруға болмайды. Гидрометеорология, гидрология мен су ресурстарын пайдалану мәселелері біртұтас дүние ретінде қаралуы керек. Су нысандары ахуалын шынайы ... ... үшін ... ... ... ... Ол суды ... пайдалану және қауіпті жағдайлардың алдын алу үшін қажет.
Орталық Азияның басқа елдерімен қатар Қазақстан үшін де су ресурстары әлеуметтік-экономикалық ... ... ... ... бірі ... ... дамуы негiзiнен, территориялық - өнеркәсiптiк кешендерде, облыстар және жеке қалаларда болсын, көпшiлiгiнде ... су ... ... ... Су ... құндылығын айқындау және оларды сақтау үшін бірнеше компоненттерден тұратын экономикалық, ... ... ... ... ... механизмі ұсынылды.
Әлемдегі көптеген мемлекеттер сияқты Қазақстан да СРИБ ... мен ... ... ... су ... ... ... туралы міндеттеме қабылдады. Су ресурстары бойынша комитеттің қол астындағы 8 бассейіндік су шаруашылық басқармасы өзен бассейіндерінің деңгейінде су ресурстарын бақылауды ... ... ... табыстың деңгейі мен экономикалық сектодағы судың шығындалуы арасында ... ... бар. Су ... ... ... жетілдіру мақсатында ҚР шетел тәжірибесін тиімді пайдалануы қажет.
Трансшекаралық өзендерді әділ әрі ... ... ... шешу - ... ... ... ... міндеттерінің бірі. Өңірдің тұтас алғанда алдағы тұрақтылығы мен қауіпсіздігі көп жағдайда мемлекеттердің суға ... ... ... ... ... су ... ... өзінің көршілері Қытай, Ресей, Қырғызстан және Өзбекістан сияқты елдерден елеулі тәуелділікте болып отыр. Су қорының күрделі ... ... ... Қазақстан және Қызылорда облыстарын қамсыздандыратын Сырдария өзенінде қосымша Көксарай су қоймасын салынды.
Қызылорда облысы Сырдария ... су ... ... жою ... атқарылған жұмыстар шығыны сараланып, Сырдария өзенінде Көксарай су реттегіші құрылысының маңызы дәлелденді. Сонымен, ел ішінде су ресурстарын ... мен ... ... үшін ... басқарудың ұлттық жоспарын қабылдау керек және тұтастай оңалту жұмыстарын, қолданыстағы су шаруашылығы инфрақұрылымын жетілдіру қажет. Жаңа су үнемдеу технологияларын, өндірістік ... ... ... ... ... ... әдебиеттер
* Биология: Жалпы білім беретін мектептің, 9-сыныбына ... ... ... ... М. ... А. ... Л. Әбшенова. - Алматы: Атамұра, 2009.
* Н.Ә. ... . - ... , ... О. ... . - ... , ... Журнал 1988 жыл № 10, 2010
* Қазақстанньң физикалық географиясы, Алматы: Атамұра, 2008.
* : ... ... / Бас ... Ә. Нысанбаев - Алматы Бас ... 1998
* ... тілі ... ... ... ... сөздігі. Су шарушылығы. - Алматы, Мектеп, 2002.
* Батыс ... ... ... -- Алматы: баспасы, 2002
* Қазақстанньң физикалық географиясы, Алматы: Атамұра, 2008.
* Отырар. ... - ... ... 2005
* ... ... - ... 2005

Пән: География
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 18 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Су мәселесі5 бет
Қазақстанның экологиялық проблеммалары6 бет
Әлеуметтік экологиялық мәселелер: халық санының өсуі,ресурстық дағдарыс, генофондтың өзгеруі, ортаның жалпы агрессивтілігінің өсуі, әсер етудің жаңа түрлері. Тұрақты өндіріс пен тұтыну. Өндіріс пен тұтынуды экологияландыру. Ресурсты сақтаушы және азқалдықты технологиялар. Экологиялық таза өнім. Экоинновациялар. Адам экологиясы. Ағзаның кіріс-шығыстық моделі18 бет
Трансшекаралық өзен су ресурстарын пайдалануды басқаруды жетілдіру26 бет
Адам қоғамының шаруашылық әрекетінен табиғи биогеохимиялық циклдердiн деформациясы14 бет
Алып стадионның ашылуы4 бет
Балқаш көлінің су деңгейі33 бет
Ертіс өзені21 бет
Жұқпалы аурулар туралы түсінік және олардын алдын алу шаралары. карантин және бақылау15 бет
Каспий теңізі туралы10 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь