Витаминдер туралы жалпы түсінік

КІРІСПЕ . . . . . . . . . . . 2
I.ВИТАМИНДЕР ТУРАЛЫ ЖАЛПЫ ТҮСІНІК . . . . 4
II ВИТАМИН ТҮРЛЕРІ . . . . . . . . 7
ҚОРЫТЫНДЫ . . . . . . . . . . 16
ӘДЕБИЕТТЕР . . . . . . . . . . 17
Витамин – адам мен жануарлардың тіршілігіне, олардың организміндегі зат алмасудың бірқалыпты болуы үшін аз мөлшерде өте қажетті биологиялық активті органикалық қоспалар. Витамин (латынша vіta – тіршілік) туралы ілімнің негізін 1880 ж. орыс дәрігері Николай Лунин салды. 1912 ж. поляк дәрігері Казимеж Функ сол кезге дейін жасалған тәжірибелер нәтижесін қорытындылап, ғылымға витамин терминін енгізді. Витаминдердің көпшілігі ферменттердің негізгі құрамдас бөлігі болып табылады. Организмде үздіксіз жүріп жататын химиялық реакциялар, мысалы, ішкен тағамның, мал азығының ыдырап, қорытылуы, ферменттердің қызметіне байланысты. Тағамның құрамында витамин жеткіліксіз болса, адам әр түрлі ауруға шалдығады. Ал витаминді (әсіресе, А және D витаминдерін) шамадан тыс көп қабылдау организмнің улануына (гипервитаминоз) соқтырады. Ол көбінесе, жас балаларда жиі кездеседі. Қазір барлық витаминдерді суда еритін витамин, майда еритін витамин және витамин тектес заттар деп бөледі. Витаминнің мал үшін де маңызы зор. Мал азығында витамин жеткіліксіз болса, малдың өнімі төмендейді, олар жүдеп, әр түрлі ауруларға шалдығады. Мал азығында А, Д, Е, К витаминдері жеткілікті мөлшерде болуы қажет. Мысалы, А витамині жетіспеген жағдайда сиыр не бие көз ауруына шалдығады, сүті кемиді, сондай-ақ олар қысыр қалуы, іш тастауы мүмкін. Малға қажетті витамин балауса шөпте, жоңышқада, сүрленген шөптерде, т.б. болады. Қыста авитаминозға шалдыққан, т.б. түрлі жағдайлармен жүдеген малға витамин концентраттарын, сәбіз, балық майы, т.б. витамині мол азық беру керек. Мал азығындағы витамин мөлшерін көбейту үшін арнайы витамин препараттары мен құрғақ ашытқылар шығарылады. Витамин жетіспеушілік, авитаминоз – күнделікті ішетін тағамда витаминдердің жетіспеуінен, олардың бойға сіңуінің бұзылуынан не витамин синтезделуінің тежелуінен туатын аурулар. Егер адам үнемі витамині аз, бірыңғай тағаммен (консервіленген, кептірілген, рафинадталған) тамақтанса, организмге, негізінен көмірсулар (қант, т.б.) ғана түсіп, белок пен майлар аз түссе, ал көкөніс пен жеміс-жидектер мүлдем болмаса витамин жетіспеушілік дамиды. Сондай-ақ азық-түлік дұрыс сақталмаса немесе олардан сапасыз тағам дайындалса, азық-түлік құрамындағы витаминдер бұзылады. Мысалы, құрамында никотин қышқылы (РР витамині) аз дәнді дақылдармен ғана қоректену пеллагра ауруына, ал қауызы алынған күрішпен және өте ұнтақталған бидай ұнынан жасалған нанмен ғана тамақтану бери-бери сырқатына әкелуі мүмкін. Тағамда витаминдердің жеткіліксіз болуы, адам организмін әлсіретеді. Мұндай жағдайды гиповитаминоз деп атайды. Оған ауа райының қолайсыз жағдайы, ауасы лас жерде ұзақ уақыт жұмыс істеу, сондай-ақ гастрит, асқазан ісігі, гельминтоз, лямблиоз, т.б. аурулар себеп болады. Витамин жетіспеушілік болғанда организмде зат алмасу процесі бұзылып, оның жұқпалы ауруларға қарсы тұру қабілеті нашарлайды. Сондай-ақ, адамның көңіл-күйі күйзеліске ұшырағанда, ауа-райының құбылмалы кезеңдерінде, әйелдердің жүктілігі не сәбиін емізуі, т.б. жағдайларда организмде витамин жетіспеушілік артады. Мұндай жағдайда дәрігерге қаралып, арнаулы витаминдер қабылдап, көкөніс пен жемістерді көбірек пайдалану қажет. Витамин жетіспеушілік және гиповитаминоз жануарларда да болады. Мал авитаминозбен, көбінесе көктемде ауырады. Витамин жетіспеушіліктен аналық мал қысыр қалады, төл нашар өседі. Мысалы, В витамині жетіспеген жағдайда құс полиневритпен, шошқа пеллаграмен ауырады. D витамині жетіспесе, төл қатпа болады, ірі мал сүйек ауруына шалдығады.
ӘДЕБИЕТТЕР
1.К.С.Сағатов. Биохимия. - Алматы: «Білім», 2007
2.К.С.Сағатов.Биологиялық химия. – Алматы: «Ғылым» баспасы, 2002
3.Н.К.Шоқанов. Микробиология. – Алматы: «Санат», 1997
4.Н.К. Шоқанов. Микробиология. Алматы, «Санат», 1997
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
Тақырыбы: Витаминдер
Орындаған: Тексерген:
ОРАЛ 2014 жыл
МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ . . . . . . . . . . . 2
I.ВИТАМИНДЕР ТУРАЛЫ ЖАЛПЫ ... 4
II ... ... ... . 16 ... . ... - адам мен жануарлардың тіршілігіне, олардың организміндегі зат алмасудың бірқалыпты болуы үшін аз ... өте ... ... активті органикалық қоспалар. Витамин (латынша vіta - тіршілік) туралы ілімнің негізін 1880 ж. орыс дәрігері ... ... ... 1912 ж. ... ... Казимеж Функ сол кезге дейін жасалған тәжірибелер нәтижесін қорытындылап, ғылымға витамин терминін енгізді. Витаминдердің көпшілігі ферменттердің негізгі құрамдас ... ... ... ... үздіксіз жүріп жататын химиялық реакциялар, мысалы, ішкен тағамның, мал азығының ... ... ... ... байланысты. Тағамның құрамында витамин жеткіліксіз болса, адам әр түрлі ауруға шалдығады. Ал витаминді ... А және D ... ... тыс көп ... ... ... ... соқтырады. Ол көбінесе, жас балаларда жиі кездеседі. Қазір барлық ... суда ... ... ... ... ... және ... тектес заттар деп бөледі. Витаминнің мал үшін де маңызы зор. Мал азығында витамин жеткіліксіз болса, малдың өнімі төмендейді, олар жүдеп, әр ... ... ... Мал азығында А, Д, Е, К витаминдері жеткілікті мөлшерде болуы қажет. Мысалы, А витамині жетіспеген жағдайда сиыр не бие көз ... ... сүті ... сондай-ақ олар қысыр қалуы, іш тастауы мүмкін. Малға қажетті витамин балауса шөпте, жоңышқада, сүрленген шөптерде, т.б. болады. Қыста авитаминозға ... т.б. ... ... ... ... витамин концентраттарын, сәбіз, балық майы, т.б. витамині мол азық беру керек. Мал ... ... ... ... үшін ... ... препараттары мен құрғақ ашытқылар шығарылады. Витамин жетіспеушілік, ... - ... ... ... витаминдердің жетіспеуінен, олардың бойға сіңуінің бұзылуынан не витамин синтезделуінің тежелуінен туатын аурулар. Егер адам үнемі витамині аз, ... ... ... ... рафинадталған) тамақтанса, организмге, негізінен көмірсулар (қант, т.б.) ғана ... ... пен ... аз ... ал ... пен жеміс-жидектер мүлдем болмаса витамин жетіспеушілік дамиды. Сондай-ақ азық-түлік дұрыс сақталмаса немесе олардан сапасыз ... ... ... ... ... бұзылады. Мысалы, құрамында никотин қышқылы (РР витамині) аз дәнді дақылдармен ғана қоректену пеллагра ... ал ... ... ... және өте ... ... ... жасалған нанмен ғана тамақтану бери-бери сырқатына әкелуі ... ... ... ... ... адам организмін әлсіретеді. Мұндай жағдайды гиповитаминоз деп атайды. Оған ауа ... ... ... ... лас жерде ұзақ уақыт жұмыс істеу, сондай-ақ гастрит, асқазан ісігі, гельминтоз, лямблиоз, т.б. аурулар себеп болады. Витамин жетіспеушілік ... ... зат ... ... бұзылып, оның жұқпалы ауруларға қарсы тұру қабілеті нашарлайды. Сондай-ақ, адамның көңіл-күйі күйзеліске ... ... ... ... ... ... не сәбиін емізуі, т.б. жағдайларда организмде витамин жетіспеушілік артады. Мұндай жағдайда дәрігерге қаралып, арнаулы витаминдер қабылдап, көкөніс пен ... ... ... ... Витамин жетіспеушілік және гиповитаминоз жануарларда да болады. Мал авитаминозбен, көбінесе көктемде ауырады. Витамин жетіспеушіліктен аналық мал қысыр қалады, төл ... ... ... В витамині жетіспеген жағдайда құс полиневритпен, шошқа пеллаграмен ... D ... ... төл ... ... ірі мал ... ауруына шалдығады.
* ВИТАМИНДЕР ТУРАЛЫ ЖАЛПЫ ТҮСІНІК
Витаминдер дегеніміз - барлық тағам мен азық - түлік өнімдерінде, жем - ... ... ... ғана ... ал адам мен ... ағзасында бірқалыпты тіршілік үшін өте қажет төменгі молекулала органикалық заттар. Астық құрамында витаминдер аз мөлшерде кездескенімен, олардың ағзаға тигізетін әсері өте ... Егер ... ... бір ... ғана ... сондай-ақ ұзақ уақытқа созылған саяхат кезінде адамдарда ұшырасатын ... ... ... кейбір заттардың жетіспеуінен болатыны белгілі болды.
Азық - түлікте жүгері өнімдері басым болатын кейбір елдерде (Италия, т.б.) ... ... ауру ... ... сырқат кезінде дененің ашық жері, терісі қабынып ауруға (дерматит) ... Ал, ... ... ... ... болып табылатын Азия елдерінде бери - бери (паралич) деген ауру кездеседі. ... ... ... ... машинамен өңдеп, ақтау тәсілдерін енгізу салдарынан көбейіп кетті.
Олардың едәуір бөлігінің құрамында амин тобы да, азот та болмайды. Осыған қарамастан ... ... ... ... үшін ... ... термин сақталып қалды.
Адамның және жануарлардың ағзасында, өсімдік тектес азықтарда витаминдердің алғы ... ... ... ... Олар ... ... стеролдар) деп аталады. Мұндай провитаминдер тиісті активті қалыпқа түскеннен кейін ... ... ... ... ... ағза ... ... Химиялық құрылысы жағынан витаминдер алуан түрлі. Олар құрамында 18-20 көміртек атомы бар циклді көмірсутектер мен қанықпаған - ... ... ... амидтері, циклогександар, хош иісті қышқылдар, нафтохинондар,, имидазол, пиррол тағы ... да ... ... ... ... басым көпшілігіне спиртті және карбоксилді топтар тән. Тек кейбіреулерінде ғана амин тобы болады. Кейбір витаминдер ағзаға да синтезделеді. Олар қоректік ... ... ... зат ... ... өніп-өсуіне әсерін тигізеді. Витаминдер негізінен тек өсімдіктерде пайда болады.
Витаминдер, сол ... ... ... өсімдіктер мен микроорганизмдердің қалыпты өсуі мен дамуы үшін қажетті заттар. Кейбір жоғары сатыдағы жасыл өсімдіктердің ұлпалары, мысалы тамыры, ... ... ... ... ... және ... ... жас өскіндер тіршілік барысында өздігінен витаминдерді синтездей алмайтындықтан, әр ... ... ... ... ... ... Сондықтан да қоректік ортаға тиамин мен пиридоксинді аздап қоудың өзі көптеген өсімдіктердің тамыршалары мен жас өскіндерінің өсуіне жақсы жағдай туғызады.
Ағзаға ... ... ... ... белоктардың, майлардың, көмірсулардың және минералдық тұздардың алмасуын тездететін және реттейтін де витаминдер. Витаминдерді тек дәрі-дәрмек ретінде қарастырып, оларды түрлі ... ... алып ... үшін ... заттар деп қарау қате. Бұларды тағамдық заттар деп қарауымыз тиіс, өйткені витаминдер ... ... ... онда ... ... жайы ... көктемде адамдардың әл-қуаты азайып, тез шаршағыш келеді, ... ... ... тұмауратып ауырып, бұрыннан белгілі әр түрлі созылмалы сырқаттары қозады.
Осы жоғарыда аталған себептердің адам ағзасына тигізетін ... ... ... ... ... ... ... болады.
Қазіргі кезде көпшілік адамдардың ерте көктемде әл-қуаты кеміп, тез шаршап-шалдығып, ағзаның әлсіреуінің ең басты ... бірі - адам ... ... ... жетіспеуі екендігі дәлелденіп отыр.
Витаминдердің адам ағзасы үшін биологиялық мәні өте зор. Олар ағзадағы зат ... ... ... ағзаның әр түрлі жұқпалы ауруларға қарсы күресу қабілетін ... және ... ... ... ... жақсартады. Сонымен қатар әрбір витаминнің ағзада ерекше орындайтын өз міндеті бар.
Азық-түлікте, жем-шөпте ұзақ уақыт бойы витаминдер ... ... ... ... ... ... ауру пайда болады. Ондай ауруды авитаминоз деп атайды. Қоректе ұзақ уақыт С витамині болмаса, ағза құрқұлақ ауруына ... ... ... жоқ ... ... - С - ... деп жазу ... Осылайша рахит Д - авитаминоз, бери-бери - В1 - ... ... ... ... ... беру арқылы емдейді. Авитаминоз ауруларының белгісі айқын білінеді, сондықтан оның диагнозын ... ... онша қиын ... ... жиі ... ... кезде сырқат белгі береді. Бұл құбылысты гиповитаминоз деп атайды. Гиповитаминоз ... ... ... ... ... ... тыс ... кетуінен болады. Гиповитаминоз белгілерін анықтау өте қиын. Әдетте гиповитаминоз сырқаты қыстың ... ... ... және ... ... ... өте ... кезде байқалады.
Кез келген витаминді ағзаға қалыптан тыс көп беру гиповитаминоз ауруына ұшыратады.Витаминді бірден көп ... ... да ... кері әсер етеді, яғни уландырады.
Жүргізілген ғылыми жұмыстардың қорытындыларына қарағанда, ой жұмысымен шұғылданатын адамдардың ағзасы қара ... ... ... ... витаминдерді әсіресе С витамині мен В тобының витаминдерін көбірек қажет етеді екен. Сол себепті көктемде витаминдерді мол тағамдарды жиірек ... жөн. Бұл ... ... итмұрын жемісінің тұндырмасын, сонымен бірге басқада жеміс-жидектердің шырындары мен қайнатпалары асқа ... ... ... ... ... көк ... және де ашытқан капусталарды жеу қажет. Себебі, бұл тағамдардың құрамында әр ... ... мол ... әрі ұзақ ... ... ... қарағанда сүтте жеткілікті мөлшерде көптеген витаминдер бар және олар ағзаның тұрақты да негізгі қайнар көзі ретінде ерекше орын алады. Барлық ... ... ... әсер ... бірін-бірі толықтырады. Олар ағзада жетіспесе, зат алмасу бұзылып, денсаулықтың ... әкеп ... ... ... ... майлар, көмірсулар, минерал тұздары ) салыстырғанда ағза витаминдерді тым аз мөлшерде қажет етеді. Ересек адамның ... ... ... ... витаминдердің орташа мөлшері микрограммен есептеледі.
Сөйтіп витаминдер - әр түрлі химиялық жаратылыстың органикалық қосылуы, тағамның басқа ... ... ... ... ... ең алғаш орыс ғалымы Н.И.Лунин бастады. Ол алғашқы рет тамақтың құрамындағы жануарлардың тіршілігіне әсер ететін ... ... ... 19 ... ... ... ... тіршілік етуі үшін көмірсулар, майлар, белоктар, минералды заттар және судың болуы жеткілікті деген пікір қалыптасып келді. Бірақ ... ... ... ол пікірді жоққа шығарды. Н.И.Лунин жоғарыда көрсетілген заттардың қоспасымен тышқандарды қоректендірген. Бірақ тәжірибе тышқандардың тіршілік етуі үшін бұл қоспалардағы заттардан ... бір ... ... ... ... кейін ғана бүкіл тірі ағзалардың тіршілік етуі үшін қажетті бұрыннан белгілі заттармен қоса тағы бір ... зат бар ... ... ... болды. Осындай пікірді У.Бунгенің С.А.Сосиннің және тағы басқа шет ел оқымыстыларының жұмыстары дәлелдеп берді. 1986 жылы ... ... ... ... ... ... ... ауруымен көп ауыратынын, ал ақталмаған немесе жартылай ақталған күрішпен тамақтандырылғанда ... ол ... ... ... ... Гопкинс (1906 жылы) күріш дәнінің сыртқы қауызында белгісіз бір заттың бар ... ал ... ... ол ... ... анықтады. 1912 жылы поляк оқымыстысы К.Функ ашытқыдан витаминге ұқсас құрамында амин тобы бар кристалды затты бөліп алды. Бұл затпен ... ... ... көгершінді емдеп жазды.Бұл заттың жануарлар ағзасына тигізетін әсерін зерттей келе, оның проф. Н.И.Лунин ашқан жаңа затқа ұқсас екенін анықтады. ... ... Функ адам мен ... ... ... ... тағамның құрамындағы белгісіз бір заттың жетіспеуінен болады деген қорытындыға келді. Ол бұл затты деп ... - ... ... ... ал - деп химиялық құрамында азоты бар ... ... ... ... ... ... витамині (тиамин, антиневриттік витамин, аневрин). Тамақ құрамында тиамин немесе В1 витамині жоқ болса, бери-бери немесе полиневрит деген ауруға шалдығады. ... ... ... қабынады, жүректің қызметі бұзылады, асқазан - ішек трактасының қызметі бүлінеді, ас қорыту сөлінің секрециясы төмендейді, судың алмасуы бұзылады, ісік ... ... мен ... ... ... ... ... арасында ауруы ерте заманнан-ақ кең етек алып келгені белгілі. Бұл нерв жүйесінің ауруы әсіресе Жапония, Шығыс Азия, Филлипин ... ... ... ... ... ... көп ... елдерде жиі тараған. Европа елдерінде ауруы, керісінше, өте сирек кездеседі. ... ... ... ... ... ... күріш емес, қара нан, әр түрлі тағамдар мен ... жиі ... ... ғалымы Эйхман 1890-1897 жылдары Ява аралында жүргізген зерттеулері ... ... ... ... ... ... таза күріш берілген тауықтарда ауруының белгілері пайда ... Ал, әр ... ... ... ... ... бұл ... ауырмаған. Осы байқауларға сүйене отырып жүргізілген зерттеулердің нәтижесінде ауруының негізгі себебікүріштің кебегінде көп кездесетін В1 витаминінің жетіспеушілігінен екені анықталған.
Организмде В1 ... ... ... ... мәні - бұл витамин фосфор қышқылымен қосылып тиаминпирофосфат декарбоксилаза ... ... ... ... Бұл фермент заттар алмасуынан пайда болатын организмде ... ... ... ... ... Денеде В1 витамині жетіспегенде ферменттің активтілігі азаяды да, қанда прожүзім қышқылы көбейіп ... ... ол нерв ... ... ... адамды ауруға шалдықтырады. Тиамин ашытқы , сәбіз, сүт, бауыр құрамында көп кездеседі. Бұл тағамдарда тиамин таза, не қосынды - ... - және ... ... ... В1 ... таза кристалды препараты 1926 жылы күріш кебегінен бөлініп алынды.
В1 витаминінің зат алмасуға, әсіресе көмірсулардың организмдегі түрлі химиялық өзгерту процестеріне өте ... ... ол осы ... ... бар ... ... кіреді.
В1 витаминінің организмнің түрлі зиянды әсерлерге қарсы күресу қабілетін арттыруда мәні зор. ... ... бұл ... ... ... нерв жүйесі зақымданады. Сөйтіп, полиневрит,яғни нерв жүйелерінің ... ... ... ... ... ... ... себебі де осында.
ауруымен ауырғанда адамның жүру қабілеті нашарлап, кібіртіктеп жүреді, организмнің жалпы әлсіреуі байқалады. Тамаққа ... ... ... кемиді. Аяқ-қолдың шаншып немесе сыздап ауыруы пайда болады, сол ... ... ... қабілеті нашарлайды. Бұлшық еттер тартылып солып қалады. Жүрек қысылып, тамыры жиі соғатын ... ... ... жетіспеуінің негізгі себептерінің бірі - оның тағам құрамында аз болуы. Жоғарыда ... В1 ... ... ... ... ірі ... ұнда, тағы басқа өсімдік тағамдарында кездеседі. Сүтте, жұмыртқаның сары уызында, бауырда, бүйректе, етте көп болады. Ағза тәулігіне орта ... 2-3 ... ... ... ... В1 витаминінің жалпы формуласы - С12Н17N4OSC HCI. Тиаминнің құрамында 2 гетероциклды сақина болады: пиримидин және ... ... ... амин тобы мен ... ... байланысты тиамин деген атқа ие болады. Тиаминді кристалдық жағдайда түссіз ине ... тұз ... ... ... ... ... суда жақсы еріп, этил спиртіне нашар ериді, эфир мен хлороформда ерімейді. Күшті қышқыл ортада тиамин қыздыруға берік, ал ... және ... ... ол ... ... ... өзінде-ақ бұзылады. Тиаминпирофосфат кофермент есебінде ферменттер құрамын ... ... ... ... қанда, жүйке ұлпасында, мида прожүзім қышқылының мөлшері артады.
В1 - авитаминозы кезінде қарында және ішекте сөл ... ... ... ... тұз қышқылының түзілуі тоқталады. Осылардың салдарынан асқа деген тәбет жойылады, сөйтіп, малдың салмағы кемиді, арықтайды. ... осы ... ... ... , онда ТПФ ... ... тобы тиаминнің жеткіліксіздігінің көмірсулар алмасуының тотықпаған өнімдері жиналуынан болады.
Тиамин өсімдіктер тектес өнімдер,әсіресе бидай, күріш, қара бидай дәндерінің қауызы, ... оған бай ... ... ... өнімдерден: бауырда, мида, бұлшық еттерде, жүректе, жұмыртқаның сары ... ... ... ... күйіс қайыратын малдың қатпаршақ қарынында микроорганизмдер синтездейді. Жылқы, шошқа және тауық бұл витаминді өте-мөте қажет етеді. Жылқы мен ... бір ... ... ... ... 10 кг дене массасында 3-4 г шамасындай. ... буаз және ... ... В1 ... қажет ету мөлшері арта түседі.
Тиаминнің адам ағзасы үшін тәуліктік қажеттілігі 2-3 ... ... ... ... ... ... сайын ағзаның тиаминге деген қажеттілігі арта түседі.
В2 витамині (рибофлавин). В2 витаминінің жалпы формуласы - ... . ... ... ... баланың бойының өсуі тежеледі және ерін, мұрын, көз, құлақ ... ... ... ... ... ... қабатының қабынуы мен хрусталиттің күңгірттенуіне әсерін тигізеді. В2 витамині тотығу және тотықсыздану реакцияларына қатысады. Олай болса, В2 ... зат ... ... өте ... витамині әсіресе клетканың, яғни ағзаның өсіп - ... ... ... Бұл ... тағамдарда жетімсіздігі адамдардың, әсіресе балалар бойының өсуі қабілетін де төмендетеді. В2 витаминінің көздің көру процесінде де үлкен мәні бар. ... бұл ... А ... ... ... түсе көздің көруіне және әр түрлі түсті айыруына қажет.
С витамині жеткіліксіз болғандағыдай , рибофлавин гиповитаминозында да алғашқы өзгерістердің бірі - ұсақ қан ... ... ... ... қан ... да ... ... В2 витаминінің жетіспеушілігі бірте - бірте бауыры мен асқазан ... де ... ... ... ... құрамында рибофлавин аз болса, олардың бойының өсуі мен салмақ қосуы баяу болады. Жалпы В2 ... ... ... адам жүдеп, шаршағыш келеді, көзі ашып қызарады, тілі, ерні шаншып ауырады. Көзден жас ағып жарыққа қарай алмайды , ... ... де ... Жиі кездесетін белгісінің бірі - аузы уылып, екі езуінің кілегей қабығы мен терісі ... , ... ... Оны ... ... ... деп те атайды. Терінің сыртқы қабаты қабыршақтанып кетеді. Ағзадағы флавиндер деп ... ... ... В2 ... ... ... В2 витамині жетіспеген ферменттер алмасуы бұзылып, осының әсерінен ... ... ... ... ... ... - ақ бұл ... ана мен баланың денсаулығы үшін де атқаратын рөл өте зор. ... ... ... ... өсіп ... үшін ... ... жақсы болып, ол дұрыс тамақтана білуі тиіс. Тамақтың құрамында А, В, С витаминдері жеткілікті болу керек, өйткені екі ... әйел тек өз ... ғана ... ... ... де ... ... жүре пайда болатын катарактағы келсек, адамның жасы ұлғайған сайын зат алмасуының өзгеруінен көз бұршағының ... кеми ... ... 55 - 60 ... ... ... ағзасында , әсіресе көз бұршағының құрамында қышқылдық процесі бұзыла бастайды. Осыған орай , ... ... және көз ... ... ... ... және ... витаминдері азая түседі. Сөйтіп, зат алмасу көз бұршағының ішкі құрылысы мен сыртқы ... ... ... ... де, оның ... ... дән (ядро) пайда болады, әрі шет жағы да көмескілене береді. Сөйтіп, егде ... ... ... көз ... С және В2 витаминдерімен жеткіліксіз қоректенгендіктен, оның жанарында бірте - бірте катаракта ... ... ішіп - ... тағамның құрамында С және В2 витаминдері жетіспейтін адамдардың көзінде бұл дерт жиі кездеседі.
Катарактаның әуелгі белгілері мынадай: көздің көру ... ... - ... ... ... ... ... ақсұрғылт болып көрінеді. Сөйтіп, көз бұршағының қарауытуы күшейген сайын көздің көру қабілеті де ... , ... - ... тек күн мен ... ғана ... алатын болады.
Кәріліктен болатын катаракта көбінесе бір көзден басталады . Ал кейде екі ... ... ... ... Көз ... қарауытқанда ауырмайды, қызармай тек бірте - ... ... көру ... кеми ... әр ... әр ... уақытқа созылады. Кейде бір жылда түгел қарауытып, ал кейде бұл процесс бірнеше жылға созылады.
Катарактадан алдын ала сақтану үшін егде ... ... ... ішіп - ... ... құрамында витаминдердің мөлшері , әсіресе С және В2 витаминдері жеткілікті болуы тиіс. Бұл үшін тағам үнемі бір ... ... ... әр түрлі болуы керек. С витамині қарақат, аскөк - ... көк жуа, ... ... ... ... өрік, апельсин, лимон, картоп, орамжапырақтарда көбірек болады. ... ... ... ... ... де , оның ... да болады.
Ағзада С витаминін жинау үшін жаз , күз айларында көкөніс түрлері мен жеміс - ... ... ... дұрыс. Өйткені қыс , көктем айларында көкөніс пен жеміс - жидектер бола бермейді. Тағы бір айта ... жайт - ... ... - ... витаминдерінің көпшілігі адам ағзасының склерозға қарсылығын күшейтіп, адам өмірін ұзартуға да әсер ... ... ішіп - ... ... ... ... , жеміс - жидектер жеткілікті болса, олардың адам ағзасына рак айруын болдыртпайтын ерекше ... бар ... ... ... ... зерттеп анықтады.
В2 витамині сиырдың сүті, жұмыртқа , картоп, капуста, сәбіз, қара нан, бұршақ тағамдарында көп болады. Тағамда В2 ... ұзақ ... ... ... тек көз ... ғана ... қоймай, адамның беті - қолының ... ... , өңі ... ... ... көз ... мен ... терісіне әжімдер түсіп, адам жасына жетпей мосқал тарта бастайды.
Катаракта иондалған радиоактивтік ... ... ... ... да ... ... картопта , орамжапырақта, қара нанға , ашытқыда, қызанақта, сәбізде, жұмыртқада, бауырда , сүтте жане сүттен жасалған тағамдарда көп ... В2 ... дәрі ... ... ... ... тез жазылуына және көздің көру қабілетін арттыруға әсері үлкен.
Пантотен қышқылы (В3 ... ). Бұл ... 1933 ... ... бола ... да, ол тек бірнеше жыл өткеннен кейін барып ... ... ... ... ... формуласы - С9H17NO5.
В3 витамині барлық жан-жануарлар мен өсімдіктер клеткаларының құрамына кіреді.
Қарқынды тотығу процесі ... ... ... ... деп ... ... ... Тағамдарда пантоден қышқылы жоқ болса, асқа тәбет шашпайды, өсу процесі тоқталады, денеге жара ... ... безі ... ... түктердің және шаштың түсі өзгереді. Бұл жайт ... ... ... ең қажетті, әрі ерекше органикалық
қосылыс - коэнзим А - ның ... ... ... В3 ... ... мен ... ... бар ферменттердің құрамына енетіндіктен, оның қажетті мөлшерінің жетімсіздігі майлар мен көмірсулардың ағзадағы алмасу, қорытылу жүйесінің бұзылуына әсер етеді. Егер бұл ... жоқ ... асқа ... ... өсу ... ... жара ... Бүйрек безі зақымданады, денедегі түктердің және шаштың түсі өзгереді. Бұл жайт пантотен қышқылының ағзадағы ең ... әрі ... ... ... - ... А - ның ... ... түсіндіріледі. В3 витамині көмірсулар мен майлардың алмасуына бар ферменттердің құрамына ... оның ... ... ... ... мен ... ағзадағы алмасу, қорытылу жүйесінің бұзылуына әсер етеді. Егер бұл ... жоқ ... ... мен ... ... пайда болған ағзадағы сірке қышқылының одан әрі бөлшектеніп, қорытылуын тоқтатып тастайды. Пантоден ... ... ... ... ... жасыл желектері, араның балауызы мен ашытқылар өте бай келеді. В3 витамині ішек таяқшасы әсерінен көп ... ... ... адам ... ... жетіспеуінен авитаминозға ұшырайды. Бұл витамин сүт қышқылы бактерияларының өсуін тұрақтандыратын болғандықтан, сүт тағамдарын өндіруде үлкен рөл атқарады.
Азық-түліктің ауыстырылмайтын компоненті ретіндегі ... ... ... ... ... ... байланысты.Сол қышқылдың кішкентай молекуласы адамдар мен жануарлардың ұлпаларында синтезделмейді.
Авитаминоз. В3 - авитаминозына тән құбылыс - жас ... өсуі ... ... ... шаш ... нерв жүйесінің , асқазан-ішек жолының жұмысы бұзылады. Адамда және жануарларда В3 - авитаминозы сирек ... ... ... ... ... қарағанда, жануарлар ұлпасында және мүшелерінде көп. Ол қышқылдың бай көздері:балық уылдырығы, балауыз, ашытқы, өсімдіктердің көгі, бауыр.
Бұл витаминнің ересек ... ... ... ... 10-15 ... 1 кг тірі ... қажет 1,0 - 2,5мг.
РР витамині (В5 витамині никотин қышқылы). РР витаминінің аты (пеллагра ауруына қарсы) - ... ... ... бас ... ... Тағамда В5 витамині немесе никотенамит болмаса, адармдар пилагра ауруына шалдығады. Бұл кезде адамның терісі , ауыз ... ... ... ал тіл ... ... ... Бұл ... тән қасиет қолдардың терісі мен бетте жақсы байқалады. Терінің күн тиетін жерлері түгел қызарып, одан кейін ... ... ... ... ... ... және қайтадан қалпына келтіру процестеріне қатысады. Қарындағы сөлдің бөлінуі ... ұйқы ... ... ... ... ... түзілуіне және тағы басқа толып жатқан функцияларға әсер ... ... ... ... ... тек ... ғана болатын халықтарда кеңінен етек алып тараған. Оның себебі жүгері белоктарында трептофан амин ... өте аз ... адам ... никотенамит немесе РР витамині аз түзіледі. РР витаминінің провитамині никотин қышқылы ашытқыда , бауырда, саңырауқұлақта, түрлі ... көп ... ... мен ... ... В5 ... жалпы формуласы - C6H5NO2. Никотинамид никотин ... ... бола ... ... қатарындағы қосылыстарға жатады. Никотин қышқылының өзінің де витаминдік активтілік ... ... ... суда нашар ериді де, ал спирт, глицирин мен эфирде жақсы ериді. Жарыққа, тотықтырғыштарға және қыздыруға тұрақты келеді. Бұл витаминнің қышқылтым дәмі ... ... ... амидтеледі, одан кейін рибоза, фосфор және аденил қышқылдарымен қосылып коферменттер түзеді. Ал соңғылар ... ... ... ... ... ... ... ағзадағы әр түрлі толықтыру реакцияларына қатысады. Ол күрделі ферменттер сутегін, электрондар мен протондарды бөліп ... ... ... ... катализді. Жалпы никотинамид қатысатын реакциялардың саны қырықтан астам.
Ағзадан РР витамині сұйық зәрмен сыртқа шығарылады. Никотин Қышқылының әсерінен ... ... ... ... ... мен миға да ... әсер ... байқауға болады.
В5 витаминінің кейбір тағамдардың құрамындағы мөлшер
(100 г.тағамда мг.)
Тағамдар РР ... |
| Сыра ... 40,0 |
| ... ... 4,30 |
| Ақ нан 3,1 |
| Қара нан 0,45 |
| ... 2,1 |
| Ет және ... 2,6 |
| ... 0,4 |
| ... 0,2 ... Рр - ... тән белгі пеллагра . Пеллагра сырқаты кезінде терінің ашық жерлері қабынады, Ауыз ойылып стоматит болады, тіл ... ол ... ... ас ... ... ... жиі-жиі іші өтеді. Сол сияқты жүйке жүйесі зақымданады, адам есінен арылады. Пеллагра сырқаты көбінесе тұрмысы нашар , ... ... ... ... мен ... майы ... елдерде байқалады. Мынадай жағдай анықталған: егер азық-түлік өнімдеріндегі белокта триптофан амин қышқылы көп болса, онда ... және ... ... РР витамині синтезделеді. Жүгері белогында триптофан өте аз болады.
Табиғатта ... ... ... көп ... ... және ... кебегінде, ірі тартылған ұнда, ашытқыда, картопта, жануарлар бауырында, етте, балықта кездеседі.
Никотин Қышқылының бір ... ... ... қажетті мөлшері 15-25 мг.
В6 витамині (пиридоксин, адермин). 1926 жылы Гольдбергер қолдан ... ... ... ... ... , ... дерматит аурына шалдыққанын байқаған. Бұған қарсы В1,В2 витаминдерімен әсер еткенде жазылмай, ал қоректік ... ... ... ... ... айыға бастағанын анықтады. Кейіннен бұл витаминнің адам мен жануарлардың қалыпты жағдайдағы ... үшін де ... ... ... 1937 - 1939 жылдары бұл зат ... ... ... оны ... деп аталды. Сөйтіп, тағамдарда пиридоксин жетіспегенде , полиневрит, анимия және тері ауруы - дерматитті тудырады. Бұл ... ... ... ... ... мен әсер етіп жылдам айықтыруға болады.
В6 витамині ағзаға өте қажет - ақ. Өйткені ол зат алмасудың , қан ... ... ... ... Тері ... ... ферменттердің құрамына енеді, жүйке жүйелерінің қызметін реттеп, бала көтеру мен босанудың бір қалыпты өтуіне көмектеседі, ішектегі пайдалы бактериялардың көбеюіне әсер ... ... ... ... ... ... ... асқазанның сілемей қабаттарының дертке шалдығатындығы мен қанда шамадан тыс мөлшері жағынан едәуір жетілмеген қызыл қан түйіршіктері кездесетіндігі туралы факт ... бұл ... ... ... деп ... Мұны ... ауруы жатқызып, көп уақытқа дейін емдеу тәсілі табылмады. 1926 жылы осы ... қан ... ... ... шикі ... бергенде, оның қан құрамын жақсартуға пайдасы тигендігі байқалды.
1948 жылы бауырдан құрылымы жағынан қан геминіне ұқсас , құрамында ... бар, жаңа ... ... ... ... ... Бұл ... жағынан өте күрделі қосылыс .Ол дені сау ... ... ... ... , ... 11 - 12% гексамині бар, мукопротеин белогі екен.
В12 витаминінің химиялық құрылымын Дороти Ходжкин рентген ... ... ... ... ... анықтады. В12 витамині химиялық құрамы ең ... ... ... және ... металл бар бірден - бір витамин болып табылады. Оның эмпириялық формуласы: C63H88N14O14PCo.
Пангам қышқылы (В15 витамині). 1950 жылы ... ... ... ірі қараның бауырының В15 витаминін бөліп алды. Бір жыл өткен соң ... бұл ... ... ... ... кебегінен, ашытқыдан және өрік сүйегінің құрамынан анықтады. Біраз жылдан соң пангам қышқылы сыра ашытқысынан, көптеген өсімдіктер ... мен ... ... ... ... Бұл витамин түрі табиғатта кеңінен таралған тұқым, оны пангам ... деп ... ... ... ... ... қышқылы Д - глюкон мен диметиламиносірке қышқылдарының күрделі эфирі болады. Пангам ... ... ... ... суда ... ... ал органикалық еріткіштерде - эфир, хлороформ, бензолда ерімейді.
Пангам ... ... адам ... ... ... және қанда белоктардың қорланып, жиналуы жақсарған, олардың құрамы ретке келген. Бауырда зиянды майлар түрлерінің ... ... ... және ... ... ... жақсы сіңіріліп, көмірқышқыл газының бөлініп шығуы артқан.Пангам қышқылы белоктар мен липидтердің алмасу процестерінде негізгі рөл атқаратын холин, ... және ... ... ... ... ... топтарын тасымалдау процестерін жылдамдатады. В15 витамині күнделікті пайдаланып жүрген тағамдарымыз орамжапырақ пен картоптың шырынында, бауыр, ашытқы, жұмыртқа, сүтте көп кездесетіні ... ...... 1820 жылы ... ... Крамері белгісіз аурудың әсерінен адамның тістерінің еті қанталап, түбі босап, тіс түсіп және оңай жарақаттанғыш келетінін, экземасы пайда болатынын, ағзаның ... ... ... тез шаршайтынын кезінде жазып сипаттаған еді. Құрқұлақ ... ... ... ... жиһангездер ұзақ сапарға шыққанда жиі ауырады екен. Мысалы, Португалияның атақты теңізшісі Васко да Гаманың Үндістанға бірінші саяхатында 100 адамынан,ал бір ... ... ... ... 160теңізшісінің 150-нен айырылуының себебі осы құрқұлақ ауруының салдарынан екен.
XVI ғасырдың басында атақты ... ... Жаңа ... бара ... ... ... ... ауырып, хал үстінде жатқан бірнеше теңізшісін кездескен бір ... ... ... ... ... ... қайтып оралып келе жатқанда жаңағы деп, күдер үзіп ... ... ... ... сау, ... - ... алдарынан шыққанда таңғалып, қуанған екен. Сұрай келе жаңағы аралда жеуге жарайтын түрлі жас ... мен ... ... - ... жеп ... мәлім болды.
Адам тарихындағы ең бірінші дүниежүзілік саяхат кешкен Магелланның үш кеме толы теңізшілерінен отаны Испанияға оралғанда небары бірнеше ғана адам тірі ... ... ... ... жолшыбай осы құрқұлақ ауруынан қаза тапқан. Ресей ғылым академиясының атақты Сібір экспедициясының басқарған Ветус Беринг те осы ... қаза ... ... ... ... ... ... дүние жүзінде құрқұлақ ауруының етек алып келгені белгілі болып отыр. Кейіннен бұл аурудың себебі - ... С ... ... ... ... жылы ... пен ... теңіз шошқаларын құрамында жас жаңа шыққан көкөнісі жоқ - диеталық тағамдармен ... ... ... жазылған ауруды тудырып байқады.
1921 жылы Н.Бессенов орамжапырақ шырынынан ... ... ие және ... ... ... ... оқымыстысы Сент-Дьердьи малдың бүйрек үсті безінен жаңа зат бөліп алып, оның күшті тотықсыздандырғыш қасиеті барлығын және ... ... ... гексурон қышқылы екендігі анықталды. Бұл қосылыстың цинга ауруынан қорғайтындығын аша отырып, оны аскорбин қышқылы (С витамині) деп ... ... ... ... ... ... ... Сент-Дьердьди зерттеулерінің нәтижесінде өсімдіктер өнімдерінде физиологиялық қасиеті ... ... ... ... бар ... ... оны Р витамині деп атады. Тағамдар құрамында бұл витамин аз болып жетіспеген жағдайда адам ағзадағы ұсақ әрі ... қан ... ... ... ... ... қан ... байқалады. Егер осындай дертпен ауырған адамға құрамында Р ... ... ... өсімдіктері өкілдерінің шырынын, не қызыл бұрыштың экстрактысын бергенде капиллярлардың өткізгіштік қабілетін қалпына келтірген. Ал таза ... ... ... мұндай өзгеріс байқалмаған.
Қорытынды
Витамин (латынша vіta - тіршілік) туралы ілімнің негізін 1880 жылы орыс дәрігеріНиколай Лунин ... 1912 жылы ... ... ... Функ сол кезге дейін жасалған тәжірибелер нәтижесін қорытындылап, ... ... ... ... ... ... ... құрамдас бөлігі болып табылады. Организмде үздіксіз жүріп жататын ... ... ... ... тағамның, мал азығының ыдырап, қорытылуы, ферменттердің қызметіне байланысты. Тағамның құрамында витамин ... ... адам әр ... ... ... Ал витаминді (әсіресе, А және D витаминдерін) шамадан тыс көп қабылдау ағзаның улануына (гипервитаминоз) ... Ол ... жас ... жиі кездеседі. Қазір барлық витаминдерді суда еритін витамин, майда еритін витамин және витамин тектес заттар деп бөледі.
Витаминнің мал үшін де ... зор. Мал ... ... ... болса, малдың өнімі төмендейді, олар жүдеп, әр түрлі ауруларға шалдығады. Мал азығында А, Д, Е, К ... ... ... болуы қажет. Мысалы, А витамині жетіспеген жағдайда сиыр не бие көз ауруына шалдығады, сүті кемиді, сондай-ақ олар қысыр қалуы, іш ... ... ... қажетті витамин балауса шөпте, жоңышқада, сүрленген шөптерде, тағыда басқа болады. Қыста авитаминозға шалдыққан, ... ... ... ... ... ... витамин концентраттарын, сәбіз, балық майы, тағыда басқа витамині мол азық беру керек. Мал азығындағы витамин ... ... үшін ... ... препараттары мен құрғақ ашытқылар шығарылады.
ӘДЕБИЕТТЕР
1.К.С.Сағатов. Биохимия. - Алматы: , 2007
2.К.С.Сағатов.Биологиялық химия. - Алматы: баспасы, 2002
3.Н.К.Шоқанов. ... - ... , ... ... ... Алматы, , 1997

Пән: Медицина
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 15 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
1. Тірек-қимыл жүйесі және оның жасқа байланысты ерекшелігі. 2. Баланың аяқ киіміне, жеке басына қойылатын гигиеналық талаптар.3. Балалардың дене тәрбиесін ұйымдастырудың күнтізбелік жоспарын жасау5 бет
«Тамақ өнімдерінің және шикізаттың сапасын бақылау және бағалау» Дәннің биохимиялық бағасы5 бет
Іле-Алатауы кейбір мүктерінен биологиялық белсенді заттарды алудың сызба-нұсқасын жасау және анализдеу56 бет
Ірімшікке арналған қаптамалардың жаңа түрлері6 бет
Адам және оның денсаулығы пәнінен салауыттану жүргізетін сабақтар жүйесі25 бет
Азықтық - ақуыз алудың технологиясы33 бет
Ақуыздың маңызы мен қасиеттері7 бет
Бактерия9 бет
Бактериялардың жеке топтарының сипаттамасы (1 бөлім – gracilicutes)10 бет
Бал6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь