«Зияты бұзылған 3-5 сынып оқушылардың жазбаша сөйлеу тілі бұзылыстарының сипаты»

М А З М Ұ Н Ы

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3
1 . Жазудың ғылыми теориялық негіздері.
1.1 Жазбаша сөйлеу тілі қалыптасуының психофизиологиялық психологиялық .педагогикалық және лингвистикалық негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .5
1.2Жазбаша сөйлеу тілінің бұзылу себептері және түрлері ... ... ... ... 11
1.3. Жазбаша сөйлеу тілінің бұзылу жағдайында кездесетін қате түрлерінің жалпы сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..19
1.4 Зияты бұзылған оқушыларының жазбаша сөйлеу тілі бұзылуының ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 23

2. Зияты бұзылғанбастауыш сынып оқушыларының жазуындағы кездесетін қателердің еркшеліктері.
2.1. Зерттеудің әістемесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..33
2.2. Зерттеудің нәтижелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 35

3. Зияты бұзылғаноқушыларының жазу дағдыларын қалыптастыру жұмысының негізгі бағыттары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...44
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..50
Әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..52
Кіріспе
Бүгінгі таңдағы арнайы педагогиканың өзекті мәселелерінің бірі зияты бұзылған оқушыларының жазуында қездесетін қателерді жан жақты қарастыру және анықтау.
Сөйлеу тілінің бұзылуы және жазудың бұзылуы баланың таным іс әрекетінің дамуына әсерін тигізеді. Ең бірінші болып жазудың бұзылуын сөйлеу тілінің жеке бұзылысы деп А. Куссмауль 1877 жылы көрсеткен. Одан кейін де бұл туралы көптеген жұмыстар, көз қарастар шыға бастады.
Он тоғызыншы ғасырдың отызыншы жылдары жазудың бұзылуын психологтар, педагогтар, дефектологтар қарастыра бастады. Олар: Ф.А. Рау, М. Е. Хватцев, Р. М. Боскис, Р. Е. Левина. Олар дисграфия түрлерін көрсетті. Сонымен қатар О. А. Токарева, Л. Ф. Спирова, Е. Ф. Соботович, Н. А. Никашина, Д. И. Орлова, Г. В. Чиркинаның бір қатар зерттеу жұмыстары бар. Әсіресе И. Н. Садовникова мен Л. Н. Ефименконың зерттеулері қате түрлері туралы үлкен мағлұмат береді. Мәселен, В. В. Воронкованың зерттеу жұмысы ақыл ойы төмен балалардың жазуында кездесетін қателердің түрлерін және оның себептерін анықтауға бағытталған. Ал, қазақ тілінде оқитын қөмекші мектеп оқушыларының жазуындағы қателерді анықтауға арналған зерттеу жұмыстары жоқтың қасы десек те болады. Кейінгі он жылдықта жалпы мектеп оқушыларының жазуында кездесетін қате түрлері жайлы Аязбаева Р., зияты бұзылғаноқушыларының жазуында кездесетін қателер түрлері туралы, Қ. Қ. Өмірбекованың қазақ тілінде оқитын ақыл ойы төмен оқушылардың фонетикалық ақаулықтары туралы, К. Ж. Бектаеваның қазақ тілінде оқитын көмекші мектептің төменгі сынып оқушыларының емлені меңгеру ерекшеліктері жөнінде бір сыпыра мәліметтер бар.Осындай мәліметтер әр түрлі ауытқулары бар балаларды қазақ тілін оқытып сауатты жазуға арналған әдістемелерін анықтауға және жетілдіруге өте қажет.
Осы себептен біздің жұмысымыз зияты бұзылғаноқушыларының ( 3-4-5сынып) жазуында кездесетін орфографиялық қате түрлерін анықтауға бағытталған.
Зерттеудің мақсаты: Зияты бұзылғаноқушыларының жазуында кездесетін қателердің ерекшеліктерін анықтау.
Қойылған мақсатқа жету үшін келесі міндеттер қойылды:
1.Берілген тақырып бойынша арнайы әдебиеттерге талдау жүргізу.
2.Көмекші мектептің бастауыш сынып(3-4-5)оқушыларының жазуында кездесетін қателердің таралу деңгейін анықтау.
3.Көмекші мектеп бастауыш сынып (3-4-5 ) оқушыларының жазу қателерінің сипаты жазудың түрлеріне байланысты өзгеруін анықтау.
4. Көмекші мектеп бастауыш сынып (3-4-5 ) оқушыларының жазу бұзылыстарын оқу барысында өзгеруін талдау.
Зерттеу нысаны: Көмекші мектеп оқушыларының жазбаша сөйлеу тілінің бұзылуы.
Зерттеу пәні: Зияты бұзылғаноқушыларының жазу дағдыларының қалыптасуы.
Жұмыстың кезеңдері
I. Зерттеу мәселелері бойынша лингвистика психология педагогикалық оқулық теориясы, әдіснамалық әдебиеттерге талдау жасау.
II. Зерттеу мәселесі бойынша материалдар жинақтау.
III. Тәжірибеклік эксперимент жұмыстары жүргізу.
IV. Алынған мәліметтерге сандық және сапалық талдау жасау.

Зерттеу базасы: Алматы қаласындағы №7 арнайы мектеп-интернат және №3 мамандандырылған «Жанұя» кешені.
Зерттеудің методологиялық және теориялық негізін құрайтын: Л.С.Выготскийдің дамудың тарихи мәдени шарттылығы туралы концепциясы; бала дамуындағы іс әрекет маңызының қалпы (Б.Г. Ананьев, Г.И.Вергелес , А.И.Запорожец, Д.Б.Эльконин және т.б.);Сөйлеу мен ойлаудың бірігуінің психо- лингвистикалық концепциясы (Н.И.Исинин, А.Р.Лурия); ойлау іс әрекетінің кезектілігін қалыптастыру (П.Я.Гальперин); дамуында ауытқуы бар балаларды арнайы оқытудың маңызы туралы қағидалар ( Л.С.Выготский, Т.А.Власова, Р.Е.Левина, Р.А.Сүлейменова ,К.К.Өмірбекова , К.Ж.Бектаева т.б)
Зерттеудің практикалық маңыздылығы: Эксперимент нәтижелерін талдау осы мәселе бойынша әрі қарай жүргізілетін зерттеу кезінде және методикалық материялдарды құрастыруда пайдалануға болады.
Қолданылған әдебиеттер

1.Аксенова А.А «Особенности развития устной и письменной речи у учащихся вспомогательной школе» М-1967.
2.Ананьев Б.Г. «Анализ трудностей в процессе овладения детьми чтением и письмом»М-1965.
3.Алтухова Т.А. «Состояние профессиональной компетентности учителей логопедов общеобразовательных школ в предупреждении коррекции нарушений письма и чтения» //Дефектология №2 2007
4. Аксенова А.К. «Методика обучения русскому языку в коррекционной школе» Москва 2002
5.Аксенова А.К., Якубовская Э.В. «Дидактические игры на уроках русского языка в 1-4 классах вспомогательной школы» Москва 1991.
6.Беркан Освальд «О расстройствах речи и письма» М-1964
7.Боголевский Д.Н. «Правописание как сознательный навык» М-1957
8.Бурьянов Е.Б. «Психология обучения письму» М-1959
9.Бектаева К.Ж. «Особенности усвоения правописания учащимися младших классов вспомогательной школы с казахским языком обучения»Журнал-Вестник№1(8)2006.
10.Воронкова В.В. «Дифференцированный подход при обучении правописания учащихся младших классов вспомогательной школе»М-1972
11.Воронкова В.В. «Особенности обучения учащихся вспомогательной школе» М-1981.
12.Выготский Л.С. «Избранное психологические исследование»М-1956
13.Волкова Л.С., Лалаева Р.И., Мастюкова. «Логопедия» М-1989.
14.Волкова Л.С.Селиверстов В.И. «Хрестоматия по логопедии»2том. М-1997.
15.Гнездилов М.Ф. «Развитие письменной речи у умственного отсталого школьника»М-1970
16.Давыдова В.В. Нежновой Т.А. «Развитие устной и письменной речи учащихся» М-1998
17.Денисова И.А. «Дифференцированный подход в предупреждении дизорфографии у младших школьников с общим недоразвитием речи»Автореферат.РК.Алматы-2007.
18.Денисова И.А. «К вопросу о нарушениях письма у младших школьников с общим недоразвитием речи» Журнал-Вестник №2 (7) 2005.
19 Денисов И.А. «К вопросу о состоянии орфографической грамотности учащихся специальных школ». Менеджмент и образование 2007,1
20. Денисов И.А. «Обучение построению позиционной модели слова как средства предупреждения дизорфографии у младших школьников с общим недоразвитием речи» Менеджмент и образование 2007,2
21.Дьяченко М.М. «Профилактика нарушений чтения и письма на логопедических занятиях по подготовке к школе»//Шк. Лог №5 2006
22.Ефименко Л.Н. «Исправление и предупреждения дисграфии у детей» М-1972.
23.Ефименко Л.Н. Садовникова И.Н. «Исправление и предупреждение дисграфии у детей»Москва-1972.
24.Ефименко Л.Н. «Коррекция устной и письменной речи учащихся младших классов»М: «Просвещение»1991.
25.Елецкая О.В. Горбачевская Н.Ю. «Коррекция дизорфографии у учащихся 5-6 классов. М-: Школьная пресса 2003
26.Жинкин Н.И. «Развитие письменной речи учащихся 3-7классов»Известия.Вып.73-М.1956
27.Итина Р.Е. «Методические указания к исправлению дисграфии»М-1960.
28.Исабаев Ә. « Қазақ тілін оқыту методикасы.» Ташкент2003
29.Карлеп К.К. «Нарушения письма у учащихся вспомогательной школы с эстонским языком обучения»Автореферат.М-1971.
30.Калинина И.Л. «Учим детей читать и писать»М-Флинта-1998.
31.Коломыткина И.В. «О роли орфографического чтения и проговаривания в предупреждении ошибок при списывании умственного отсталых младших школьников»Дефектология№5.1983.
32.Коломыткина И.В, «Некоторые пути совершенствования навыков письма умственного отсталых школьников»М-1983.
33.Колпаковская И.К. «Особенности письма у детей при общей недоразвитии речи»Автореферат. М-1970.
34.Корнев А.Н. «Нарушение чтения и письма у детей»Санкт-Петербург.1997.
35.Карлеп К.К. «Нарушения письма у учащихся вспомогательной школы с эстонским языком обучения»Автореферат.М-1971.
36.Калинина И.Л. «Учим детей читать и писать»М-Флинта-1998.
37.Коломыткина И.В. «О роли орфографического чтения и проговаривания в предупреждении ошибок при списывании умственного отсталых младших школьников»Дефектология№5.1983.
38.Коломыткина И.В, «Некоторые пути совершенствования навыков письма умственного отсталых школьников»М-1983.
39.Колпаковская И.К. «Особенности письма у детей при общей недоразвитии речи»Автореферат. М-1970.
40.Корнев А.Н. «Нарушение чтения и письма у детей»Санкт-Петербург.1997.
41.Карлеп К.К. «Нарушения письма у учащихся вспомогательной школы с эстонским языком обучения»Автореферат.М-1971.
42.Калинина И.Л. «Учим детей читать и писать»М-Флинта-1998.
43.Коломыткина И.В. «О роли орфографического чтения и проговаривания в предупреждении ошибок при списывании умственного отсталых младших школьников»Дефектология№5.1983.
44.Коломыткина И.В, «Некоторые пути совершенствования навыков письма умственного отсталых школьников»М-1983.
45.Колпаковская И.К. «Особенности письма у детей при общей недоразвитии речи»Автореферат.М-1970.
46.Корнев А.Н. «Нарушение чтения и письма у детей»Санкт-Петербург.1997.
47.Кукушкина О.И. «Текстовые редакторовые средства развития письменной речи детей» М-2003.
48.Комаров К.В. «Методика обучения русскому языку в школе для детей с тяжелыми нарушениями речи» Москва 1982г
49.Коломыткина И.В. «Экспериментальное исследование процесса списывания текста младшими умственно отсталыми школьниками» Дефектология 1997 №6
50.К.К Кармп «К вопросу о нарушениях у учащихся вспомогательной школы»// Дефектология М.1970 №5
51.Левина Р.Е. «Нарушения письма у детей с недоразвитием речи» М-1961.
52.Лурия А Р. «Очерки психофизиологии письма»
53.Львов М.Я. Рамзаева Т.Г. Светловская Н.Н. «Методика обучения русскому языку в начальных классах» Москва 1987
54. Логопедия Под. ред. Л.С.Волковой. Москва: «Просвещение»1989.
55. Н. Оралбаева «Қазақ графикасы мен орфографиялық негіздері» Алматы 1968
57. «Основы теории и практики логопедии»Под.ред. Р.Е. Левиной.М-1968.
58.Өмірбекова Қ. Қ, Балқыбекова В.С. «Сөйлеу тілінің фонетикалық жағын тексеру және дамыту» Алматы кітап 2003
59.Өмірбекова Қ.Қ., Мусина Ж.С. «Қазақ тілі» Алматыкітап 2002
60.Петрова В.Н. «К характеристике орфографических навыков у учащихся различных ступеней обучения»М-1953
61. «Расстройства речи у детей подростков». Под. ред. Ляпидевского С.С. Москва1969.
62.Токарева О.А. расстройства чтения и письма (дислекции и дисграфии) «Расстройства речи у детей и подростков» Под. ред. Ляпидевского С,С,. Москва 1969
63.Тригер Р.Д. «Подготовка к обучению грамоте» Смоленск:2000
64.Садовникова И.Н. «Нарушение письменной речи у младших школьников» Москва1983.
65.Садовникова И.Н, «Нарушение письменной речи и их преодоление у младших школьников» Москва. «Владос»1997г.
66.Саботович Е.Ф., Гипоченко Р.М. «Фонетическое ошибки в письме умственно отсталых детей младших классов» М 1969.
67.Хватцев Н.Х. «Логопедия» М-1996
68.Ястребова А.В. «Содержание и приемы коррекционной работы при нарушении устной и письменной речи»Дефектология№3.1994г.
69.Эльконин Д.Б. «Развитие устной и письменной речи младших школьников» М-1998
70.Чекурда А.Д. «Обучение учащихся старших классов вспомогательной школы умению применять грамматические знания в письменной речи» Автореферат Москва1968
        
        |Қазақстан Республикасы білім және ғылым министрлігі                     |
| ... ... ... ... ... |
| |
| |
| |
| |
| |
| ... ... ... ... ... ... Ғ.А.. Абаева |
| |
| |
| |
| ... ... |
| |
| ... «Зияты бұзылған 3-5 сынып оқушылардың жазбаша сөйлеу тілі ... ... |
| |
| |
| ... ... ... ... |
| |
| |
| ... күндізгі бөлім ... ... ... ... Сандыбаева |
| ... ... ... ... аға оқытушы Г.С. ... |
| |
| |
| |
| |
| ... 2012 |
М А З М Ұ Н ... . Жазудың ғылыми теориялық негіздері.
1.1 Жазбаша сөйлеу тілі қалыптасуының психофизиологиялық ... және ... ... ... ... ... және ... Жазбаша сөйлеу тілінің бұзылу жағдайында кездесетін қате түрлерінің
жалпы
сипаттамасы.................................................................
.....19
4. Зияты бұзылған оқушыларының жазбаша ... тілі ... ... ... ... ... жазуындағы кездесетін
қателердің еркшеліктері.
2.1. Зерттеудің
әістемесі...................................................................
...............33
2.2. Зерттеудің
нәтижелері..................................................................
..............35
3. Зияты ... жазу ... ... жұмысының
негізгі бағыттары.......................................44
Қорытынды...................................................................
...................................50
Әдебиеттер
тізімі......................................................................
........................52
Кіріспе
Бүгінгі таңдағы арнайы педагогиканың өзекті мәселелерінің бірі
зияты ... ... ... ... ... жан жақты
қарастыру және анықтау.
Сөйлеу тілінің бұзылуы және жазудың ... ... ... ... ... ... ... Ең бірінші болып жазудың бұзылуын
сөйлеу тілінің жеке бұзылысы деп А. Куссмауль 1877 жылы ... ... де бұл ... ... ... көз қарастар шыға бастады.
Он тоғызыншы ғасырдың отызыншы жылдары ... ... ... ... ... бастады. Олар: Ф.А. Рау, М. Е. Хватцев,
Р. М. Боскис, Р. Е. Левина. Олар дисграфия ... ... ... қатар
О. А. Токарева, Л. Ф. Спирова, Е. Ф. Соботович, Н. А. ... Д. ... Г. В. ... бір ... ... ... бар. Әсіресе И. Н.
Садовникова мен Л. Н. Ефименконың зерттеулері қате ... ... ... береді. Мәселен, В. В. Воронкованың зерттеу жұмысы ... ... ... ... ... қателердің түрлерін және оның
себептерін анықтауға бағытталған. Ал, ... ... ... қөмекші мектеп
оқушыларының жазуындағы қателерді анықтауға арналған зерттеу ... қасы ... те ... ... он ... ... ... оқушыларының
жазуында кездесетін қате ... ... ... Р., ... жазуында кездесетін қателер түрлері туралы, Қ. Қ.
Өмірбекованың қазақ ... ... ақыл ойы ... ... ... ... К. Ж. ... қазақ тілінде оқитын көмекші
мектептің төменгі сынып оқушыларының емлені меңгеру ... ... ... ... ... мәліметтер әр түрлі ауытқулары бар
балаларды қазақ ... ... ... ... ... әдістемелерін
анықтауға және жетілдіруге өте қажет.
Осы ... ... ... ... ... ( ... ... кездесетін орфографиялық қате ... ... ... Зияты бұзылғаноқушыларының жазуында кездесетін
қателердің ерекшеліктерін анықтау.
Қойылған мақсатқа жету үшін келесі міндеттер қойылды:
1.Берілген тақырып бойынша арнайы әдебиеттерге талдау ... ... ... сынып(3-4-5)оқушыларының жазуында
кездесетін қателердің таралу деңгейін анықтау.
3.Көмекші мектеп бастауыш сынып (3-4-5 ) ... ... ... ... ... байланысты өзгеруін анықтау.
4. Көмекші мектеп бастауыш сынып (3-4-5 ) ... ... оқу ... өзгеруін талдау.
Зерттеу нысаны: Көмекші мектеп оқушыларының жазбаша сөйлеу
тілінің ... ... ... ... жазу ... кезеңдері
I. Зерттеу мәселелері бойынша лингвистика психология педагогикалық
оқулық теориясы, әдіснамалық әдебиеттерге талдау жасау.
II. ... ... ... ... ... ... эксперимент жұмыстары жүргізу.
IV. Алынған мәліметтерге сандық және сапалық ... ... ... ... ... №7 арнайы мектеп-интернат және №3
мамандандырылған «Жанұя» кешені.
Зерттеудің методологиялық және теориялық ... ... ... ... ... ... ... концепциясы; бала
дамуындағы іс әрекет маңызының қалпы (Б.Г. Ананьев, ... ... ... және ... мен ... бірігуінің психо-
лингвистикалық концепциясы (Н.И.Исинин, А.Р.Лурия); ойлау іс ... ... ... ... ... бар
балаларды арнайы оқытудың маңызы туралы қағидалар ( ... ... ... ,К.К.Өмірбекова , К.Ж.Бектаева
т.б)
Зерттеудің практикалық маңыздылығы: Эксперимент нәтижелерін ... ... ... әрі ... ... ... кезінде және
методикалық материялдарды құрастыруда пайдалануға болады.
1. Жазудың ғылыми - ... ... ... ... тілі ... ... сөйлеу тілі – өте ... ... ... ... ... ол ойды жазу арқылы белсенді жеткізе білуге
мүмкіндік береді, ... – ақ ... ... Жазбаша тіл арқылы
қарым – қатынасқа түсу ... әр ... ... ... ... өмірде кездеседі.
Жазбаша тіл алғаш рет арнайы психологиялық зерттеу пәні ... ... ... орын ... ... ... ... функциялардың дамуымен ұштастырып , жазбаша тілде өзіндік
психологиялық ... бар деп ... Оның ... ... ... болмаса да жеткізетін ойды толық ашуға ... ... ... ие ... және ауыз екі ... ішкі тілге қарағанда шартылығы
мен саналығында. Жазу ... ... оқу мен жазу ... - сөз фикцасиясының белгісі, графикалық элементтер арқылы керекті
информацияны ара қашықтықта жеткізу және ... ... Кез ... ... ... ... ... сипатталады [12].
Қазақша жазу жазудың алфавиттік жүйесіне жатады. Алфавит символдарға
көшіп, сөйлеу мен ойлауды тануға көмек беріп, ... ... ... жазу түрі екінші сигналды жүйенің уақытша ... ... ... ... ... қарағанда жазу тілі мақсатталып бағытталған оқу
жағдайында ғана қалыптасады. Яғни олардың механизімдері саут ашу кезеңінен
бастап ... ... оқу ... іске ... тіл – ... ... ... қарым – қатынасының жалпы
әмбебапты формасы, ... ... өз ойын және ... ... ... ... қолдану үшін біліктілік және дағды қатарын игеру ... ... ... алғашқы кезеңі жазу және оқу дағдыларын игеру,
яғни сауаттылық. ... ... - бұл ... ... ... бір ... ... ететін ақыл – ойдың ... ... тілі ... ... формасын құрайтын көп деңгейлі
процесс. Онда әр түрлі анализаторлар қатысады; сөйлеу – ... ... , ... ... ... Жазу ... ... тілі процесімен тығыз
байланысты және оның дамуының жоғары деңгейінің тек ... ... ... ... жазу ... машықтанған және осы дағдыларды
меңгеру арқылы баланың жазу сипатынан ерекшеленеді. ... ... ... толығымен, байланыстылығымен сипатталады, синтетикалық ... ... Сөз ... ... акт ... ... жазу процесі
машықтану түрінде жетіледі және екі бағытпен жүреді: кинестетикалық және
көру.
Қол қимылының ... ... ... ... ... ... процесінің соңғы кезеңі болып табылады.
Бұған күрделі әрекет құралады, соңғы ... ... ... көп ... құрылымы бар, кеңдеген тәсілді қосады. Жазуда
меңгеру кезінде бұл тәсілдер басқа түрде кездеседі.
А.Р.Лурия ... ... ... ... «Жазу қызығушылықтан,
мотивтен, талаптан басталады». Адам не үшін жазып ... ... ... бір ... ... ... ... оны басқа біреуге
береді, біреуді әрекетке итермелеу үшін және т.б. Адам ойша жазбаша ... ... ... ... ... ... құрайды
[52].
Алғашқы ойлау сөйлемінің белгілі бір құрылымымен сәйкеседі. Жазу
процесінде жазушы сөйлемдерді ... ... ... ... ... бейімделуі
керек.
Жазбаша сөйлеу тілі ауызша сөйлеу тіліне ... ... ... ... ... қалыптасады, яғни жазбаша ... ... ... кезінде сауаттылыққа үйретеді және ары қарай ... ... ... – бұл ... көптеген психикалық
функциясын белгілі бір деңгейін талап ететін күрделі ақыл – ой ... ... ... (кез ... түрінде) белгілі бір түркі ойдан басталады»
деп көрсеткен.
Жазу келесі арнайы амалдардың қатарын көрсетеді:
1. Жазуға ... ... ... ... ... Жазудың бірінші
шарты сөздегі дыбыстың кезектілігін анықтау. Екіншісі, дыбыстарды анықтау.
Алғашында бұл процесс түсіну ... ... ... ... өтеді. Аккустикалық талдау мен жинақтау ... ... ... ... амал – ... ( есту ... дыбыстар) және
графеманы (жазу ... яғни ... ... кеңістікте
орналасуы.
3. Жазудың соңғы ... ... көру ... ... ... қозғалысы мен кинестетикалық қадағалау іске
асырылады.Әріптерді, сөздерді жазу мөлшерімен, кинестетикалық ... ... мен ... яғни ... ... Қалыптағы жазу
процессі белгілі сөздің және сөз сөз ... ... ... ... іске ... ... ... машықтандырылуы, оларды дұрыс айту,
тілдік талдау мен жинақтау, сөздің лексико-грамматикалық жағының ... ... мен ... кеңістікте бағдарлануы.
Информацияның есте сақталуы мидың бір тұтас жұмысымен атқарылады. ... ... ... жазып отырған адам бірінші кезеңде сөздің
дыбыстық талдауына, ... ... ... ... ... ... ... меңгергенде олар соңғы кезеңге түседі.
Жақсы машықтандырылған сөздерді жазу кезінде жазу бір ... ... ... ... жазу жазудың алфавиттік жүйесіне жатады. Алфавит символдерге
көшіп, сөйлеу мен ойлауды тануға көмек ... ... ... ... жазу түрі ... ... ... уақытша байланыын көрсетеді, бірақ
ауызша сөйлеу ... ... жазу тілі ... ... ... ғана ... Яғни олардың механизмдері суат ашу кезеңінен
бастап қалыптасып, барлық оқу барысында іске ... ... ... ... оптикалық, кинестетикалық тітіркенудің
бірлестігімен сөздің динамикалық ... ... ... ... жазу ... ... ... жаңа байланыстарды көрсетеді
(естілетін сөзбен, айталатын сөздің көрінетін ... ... ... ... ... төрт ... ... жүреді, олар: сөздік
қозғалысты (речедвигательный), сөздің ету, көру және ... ... ...... ... ерекше құрылымы бар деп анықтып,
жазу (кез-келген түрінде) белгілі бір ойдан басталады деп ... ... ... ... құрайды:
- сөздің дыбыстық құрамын талдау
Жазудың бірінші шарты – сөзде дыбыстардың ретін анықтау. ... ... ... ... естілегн дыбыстарды фонемаға айналдыру. Басында бұл екі
процесстер ойланылған ... ... ... олар машықтандырылады.
Акустикалық талдау мен жинақтау артикуляцияның ... ... ... ... (естілген дыбыстар) яғниграфикалық
белгілердің көру схемасы ... ... ... ... ... Информацияның есте сақталуы мидың біртұтас жұмысымен
атқарылады. А.Р.Лурияның ... ... ... ... адам бірінші
кезеңде сөздің дыбыстық талдауына, кейде керекті ... ... ... ... ... ... олар аяққы кезеңге түседі. ... ... жазу ... жазу бір ... ... айналады[52].
Енді жазу тілінің құрылуына онтогенетикалық факторлардың әсерін қысқаша
қарастырайық: Бірінші қатарда жазу тілі ауызша тілдің дайын механизмдерін
пайдаланады. ... оқу ... ... ... ... дыбыстық комплекстердің уақытша ретіне ауысуын құрайды. Ал жазу
процессі жазуды құру ... ... ... ... белгілерінің
графикалық реттілігіне ауысуын талап етеді. Сөз ... ... ... дамуында сенсомоторлық негізгісі көбен қолдың
арасында, есту мен ... ... ... ... ... ... сөздік функциялардың (фонетикалық жағының,
лексикалық қорын және граматикалық құрылымының) ... ... ... ... Ауызшы сөйлеудің қалыптасу процесінде сөз
бен қозғалыс және сөз естуінің ... ... ... А.Н. ... Н.Х. ... Н.И. ... В.И. ... А. т.б. зерттеулері бар.
Балада есту ... ... ... ... қарағанда ерте қалыптасады: дыбыстар сөзде пайда ... олар есте ... болу ... ... бірінші айларында дыбысты
еріксіз артикуляцияларымен бірлесіп жүреді. Кейін дыбыс пен ... ... ... айналады (Швачкин Н.Х.) – Балаға алғашында
нұсқа болып ... ... ... ... ... ... ... бір кезеңде балаға дыбыстардың ... ... Бала ол ... ... ... ұқсас дыбыспен ауыстырады.
Бұндай ауыстыру ... ... ... ... ұқсамайды. Осы жерде естіп
қабылдауының маңызы зор (Бельтюков В.И.).
Сөздің фонетикалық жағы ... есту ... ... жетеді. Сөзде дыбыстар тануы мен қайта құруы бойынша күнделік
деңгейіне қарай ... ... ... ... және ... ... ... Н.И.Хинкиннің «Сөз механимдері»
теориясында ... ... ... ... ... екі ... құрайды:
Бірінші – сөздің дыбыстардан құрылуы мен, екінші – ... ... Сөз – ... ... екі бөлімін байланыстырады.
Н.И.Жинкиннің теориясы бойынша сөз хабарлама құру ... ғана ... ... ... ... басталып, немен аяқталатынын ол сөз
қозғалысының шартталуы. Оның негізгі орны дыбыстан ойға жету ... ... ... ... ... ... құрылуы деңгейін білу қажет.
Дыбыс айтудың, фонетикалық және лексико-грамматикалық дамуының бұзылуы
жазуда ... ... ... ... эволюциясы.
Л.Ф.Лесграфтың айтуы бойынша әр саналы жұмыс кеңістіктің және ... және ... ... емес ... шартымен сәйкестенуін түсінуін
қажет етеді.
Жануарлар әлемінің бірінші кезеңінде арнайы мүшелер – ... ... бір ... ... ... ... ... көрсететін, адам миымен бейнелейтін қозғалмалы материяның
негізгі формаларын бөледі:
- көру кеңістікті ажырату;
- есту арқылы кеңістікті ажырату;
- тері ... ... ... ... ... етті ... ... көру және қозғалыс анализаторларының жұп құрылымды ... ... ... ... денесімен қабылдауы негізінде құрылады.
Бұндай қабылдау бұлшық ет – жулын және органикалық сезіну ... ... ... ... ... ... өз денесімен толық қабылдауы «дене сызбасы» ... ... ... ... Бала ... сызбасының процесі бас мидың
қабыршығында деференциялық жұсмысының дамуымен байланысты. Өмірдің ... бала ... аяқ ... кез келген басқа бөтен ... ... ... ... ... балада өзінің ауыз қуысында ғана
сезіледі. Бұл «өзінің ... ... ... ... қол, содан
аяғының ерікті ... ... ... ... ... ... ... бірден қалыптаспайды. Баланың бірінші қимыл
қозғалыстары екі ... деп ... Бір ... ... туылғаннан кейін
бір аптадан кейін байқалады (Бежерон). Бала көру ... ... ... пирамидалық жолын функциялау еткенше көңіл ... деп ... ... көру алаңы мен қимыл алаңының ... ... ... ... бақылау үстінде болып, оны ... ... ... ішкі ... мен ... ... бағдарлауды тануының
белгісінің негізгі әдісі болып, көрумен қолмен белсенді жұмыс ... ... ... ... ... т.б. зерттеулері көру – кеңістіктік және есту кеңістіктік ажыратуда
функцияональды ассимитирияның пайда болуын, бастапқы ... ... ... бекітті.
«Өз денесінің дефференциасы» процессі, яғни латериятты бекіту негізінде
алты жаста аяқталады.
Л.С. Выготский жазу ... ... ... ... жазу тілі ауызша
сөйлеу тілінен қызметті мен құрылуы жағынан ерекшелетіндігін айтты. ... ... оның ... ... ... ... ... байланыссыз үлкен сезіну мен еркіндікке толы басқа
мотивтен тууы болып табылады. Яғни жазу тілі ... пен ... Жазу ... екі ... алдын ала белгілілі жағдай мен
ырғақтылық, ымдау қатыспайды. Сонымен ... ... ... ... яғни ... ... ... ретімен байланысты. Алағшқы
жазуар осыған негізделген. Жазуда ойлану кезі өте ... ... Біз ... ... ... ... ... жазамыз, мұнда ойша алғашық жазу ... ішкі ... жазу ... ғана ... орын алмай, ауызша сөйлеуге де
қатысты. Л.С.Выготскийдің ... ... ... зерттеу
жұмыстарында жазу тілі ауызша тілінің және жәй жазу белгілеріне ауысу ғана
емес деген тұжырымдаманы ... ... ... ... автор:
«…Өзінің ойыма талдау жасауым керек, бір ойды екінші ойдан бөліп, ортақ ой
түйінінен әр ойды ... ... ... ... құруым керек. Жазу
тілінің синтаксисі ауызша синтаксисіне сәйкес келмейді. Жазу тілі ... ... Әр ойды ... оған ... әлбет түрін беру керек».
Сонымен, мектеп оқыту барысында тілінің дамуы, баланың ... ... ... ... береді. Ол ауызша сөйлеу ... ... одан ... ... ішкі ... ... Жазу тілі ... бөлек қалыптаспайтындықтан, оқытудың пәні мен азығы болып
табылады. Оның қасиеті мен ... оқу ... ... жазу ... ... ыңғайлы жай, оның баланың жазу тілінің
құрылымының, октогенезде оның даму ... ... ... ... ... оны ... ... деңгейі бөлінеді: ойлаудың
толыу іс-әрекетінде және оның ... іске ... ... ... ... мазмұнының құрылуына керекті жүйелілік әсер
ету: тақырыпты таңдау және оның шекарасы, мазмұынының негізгі ... ... ... ... толық жүйеге айналуы, яғни оқиғаның
сюжетті мен ... ... ... Тексттің мағыналық
мазмұнының сипаттауға маңызды операция болып ... ... ... ... ... ... ... жатады. Жазу тілінің
дамуының оңай тәсілі болып баланың сөздік іскерлігі болады.
Жазу ... ... келе ... кез ... бала ... құрылу жолында
қиыншылық көреді. Сондықтан олар сөздің мағынасын, құрылымын, лексико-
грамматикалық көркемдеуін жақсы білуі ... ... ... ... ... ... оптикалық және кинетикалық бейнесін елестетулерін қосатын
тәрбиелеудің күрделі бірлестігі бар. Жазбаша тілді меңгеру үшін ... ... және ... ... ...... ... жазуда азда болса әріптерді шатастыруда, сөздің
буындық құрамының ... ... ... ... ... Жазу
дағдысының толық қалыптасуы үшін кейбір сөйлеу тілі функцияларының жағдайы
қарастырылады, ... ... ... ... дыбыстардың уақытша
кезектілігі графикалық белгілердің ... ... ... ... ... ... тіл ... психикалық құрылымдарға, ішкі
сөзге, абстракциялау қабілеттілігіне, тіл процесінің байланыстылығы ... ... деп ... Жазбаша сөйлеу тілінің бұзылу себептері және түрлері
Бірінші рет оқу және жазу тілінің бұзылуын ... ... ... ... ... 1877 жылы А.Куссмауль көрсеткен.
Содан ... ... оқу және жазу ... әртүрлі бұзылыстар
туралы жазылған көптеген жұмыстар ... ... Бұл ... оқу және жазу
паталогиясы жазбаша тілдің толық бұзылысы ретінде қарастырылады.
Әдебиеттерде 19 ... аяғы — 20 ... ... оқу және
жазу тілінің бұзылуы жалпы ақылдың әлсіздігімен және тек ақыл – ой ... ғана ... ... ... таралады (Ф.Бахман, Г.Вольф,
Б.Энглер).
Бірақ 19 ғасырдың аяғында 1896 жылы В. ... ... ... ... ... оқу және жазу қатесі туралы жазған. Морган ... жаза ... деп ... ... кейін көптеген авторлар
(А.Куссмауль, О.Беркан) ауызша және жазбаша тілдегі қателіктерді сөйлеу
әрекетінің ... ... ... және ақыл –ойдың кемдігімен
байланысты емес деді.
1900 - 1907 жж. Д. ... ... ... ... жазу және оқу ... зерттеген және оқу жазу бұзылыстары
ақыл – ой кемістігімен байланысты емес деп көрсетті. Алғаш Гиншельвуд ... ... ... ... ... және ... деген
терминдермен білдірді.
Осының негізінде 19 ғасырдың аяғы мен 20 ғасырдың басында екі ... ... ... қалыптасты. Бір авторлар оқу және жазу бұзылыстарын ақыл
ой кемістігінің бір компоненті деп қарады. Ал ... оқу және ... ... ... ... емес, өзінше жеке бұзылысты
құрайды деді. Біртіндеп оқу және жазу бұзылыстар туралы түсінік ... ... ... ... ең ... ... бірі ... Монаовтың көзқарасы еді. Ол ең ... ... ... ... ... ... (1937) балалардың оқу, жазу бұзылыстарына арнайы ,
зерттеулер ... ... ... оқу және ... ... ... әріптен сөзді құра алмаулығымен көрсетті. Алексиясы бар бала
әріпті, буынды нашар есте сақтайды, ... ... ... байланыстыра
алмайды.
Р.А.Тукачев оқу және жазу ... ... ... ... ... ... деді.
30 жылдары оқу және жазу бұзылыстарымен психолог, ... ... ... Бұл ... мұндай бұзылыстарды ауызша
сөйлеу тілімен байланысын көрсетті (Ф.А. Рау, М. Е. ... Р. ... ... М. Е. ... өзінің ертедегі жұмыстарында жазбаша тілдің
бұзылысты дыбысты айту бұзылысымен байланыстырады. Жазу ... ... ... ... ... көп деңгейлі процесс. Оған көптеген
анализаторлар қатысады. Көп жылғы зерттеулерден ... ... ... ... ... ... қалыптастыратын процестердің жеткілікті
деңгейде дайын еместігімен байланысты деген еөзқарасқа келеді. Алда ... ... оны ... ... ... ... әрбір сөздің шекарасын
білдіреді.
Ақырында 20 ғасырдың 30 ... жазу ... ... ... ... ақаулықтарымен байланыстыратын жаңашыл көзқарастар
пайда ... бұл ... ... ... ... Ф. А. Рау, М.Е. ... ... А. Я. Яуннберзинь және т.б ғылымдардың еңбектеріне айналады.
Бұл теория ... ... ... ... ... ... ... ерекше
қиындықтардың нәтижесін жазудағы «мүкістіктер» деп анықталады. Дыбыстарды
айтылуындағы ақулықтарды түзеткен кезде ... ... деп ... ... айтылуындағы ақаулықтарды түзету оқу мен
жазылуындағы ... ... көп ... ... ... іс ... тәжірибеде анықталады. Сонымен қатар жазуындағы
кемістіктер барлық дыбыстарды дұрыс ... ... да ... Боскис пен Р.Е. Левинаның ... ... ... фонематикалық түйсіктің толық ... ... ... ... ана ... ... жүйесін құрайтын дыбыстарды
көңіл бөліп ұстауға қабілеті төмен ... ... ... ұсынылады.
Дисграфияның пайда болуы фонематикасының толық дамымауының себебінен
екендігі ғылыми ... мен ... ... ... бұл ... ... ... қана
қоймай, сонымен бірге Р.Е. Левинаның, А.К. Никашинаның, Л.Ф. Спированың,
А.К. Маркованың, Г.И. Жаренкованың және ... ... ... ... дамытылды. Жазудың паталогиялары аграфия, дисграфия деген термин
сөздермен аталады, аграфия гректің а- болымсыз демеулік ... ... ... Qrapho- ... ... қосылады да жазуды толық меңгеруде
қабілеті жетпейді, ал дисграфия гректің dis-қосымшасы ... ... Qrapho- ... ... ... да, ... ерекше кемістіктері
деген ұғымдарды білдіреді. Дисграфия, аграфиямен қатар дизорфография,
эвалюциялық дизграфия терминдері де ... ... бар ... жоғары психикалық қызметтер қалыптаспағандығы ... ... және ... , ... ... бөлуі, мәтіннің лексико-
граматикалық құрылымы, есте ... ... ... ... ... үрдістердің, эмоционалды еріктің бұзылуы.
Дисграфияны топтастыру мынадай әр ... ... ... психикалық қызметтердің бұзылуы, жазу ... ... ... 3 ... ... ... оптикалық,
моторлы. Акустикалық дисграфияда естігенін қабылдауда саралай ... ... мен ... ... ... ... ... дыбыстарды тастап кету, орнын ауыстырып жазу.
Оптикалық ... ... ... және ... ... ... жіберілетін қате: дыбыстардың орнын
ауыстыру, ... ... п-н, п-и, ш-и, ... ц-щ, м-л, п-т, ... ... жазу кезіндегі қол қимылының қиындығына, сөздің
дыбыстық және көру бейнелерімен ... ... ... ... ... ғалымдар әр түрлі етіп топтастырған. Дисграфияны
түрлері бойынша ... ... ... ... ... білудің бұзылысы, тілдік талдау және топтау : ... ... ... ... - ... дисграфия көбіне М.Е. Хватцев
ауызша тілдің бұзылысы негізінде бөлген дисграфияға ұқсас.
Бұл М.Е. Хватцев терминалогиясы бойынша « ... тіл ... ... ... ... жазады. Оның негізіндегі жазуындағының дұрыс емес айтылуы
дұрыс емес айтуға жүгіну жатыр. Сөйлеу ... бала ... ... ... ... ... ... көрсетеді. Артикулярлық –
акустикалық дисграфия әріптерді тастап кету ... ... ... ... ринолалиясы бар балаларда байқалады. Жазу кезінде
әріптердің алмастырылуы, жазбаша ... ... ... ... де ... Бұл ... ... айту кезінде дұрыс артикуляцияға жеткілікті
түсінігі жоқ деп болжауға болады ... ... ... анық қалыптаспаған. Бірақ дыбыстардың алмастырылуы мен қалып
қалуы ... ... ... ... Бұл кейбір жағдайларда сақталған
функциялардың есебінен компенсацияның жүруімен түсіндіріледі.
Дыбысты танып білудің ... ... ... терминология бойынша бұл аккустикалық дисграфия.
Фонетикалық жағынан ... ... ... ... ... Бұл ... ... тілде дыбыстар дұрыс айтылады. Көбінесе
келесідей дыбыстарды ... ... ... ... ... және дауыссыз, африкаттар (ч-ть, ч-щ6 ц-т, ц-с). Дисграфияның бұл
түрі дауыстылардың жуан және ... ... ... ... ... дауыстылардың дұрыс емес жіңішке ... ... Жиі ... ... ... екпін түсіп
тұрғаның өзінде дыбыстың алмастырылуы болвп табылады. Фонемді ... ... ... ... дисграфия анық түрде сенсорлы алалия және
афазиядан көрінеді. Ауыр жағдайларда ... және ... ... ... ... (л-к, б-в, п-н).
Шатастырылатын әріптерге сәйкес дыбыстарды айту қалыпты ... ... ... дисграфияның миханизмі туралы бірдей пікір жоқ. Бұл ... ... ... ... Зерттеушілердің пікірі
бойынша (И.А. Зимняя, Е.Ф. Соботович, А.А. Чистович ) көп ... ... ... ... ... тұрады.
1. Қабылдау кезінде тілді есту ... ... ... ... бейнелердің анаметикалық ыдырауы).
2. Акустикалық бейне артикулярлық шешімге ... бұл ... ... ... ... проприцептивті талдаумен қамтамасыз
етеді.
3. Есту кинестетикалық бейнелер шешім қабылдау үшін ... ... ... ... ... ... фонеманы таңдау операциясы жүреді.
5. Есту және кинестетикалық бақылау негізінде ... ... ... одан ... түпкілікті шешім қабылданады. Жазу процесінде бұл
процестің қызыметі ... ... ... ... көру ... ... (С. Борель- Мезонни, О.А. Токараева) фонетикалық
жақын дыбыстарды белгілейтін әріптердің ... ... ... анық ... ... есту ... нақты
еместігі жатыр деп есептейді.Ауызша айтудан гөрі ... жазу ... ... ... ... Бұл бір жағынан ауызша тілдің
семантикалық мәнді бірліктерінің қабылдануының ... ... ... тілдегі есту дифференцациясының аз кемістігінің тіл
тәжірибесіндегі моторлы стереотип ... ... ... орны ... Жазу процесінде фонемаларды дұрыс таңдау және
ажырату үшін барлық дыбыстардың акустикалық ... ... ... Екінші
жағынан жазу процесінде дыбыстар дифференцияциасы , фонеманы таңдау ... есту ... ... әрекеті негізінде жүзеге асады. Ақыл-ойы
кеміс ... ... ... ... ... ... ... Е.М. Гопиченко). Әріптердің алмастырылуын ... ... ... ... ... ... артикулярлық
белгілеріне сүйенеді және бұл ... есту ... ... ... қарама-қарсы Р.Бекер мен А. Косовский ... ... ... ... ... қиындығы деп
есептейді. Оардың зерттеулерінің көрсетуінше дисграфиясы бар балалар жазу
кезінде кинестетикалық түсінулерді ... ... ... өз ... ... жат жазу ... ... қайталап отыру көмектеспейді айтып
отырып жазудың
(Л.К. Назорова әдісі). Болмауы қателер санына жер жетпейді. Ал дисграфиясы
жоқ ... қате ... жазу ... 8-9 есе ... ... ... әріптердің алмастырылуын фонематикалық жетілумен, фонема туралы
түсініктің қалыптасуымен, фонеманы ... ... ... (Р.Е. ... Л.Ф. ... ... жазу үшін ... ажырату
және таңдау процесінің барлық операцияларының қызметінің жеткілікті деңгейі
қажет. Қандайда бір ... ... ... ... талдау,
фонеманы таңдау операциясы, есту және кинестетикалық бақылау). ... ... ... қиындатады бұл ... ... ... ... ... ... еске
ала отырып дисграфияның бұл түрінің келесі түрлерін бөлуге болады.
Акустикалық, кинестетикалық, фонемалық.
3. ... ... және ... ... ... ... Оның
негізінде тілдік талдау мен топтаудың түрлі ... ... ... ... ... ... және дыбыстық талдау және топтау. ... мен ... ... ... ... ... ... құрылымының
бұзылуынан көрінеді. Тілдік талдаудың күрделі формасы фонемалық ... ... ... ... бұл ... кең тарағаны
сөздік дыбыстық әріптік құрылымының бұзылысы болады. Жиі ... ... ... ... ... , дауыстылардың қалып қалуы,
әріптердің орын ауыстырылуы, артық әріп қосып қою, буындардың қалып ... ... ... әріп ... Жазу ... ... меңгеру үшін балада
фонемалық талдау сырттай сөйлеуде ғана емес іштей сөйлеуде де қалыптасуы
керек. Дисграфияның бұл ... ... ... бөлудің бұзылысы
сөздерді біріктіріп жазып қоюдан көрінеді, қосымшаларды сөз ... ... ... ... және ... ... ... жазудың бұзылысы
Р.Е. Левина, Н.А. Никашина, Д.И.Орлова, Г.В.Чиркинаның жұмыстарында кеңінен
қарастырылған.
4. Аграмматикалық дисграфия
(Р.Е. Левина, И.К. Калповская, Р.И. Лалаева, С.В. ... ... Ол ... ... құрылымының жетілмеуімен
байланысты : морфологиялық, синтаксистік, жалпылап қорту. Дисграфияның бұл
түрі сөз, сөз тіркесі, ... және ... ... ... және ... ... алалия және ақыл - ой ... ... ... - ... жетілмегендіктің құрамды бөлігі
болып табылады. Сөйлемдердің арасында тілдік және ... ... ... қиындықтар кездеседі. Сөйлемдердің жүйелілігі уақиғаның
жүйелілігіне ... ... келе ... Жеке ... арасында
мағыналық және грамматикалық байланыс бұзылады. Сөйлемдер деңгейінде
жазудағы ... ... ... ... ... ... , ... жалғаулардың өзгертілуінен
есімдіктің септіктерінің ... ... ... ... ... ... бұзылады ал күнделікті ... ... ... ... ... қалуының сөйлемдегі сөйлемнің
реттілігінің бұзылуынан көрінеді.
5. Оптикалық дисграфия көру гнозисінің ... ... және ... жетілмеуәмен байланысты, жазудағы әріптердің
алмастырылуынан , бұзылысынан көрінеді. ... ... ... ұқсас , бірдей элементтерден тұратын, бірақ кеңістікте түрліше
орналасқан әріптер ... ... (в-д, т-ш, п-и) ... ... ... ... ... ажыратылатын (и-ш, п-
т, х-ж, л-м). Элементтердің өалып қалуы әсіресе ... ... ... , ... ... емес ... (х-сс) немесе артық
элементтердің қосылуы (ш-ии) әдеби дисграфияда бөлектенген әріптерді тану
және айтуда ... ... ... ... кезінде
бөлектенген немесе жекеленген әріптер ... ... ... ... жазу
кезінде бұзылыс, оптикалық сипаттағы әріптердің алмасуы байқалады.
Оптикалық дисграфияға ... ... ... ал ... ... ,
сонымен қатар миында органикалық бұзылысы бар адаадарда байқалады.
Соныменг қатар дисграфия ... ... ... ... ... ... ... , белгілі психикалық мінез
ерешелігін туғызуы мүмкін.
Оқу мен ... ... жою ... ... ... ... бағыттыры:
1. Фонематикалық түйсігін жетілдіру. Қарама - қарсы дыбыстарды және
буындарды ажырату жұмысын тек ... ... қана ... ... ақ оны жазу ... ... ... түйсігін қалыптастыруды , сондай- ақ міндетті түрде тілдің
қимылдау анализаторының ... ... ... ... ... ... ... айтқызу жұмыстары бір мезгілде
жүзеге асырылады.
2. Дыбыстарды айтқызу ... ... ... ... , ... , ... ... сияқты
дыбыстардың айтылуындағы барлық кемістіктерді жою қажет. Кейде ... ... ... ... ... ... ... тіл қимылының анализаторын іске қосу үшін ... тілі ... ... ету керек. Онда басқа, фонематикалық есіту қабілеті
бұзылған кезде, тіпті сақталған дыбыстардың өздерінің ... ... ... есте сақтау қажет.
3. Дыбыстарды талдауға және жинақтауға дағдылауын жетілдіру.
Фонематикалық ... ... ... ... ... дағдылауын
жетілдіру жұмысына өтеді. Соңы жүмыс әр уақытта балалардың дыбыстарды дұрыс
айту құралдарымен жүргізіледі. Бұл ... ... ... ... ... ... сөзді, сөзден буынды, буынан дыбыстарды бөлу.
Бұндай ... ұзын ... ... ... ... ... ең ... буындарды, нүктелер дыбыстарды көрсететін тұтас сөйлемнің нобайын
құрастырумен қоса ... ... ... ... ... ... Бір бағанаға бір буынды сөздерді, екінші бағанаға екі буынды
сөздерді жазып ... ... ... ... ... ... берілген дыбысқа сөздер ойлап табу және оларды ... әр ... ... дыбыстары бар басқа сөздерді іріктеп алу.
4. Сөздік қорын ... және ... іс ... пайдалана білуге
жетілдіру. Әдетте бұл ... ... жаңа ... әр ... жасалу
жолдарымен таныстырады. Әр түрлі жасалу жолдарымен таныстырады. Әр ... ... ... ... ... жаңа сөздер жасайды,
мысалы: кел - ін, кел - сап, кел - те; бір ... ... ... ... ... жасайды, мысалы: қатық-тас, қалтық-тас, пысық-тас және
т.б. Сөздік құрау жұмысының басқа бір түрі біріккен сөздерді іріктеу болып
табылады. ... ... ... ... қозықұйрық, тасбақа, еңбеккүн,
Боранбай, Әсемгүл.
Бұндай ... ... жазу ... ... ... ой - ... ... барлық оқу жұмысында балалардың сөздік қоры молаяды,
дәлелденеді, бекітіліп тұрақталады. Басты мәселе дыбыстарын талдау бойынша
әрбір ... ... ... жаттығуын жазумен байланыстыру. Сөздік қорының
белсенділігін арттыру үшін үлкен жұмыс жүргізеді.
5. Грамматикалық дағдыларын жетілдіру.
Бұл ... ең ... ... ... ... және ... көп бейнелі суреттер бойынша сөйлемдер құрастыру, сөйлемдердің
көлемін кеңейту және қысқарту болып табылады.
6. Ауызша қалай болса, жазбашада ... ... ... байланысын
жетілдіру. Жазуы мен оқуындағы кемістіктерді жою жұмысы барлық оқу жылы
бойынша жүргізіледі. Олардың қажетті шарттарының ... ... ... мен ... ... болып саналады.
Оқуы мен жазуындағы кемістіктерді түзету тоқтаусыз ... ... ... ... ол ... ... ... алады, оның үстіне
қажытады. Соның нәтижесінде ... ... ... ... кетуі де мүмкін.
Сондықтан оларды жойғаннан гөрі алдын ала сақтандыру жеңілірек және ... Жазу ... ... ... бірі ... табылатын сөздің
дыбыстық талдау құрылымы. Сөзді дұрыс жазу үшін оның дыбыстық құрылымын
анықтау керек, ... ... ... және орнын анықтау керек,
әрбір дыбыстың кезектілігін және ... ... ... Дыбыстың
сипатымен оның сөздегі кезектілігін ... ... ... ... ... ... және іштен. Жазу дағдысы меңгерудің алғашқы
кезеңінде айту- сөйлеу ролі өте күшті. Ол дыбыстың ... ... ... ... айыруға дыбыстардың сөзде кезектілігін анықтауға
көмектеседі.
2. Келесі тәсіл –көру арқылы ... ... ... ... ... ... басқалардан әсіресе ұқсас ... ... ... ұқсас әріптерді айыру үшін көру
анализі мен синтезі, кеңістік еместеулері ... ... ... ... үшін әріпті талдау және салыстыру оңай тапсырма
емес.
3. Содан ... жазу ... ... ... ... ... әріптің үлгісін қолдың қимылы арқылы жанғырту. Қолдың қимылы ... ... ... ... ... Әріпті сөзді жазуда
кенестетикалық бақылау көру ... , ... ... жазу процесі белгілі бір сөздік және сөздік емес
қызметтің жеткілікті деңгейде қалыптасуымен ... ... ... ... ... ... айтылуы,тілді талдау және ... ... ... ... жағының қалыптасуы, көру анализі және
синтезі, кеңістік ... ... ... қалыптаспауы жазуды ... ... ... ...... – қалыптағы жазу процесін жетілдіретін ... ... ... ... ... терминімен
жазудың бұзылғаны көрінеді. Төменгі сынып оқушыларына қолданғанда оның
бұзылыстары ... ... ... ... ... ... негізгі симптомы-спецификалық қателер болып
есептеледі. Көптеген шетел зерттеушілерінің ... жазу және ... ... ... ... ... спецификалық қатесі,яғни граматикалық ережені
қолдануға байланысты емес қателер, ... ... ... ... және келесі оқу жылында да, ... ... бұл ... ... күрделенеді.
1.3. Жазбаша сөйлеу тілінің бұзылу жағдайында кездесетін қате түрлерінің
жалпы сипаттамасы
Левина Р.Е., Садовникова И.Н., Спирова Л.Ф., ... Г.Р., ... т.б. ... ... ... жазудың бұзылуының себептері,
сипаттамасы, қателердің түрлері, түзету жолдары кеңінен қарастырлады.
Жазуда кездесетін ... ... ... ... дыбыстық құрамындағы қателер;
- сөздің лексико-грамматикалық жағындағы қателер;
- графикалық қателер;
- орфографиялық қателер.
Дыбыстық ... ... ... қате түрі ... ... Бұл қателер дыбысты дұрыс айыра алмауынан болады.
Оған (п-б, т-д, к-г, ф-в, ш-ж, с-з) ... ... ... ... жиі
ысқырық, ызың (с-ц, ж-з, щ-ц-ч-ц, т.б.) дыбыстарды алмастырулар жатады.
Сонымен қатар «м» мен «н» ... ... ... да ... қате ... ... алмастыру
- сөзді тастап кету
- сөз қосу
- сөздердің орнын ауыстыру жатады.
Бұл қателер 6-7 сынып оқушыларының грамматикалық ... ... ... дұрыс қолдана алмауына қателер 6-7 сынып
оқушыларының грамматикалық құрылымдарды ... ... ... ... ... ... алмастыру, қосу, тастап кету, қайталану қателерін жазуды
жоспарлаудың бұзылуы ... ... ... ... ... ... да кездеседі.
Ақыл ой кем балалардың зейінің ... есте ... т.б. ... екі есе ... ... ... Кей ... сөздің жазылуында оқушылар ұзақ сенімсіз болып, келесі жазатын сөзін
ұмытып, тек алғашқы сөздерін жазады.
Орфографиялық қателер. Ақыл ойы кем ... да ... ... ... Ақыл ойы кем ... ... тәсілі әріптің алмасуымен
күрделенеді. Сонымен, сөздің құрылуы дыбыс айтудың бұзылу кезінде ... ... ... ... бұнда қате түрі жиі кездеседі.
Графикалық қателер түрі:
- оптикалық ұқсастығы бар дыбыстарды алмастыру
- кинестетикалық ұқсастығы бар дыбыстарды алмастыру.
Оптикалық ұқсас әріптерге: а-о, б-д, и-у, н-м, л-м, ч-в, н-ю, ... ... ... элементтерін жазып, ары қарай қолдың ұқсас
саусақтарын ойлауы мен икемдей алмай, бала келесі элементтер ... ... ... элемент жазып кетуі мүмкін. Жазу кезіндегі ... ... көру ... және ... ... ... Ал ... дұрыс құрылмауынан бағыттауыш тірек болмай, әріп
алмастыру пайда болады. Осында ақыл ойы кем ... жазу ... ... ... ... негізгі операцияларының дамымауы негізіне (логопедия
кафедрасында А.И.Герцен атындағы ЛГПИ да) ... ... ... ... ... ... артикуляция-акустикалық, фонемді тануының
бұзылу негізіндегі (фонеманың машықтандырылуы), тілдің талдау мен ... ... ... және ... ... ... ... М.Е.Хватцевтің ауызша
сөйлеудің бұзылуынан пайда болған дисграфиясына ұқсас. Оқушы ... ... Оның ... ... ... туындаған жазуда дұрыс емес
қайталаудың сүйенуінен пайда ... ... ... ... ... ... қатесін жазуда жібереді. Аритикулрды-акустикаық дисграфия
ауызша сөйлеуде дыбыстардың түсіп қалуы мен ... ... ... ... ... да кездеседі. Кейде ауызша сөйлеуде
дыбыстарды алмастыру жойылса да, жазуда әріпті ... ... ... ... бұзылуы. Термин бойынша ол акустикалық дисграфия деп
аталады.Фонетикалық дыбыстарға ... ... ... ... та ауызша сөйлеуде дыбыстар дұрыс айтылады. Көбіне мынандай дыбыстар
алмастырылады: ысқырық және ызың, ұяң-қатаң, ... ... ... (ч-т, ч-щ, ц-т, ц-с). Көбіне дауыстыларды алмастыру қателері жиі
кездеседі. Мысалы: о-у, е-и ... ... ... ... дисграфия
көбіне сенсорлы алалияда, афазияда кездеседі. Ең ауыр түрінде артикулярлы-
акустикасы алыс дыбыстар да алмастырылады (л-к, б-в, п-н). Дисграфияның ... ... ... ... ... фонемді тану процессінің қиыншылығымен сипатталады.
И.А.Зимняя, Е.Ф.Собатович, Л.А.Чистович зерттеулері ... ... көп ... ... әр ... ... құрайды:
- қабылдауда сөздің есту анализі іске асырылады
- акустикалық бейне ... ... ... ... келу үшін есту мен ... бейнелер уақытша ұсталады
- дыбыс фонемамен сәйкестендіріледі, фонеманы таңдау операциясы жүреді
- есту және кинестетикалық қадағалаумен бейнемен бірігуі іске асырылып,
аяққы ... ... Жазу ... бұл ... ... ... ... көру әріп бейнелерімен сәйкестендіріледі.
С.Борель-Мезонни, О.А.Токарева әріпті ... ... ... гашарлығы мен дыбыстың естумашықтануының дамымауы жатыр деген
көзқарас айтады.
Ал Е.Ф.Соботович, Е.М.Гопиченко әріптердің алмастыруын ... ... ... ... ... ... есту ... байланыстырады. Бұған қарама-қарсы зерттеулер Р.Беккер мен
А.Коссовский әріпті ... ... ... ... ... дейді. Олардың зерттеулері бойынша балалар жазу
барысында ... ... ... ... ... ... (Р.Е.Левман, Л.Ф.Спирова) жазуда әріпті алмастыру
– (фонематикалық дамымауымен) фонеманы елестете алмауынан, ... ... деп ... ... ... ... мен ажырату ... ... ... ... ... қажет (есту, кинестетикалық талдау,
фонемді ... ... есту мен ... бақылау). Осы
себептермен дисграфия түрінің келесі түрлерін бөлуге болады: ... ... ... мен ... ... дисграфия.
Оның негізінде бұзылулар жатыр: сөйлемдерді сөздерге бөлу, буындық және
фонематикалық талдаулар мен жинақтау, фонематикалық талдау тілдік талдаудың
күрделі ... Оған ... ... жатады: дауыссыздар қатар келген жағдайда
тастау, дауыстыларды тастау, әріптерді алмастыру, әріп қосу, ... ... ... ... ... дұрыс меңгеруде оқушы фонематикалық
талдауды ішкі жоспарында ... ... ... ... ... сөздердің бірге жазылуы кездеседі, жалғауларды бөлек жазуы да
кездеседі. Фонематикалық ... ... ... ... ... бұзылуы
туралы Р.Е.Левина, Н.А.Никашина, Д.И.Орлова, Г.В.Чиркиннің еңбектерінде
көрсетілген.
Аграмматикалық дисграфия.
Р.Е.Левина, И.К.Колпаковский, Р.И.Лалаева, ... ... Ол ... грамматикалық дамымауымен байланысты: морфологиялық,
синтаксистік жалпылау. ... ... түрі сөз, ... ... ... ... соынмен қатар лексико-грамматикалық дамымауының ... ... ... Олар көбіне дизартрия, алалия, ақыл ойы ... ... ... жазу ... ... ... ... және тілдік байланысынан қиыншылықтары туады. Жағдайды бейнелеуде
сөйлемдердің реттілігі ... ... ... ... және ... ... ... бұзылады.
Оптикалық дисграфия.
Көру гнозисінің, талдау мен жинақтау, кеңістікте бағдарлаудың дамымауы
жазуда әріптің алмасуы мен шатастыруымен байланысты. Көбінесе ... қол ... ... ... бір ... ... ... әр түрлі орналасатын (в-д, т-ш); ... ... ... ... (и-ш, п-т, х-ж, л-м): ... ... жазылу
(с-« », э- « »), бірдей элементті құрайтын, ... ... ... тастап кету (ау- « »), артық (ш- « ») және элементтерді дұрыс
орналастырмауы ... т- « ... ... ... ... мен тудырудың бұзылуы кездеседі.
Вербальды дисграфияда әріптер дұрыс туындап, бірақ жазылуында сөзді ... ... ... ... ... алмастыру кездеседі. Дисграфия
жазу процессіндегі тұрақты қателердің ... ... Онда ... ... мен ... ... дыбыстық құрылымының бұзылуы,
сөйлемде бөлек жазылатын сөздердің бірігіп жазылуы, ... ... ... ... ... жазбаша сөйлеу тілі бұзылуының
ерекшеліктері
Ақыл-ойы төмен балалардың сөйлеу тілін ... ... ... - ғалымдар айналысқанына қарамастан, зерттеушілердің ... ... ... ... ... ... ... жазбаша тілі жиі маңызды ... орай ... ... ... жазу ... ... берген анықтамасын негізге ала отырып)
Әріп және буын деңгейіңдегі қателер.
1. Көмекші мектепте ... ... ... қателердің
арасына әріп және буындарың түсіп ... ... Ол ... ... ... ... ... дәлелдейді. Мысалы:- шана,
- қаймақ. Екі ... одан да көп ... ... ... (дауысты
да,дауыссыз да) дыбыстық анализдің терең бұзылуы салдарынан ,сөз құрамының
бұрмалауына әкелді: ағаш - ... ... ... ... дауыстылар жиі дауыссыздарды қосатын буындардың
көршіленуі. ... ... ... (да)р және ... ... ... ... жазу темпіне ... ... ... ... кездестіргенде мағынасынан шатасады.
Алмастыру. Әріптердің алмасуы оқушының сөз құрамында жеке әріптерді бөліп
алуын көрсетеді, бірақ оны белгілеу үшін сәйкес емес ... ... ... мынадай орын алуы мүмкін.
- әріп үлгісін көру және олардың ... ... ... ... ... ... ... кезінде;
- аккустика- артикуляциялық ұқсастығы бар әріптерді ажырату ... ... ... бар ... ... ... ... басқамен алмасу сирек кездеседі. Сол бір дыбыстың жазуда не
дұрыс, не қате ... ... ... ... ... ... 3 ... типі бойынша қарастырайық: аккустикалық, артикуляциялық,
кинетикалық. Жалпы қабылданған ... ... ... ... ... ... ... бөліп көрсетеді.
Аккустикалық және артикуляциялық ... ... ... емес, олар
бірін - бірі толықтырып тұрады. Жұп ұяң және ... ... ... ... артикуляциялық ұқсастығынан шығады.
Дыбыстардың акустикалық-артикуляциялық ұқсастығының шатасуы. Жұп
қатаң және ұяң дауыссыздар ... ... яғни бұл ... жазылуы
мен айтылуындағы сөйлеу жағдайлары:
д-т (тала, дарак); б-п ( пала, барақ); в-ф (фагон, вонтан); ж-ш ... ... ... е-ю(юлка,ае). Тіларты: г-к-х (колгоз, хала,
кабар). Сонорлы: р-л (лучка, рашын). Ызың және ... с-ш ... ... ... Аффрикаттар: ч-щ (щемодан, четка); ч-ц (чирик, цемодан)
ц-с (цагат, сикуль).Кинетикалық ұқсастығы ... ... ... о-а
(қосық, арыдық); и-у ( уне, баиырсақ).
Қолмен жазылған ширифті әріптер бұл ... ... ... жүйесіндегі, белгілі бір элементтерінің әртүрлі комбинациялары.
Олардың арасынан оптикалық ұқсастықты бөлуге ... ... ... ... күшейеді. Жазу кезінде қимыл – қозғалыс актісіне бақылау көріп
қабылдау мен және ... ... ... ... ... ... негізінде әріп кескінінің дұрыстығын ... ... ... ... ... қате жібермеуге дейін түзетуіне
мүмкіндік береді ... ... ... ... ... кенестикалық және динамикалық жағынан қалыптаспауы ... ... ... ... кезде ұқсас қимылдар талап
ететін әріптің бірнеше элементінің кескіннің шатасуы байқалады. ... ... жазу ... тән. ... шатасулардың кең таралуы
1-сынып олигофрен балаларды оқытудыңсынып ... ... ... ... бастап жазуға талап ететін ... ... ... ұқсастық бойынша әріптерді шатастыру өзімен бірге
жазудың сапасының төмендеуіне ... ... ... ... және ... ... ... онша бекітілмеген.(фонема және
артикуляциялық арасында, бір жағынан графема және ... ... ... ... ... шатасуы жазудан қолмен сондай-
ақ, бастырылған мәтіндегі оқуға ауысады. Мысалы: жуық қыс. Кіші сыныптарда
келксі жылдары белгілі ... – бір ... ... ... ... ... ... бірақ екінші рет сызық жол түрінде болады. ... т.б. Бұл ... ... ... жазу жаттығуларындағы
графомоторлы дағдыларының механикалық түрде бекітілуінің ... ... үшін ... үлгісі келесідегідей түрде беріледі: Вв; Лл; Сс; Дд
және т.б. Бұл принцип ... ... ... ... ... ... ... жүргізеді. Қосарланып жазылуы ақыл-ойы кем оқушының
қимыл қозғалыстық ... ... және ... кем ... қимыл
қозғалыстық есінде бекітіледі және олардың жазуында келесі жылдарыда
сақталады.
Орын ауыстыру әріп және ... орын ... ... ... ... ... ... Осының негізінде
буындық құрылым шатастрылусыз сақталады. Мысалы: чулан «чунал», ковром ... ... ... ... шатастыратын көптеген орын алмастырулар
сөзде әр түрлі типте кездеседі. Кері ... ... екі ... ... ... керімен алмасады. Мысалы: сақа-«асқа», дина - ... ... бар ... орын ... жиі ... Мысалы: серт-«
стер».
Қою. Дауысты әріптерді қою әдетте ... ... ... ... ... сөзді баяу айту ... ... ... ... ... Бұл қоюдағы бір ерекшелік : сөз құрамына кіретін
дауыстылар болып ... ... ... ... . ... ... ... болады. Мысалы: «қоныттық».
Егер жазуда бір уақытта қате және ... әсер ... онда ... ... кезектілігін қою көрсетіледі. Бірінші ... ... ... ... ... шектеу керек . Екіншіден
мысалы: «қиынкүндер болды», «жарықай» ,«айналатыныш» т.б. ... ... ... ... орын ... ... күн – ... біздің шар - « бізшар»
3. Дыбыстың талдаудың терең бұзылуы сөздердің ауысып қолдануында
байқалады. Мысалы: ... - ... бабу , ... - была ... Жақын сөздерге бір уақытта қосылуы немесе бір сөздің бұзылуы
қосылатын сөз ... ... ... У деда ... у ... ... морфологиялық талдау және жинақтау қиын
болады. ... ... ... ... ... ... рукав
–«рукавы».
Үлкен қиындықты ақыл ой кем ... зат ... сын ... ... ... цветок растущий в поле «поляной цветок».
Жазу жұмысынан ... ... ... ... ... жалпылама
мағынасын түсінбегендігін және қосымша мен жұрнақты қате қолданғандығын
көрсетеді. Мысалы: «пожарник ... ... ... (сөз ... кем ... ... жұмыстарында(диктант жатығу
мазмұндама) сөйлемнің шекарасы көрсетілмейді. Бұл баланың зейіні алғашында
жазудың көптеген тапсырмаларына тұрақтала ... ... ... фонематикалық т.б. Фразаларды ... ... ... оны ... ... ... ережесімен
сәйкестендіру өте маңызды орын алады. Сөз байланыстыратын ... ... ... ... сөздің абайсызда байланысуына алып келеді. (тіпті
диктантта да). ... ... ... ... ... ... басқару
сөз құра алатын ( фонема, морфема қоры), элемент фоны ... ... ... ... ... ... көмекші сөздерді қолдануда
қиындықтарды сезінеді: тастап кетеді немесе ауыстырады. Осының ... - ойы кем ... жазу ... қателер туралы мәселелерді
зерттеу бойынша әдебиеттерді шолуда дисграфияның сөйлеу тілінің жүйелік
бұзылуының бірі ... ... ... ... ... ... жағын
қамтиды.
Қазіргі уақытта жазу бұзылысының ішіндегі зерттеліп жатқан
категория дисорфография. Осы ... ... ... ... ... ... да ... арнайы қатеге жатқызбағандықтан немқұрайлы көзқараста
болды.Соңғы он ... жазу ... ... жаңа бағыт
анықталғандығы туралы бірнеше баспасөздерде жарияланады: сөйлеу ... және ... ... жоқ ... ... ... ... қателерді талдап салыстырады. (Комарова, В.В. Милостиевенко,
Л.Г. Сумченко, ... ... Осы ... ... ... ... қателердің ішінде ... ... ... арасындағы тығыз байланыс бар екендігін дәлелдеп
көрсетті. ... ... ... ... ... балаларда
дисграфиялық қателер түзелсе, оның орнын орфографиялық қателер басады. Кей
жағдайда алғашқы екі ... ... ... ... қате ... сыныпта орфографиялық қателер бірден жоғарылады және ... ... ... Жазу ... осы ... тұрақты жағдайда және мектеп
бітіргенше сақталып қалуы мүмкін. Сонымен қорыта ... ... ... ... бір тұрақты категория орфографиялық дағдыларды игере
алмайтын, ... ... ... дұрыс сәйкестендірмейтін
бұзылыстарды дисорфография деп атауға болады.
В.В. ... Л.Г. ... және Г.М. ... ... мысалы дисорфография бар балалар түбірлес сөздерді табуда
қиналады. ... ... ... ... дисграфияға
морфологиялық талдаудың дұрыс қалыптаспауы дисорфографияға соқтырады.
Сондықтан мұны ... ... деп ... ... ... жазу қарағанда орфографиялық
қателер көп кездеседі. Жазу актісі кешенді болғанда ... қате ... ... ... ... ережелерді игеруде тұрақты
болып көрінеді, бірақ бұны тереңрек зерттеу керек. ... ... ... ... жазбаша тіл бұзылысын анықтап өз тәжірибелер бойынша
топтастырған, пайда болу себебтерін жан ... ... ... ... –ақ шетелдік зерттеушілер жалпы мектеп
оқушыларымен салыстыра отырып, ... кем ... ... ... ... ... М.Ф., Дульнев Г.М., Лубовский В.И.Петрова
В.Г. Феофанов М.П.). Ақыл-ойы кем ... ... тән ... ... таным
әрекеттерінің дамуы болып табылады. Сөйлеу тілінің дамумаушылықта терең
бұзады. ... бар ... ... ... ... ... әрекетін дамуын кеңейтуге мүмкіндік береді және олардың
ойлауының және жеке тұлғасының табысты ... ... ... кем ... ... бұзылуы сөйлеу тілінің дыбыстық құрамын
меңгеруге ... ... ... ... ... ... оқитын оқушылардың жазуын тексерген кезде дыбысты айтуға қарағанда
жазуындағы қате кең тараған. Мектепте жазуда қате ... ... ... да, тіпті жоғары сыныптарда да оқушылардың 30% ... ... ... ... ... ... ... қате дыбысты
айтудың жетіспеушілігі негізінде болады, сондай-ақ ... ... ... ... тілі ... ... де мүмкін.
Жазу жұмыстарын талдау да ... ... ... р және ... ... мен ... әкеледі Айтылған дыбыстарды жазуда
алмастыру мен шатастыру төменгі сондай –ақ жоғарғы сыныптарда да ... ... ... ... мен ... ... сыныптарда
өзгереді. Төменгі сынып оқушыларында бір әріпті бірнеше уақытта ... ... щ ... ш, ц ... ... ... саны төменгі және жоғарғы сыныптарда әртүрлі. Бір оқушыда 1- 2
әріпте алмастыру кездессе, ал басқаларында алмастыратын дыбыстардың саны ... ... ... Жазу ... бар ... ... және ... сынып
оқушылары болсын кең тарағаны 1-2 дыбыстың алмасуы ... ... ... ... алмастыру жазуда анық байқала бастады. ... ... ... алмастыру басқа да қателермен бірге
жүреді. Кейбір балаларда бір жұмыстың өзінде 30-40қате кездесуі мүмкін. 2-3
сыныптарда ... ... ... кету, әртүрлі басқа дыбыстарды қоюға
байланысты кездеседі. Орфографиялық ... ... ... ... ... жазу ... өзіндік бақылаудың ... ... ... ... байланысты деп түсіндіреді. Көптеген
ережелерде игеру ... ... ... ... ... анық
талдауға байланысты. Мысалы, дауыссыз дыбыстардың сөздің ортасында, ... ... жазу үшін ... ұяң ... ... ... білу
керек. Осының негізінде сөзді дыбыстық талдаудағы терең кемістік оқушыларды
орфографиялық қатесі ... ... ... ... бір ...
оқушылардың сауатты жазу дағдысын қалыптастыру. Жазуға үйрету – ... ұзақ ... ... ... ... ... есту ... жазу
болды (диктант). Көшіріп жазуға онша көп көңіл бөлінбеді, яғни оны ақыл –ой
кем балаларға лайықты деп ... ... ... ... бір ... жазу ... ... оқыту процестерінде кең қолданылады. Мақсаты
... ... ... ойы ... ... жазу ... даму
ерекшеліктерін анықтау, көшіріп жазу ... ... ... ... жазу ... ... Ақыл –ойы кем оқушылардың
жазу дағдыларының қалыптасуы тек олардың танымдық әрекет және ... ... ... ғана шектелмейді, сонымен бірге оқыту жүйесінің жақсы
өңделуіне де байланысты. Көмекші мектептің төменгі ... ... ... ... ... көп ... зерттеулер есту бойынша
фонетикалық дұрыс жазудың ақыл- ойы кем балаларында қалыптасуында қиындық
туғызатын ... ... ... (Р.Е. ... В.В. ... Каше, Д.И. Орлова, М.А. Савченко). Ақыл-ойы кем ... ... ... ... жазуда баяу темпте әріп, буын бойынша жазуды,
көшіріп ... ... ... жиі ... ... ... ... пен емес буынмен, сөзбен жетілу қажет Көшіріп жазу жазу
темпінің тездетілуімен байланысты ... ... ... бір ... ... ... ... ал бояу қалыптасады, ... ... ... сай болмайды. Оқушылар қайталанған және таныс
сөздерді жиі дұрыс көшіріп жазады.
К.К.Карлеп эстон ... ... ... ... 1-6 ... жазу ... ... қателердің түрлерін қарастырып,
оқуында кездесетін қателер жазу жұмыстарында көрініс ... ... ... өз ... ... ... ... сынып
оқушыларының жазу жұмыстарында орфографиялық қателер көп ... ... ... ... кезеңінде фонетикалық принцип маңызды
орын алады. Дұрыс жазу негізінде фонетикалық ... ... ... ... ... табылады: жазатын адамнан тек естіп және жазылатын
дыбыстарды ажырату ... ... ... ... ... ... Мұны өз кезегінде К.Д.Ушинский, Н.Ф.Бунаков, В.П. Вахтеров, В.А.
Флеров көрсеткен.
Қазіргі кезде дыбыстық жазу толық анықталған. Л.С. ... ... А.Р. ... Л.В. ... М.Ф. ... зерттеулерінде жазуды
сөйлеу тіл әрекеті ретінде қарастырған.Сол кезде ... ... ... кеш ... ... –ақ жазу тек ауызша сөйлеу тілінің
жеткілікті ... ғана ... ... Р.М. Боскис, Р.Е. Левина, А.Р.
Лурия, Л.В. Занков, және т.б ... жазу ... ... ... ... ... ... сонымен бірге өзіне психофизиолгиялық
компоненттерді, оның ішінде акустикалық, ... көру және ... ... ... Тек осы күрделі комплекстің барлық
компоненттері өзара ... ... ғана ... ... дұрыс жзуды
меңгеруге болады. (В.Занков, Б.Д.Эльконин, Б.Г. ... Л.К. ... ... ... ... бар ... сауатты жазуды игеру
қалыпты балаларға қарағанда көп ... ... ... жазу ... ... ... жалпы мектепке
қарағанда қалып қоюшылықты көптеген ... және ... ... (П.И. ... М.Ф. ... Р.Е. ... Д.И. ... –ойы кем оқушыларға жазудың бұзылуының бірден ... ... ... ... ... ... дамуынан деп
есептеген, соның салдарынан сөйлеу тілі дамуында қалып ... ... ... бұл ... ... құрамының қалыптасуының кешігуінен
байқалады. Жазудың бұзылуына әсер ететін ... ... ... ... ... Р.Е. ... Г.А. Каше, Д.И
Орлова, Р.Я Журавлева. Көмекші мектепте оқитындар да ... ... ... ... ... жиі кездеседі. Бұдан басқа ақыл
–ойы кем ... көру ... және ... зақымданған, сондай –
ақ қимыл- қозғалыстың бұзылуы мұның бәрі қолдың ұсақ ... ... ... ... ... ... ... Мұның
бәрі өз кезегінде оқушыларды жазу дағдысын игеру мүмкіншілігін шектейді.
Фонематикалық қабылдау жеткілікті қалыптаспаған ... ... ... а) ... және ... ... ... дауыссыздадың алмасуы;
б) әріптердің түсіп қалуы, ... ... ... ... ... в) ... ... қосу, дауыстылардың дауыссыс дыбыстарымен
қосылуында болады; г) сөзді дұрыс бөліп ... ... ... ... ... ... ... оқытудың алғашқы кезінде тіпті
жазуды игермейді. Оларға тән қателер мектепті бітіргенге ... ... ... ... дыбыстық талдауында қиындықтарға кездесетінін
көрсетті. Бұдан басқа оларда айтылған сөздің мағынасын түсіну және ... ... ... ... ... сөздің фонематикалық құрамын
анықтауда қиындықа кездеседі. Соның салдарынан оқушы қалай естісе солай
жазады. Олар ... ... ... айту кемістігі салдарынан бақылай
алмайды. Оларда дыбыстарды алмастыру жиі кездеседі. ... ... ... ... жазу ... игеруде қиындықтар болады.
Мұндай балаларда өздеріне тән ... ... ... ... ... ... жұмысқа дайындалуда көп уақыт кетеді.
Сондықтан олар ... ... ... ... ... қабілетсіз болып
келеді. Олардың жмыстарында қатенің күрделі комплекісі кездеседі алмастыру,
тастап ... ... ... ... ... ... буын әріп ... сөзді, сөйлемді толық жазбайды.
Оқушыларда бағытталған әрекеттің бұзылуы зейіннің тұрақсыздығынан ... ... ... ... анықтау өте күрделі, себебі олар
әртүрлі. Бір оқушының әртүрлі жағдайда ажзған жұмыстары бір ... ... қате саны ... ... ... себебі әртүрлі.
Ақыл ойы кем оқушылар танымдық әрекеттерінің бұзылысынан жалпы және
сөйлеу ... ... ... байқалады. Оларда психофизикалық
қалыптасуының кешігуі байқалады. Соның негізінде бір бала ... ... ... ... ал ... бала ... ... қиындыққа кездеседі. Соның салдарынан ақыл ойы кем балаларда
моториканың ... ... ... оқу ... зейіннің
тұрақсыздығынан көптеген қиындықтарға кездеседі. Арнайы оқыту, дыбыстық
әріптік талдаумен синтездеудің терең бағытталған жұмыстың ... ... ... ... ... меңгеруге қабілеті екенін
көрсетті.
Мұндай ұйымдастырылған жұмыста тек барлық ақыл-ойы кем оқушыларға
тән ... ... ... мен синтездеудің жетіспеушілігін ғана ескеріп
қана ... ... ... ... ... болуының себептерін терең және
диференциялды білу қажет.
Қазіргі уақытта ... ауыз екі ... ... ... ... оқуындағы және жазуындағы кемістіктердің арасындағы тығыз байланыс бар
екені көпшілікке мәлім. Сондықтан кемістіктерді жою үшін ... ... ... ... ... Л.Ф. ... Р.И. ... балалардың жазу потологиясын
түзету мәселесіне арналған жұмыстарында ауыз екі ... ... және ... жазуындағы кемістіктерін жұмылдырып жою керек екендігіне ... ... ... ... әдетте логопед мектептегі логопедиялық ... ... бос ... ... аптасына 3-4 рет жүргізеді.
Ақыл-ойы кем балалар қалыпты дамыған баламен салыстырғанда жазу
дағдыларын меңгеру ... тағы да ... ... өткен. Отандық
дефектологтардың жүргізген соңғы зерттеулері (М.Ф. Гнездилов, Р.В. ... ... Д.И. ... В.В. Воронкова және т.б). ... ... жазу ... кеш және ... ... ... келе жатқан ақыл – ойы кем балалар есту бойынша
сөзді жазу ... ... ... Бұл ... ... әсер етеді. Оқушыларда әртүрлі қателер кездеседі. Ақыл-ойы кем
балаларға фонематикалық талдаудың жетіспеушілігі сөзді ... ... ... ... және ... ... ... толық тура тануға
кедергі келтіреді. Балалар ... ... ... ... дыбыстарды
бөлмейді. Барінен жиі дауысты ... ... ... ... оларды тастап кетеді. «стол» деп жазудың
орнына ... деп ... есту ... ... ... ... дыбыстарды шатастырады. Сөзді жазу барысында ... ... ... ... деп жазудың орнына ... ... ... тағы бір қиындық дыбыстарды бөліпжәне
оларды танығаннан ... ... ... ... ... ... бірі ... қатарды дұрыс қоя алмайды. Бұл жазудағы әріптердің орын
ауыстыруына алып келеді, яғни ... ... ... ... «қасық» деп
жазудың орнына «қаысық» деп жазады. Оқушылардың жұмысында буындарды ... ... ... қателер кездестіруге болады. Олар буындарды
ауыстырады немесе тастап кетеді. Көмекші ... ... ... ... ... ... Ақыл – ойы кем ... қимыл-
қозғалыс сфераларының бұзылыстары бар. Себебі, ұсақ ... ... қол ... және саусақтардың тұрақсыздығы
кедергі болады. 1- сынып оқушыларының қолдары ғана қимылдамайды. Көңіл-күй
мен (әрекеттің ... ... ... әріп жазуда ерекше
қиындықтар пайда болады.Олар жазған әріп пен әріптердің элементтері ... жиі ... ... ... жолдан шығып кетеді, әріптердің
арасында қашықтық ... ... ... қай ... ... жазу
керектігін немесе оның элементтерін қандай бағытпен жүргізу кректігін ... ... ... ... ... ұзақ ... болды.Ақыл-ойы кем оқушыларға жазу
процесінің мәнін түсіну өте қиын. Балалар әріп пен ... ... Олар ... сөз ... ... ... білмейді. Бастауыш сынып
оқушыларының сабағында тақтадағы сөзді жазу ... ... ... ... әріптердің қатарын жазып шығады. Оқушының бұндай
әрекеті бұл ... ... ... жазу ... ... ... ... дұрыс фонетикалық жазуды меңгеруі туралы мәліметтерді
Р.Я.Журавлева зерттеулерінде кездестіреміз. (1949) Р.Я. ... ... ... ... 1- ... ... салыстыру бойынша,
олар сөзді дұрыс мағыналы ... ... ... кем ... ... дағдысын қандай деңгейде игеретінін зерттеді. (В.В. Воронкова)
Эксперимент 3-сыныптарға ... 3- ... ... ... ... саны 8құрайды, орындалған жұмысты 1-2 қатеден кездесті. Балалардың
жазуының ... ... ... ... ... да мүмкін.
Сипаты бойынша мұндай оқушылар жіберген қателер бір – бірінен
ерекшеленеді.
Ақыл ... кем ... ... ... ... көптеген
қиындықтар кездеседі. Ол үшін алфавитті әріптердің ұқсастығы ... ... ... ... ... ... топтасады, (п-
н)басқалары бір-бірінен тек бір ғана элементерден ерекшеленеді (Н-Ц-Ш-Щ)
қиыны ақыл-ойы кем ... бір ... тек бір ғана ... ... меңгеруде қиындық туады көп қателер д және б
әріптерін ... ... ... қате ... олардың есінде жақсы
бекітіліп қалады. Ақыл-ойы төмен оқушылар әріптің бір элементінің түсіп
немесе ауысып ... ... ... өзгертетінін бірден түсінбейді. Төменгі
сынып ... ... және ... бағдарлау бұзылады. Мұндай
балаларда әріпті салуда, ... ... ... сызық бойынша жазуда
қиындықа кездеседі. Психикалық ... де ... ... ... ... И.А. ... ... тілі дамымаған төменгі сынып
оқушыларында ... ... ... ... алуға
бағытталған еңбегінде, Қ.Қ. ... ... ... жазу жұмысында кездесетін қателері туралы мағлұматтар
ізбасарларының ... ... ала ... ... ... ... кездесетін қателердің сипаты.
2.1. Зерттеудің әдістемесі.
Біздің зерттеуіміздің мақсаты көмекші мектеп ... ... ... анықтау. Осыған байланысты зерттеудің басты
шарттарына ... ... ... ... сынып оқушылардың
жұмыстарында жіберген қателердің түрін ... ... ... ... түріне байланысты қателердің түрлері қалай өзгеретінін анықтау;
оқу кезеңіне байланысты қателер түрлерінің өзгеруін ... ... ... қателер түрлеріне сөйлеу қабілетінің ... ... ... ... ... қабілеті бұзылған оқушылар жазбаша жұмыстарды қатесіз
жазуды қаншалықты меңгергендерін, әр топтағы қателер өзара қандай қатынаста
екенін, ... ... ... ... ... ... қалпының
өзгеруін анықтау қажет.
Қойылған шарттарды орындау үшін біз үш кезеңнен тұратын ... ... ... ... ... ... ... қаласы №7 зияты бұзылғанжәне №3 Мамандандырылған
«Жанұя» кешенінің оқушыларына жүргізілді. Зерттеуге ... 51 ... ... - 17 оқушы
4 сынып - 17оқушы
5сынып - ... 102 ... ... ... ... жазу мен ... екі түрлі мәтін берілді. Мәтіннің сөздік құрылымы әртүрлі ... ... он жеті ... тұрады.
4-сынып мәтіні отыз сегіз сөзден тұрады.
5-сыныпқа берілген мәтін қырық жеті ... ... ... ... ... оқылмаған. Жазар алдында дұрыс жазу
ережелерін қайталап өтік. Мысалы: тақырыпты парақтың қай жеріне ... ... ... ... ... ... т.б. сұрақтарға оқушылар жауап
берді.
Аталған сыныптарға төмендегідей мәтіндер ұсынылды.
Көшіріп жазу
Үшінші сынып. ... күн ... Ақ ... жауады. Ағаштардың жапырақтары
сарғаяды. Күзде ... ... ... ... жылы ... ұшады.
Төртінші сынып. «МҰЗ АЙДЫНЫ»
Алматы маңында Медеу мұз айдыны бар. Ол табиғаты көркем Алатаудың
баурайында. Онда ... ... ... ... ... Зада ... ... мұз айдынына барды. Ауа таза. Олар сырғанақ тепті. Екеуі жақсы
демалды. Олар Медеу мұз айдынынан көңілді ... ... ... - ... ... ... Қобыздың алуан сырын Жаппас ерте
ұқты. Он бес ... ел ... ... ... атанды. Ол әсіресе, Ықылас
күйлерін жақсы орындайды. ... ... ... ... ... Абай
әндерін көп тыңдаған. Жаппас аға тек жүйрік орындаушы ғана емес, ол ... әрі ... ... ... ... ... ... барысында жинақталған жазу жұмыстарын талдау барысында
әр сынып (3-4-5) оқушыларының жазуында жазу ... ... ... ... ... ... ... жұмыстарында
кездесетін қате түрлерін топтастыруларын негізге ала ... ... ... ... қателерді төрт топқа бөлдік:
1.Сөздің дыбыстық құрамындағы қателер.
Айтылуы бойынша алмасуы;
Әріптің түсіп қалуы;
Әріпті қосу;
Буынның түсіп қалуы..
2. Лексико-грамматикалық ... ... ... ... кету
Сөздегі жалғаулардың түсіп қалуы
3. Графикалық қателер
Кинестикалық ұқсастығы бойынша қателер
Оптикалық ұқсастығы бойынша қателер
4. Емлелік және тыныс белгілеріндегі ... ... ... түрлері
Зерттеу барысында 3-4-5 сынып оқушыларының диктант жазуындағы әр
түрлі қателердің жиі кездесетіні байқалды. Қателер қаншалықты кездесетіні
және қандай қате түрі ... ... ... №1 ... ... әр сыныпта кездесетін қателерге толығырақ тоқталайық
Үшінші сынып оқушыларының ... ... ... ... ... қателер ішіндегі айтылуы бойынша дауыссыздың алмасуы
19,4%, ал екінші кезекте емлелік және ... ... ... ... орында айтылуы бойынша дауыстының алмасуы 16% төртінші ... ... ... 9,9%, ... 6,4%, ең ... ... графикалық
қателер ішіндегі оптикалық ұқсастығы бойынша қателер 1,4% алып отыр.
Төртінші сынып оқушылырының диктант жазуындағы ... ... ... алмасуы 18,6% емлелік және тыныс белгілеріндегі қателер
15,9%, ең соңғы орында 1,4% көрсеткішпен ... ... ... иемденді.
Бесінші сынып бойынша ең алғашқы орында ... және ... ... 23,2%, ... ... ... ... алмасуы
17,7%, үшінші даустының алмасуы 17,4% ең аз көрсеткішті1,8% ... ... ... ұқсастығы бойынша қателер көрсетті.
1-кесте
Диктант жазу ... ... ... (%) ... ... | | | |
| |3 |4 |5 ... түрлері | | | |
| ... | | | | ... ... |Сөздің |16 |15,7 |17,4 |
| ... ... | | | |
| | ... | | |
| | |ғы | | | |
| | ... | | | |
| | | | | | ... | | |19,4 |18,6 |17,7 |
| ... | | | | ... ... | |6,4 |5,2 |5,1 |
| ... | | | | |
| | | | | | ... | | |9,9 |9,8 |8,6 |
| | | | | | ... |әріпті | |3,4 |2,3 |3,5 |
| ... | | | | |
| | | | | | ... | | |2,9 |2,3 |2,1 |
| | | | | ... ... ... | |5,9 |4 |4,7 |
| ... | | ... бірге жазу |рамматика|7,4 |5,3 |3,3 |
| |лық | | | |
| ... | | | |
| | | | | |
| | | | | ... ... кету | |4,9 |3,4 |2,2 |
| | | | | ... жалғаулардың | |3,9 |3,6 |4,1 ... ... | | | | ... ... | | ... ... |қ |2,4 |2,2 |5,5 |
| ... | | | ... ... | | | | ... ... | |1,4 |1,4 |1,8 ... және ... | | | ... ... |16,1 |15,9 |23,2 ... ... төрт сынып оқушыларында жиі кездескен қателер
сөздің дыбыстық құрамындағы қателер болып табылады. Оның ... ... ... алмасуы. Ондай қателер саны үшінші ... ... ... ... 34,3% ... сынып бойынша 35,1% кездесті.
Дәлелдей түсек, мысалы: Жапырақ ... күн -көн, ... ... ... ... жаббас, Абай- Апай, жаңбыр- жәңбір, құстар
-құсдар.т.б.
Бұндай қателердің көп ... ... ... мектептің оқушыларына
қатаң, ұяң дауыссыз ... және ... ... дауыстыларды жазу
ережелері, айтылуы мен дыбысталуы ұқсас дыбыстарды ажырату ережелерін
меңгеру өте қиын ... деп ... ... сынып оқушыларының оптикалық ұқсастығы ... ... 1,4% ... ... ... 1,8% ... Мысалы: қобыз-
қобыд, демалды -дешалды, күзде- күззе, ағаштар- ағашшар, жауады- жауауы.(е-
о, з-д, ш-т, м-ш). Үш ... ... ... ... ... (дауысты,
дауыссыз), үшінші сыныпта 16,3% төртіші сыныпта 15% бесінші ... ... Бұл ... ... ... сайын қате санын азайғандығын
көрсетті, яғни үшінші сыныпқа қарағанда бесінші ... 2,6% ... ... ... жауын - жуын, ағаштар- ағатар, таза -тза, барды -бары,
белгілі -белглі, ... ... ... ... ... кету сөздің
ортасында, сөздің аяғында да кездесіп отырғандығы байқалды.
Лексикалық пен ... ... ... жиі ... қателер
сөзді бірге жазу. Ондай қателер үшінші сыныпта 7,4%, төртінші сыныпта 5,3%,
бесінші сыныпта 3,3% ... ... он -бес ... ... ... Зада мен Зере- Задамен Зере, ақ жауын -ақжауын деп ... ... ... ... ... қосымшалардың жазу емлесін толық
игермеу салдарынан деп болжам жасадық.
Емлелік және тыныс белгілеріндегі қателерге тоқталар болсақ ең ... ... ... 23,2%, ... сыныпта 16,1%, төртінші сыныпта ... ... Зада ... ... ... ... жаппас, Ықылас-
ықылас, Ақан, Абай әндерін –ақан-абай ... және ... ... жазу ережесін дұрыс ... және қос ... ... ... қателер кездесіп отыр деп болжаймыз.
Графикалық қателер ішіндегі кинестикалық ұқсастығы бойынша қателер ... 5,5% ... ... 3,8% ... ... 2,4% төртінші сыныпта 2,2%
көрсетуде. Мысалы: музыка- музықа, ауа- аиа, халық -халың, Қобыз- Ңобыз,
Жаппас ... ... ... ... қателер. Жазба у-и,б-д, қ-ң, п-т,
Қ-Ң.
Сонымен диктант жазуда 3-4-5 сынып оқушыларында сөздің ... ... ... айтылуы бойынша дыбыстардың ... ... ... ... ... ... оқушыларының көшіріп ... ... жат ... ... жиі ... байқалды. Нәтижесі №2 кестеде
қарастырылған: 3-4-5 сынып оқушыларының ... ... ... ... сөздің дыбыстық құрамындағы қателер ... ... ... дауыссыз әріптің түсіп қалуы. Ондай қателер үшінші ... ... ... бесінші сынып оқушыларында 12,7% құрады. Мысалы:
Жаппас - Жапас, белгілі - ... ... - ... ... - күзе, сырғанақ
-сыранақ, жақсы - жасы, қобызшы - қобышы.
Көшіріп жазу жұмысында кездесетін қателер санаының (%)
пайыздық ... ... | | | |
| |3 |4 |5 ... ... | | | |
| ... | | | | ... ... ... |4.6 |3,4 |2,9 |
| ... |дыбыстық | | | |
| | ... | | |
| | |ғы | | | |
| | ... | | | |
| | | | | | ... | | |8,3 |6,3 |4,9 |
| ... | | | | ... ... | |5,7 |5 |5,5 |
| ... | | | | |
| | | | | | ... | | |16,6 |15,9 |12,7 |
| | | | | | ... ... | |2,7 |1,4 |2,9 |
| ... | | | | |
| | | | | | ... | | |2,7 |1,5 |3,8 |
| | | | | ... ... ... | |4,6 |3,4 |2,9 |
| ... | | ... ... жазу ... |5,4 |4,9 |
| |лық | | | |
| ... | | | |
| | | | | |
| | | | | ... ... кету | |7,4 |5,8 |5 |
| | | | | ... жалғаулардың | |3,7 |3,2 |2,9 ... ... | | | | ... ... ... | | ... ... |қ |3,7 |3 |4,9 |
| ... | | | ... ... | | | | ... ... | |6,4 |6,3 |5,9 ... және тыныс | | | ... ... |15,7 |15 |14,9 ... көбісі қатар келген дауыссыздың біреуін түсіріп жазған
және бірдей дауыссыздың бірін ... ... ... Осы ... ... екінші орынды айтылуы бойынша дауыссыздың алмасуы алады
екен, үшінші сынып 8,3% төртінші сынып 6,3% бес ... ... ... Мысалы: аспабы -асбабы, қобызшы- қобышшы, ақ -ағ, жаққа- жағға,
мұз -мұс, табиғат –тапиқат.Көбінесе п-б, қ- ғ, з-с ... ... ... емле және ... ... қателер үшінші
сыныпта 15,7%төртінші сыныпта 15% бесінші сыныпта 14,9% құрады. Кісі
аттарын кіші ... ... ... ... білмеу, яғни нүкте қоймау,
үтірді тастап кету ... ... ... ... ... көрсеткішке сөздің дыбыстық құрамындағы қателер
ішіндегі ... ... ... ... қосу қатесі ие болып отыр.
Жазудың түрлеріне қарай қателердің түрлеріне тоқталайық. Қателер
түрлерінің ... ... ... ... №1 және 2 ... көрүге болады. ... ... ... топтары бойынша ұсынылған, ал жеке ... ... ... ... ... сынып оқушыларының диктант жазуындағы қателері сөздің дыбыстық
құрамындағы ... ... ... бойынша дауыссыздың алмасуы ең
бірінші орынды 19,4% құрайды. Ал, ... ... ... ... ... 11,1% ... байқалады. Емлелік және тыныс белгілерінднгі
қателер диктант жазуда 16,3%құрса, ... ... 0,4% ... Сөздегі
әріптің түсіп қалуы диктант жазуда 16,3% көрсетіп, көшіріп ... 6% ... ... ... және ... ... ішінде
көшіріп жазуда сөзді бірге жазу мен ... ... кету 7,4% ... ... сөзді тастап кету 2,5% азайған.
Сурет 1
Зияты бұзылғанбастауыш сынып оқушыларының диктант жазуында қателер
турлерінің топ ... ... ... ... ... оқушыларының көшіріп жазуында қателер
турлерінің топ бойынша бөлнуі
Төртінші сынып ... ... ... ... ... ... құрамындағы қателердің ішіндегі дыбыстың айтылуы бойынша алмасуы
34,3%, көшіріп жазуда 9,7% көрсетеді , яғни көшіріп жазу ... ... ... ... түсіп қалуы көшіріп жазуда 20,9%,диктант жазуда
1,5% құрайды, яғни 5,9% азайғандығы байқалады.
Графикалық қателер бойынша ... ... ... ... 3,6% ... 9,3% бұл дегеніміз көшіріп жазуда графикалық қателер 5,7% көбейіп
кеткен.
Бесінші сынып оқушыларының диктант жазуында ең көп ... ... ... ... ... 23,3% құрайды, ал осы қате түрі көшіріп
жазуда 14,9% ... ... ... жазу бойынша айтылуы бойынша
дыбыстарды алмастыру 35,1%өқраса, көшіріп жазуда 7,8%, яғни ... ... ... ... диктант жазу бойынша әріптердің түсіп
қалуы 13,7% көшіріп жазуда 18,3% құрады, сонда ... ... 4,5% ... ... ... зерттеудің нәтижесінде зияты бұзылғаноқушыларының (3-4-5
сынып) жазу жұмыстарында кездесетін қате түлерін талдадық. ... ... ... қай түрі ... ... байқадық. Дыбыстық дұрыс
жазу ... ... ... жағдайдағы есту, көру кеңістікті
бағдарлау және жалпы қиылдық қабылдау және ... ... ... ... ... ... ... бұзылғаноқушыларының
жеке психо – физикалық бұзылыстарына байланысты деп ... ... ... ... ... сөздегі орфографиялық қиыншылықтарды
сезінбейді, ережелердің мағынасын түсінбейді, оларды жазу барысында қолдану
қажеттілігін есепке алмайтындығын аңғардық, ереженің ... ... ... түрде жаттап алып, оларды жазу барысында қолдану ... ... ... ... ... саның көптігі зияты бұзылғаноқушыларының талдау- ... ... ... ... ... деп болжаймыз.
Зияты бұзылғаноқушыларына қатаң, ұяң дауыссыз дыбыстарды және жуан,
жіңішке дауыстыларды жазу ... ... мен ... ... ажырату өте қиын екендігін жіберілген қателер дәлелдей
түскендей. ... ұяң ... ... ... жазу ... ... және ... сөз соңында ұқсас айтылады, бірақ жазылуы әр түрлі болатындығын
рқушылар ескере білмейді.
Жазудың қалпына жазу жұмыстарының түрі де әсер ... ... ... диктант жазу қиынға соқты. ... екі ... де ... қате түрлері кездесті. Оқу барысында сыныптан сыныпқа
қателердің ... ... Қате ... ... әр ... ... ... қате, сақталған қате түрлері болып: әріпті алмастырып
жазу, әріп ... ... ... ... ... ... бұзылғаноқушыларының жазу дағдыларын қалыптастыру жұмысының
негізгі бағыттары
Жазуды түзетуде логопедиялық жұмыстың мақсатын кеңейтетін, баланың
жазуға ... ... ... ... ... кеңістік-уақыттық
машықтану) пісіп жетілуін керек етеді. ... ... ... жетілмеген
функциялардың өтемақысы жеткілікті құрылған функциялардың қолдауымен,
жазуға ... ... ... іске ... ... ... ... ортақ дидактикалық
қағидалар есебі және көп түрлігі мен іске асады. Баланың психикалық ... ... ... ... жағымды қарым-қатынасын бір жүйелейді.
Көбіне олар эмоциялық сөздік материал, ойын ... Ойын ... ... ... беру мен ... жазу ... түзетуге
жағымды жағдайлар құрылады.
Түзету жұмысының негізгі қағидалар:
- сақталған анализаторларға сүйене отырып жұмыс жасау (толық дамыған
анализаторларды жүзеге ... ... ала ... тілін дамыту (жазбашадан бұрын);
- баланың психологиялық ерекшелігін ескере отырып жұмыс жүргізу;
- ойлау әрекеттерін кезектілікпен ... ... ... ... тапсырмалармен сөздік материалдарды біртіндеп күрделендіру;
- жүйелік қағидасы;
- онтогенетикалық қағидасы.
Жоғарыда аталған авторлар дисграфия түрлерін (артикуляция-акустикалық,
тілдік талдау мен ... ... ... ... бөле отырып, жазу тілінің бұзылуын жоюдағы логопедиялық жұмыс
әдістемесін ұсынды.
Фонемді танудағы бұзылу ... ... ... ... ... ... ... анықтауы бекіту жұмысы
әр түрлі анализаторларға сүйенеді (сөйлеу-есту, қимыл-сөйлеу, көру, ... ... ... ... ... мен ... байланысты жүрсе,
жақсы нәтиже береді. Логопедиялық ... ... ... ... ... ... ... беріледі.
Аралас дыбыстарды ажыратуға логопедиялық жұмыс екі кезеңнен ... ... алу ... (әр ... ... ... ... дыбыстарды есту және айтуында ажырату.
Бірінші кезеңде әр аралас дыбыстардың айту мен есту ... ... ... ... келесі жоспармен жүргізіледі:
артикуляцияны анықтау және көру, есту, тактильді қабылдау, кинестетикалық
сезіну ... ... ... ... буын құрамында оны бөлу, сөзде
орнын анықтау (басы, ... ... ... дыбыстар қатарындағы орны
(санақ бойынша нешінші естіледі), тексттер, сөйлем арасынан бөліп алу.
Екінші ... ... ... айту және есту ... ... Бұл ... ... мақсат оларды ажырату болып
табылады, сондықтан сөзді ... ... ... ... ... барысында әр дыбыс белгілі бір әріппен ... ... жазу ... үлкен орын алады. Артикулярлы
–акустикалық дисграфияда дыбыс айту бұзылуын түзету жұмыстары жүреді.
Тілдік ... ... ... ... ... ... дамыту. Дыбыс саны мен реттілігін,
сөйлемдегі сөздің орнын таба ... ... ... ... ... ... сурет бойынша сөйлем құрап, сөздегі санын анықтау;
- белгілі мөлшердегі сөздер арқылы сөйлем құрау;
- сөз ... ... ... ... ... ... бойынша графикалық схема құрап, сол ... сөз ... ... анықтау;
- тексттен сөйлемді бөліп алу;
- берілген сөйлемнен сөздің санына сәйкес, санды көтеру.
Буындық ... ... ... ... әдістер қажет. Мысалы:
сөзді буындар арқылы, олардың санын шапалақтап немесе ... ... ... ... ... ... ... дауысты дыбысты
бөліп алудан бастайды, буындық бөлінудің негізгі ережесін үйренеді: «сөзде
қанша ... ... ... ... буын ... Буындық бөлуде дауыты
дыбысқа сүйену дауысты дыбыстарды тастап кету немесе дауыстыларды ажырату
және сөзде ... бөлу ... ... жүруі керек. Дауысты дыбыс
пен дауыссыз дыбыс сипаттамасы ажырату белгілері беріледі (артикуляциялық
айырмашылықтары). ... ... әдіс ... ... дыбыстарды айтады, оқушылар дауысты дыбыс болса қызыл жалау
көтереді, дауыссызда көк ... ... ... ... буын мен ... ... алу жұмысы жүреді.
Ол үшін бір күрделіліктегі сөздер беріледі (от, ор, тас, бас). ... ... ... оның сөздегі орнын табады. Сөздік ... ... ... ... ... сөзде орналасуына қарай
шеңбер (дөңгелек) ... ... ... қойылады. Одан кейін ... үш ... ... ... ... ... ... дауыстыларды
атау, айтылуы жазылуынан ажырытылмайтын сөздер алынады; берілген сөзден тек
дауысты дыбыстарды жазу; дауысты дыбыстарды бөліп алып, сәйкес әріпті ... ... ... ... ... ... талдау мен жинақтауда бекітуге келесі тапсырмалар ұсынылады:
- сөзді буындап қайталау, буындық ... ... ... ... буын ... ... ... санды көтеру.
- Буындық санына байланысты суреттерді екі топқа бөлу.
- Аталған суреттен бірінші буынды бөліп алып, жазу.
- Буындарды ... ... ... ... ... ... ... Сурет арқылы сөз құрау.
- Буындар арқылы сөз құрау.
- Берілген буын санына қарай сөйлемнен сөзді ... алу. ... ... ... талдау» термині қарапайым және күрделі дыбыстық талдауды
анықтайды. Қарапайым түріне сөзде дыбысты бөлу ... ... бұл ... ... ... ... ... пайда болады.
Күрделі түрі болып, сөзді бірінші және соңғы дыбысты бөліп, онын ... ... ... Ең күрделі түріне сөзде дыбыстардың бірізділігін,
санын, басқа дыбыстарға ... ... ... ... ... ... дыбыстар жарылып шығатын дыбыстарға қарағанда оңай бөлінеді.
Жарылып ... ... сөз ... ... ... ... дауысты
дыбыстың топ құрамында дауыссыз бен дауысты ... бар ... ... ... Бұл ... ... әр ... бөлек дыбыстау
сияқтылығымен түсіндіріледі. Сонымен қатар әр дыбыс ... ... ... ... ерекшеліктерге байланысты бірінші дауысты
дыбыстар материалында, одан кейін буын қатарында, үшінші бір ... ... ... ... ... фонематикалық талдауды қалыптастырғанда, барлық ойлау іс-
әрекеттер ... ... ... ... ескеру керек (П.Я.Гальперин
бойынша).
Бірінші кезең: Фонематикалық талдау мен жинақтауды көмекші ... ... ... ... ... ... бар ... азбукадан
сөз құрастыру; белгілі сандық дыбысы бар сөздерді сөйлемнен таңдап алу; ... үшін ... ... әр ... ... ... ... белгілі сандық дыбысы
бар сөздер ойлау; әр ... сөз ... Сөз ... ... ... басталатын әр әріпке сөз алу; сөз түрлендіру (дыбыс қосу, дыбыстар
орнын ауыстыу арқылы); жазылған сөзден сөздік тізбек ... әр ... ... ... басы ... ... ... сөз жұмбақ, т.б.
Бастапқы жұмыс көмекші құралдарға сүйеніп жүреді: сөздің графикалық
схемасы мен фишкалар т.б.
Екінші кезең: ... ... ... ... ... арқылы сөзді атамай, жеке есту арқылы қабылдамай, іс-әрекетті
оқушылар дыбыстың саны мен ... ... ... ... ... бес ... бар сөздер ойлау; төрт, бес дыбыстан тұратын суретті ... ... ... санына қарай суреттерді екі топқа бөлу.
Жазбаша жұмыстар: сөзге қалып қойған әріпті қою; ... ... ... ... ... ... алу; ... графикалық
схемасын салу, т.б.
Аграмматикалық дисграфияны түзету.
Жұмыстың негізгі міндеті ... ... ... және ... құрылымының морфологиялық элементтер
түсінігін қалыптастыру. Жұмыстың негізгі ... ... ... ... және сөз ... функцияларын дамыту, сөз ... ... ... ... ... ... мен тығыз
байанысты. Сөйлемдермен жұмыс келесі ... ... екі ... ... төрт сөздерден тұратын сөйлемдер. Бастапқыда балаларда көрнекі ... ... құру ... ... Сұраққа жауап арқылы өз бетінше
сөйлем құру тапсырма ... де ... Сөз ... ... ... ... өткен уақытқа көңіл аударылады. Сөз
өзгерту мен сөз түрлендіру сөзде , ... ... ... ... ... ... ... буындық таңдауын дамытамыз.
Срнымен қатар сөз қорын жүйелеуге арнайы жұмыс қажет.
Оптикалық дисграфияны түзету.
Жұмыс ... ... ... көру ... түсті тануын,
көлемдік түрлерін дамыту; көру есте сақтауының көлемін кеңейту; кеңістікті
бағдарлауын қалыптастыру; көру талдау мен жинақтауын ... ... ... ... ... ... жаттығулар беру қажет,
мысалы: әріптер қатарынан керекті әріпті табу, әріпті сәйкестендіру, дұрыс
орналаспаған әріптерді түзету, балада түр, түс, ... ... ... ... беріп (көлемі, түсі, түрі әр ... бір ... ... ... ... формаларын шынайы заттармен (дөңгелек-
қарбыз, ... – үй ... т.б.) ... ... ... ... ... келесі жұмыс түрлерін құрастыруға болады:
- «Не жетіспе қалды?» Үстелге 5-6 зат, суреттерді беріп, суреттер есте
сақталулары қажет. Содан кейін ... ... ... ... не ... ... Оқушылар 4-5 суреттерді есте сақтап, естеріндегі ... ... ... ... ... «Не ... логопед үстелге 4-6 сурет қояды, балалар оның
кезектілігін есте ... ... ... ... ... не ... ... Әріп, фигура, сандарды бірінші қалпына қарай орнына қою.
Оптикалық дисграфияны түзетуде ... ... ... бөлу
қажет. Кеңістікті бағдарлау өзіне бір-бірімен ... ... екі ... ... ... ... бағдарлау және қоршаған кеңістікте
бағдарлау. Қоршаған ортада бағдарлауды дамыту:
- заттарды ... ... ... ... ... Сол жақта орналасқан заттарды ата.
- Екі, үш заттар немесе бейнелерінің кеңістіктік сәйкестігін анықтау.
Одан ... ... ... ... ... орындау: қаламды
кітаптың сол жағына қой, кітапқа қатысты ... қай ... ... ... Одан ... үш зат ... ... беріледі: кітапты өз алдыңа
қой, оның сол ... ... оң ... ... қой, ... сияқты тапсырмаларды фигура мен ... ... ... ... тік сызықтың сол жағына әріпті жаз;
дөңгелекті алдыңа ... оның оң ... төрт ... сол ... ... ... Бұл ... сонымен қатар әріптің бейнесіне, элементтеріне, оларды
жинақтауға, графикалық ұқсас әріптердің бейнелерін ажыратуға ... ... ... ... ... әріп, фигура қатарынан табу; нұсқау бойынша
әріпті, фигураны салу; айнадан ... ... ... ... ... ... әріп ... толықтыру; бірдей элементтен
құралған, бірақ әр қалай кеңістікте орналасқан әріпті ажырату.
Оптикалық дисграфияны ... ... ... оптикалық бейнелерді
анықтау, ұқсас әріпті ажырату жұмыстары алады. Бұл дұрыс меңгерілу ... ... ... ... мен ... ... ... Ұқсас әріпті ажырату ... ... ... текстте)
жүреді. Көбіне аралас әріпті салыстыру ... әр ... ... ... бағытталған жұмыс қолданылады.
Баланың жазуда маторлы қиыншылығында, яғни сөздің ... ... ... ... әріп, буын қосу) түзету сабақтарында әр
түрлі әріптің есту, көру бейнесіне бағытталған жаттығулар беріледі. Бұл
жұмыс ... ... ... ... ... бөлініп алынған сөз
буынға бөлінеді, логопедпен айтылады, кейін бала бір-екі рет ... ... ... ... (4 немесе 5 буындық сөздер) естуі
бойынша талданады, қима ... ... одан ... ... ... жазу тілінің бұзылуы сөздік бұзылудың кең тараған,
күрделі, әр түрлі патогенезі бар ... ... ... ... оның ... ... ... баланың психологиялық
ерекшелігін ескеріп, ажырату көрінісін ... ... қате ... туу ... ... сол ... ... үздіксіз түзету жұмысын
жүргізсе нәтижеге жетуге болады. Әрине, жұмыс ... оқу ... ... ... түзету жұмысын жүргізсе, жұмыс нәтижелі болады.
Қ О Р Ы Т Ы Н Д Ы
Арнайы әдебиетке шолу барысында ... ... ... ... ... қалыптастыру ерекшеліктері, жазу жұмысындағы
қате түрлерін оның туу ... ... әр ... ... ... А.Р. Лурия, Ф.А.Рау, В.В. Воронкова, О.А. Токарева,
В.И.Коломыткина, Д.И. ... Г.А. ... және т.б. ... мен
зертеулерінен мағлұмат алдық. Жазу түрлі анализаторлардың, артиккуляциялық
аппаратың қимыл –қозғалыстың бірлестігімен іске ... ... ... ... Қазақ тілінде орфографияны оқыту негізінде С. Рахметова,
С. Қазыбаев, И. К. Ұйықбаев, З. ... ... ... қарастырылып,
орфографиялық принциптерді талдадық зияты бұзылғаноқушыларының ... ... ... ... мақсатымен жүргізілген зерттеу
жұмысының нәтижесңнде, арнайы әдебиетке шолу барысында жазуға ... ... ... ... ... төрт топқа топтастырдық.
1.Сөздің дыбыстық құрамындағы қателер
2.Лексико-грамматикалық қателер
3. Графикалық қателер
4.Емлелік және тыныс белгілеріндегі қателер.
Зерттеу дәстүрлі әдіс ... ... ... ... зияты
бұзылғаноқушыларында диктант жазу мен көшіріп жазуда сөздің дыбыстық
құрамындағы ... жиі ... Оның ... ... ... ... қалуы жиі кездесті. Бұл жағдайды зияты бұзылғаноқушыларына қатаң, ұяң
дауыссыз дыбыстарды және жуан, жіңішке дауыстыларды жазу ... ... ... ұқсас дыбыстарды ажырату өте қиын ... ... ... ... орынсыз қояды немесе тастап
кетеді, ережелерді жазу барысында ескере бермейді. ... екі ... ... көп ... ... Жазудың қалпына жазу жұмыстарының түрі де
әсер етеді. Оқушыларға көшіріп ... ... ... жазу ... соқты.
Оқу барысында сыныптан сыныпқа жоғарылаған ... ... саны ... ... ... ... әріп тастау, әріп қосу, лексико-
грамматикалық, емлелік және тыныс белгілеріндегі қателер. Айта кететін ... ... ... сыныпқа көшкенде емлелік және тыныс
белгілеріндегі қателер саны ... ... ... оқу ... және анайы оқулытың жоқтығымен байланыстырамыз.
Көмекші мектептің үшінші ... ... ... ... өз ... ... жазу ... бағытталған жатығулар қарастырылып ұсынылады.
Зерттеу нәтижесінде алынған мәліметтерді әдістемелік негіздерді
құрастыуда және түзету жұмысын ... ... ... ... жұмыс бағыттарын мұғалімдер, логопедтер өз жұмыстарында пайдаға
асырулары мүмкін
Қолданылған әдебиеттер
1.Аксенова А.А ... ... ... и ... речи у ... ... М-1967.
2.Ананьев Б.Г. «Анализ трудностей в процессе ... ... ... ... Т.А. ... ... ... учителей
логопедов общеобразовательных школ в предупреждении коррекции нарушений
письма и ... ... №2 ... ... А.К. ... ... русскому языку в коррекционной школе»
Москва ... А.К., ... Э.В. ... игры на ... ... в 1-4 ... вспомогательной школы» Москва 1991.
6.Беркан Освальд «О расстройствах речи и ... ... Д.Н. ... как ... ... ... Е.Б. «Психология обучения письму» М-1959
9.Бектаева К.Ж. «Особенности усвоения правописания ... ... ... ... с казахским языком обучения»Журнал-
Вестник№1(8)2006.
10.Воронкова В.В. ... ... при ... ... ... классов вспомогательной школе»М-1972
11.Воронкова В.В. «Особенности обучения учащихся вспомогательной ... ... Л.С. ... ... ... Л.С., ... Р.И., Мастюкова. «Логопедия» М-1989.
14.Волкова Л.С.Селиверстов В.И. «Хрестоматия по логопедии»2том. М-1997.
15.Гнездилов М.Ф. «Развитие ... речи у ... ... В.В. ... Т.А. ... ... и ... речи учащихся»
М-1998
17.Денисова И.А. «Дифференцированный подход в предупреждении дизорфографии
у ... ... с ... ... ... И.А. «К вопросу о нарушениях письма у ... ... ... ... речи» Журнал-Вестник №2 (7) 2005.
19 Денисов И.А. «К вопросу о состоянии орфографической грамотности ... ... ... и образование 2007,1
20. Денисов И.А. «Обучение построению позиционной модели ... как ... ... у ... ... с общим недоразвитием
речи» Менеджмент и образование 2007,2
21.Дьяченко М.М. «Профилактика нарушений чтения и письма на ... по ... к ... Лог №5 ... Л.Н. ... и предупреждения дисграфии у детей» ... Л.Н. ... И.Н. ... и ... дисграфии у
детей»Москва-1972.
24.Ефименко Л.Н. «Коррекция устной и ... речи ... ... «Просвещение»1991.
25.Елецкая О.В. Горбачевская Н.Ю. «Коррекция дизорфографии у учащихся 5-6
классов. М-: Школьная пресса 2003
26.Жинкин Н.И. ... ... речи ... ... Р.Е. ... указания к исправлению дисграфии»М-1960.
28.Исабаев Ә. « Қазақ тілін оқыту методикасы.» Ташкент2003
29.Карлеп К.К. ... ... у ... вспомогательной школы с
эстонским языком обучения»Автореферат.М-1971.
30.Калинина И.Л. «Учим детей ... и ... И.В. «О роли ... ... и ... ... ... при списывании умственного ... ... И.В, ... пути ... ... ... отсталых школьников»М-1983.
33.Колпаковская И.К. «Особенности письма у детей при общей недоразвитии
речи»Автореферат. ... А.Н. ... ... и ... у детей»Санкт-Петербург.1997.
35.Карлеп К.К. «Нарушения письма у учащихся вспомогательной школы ... ... ... И.Л. ... ... читать и писать»М-Флинта-1998.
37.Коломыткина И.В. «О роли ... ... и ... ... ... при списывании умственного отсталых младших
школьников»Дефектология№5.1983.
38.Коломыткина И.В, ... пути ... ... ... ... школьников»М-1983.
39.Колпаковская И.К. «Особенности письма у детей при ... ... ... А.Н. ... ... и ... у ... К.К. «Нарушения письма у учащихся вспомогательной ... ... ... обучения»Автореферат.М-1971.
42.Калинина И.Л. «Учим детей читать и писать»М-Флинта-1998.
43.Коломыткина И.В. «О роли ... ... и ... ... ... при списывании ... ... ... И.В, ... пути совершенствования навыков письма
умственного отсталых школьников»М-1983.
45.Колпаковская И.К. «Особенности письма у ... при ... ... А.Н. ... чтения и письма у детей»Санкт-Петербург.1997.
47.Кукушкина О.И. «Текстовые редакторовые средства развития письменной речи
детей» М-2003.
48.Комаров К.В. «Методика обучения ... ... в ... для ... ... ... речи» Москва 1982г
49.Коломыткина И.В. «Экспериментальное исследование процесса списывания
текста младшими ... ... ... Дефектология 1997 №6
50.К.К Кармп «К вопросу о нарушениях у учащихся вспомогательной школы»//
Дефектология М.1970 №5
51.Левина Р.Е. «Нарушения ... у ... с ... ... ... А Р. ... психофизиологии письма»
53.Львов М.Я. Рамзаева Т.Г. Светловская Н.Н. «Методика обучения ... в ... ... ... ... ... Под. ред. ... Москва: «Просвещение»1989.
55. Н. Оралбаева «Қазақ графикасы мен ... ... ... ... ... ... и практики логопедии»Под.ред. Р.Е. Левиной.М-1968.
58.Өмірбекова Қ. Қ, Балқыбекова В.С. «Сөйлеу тілінің ... ... және ... Алматы кітап 2003
59.Өмірбекова Қ.Қ., Мусина Ж.С. «Қазақ тілі» Алматыкітап 2002
60.Петрова В.Н. «К ... ... ... у ... ступеней обучения»М-1953
61. «Расстройства речи у детей подростков». Под. ред. Ляпидевского ... О.А. ... ... и ... ... и ... речи у детей и подростков» Под. ред. Ляпидевского С,С,.
Москва 1969
63.Тригер Р.Д. ... к ... ... ... И.Н. ... ... речи у ... школьников»
Москва1983.
65.Садовникова И.Н, «Нарушение письменной речи и их преодоление у младших
школьников» ... ... Е.Ф., ... Р.М. ... ... в письме умственно
отсталых детей младших классов» М ... Н.Х. ... ... А.В. ... и приемы коррекционной работы при нарушении
устной и ... ... Д.Б. ... ... и письменной речи младших школьников» М-
1998
70.Чекурда А.Д. «Обучение учащихся ... ... ... ... ... ... знания в письменной ... ...

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 48 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 5 000 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бастауыш мектеп оқушыларының сөйлеу дағдысын қалыптастыру әдiстемесi (1-2 сынып)119 бет
Зияты бұзылған балалардың байланыстырып сөйлеуінің жағдайы58 бет
2-3 сынып оқушыларын ағылшын тілінде сөйлеуге үйрету17 бет
«жазбаша аударма практикасы» пәнін оқытудан әдістемелік нұсқаулар10 бет
Адамның әлеуметтік мәртебесі: сөйлеу әдебінің ерекшеліктері95 бет
Арифметикалық амалдарды жазбаша орындау тәсілдері18 бет
Ауызекі сөйлеу стилі39 бет
Ауызша және жазбаша аудармада грамматикалық және лексикалық тәсілдер23 бет
Ауызша және жазбаша сөйлеуге үйрету14 бет
Ағылшын тілі сабағында сурет көрнекілігін қолдану арқылы оқушының сөйлеу іскерлігін дамыту44 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь