Несие беру механизімі

МАЗМҰНЫ


КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...2

1.НЕСИЕ ЖӘНЕ НЕСИЕ ЖҮЙЕСІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...4
1.1 Несие жүйесінің ұғымы және оның құрылымы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .4
1.2 Несие нысандары, олардың жіктелуі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..9
1.3 Несиелеу объектілері мен субъектілері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .11

2.НЕСИЕ БЕРУ МЕХАНИЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...15
2.1 Несиелік механизм және несиелік процесс ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..15
2.2 Банктік несие және оның экономикалық мағынасы ... ... ... ... ... ... ... ...17
2.3 Банктік несие беру процесі және несиені қайтару кезеңі ... ... ... ... ... ...20

3. ӘЛЕМДЕГІ БАНКТІК НЕСИЕ ЖҮЙЕСІ ДАМУЫНЫҢ ҚАЗІРГІ ТЕНДЕНЦИЯЛАРЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..25
3.1. Қазіргі несиелеу жүйесінің ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..28

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...30

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...33
ҚОСЫМША ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...34
КІРІСПЕ

Несиені зерттеу барысында таным әдісі ретінде теорияның рөлі ерекше. Несие туралы ғылым әлі жас. Ол саяси экномиканың қалыптасуымен пайда болды. Несиенің ұдайы өндіріс процесімен, құндылықтың қайта айналымының және айналысының Маркстік тұрғыдан талдануы несиенің қажеттігін түсінудің демеушісі, қоғамдағы несиелік қатынастардың туындауын, несиенің табиғаты мен мәнінің айрықша экономикалық категория екендігін түсінудің қуат көзі болып табылады.
Ғалымдар бүгінгі таңда экномика ғылымының алдында бір жағынан теориялық талдау қорытындыларын белсендірек жүргізіп, екінші жағынан банк ісін дамытып, жетілдірудің керек екенін айтуда.
Теорияны тәжірибеден оқшау қарыстырмау керек екені түсінікті. Барлық теориялық проблемалардың соңы тек тәжірибелік әдістермен шешілетіні кездейсоқтық емес. Теория мен тәжірибе арасында диалектикалық бірлік бар.
Экономикалық әдебиеттерде несиенің мәніне, қызметтері мен заңына қатысты саясат орын алуда. Несиенің мәнін зерттеуде натуралистік және капиталдық жасампаздық теориясы қатаң қадағаланатындығы байқалады.
Натуралистік несие теориясы ХҮІІІ ғасырдың екінші жартысында пайда болды. Бұл теорияның негізін А. Смит пен Д. Рекардо салды. Одан әрі оны француз экономистері Ж. Сэй, Ф. Бастия және американдық Д. Мак – Куллах дамытты. Бұл теорияның негізгі идеялары несие мәнінің натуралистік түсінігіне үйлесті яғни несие заттай игіліктердің қозғалысын көрсетті. Сондықтан, бұл тек аталмыш қоғамда бар материалдық құндылықтарды бөлу әдісі ғана. Бұл жағдайда несие объектісі заттай емес игіліктер болып табылады. Несие капиталы өндірістік капиталға тең. Бұл жерде натуралистер несиені несие капиталының қозғалысын емес, табиғи түрде материалдық құндылықтарды қайта бөлудің әдісі сияқты қарастырады. Несиенің мәні мен рөлі жөнінде мұндай қате түсінік өнеркәсіп капиталының тауарлы, өндірістік және ақшалай түрдегі ауыспалы айналымын жете түсінбеуден шығып отыр. Несие капиталының мәні өнеркәсіп капиталының ақша түріндегі ерекше бөлігі деуге болады.
Бұған қарамастан натуралистік теорияның маңызын несиенің қазіргі заманғы теориясының қалыптасуы мен дамуына байланысты еш кемітуге болмайды. Натуралистер өндіріс процесінде қалыптасатын несие нақты капиталды құрамайды, деп дұрыс есептеді. Олар несиенің рөлін өсірмей, несие пайызының түсетін табыстың көлемімен өзгерістеріне тәуелді екенін дәлелді екенін дәлелдеді.
Несиенің капиталдық жасампаздық теориясы натуралистік қарама қарсы идеяны ұстанады. Оның тұжырымдамасы бойынша несиеге экономиканың дамуында шешуші рөл беріліп, оны ұдайы өндіру процестерінен алыстатады. Несие ақшамен және байланыспен теңестіріледі. Бұл теорияның негізін

салушы, ағылшын экономисі Дж. Лонның ойынша несие елдің барлық пайдаланылмаған мүмкіндіктерін қозғалысқа келтіріп, байлық пен капиталдың жиналуына себеп болады. Ол банктерді делдалдар ретінде емес, капитал жасаушылар деп қарастырады.
Бұл теорияның қолданушылары ағылшын экономистері Г. Макмед, Дж. Кейнс, Ф. Хоутри, И. Шумпетер(Австрия), А. Ган (Германия) болды. Олар ақша мен несиені сатып алу күшіне сай байлық деп есептеді. Несие пайда әкеледі, сондықтан ол “өндіргіш капитал” болып табылады, ал, банктер “несие фабрикасы”. Бұл екеуі де несиені, яғни капитал жасайды. Олар банктер барлығын, депозиттерді, яғни капитал жасайды деп пайымдайды. Сондай – ақ олар банктер шексіз депозиттерді, соған сәйкес несие мен капитал жасайды деп есептейді. Міне, осындай несие ауқымының шексіз кеңеюі қайта өндірудің, экономикалық дамудың қозғаушы күші екенін ұйғарып, экономиканың тұрақты дамуына әсер етеді. Сондықтан олардың теориялары “өтемпаздық теориясы” деген атауға ие болды.Олар несиенің шегін, несие ауқымының шексіз кеңеюі инфляция мен оның зардаптарына әкелетінің ұмытып кетті.
1929 – 1933 жж. әлемдік дағдарыс несиенің капиталдық жасампаздық теорияның абыройын жоққа шығарды. Алайда, оның оңтайлы нәтижелері болмай қалған жоқ. Оны Дж. Кейнс пен оның ізбасарлары оларды дағдарыстың және екінші дүниежүзілік соғыстың зардаптарын жою үшін пайдаланды. Олар экономиканы несиемен реттеудің принциптерін негіздеді: экономикаға несие салымдарының инвестициясын кеңейту жолымен несие пайызын төмендетуге болады. Дж. Кейнстың тұжырымдамасы бойынша айналымдағы ақша жиынтығы пайызға, пайыз – инвестицияға, инвестиция - өндіріске, өндіріс – табысқа, табыс – бағаға әсер етеді. Сондай – ақ ол ақшаның белгілі бір деңгейге дейін пайызға әсер етпейтінін, ал инвестицияның пайызға үнемі әсер етпейтінін мойындады.
Батыс және Еуропамен 24–тен астам дамыған елдердің қамтитын Еуропа Одағы АҚШ–тан капитал қорланымының кіші көлемімен және несие нарығының жеке сараланым (сегмент) операцияларының жеткілікті дамымауымен ерекшеленеді. Мұндай тенденциялар Жапонияның несие капиталы нарығына да тән.
Егер Қазақстанның несие нарығына тоқталатын болсақ, онда оның сараланымдары әр түрлі деңгейде екенін, сондай–ақ ол енді-енді қалыптасып келе жатқанын атауға болады. Мысалы, Қазақстан ақша және капитал нарығының сараланымы елдегі өндірістік және жеке қорланымның және банк жүйесінің жақсы дамымағанына байланысты едәуір жетілді.
Ипотека нарығы алғашқы даму сатысында, оның инфрақұрылымы мен заңдық базасы жасалуда.Бірақ,бұл нарықты әзірге даму сатысында деп айтуға болмайды,ол ипотекалық несиелеудің Батыс үлгісінен алшақ жатыр.
Қор нарығы кенжелеп қалған. Оның заңдық базалары мен инфрақұрылымы әлдеқашан әзірленіп, биліктің ынтасы болса да, ол әлі даму тұрғысынан енді – енді оянып келе жатыр. Егер мемлекеттік бағалы қағаздар қалыпты дамыса, ал корпорациялық бағалы қағаздар түрлі объективті себептерге байланысты мүлде дамымаған.
Капиталдық жасампаздық теорияны ары қарай монетаристер дамытуда., М. Фридмен экономиканы реттеудің негізгі құралдары – несиенің пайыздық мөлшерлемелері мен айналымдағы ақша жиынының өзгерісі болып табылады деп есептейді. Шын мәнісінде пайыздық мөлшерлемелерді реттей отырып, экономикаға салынатын несие салымдарының ауқымын кеңейтуге немесе аясын тарылтуға болады. Сондай-ақ, айналымдағы ақша жиынтығын реттеуге, ең соңында өндіріске және баға мен инфляцияның деңгейіне де әсер етуге болады.
Монетаризм теориясы дамыған елдердің экономикалық саясатында кеңінен қолданылуда. Бүгінгі таңда оның маңызы несиенің пайыздық мөлшерлемесін өзгерте отырып, ақша жиыны мен инфляцияның өсуін тежеуге қол жеткізуге болады.
Қазақстан да несие теориясының жемістерін тәжірибеде кеңінен пайдаланып отыр. ҚР Ұлттық банкі мен үкіметі ақша несие реттеуінің монетаристік теориясын қолдана отырып, 1994 – 1997 ж ж. өршіген инфляцияны басты және елдегі макроэкономикалық тұрақтылыққа қол жеткізді.Нәтижесінде Қазақстанда заңды түрде екі деңгейлі банк жүйесі қалыптасты:
I-деңгейде – Қазақстанның Ұлттық Банкі;
II-деңгейде – коммерциялық банктер және басқа да жекелеген банк операцияларын жүзеге асыратын несие-қаражат ұйымдары.
Қазақстан Республикасының екінші деңгейлі банктерді атап өтетін болсақ, олар: "ҚАЗКОММЕРЦБАНК" АҚ, «Қазақстан Халық Банкі» АҚ, «БТА Банкі» АҚ, «Банк Центр Кредит» АҚ, "АТФБанк" АҚ, "Альянс Банк" АҚ, "Еуразиялық Банк" АҚ, "KASPI BANK" АҚ, "Сбербанк" ЕБ АҚ, "Ситибанк Қазақстан" АҚ, "Нұрбанк" АҚ, "Цеснабанк" АҚ, "HSBC БАНК ҚАЗАҚСТАН" ЕБ АҚ, "ТЕМIРБАНК" АҚ, "RBS (Kazakhstan)" ЕБ АҚ, "Қазақстанның Тұрғын үй құрылыс жинақ банкі" АҚ, АО "ДБ "АЛЬФА-БАНК" және т.б. Жалпы алғанда қазіргі таңда елімізде 39дан астам екінші деңгейлі банк бар.
Осы курстық жұмыс арқылы мен жоғарыда айтылған екі деңгейлі банк жүйесінің несие беру әдістеріне тоқталып, жалпы несие ұғымына түсініктеме беруге тырыстым. Курстық жұмыс үш үлкен бөлімнен тұрады. Әр бөлімнің өзінің орны ерекше. Негізгі бөлімінде несие ұғымы дәл әрі нақты талданып, несиелеу кезеңдері көрсетілген. Несиелік механизм туралы да аз жазылған жоқ. Банктің несие беру процессі және де оның экономикалық мағынасы жайында ауқымды түрде жазылды. Ал үшінші бөлімде әлемдегі банктік несие жүйесін мысал ретінде келтіріп жаздым.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:

1. “Қазақстан Республикасындағы Ұлттық банк туралы” ҚР Президентінің заң күші бар жарлығы (соңғы өзгерістер мен толықтырулары есепке алғандағы). 30.03.95.
2. “Қазақстан Республикаындағы банктер банктік қызмет туралы” ҚР Президентінің заң күші бар жарлығы (соңғы өзгерістер мен толықтырулары есепке алғандағы). 31.08.95.
3. Қазақстан Республикасының экономикасын қысқа мерзімді несиелеу ережесі. 11.02.94. ҚР Ұлттық Банк басқармасы бекіткен (хаттама№4).
4. 2009 жылғы 1 тамыздағы Қазақстан Республикасы банк
секторының ағымдағы жағдайы кесте және график түрінде. Қазақстан Республикасы Қаржы нарығын және қаржы ұйымдарын реттеу мен қадағалау агенттігі. Стратегия және талдау департаменті
5. 2011 жылғы 1 ақпандағы жағдай бойынша Қазақстан Республикасының банк секторының ағымдағы жағдайы кесте және график түрінде. Қазақстан Республикасы Қаржы нарығын және қаржы ұйымдарын реттеу мен қадағалау агенттігі. Стратегия және талдау департаменті
6. Программа дальнейшего реформирования банковской системы РК. В 1996-1998 годах.
7. Банова Г.С. Кредитная политика коммерческого банка. В М-97
8. Банковское дело /Под ред. Г.С. Сейткасымова – Алматы: “Қаржы-қаражат”, 1998
9. М.Блауг “Экономическая мысль в ретроспективе” стр.183-184. Валютно-банковская политика. Джон Стюарт Миль 3гла 22и24
10. Информационно – аналитический сборник. Казахстан 91-2001. Султанбеков 408 стр.
11. Ақша. Несие. Банктер: оқулық. Жалпы редакциясын басқарған Ғ.С. Сейтқасымов. Алматы – Экономика, 2001- 466 бет
12. Досқалиев С.Ә. “Қазақстанның халықаралық қатынастар” Алматы, 1997ж
13. Ақше. Несие. Банктер.Валюта қатынастары. Оқу құралы/ Көшенов Б.А. Алматы,- экономика, 2000 – 328бет.
14. Шаров “ Производство потребительских кредитов” //Деньги и кредит, 1990, №10.
15. Мақыш “ Коммерциялық Банктер операцияоары” С.Б. Мақыш – Алматы, Қазақ Университеті. 2007ж – 229б.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ.....................................................................
..............................................2
1.НЕСИЕ ЖӘНЕ НЕСИЕ
ЖҮЙЕСІ......................................................................
.4
1. Несие жүйесінің ұғымы және оның
құрылымы.............................................4
2. Несие нысандары, олардың
жіктелуі..............................................................9
1.3 Несиелеу объектілері мен
субъектілері.........................................................11
2.НЕСИЕ ... ... ... және ... ... несие және оның экономикалық мағынасы
...............................17
2.3 Банктік несие беру процесі және несиені қайтару
кезеңі.......................20
3. ӘЛЕМДЕГІ БАНКТІК НЕСИЕ ЖҮЙЕСІ ... ... ... несиелеу жүйесінің ерекшеліктері
..............................................28
ҚОРЫТЫНДЫ...................................................................
....................................30
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
ТІЗІМІ...........................................................33
ҚОСЫМША.....................................................................
......................................34
КІРІСПЕ
Несиені зерттеу барысында таным әдісі ретінде теорияның рөлі ерекше.
Несие туралы ғылым әлі жас. Ол ... ... ... ... болды.
Несиенің ұдайы өндіріс процесімен, құндылықтың қайта айналымының және
айналысының Маркстік тұрғыдан ... ... ... түсінудің
демеушісі, қоғамдағы несиелік қатынастардың туындауын, несиенің табиғаты
мен ... ... ... категория екендігін түсінудің қуат көзі
болып табылады.
Ғалымдар бүгінгі ... ... ... ... бір жағынан
теориялық талдау қорытындыларын белсендірек ... ... ... банк
ісін дамытып, жетілдірудің керек екенін айтуда.
Теорияны тәжірибеден оқшау қарыстырмау керек екені түсінікті. ... ... соңы тек ... ... ... ... Теория мен тәжірибе арасында диалектикалық бірлік бар.
Экономикалық әдебиеттерде несиенің мәніне, қызметтері мен ... ... орын ... ... мәнін зерттеуде натуралистік және
капиталдық ... ... ... қадағаланатындығы байқалады.
Натуралистік несие теориясы ХҮІІІ ғасырдың екінші жартысында пайда
болды. Бұл теорияның негізін А. Смит пен Д. ... ... Одан әрі ... ... Ж. Сэй, Ф. ... және ... Д. Мак – ... Бұл ... ... ... ... ... натуралистік
түсінігіне үйлесті яғни ... ... ... ... ... бұл тек аталмыш қоғамда бар материалдық құндылықтарды бөлу әдісі
ғана. Бұл жағдайда несие объектісі заттай емес ... ... ... ... ... ... тең. Бұл ... натуралистер несиені
несие капиталының қозғалысын емес, табиғи түрде материалдық ... ... ... ... ... ... мәні мен рөлі жөнінде
мұндай қате түсінік өнеркәсіп капиталының тауарлы, өндірістік және ақшалай
түрдегі ... ... жете ... ... ... ... ... өнеркәсіп капиталының ақша түріндегі ерекше бөлігі деуге болады.
Бұған қарамастан натуралистік теорияның маңызын несиенің қазіргі
заманғы ... ... мен ... ... еш ... ... ... процесінде қалыптасатын несие ... ... деп ... ... Олар несиенің рөлін өсірмей, несие пайызының
түсетін табыстың көлемімен өзгерістеріне тәуелді екенін дәлелді ... ... ... ... ... ... ... ұстанады. Оның тұжырымдамасы бойынша несиеге экономиканың дамуында
шешуші рөл ... оны ... ... ... ... ... және байланыспен теңестіріледі. Бұл теорияның негізін
салушы, ағылшын экономисі Дж. ... ... ... елдің барлық
пайдаланылмаған мүмкіндіктерін қозғалысқа келтіріп, байлық пен капиталдың
жиналуына себеп болады. Ол ... ... ... ... капитал
жасаушылар деп қарастырады.
Бұл теорияның қолданушылары ағылшын ... Г. ... Дж. ... Хоутри, И. Шумпетер(Австрия), А. Ган (Германия) болды. Олар ақша ... ... алу ... сай байлық деп есептеді. Несие пайда әкеледі,
сондықтан ол “өндіргіш капитал” ... ... ал, ... ... Бұл ... де несиені, яғни капитал жасайды. Олар банктер
барлығын, депозиттерді, яғни капитал жасайды деп ... ...... ... ... ... соған сәйкес несие мен капитал жасайды
деп есептейді. Міне, осындай несие ауқымының шексіз кеңеюі қайта ... ... ... күші ... ... ... ... әсер етеді. Сондықтан олардың теориялары “өтемпаздық теориясы”
деген атауға ие ... ... ... несие ауқымының шексіз кеңеюі
инфляция мен оның ... ... ... ... – 1933 жж. ... ... несиенің капиталдық жасампаздық
теорияның абыройын жоққа шығарды. Алайда, оның оңтайлы нәтижелері ... жоқ. Оны Дж. ... пен оның ... ... дағдарыстың және
екінші дүниежүзілік соғыстың зардаптарын жою үшін пайдаланды. ... ... ... принциптерін негіздеді: экономикаға несие
салымдарының инвестициясын кеңейту жолымен ... ... ... Дж. ... ... ... айналымдағы ақша жиынтығы
пайызға, ...... ... - ... ......... әсер етеді. Сондай – ақ ол ... ... бір ... ... әсер ... ал инвестицияның пайызға үнемі әсер
етпейтінін мойындады.
Батыс және Еуропамен 24–тен ... ... ... ... Еуропа
Одағы АҚШ–тан капитал қорланымының кіші көлемімен және несие нарығының жеке
сараланым (сегмент) операцияларының ... ... ... ... ... несие капиталы нарығына да тән.
Егер Қазақстанның ... ... ... ... онда ... әр ... деңгейде екенін, сондай–ақ ол енді-енді қалыптасып
келе жатқанын атауға болады. Мысалы, Қазақстан ақша және капитал ... ... ... және жеке қорланымның және банк жүйесінің
жақсы ... ... ... ... ... ... даму сатысында, оның инфрақұрылымы мен заңдық
базасы жасалуда.Бірақ,бұл нарықты әзірге даму ... деп ... ... ... ... ... ... жатыр.
Қор нарығы кенжелеп қалған. Оның заңдық базалары мен инфрақұрылымы
әлдеқашан әзірленіп, биліктің ... ... да, ол әлі даму ... ... енді ... келе ... Егер мемлекеттік бағалы қағаздар қалыпты ... ... ... қағаздар түрлі объективті себептерге байланысты
мүлде дамымаған.
Капиталдық жасампаздық теорияны ары қарай ... ... ... ... ... ... ... – несиенің пайыздық
мөлшерлемелері мен айналымдағы ақша жиынының ... ... ... ... Шын мәнісінде пайыздық мөлшерлемелерді ... ... ... ... салымдарының ауқымын кеңейтуге немесе аясын
тарылтуға ... ... ... ақша ... ... ... ... және баға мен инфляцияның деңгейіне де әсер етуге болады.
Монетаризм теориясы дамыған елдердің ... ... ... ... ... оның ... несиенің пайыздық мөлшерлемесін
өзгерте отырып, ақша жиыны мен инфляцияның өсуін тежеуге қол ... да ... ... ... ... ... ... ҚР Ұлттық банкі мен үкіметі ақша ... ... ... ... отырып, 1994 – 1997 ж ж. өршіген инфляцияны
басты және елдегі макроэкономикалық тұрақтылыққа қол ... ... ... екі ... банк ... ...... Ұлттық Банкі;
II-деңгейде – коммерциялық банктер және ... да ... ... жүзеге асыратын несие-қаражат ұйымдары.
Қазақстан Республикасының екінші деңгейлі ... атап ... ... ... АҚ, ... ... ... АҚ, «БТА Банкі»
АҚ, «Банк Центр Кредит» АҚ, "АТФБанк" АҚ, ... ... АҚ, ... АҚ, "KASPI BANK" АҚ, ... ЕБ АҚ, "Ситибанк Қазақстан" ... АҚ, ... АҚ, "HSBC БАНК ... ЕБ АҚ, ... АҚ,
"RBS (Kazakhstan)" ЕБ АҚ, "Қазақстанның Тұрғын үй құрылыс жинақ банкі" ... "ДБ ... және т.б. ... алғанда қазіргі таңда елімізде ... ... ... банк ... ... ... ... мен жоғарыда айтылған екі деңгейлі банк
жүйесінің несие беру ... ... ... несие ұғымына түсініктеме
беруге тырыстым. Курстық жұмыс үш ... ... ... Әр бөлімнің өзінің
орны ерекше. Негізгі бөлімінде несие ұғымы дәл әрі нақты талданып, несиелеу
кезеңдері көрсетілген. ... ... ... да аз ... жоқ. ... беру ... және де оның экономикалық мағынасы жайында ауқымды
түрде жазылды. Ал ... ... ... ... ... ... ... келтіріп жаздым.
1.НЕСИЕ ЖӘНЕ НЕСИЕ ЖҮЙЕСІ
1. НЕСИЕ ЖӘНЕ НЕСИЕ ЖҮЙЕСІ ҰҒЫМЫ МЕН ҚҰРЫЛЫМЫ
Жалпы ... ... ... ... ... несие — нарықтық
экономиканың тірегі ретінде, экономикалық ... ... ... Оны барлық шаруашылық субъектілерімен қатар, ... ... жеке ... да ... пайда болуын өнімдерді өндіру аясынан емес олардың айырбас аясынан
іздеу қажет. Тауар айырбастау - бұл ... бір ... ... ... ... ... шынымен де, осындай айырбас кезінде несиеге байланысты
қатынас туындайды. Бұндай қатынастарды тағы құнның қозғалысы деп ... ... ... ... ... кіндігін сипаттайды. Бұған
несиелік қатынастардың ... ... ... ... капитал
айналымын жатқызуға болады.
Көбіне несиені ақша ретінде түсінеді. Бір ... ... ... ... де бар ... ... ... шаруашылықта қарыз көбіне ақшалай
түрде берілуде. Бірақ, бұл жерде ақша мен ... ... ... ... ... ... ... шығаруға болмайды.
Сонымен қатар, несие мен қаржы категорияларын бірі деп ... да ... ... — бұл ... ... екі ... ... яғни қаражаттың
уақытша берілуін және уақыт өткен соң кайтарылуын баяндаса, ал ... - ... бір ... ... ... яғни ... ... субвенция,
субсидия түрінде берілсе олар қайтарымысыз сипатқа ие.
Жалпы несие, қазіргі кезеңде, пайыз төлеу және қайтару шартында ... ... ... ... капитал қозғалысы ретінде
түсіндіріледі.
Несие ақшалай ... ... ... ... ... ете отырып,
несие берушілер мен ... ... ... несиелік қатынасты
бейнелейді. Несиенің көмегімен ... және жеке ... ... ... мен ... экономикалық жүйе төңірегінде жинақтала отырып,
уақытша және ақылы негізде пайдалануға берілетін ... ... мен ... ... да ... ... бар. ... бұл банктің
қаражатын құрайтын көзі ретінде барлық несиелік қатынастарды ұйымдастырудың
әр түрлі нысандарының болуын және ... ... ... ... білдіретін кең ұғымды сипаттайды. Ал ссуда — бұл ... ... ... қалыптасатын несиелік қатынастарды ұйымдастырудың ... ... ... ... ... несие — кәсіпорындар, ұйымдар ... ... ... ... ... қорын құру және оларды
қайтарылу, пайыз төлеу шартында белгілі бір ... ... ... негізінде қалыптасатын өндірістік қатынастар жиынтығы.
Зерттеу заты сияқты, несие ... ... ... ... ... Мұндай элементтерге ең алдымен несиелік ... ... ... ... бойынша несиелік ... ... ... және қарыз алушы жатады.
Қарыз беруші — қарызды беретін несиелік қатынастың бір жағы. Қарыз беруші —
бұл уақытша пайдалануға қарыз ... ... ... ... ... банктер, банктік емес мекемелер, мемлекет, ... және ... ... алушы — бұл несиені алушы және оны ... ... ... ... ... Борышкер және қарыз алушы бір-бірімен жақын сөздер
болғанымен де, олардың түсініктері ... ... ... ... ... коммуналдық қызметке, салықтарға т.б. байланысты төлемдері
кешігуі мүмкін, бірақ, бұл жерде ешқандай да несиелік қатынас ... бұл тек қана ... ... ... ... адамзаттық
қатынастар жағдайын сипаттайды. Борыш — бұл өте ауқымды ұғым. Ал, қарыз
алушы — бұл ... ... ... ... бар ... беруші және қарыз алушымен қатар несиенің құрылымының элементіне
берілетін объекті де жатады. Беру объектісі - бұл ... ... ... ... ... ... білдіреді.
Несиенің экономикадағы орыны мен рөлі, оның атқаратын қызметтерімен
сипатталады. ... ... ... ... ретінде төмендегідей
қызметтерді атқарады:
• қайта бөлу;
• айналыс шығындарын үнемдеу;
• айналыстағы нақты ... ... ... алмастыру;
• капиталдың шоғырлануын жеделдету;
• ғылыми-техникалық прогресті жеделдету.
Несиенің қайта бөлу ... кез ... ... ... ... ... ... өз үлесін қосады. Несиенің бұл қызметінін,
көмегімен экономикалық жүйенің бір саласынан екінші бір ... ... ... ... бұл қызметі, қаржының қайта бөлу ... ... ... ... ... жүргізілсе, ал салалар мен
аймақтар арасындағы капитал ағымы несие арқылы, яғни ол нарықтық ... ... ... ... ... үнемдеу қызметінің іс жүзіне асуы несиенің
экономикалық мәнінен туындайды. Шаруашылық ... ... ... мен ... арасындағы уақытша болатын алшақтық кей
жағдайларда қаржылай ресурстарға деген ... ... ... да мұндай жағдайларда қарыз алушылардың барлық ... ... ... ... ... ... ... үшін
несиені пайдаланады. Бұл дегеніміз капитал айналымын қамтамасыз етіп ... ... ... ... де ... жасайды.
Ал, келесі қызметі, яғни несиенің айналыстағы нақты ... ... ... ... ... шаруашылықта мұндай орын алмастыруға
толық мүмкіндік бар. Бұл қызметтің іске асу ... тек қана ... ... сондай-ақ нақты ақшалардың уақытша орнын ауыстыра отырып,
ақша айналысын да жылдамдатады. ... бұл ... ... ақшалар:
чектер, вексельдер, несиелік карточкалар көмегімен ... ... бұл ... ... ақша ... жылдамдығы мен қатар,
айналыстағы ақша ... және ... ... да ... ... ... ... қызметі экономиканың тұрақты дамуына жағдай
жасау үшін маңызды болып табылады. ... ... ... ... ... ... ... ұлғайта отырып, пайда алуға мүмкіндік береді.
Несиенің ғылыми-техникалық прогресті жеделдету қызметі ғылыми-техникалық
ұйымдардың қызметін ... ... ... да, ... ... ғылыми-зерттеу орталықтарының (бюджеттік қаржыландыруда
отырғандардан басқалары) жұмыс жасауы қиынға түседі.
Сондай-ақ несие өндіріске ғылыми технологияларды ... ... ... де аса ... болып табылады. Себебі, ондай шығындар бастапқыда
кәсіпорынның қаражатымен, оның ... орта және ұзақ ... ... есебінен қаржыландырылады.
Нарықтық экономикада несие–банк жүйесі маңызды рөл атқарады. Ол арқылы
кәсіпорындардың, ... және ... ... есеп ... мен
төлемдері жүргізіледі, ол уақытша бос ақшалай қаражаттарды, халықтың
жинақтары мен табыстарын ... және ... ... жұмыс жасайтын
капиталға айналдырады, сондай-ақ көптеген түрлі несиелік, сақтандыру,
делдалдық, инвестициялық, сенім, ... беру және ... да ... ... ... ... кезекте саналатын несие жүйесі оған
тұрақты және елеулі ықпал етеді. Ол ... ... ... ... ... өндіріс тиімділігінің өсуін қолдай отырып ... бір ... ... қайта құйылуын қамтамасыз етеді.
Несие жүйесінің рөлі мен маңызы келесідей бірқатар көрсеткіштермен
сипатталады: ... ... ... көлемі, кәсіпорындар ... ... және ... ... ... банктегі
қарыздардың үлесі, жалпы төлем айналымы және т.б.
АҚШ несиелік қатынастардың даму дәрежесі ... ... және ... емес саласын банк саласының қамтуы, несиелік
мекемелердің көп түрлілігі мен көп ... ... ... ... ... бойынша әлемнің басқа да елдерін артқа қалдырады.
Американдық несие ... ... ... ... ... ... ... мүмкін. Несиелік мекемелер арқылы қолма-қолсыз ақша
жолымен жүзеге асырылатын жылдық төлем ... ... ... 80-
жылдардың басында 60-65 трлн. доллар соммасында бағаланған.
Американдық шаруашылықта пайдалынатын ақшалай ... орта ... ... ... ... ... ... Несиелік мекемелер арқылы жұмылдырылған
ақшалай қаражаттардың орташа жылдық саласы 1989 жылы 700 ... ... ... өз ... ... ... ... қатынастар
туындайды. Уақытша бос ақшалай қаражаттарды жинақтап, оны қайтару және ... ... ... бөлуге байланысты несиелік мекемелермен әр түрлі
субьектілер ... ... ... несиелік қатынастардың
мазмұнын анықтайды.
Бірақ, несиелік қатынастар мазмұны тек қана ... ... оны ... және жеке ... ... ... берумен ғана
тұрмайды. Несиелеу процесінде ұлғаймалы ұдайы өндірістік айналымы үшін
төлем құралдарының ... ... ... ... ... аса ... ... төлеушілер мен мекемелер және соңғылары мен алушылар арасында
экономикалық қатынастарды ... ... ... ... ... ... несие жүйесі арқылы өтеді.
Несие екі формада болады: тауарлық және ... ... ... ... ... ... ... Шаруашылық жүргізуші
субьектілердің бір-біріне қарыз беру барысында, аталған несие ... ... ... ... ... ... ... беруші тауар
несиесін алғанын куәландыратын вексальді, сондай-ақ салынған мүлік туралы
парақты немесе басқадай құжаттарды береді. Бұл ... ... ... ... ... ... және банк ... Несиелік
қатынастардың мазмұнындағы өзгерістер нәтижесінде тауар формасындағы несие
ақшалай формаға қайта ауысады. Сөйтіп, тауар ... ... ... ең ... ... формасы пайда болып дамиды.
Несиелік қатынастар мен несие формаларының және несиелік мекемелердің
жиынтығы кең мағынада ... ... ... ... ... жүйесі тар мағынасында – бұл несиелік есеп ... ... ... ақша ... ... және ... ... қызмет көрсететін несиелік мекемелер торабы болып табылады.
Басқаша айтқанда, несие жүйесі ... және ... да ...... ... ... ... және олардың құқықтық
формаларын ұйымдастыруы арқылы ... ... ... ... жәңе банктік емес институттар шеңберінде екі жүйені
бөліп қарастырады. Соған ... ... ... екі негізгі буыны
қалыптасады: ... және ... ... ... ... ... күрделі, көп буынды құрылымы болады. Егер де
несиелік мекемелердің өз ... ... ... ... ... ... онда қазіргі несие жүйесінің үш маңызды элементін
бөліп қарастыруға болады,олар :Орталық ... ... ... несиелік мекемелер:(сақтандыру, жинақтық,
ипотекалық, сенімгерлік (трастовый) және ... ... ... ... ЖІКТЕЛУІ
Ал енді несие жүйесінің құрамдас ... ... ... ... ... тоқталып кететін болсақ.Несиенің нысандары, оның құрылымымен
және белгілі бір ... ... ... ... ... байланысты
келеді.
Несие нысаны — бұл несиелік ... ... ... ... яғни, әр алуан сыртқы және ішкі өзгерістер ... ... ... ... ... мен ... ... арасындағы байланыстар қалай
өзгергенімен де, несиенің нысаны сол күйінде сақталады.
Несиенің екі ... бар: ... және ... ... ... ... ... — коммерциялық, ал ақша түріндегі несиені — ... ... ... ... осы екі ... тәжірибеде қолдануынан
туады.
Коммерциялық несие — бұл қарыз берушінің қарыз ... ... ... ... ... — бұл вексель айналысының пайда болуына себеп болған,
экономикадағы несиелік қатынастардың алғашқы нысаны. ... ... ... ... — тауарлардың өту үдерісін жеделдету, сондай-ақ
одан пайда табу.
Мұнда қарыз алушы да және оны берушілер ретінде ... мен ... бола ... Коммерциялық несие көбіне тауарды сатып ... ... ... ... ... ... Мұндай жағдайда, айналыс
құралы ретінде, қарыз алушының көрсетілген ... ... ... арнайы қарыздық міндеттеме - вексель қолданылады.
Коммерциялық несиенің банктік несиеден ... ... ... ... рөлінде банктік мекемелер емес, яғни тауар немесе
қызметгі сатумен ... кез ... ... ... бола ... ... ... тек қана тауар нысанында беріледі;
• қарыз капиталы өнеркәсіптік немесе сауда капиталымен байланысты;
• коммерциялық несиенің ... құны сол ... ... ... ... төмен болады;
• қарыз беруші мен қарыз алушы арасындағы несиелік мәміленің заңды түрде
рәсімделуі барысында, бұл несие үшін төленетін ақы ... ... ... несие — бұл банктік мекемелерден қарыз алушыларга ақшалай турде
берілетін несиені ... ... — бұл ... ... ... несиелік қатынастардын,
нысаны болып табылады. Банктік несие бойынша ... ... ... шарт ... ... ... ... Банктік несиеде несие беруші:
банк және арнайы қаржы мекемелері болса, ал ... ... ... немесе бизнеспен шұғылданатын қаржы ... ... бар кез ... ... ұйым ... ... Мұндағы қарыз берушінің
басты мақсаты — бұл пайыз түрінде табыс алу.
Несиенің түрлері коммерциялық және банктік несиеден туындайды.
Коммерциялық ... ... ... әр ... ... береді.
Оларды мынадай белгілеріне байланысты жіктеледі:
I. Қарыз алушылар категорияларына қарай:
1. Қаржылық институттарға ... ... ... ... ... ... ... емес агенттерге берілетін несиелер,оларға: өнеркәсіп салалары,
ауыл ... ... ... ... ... болады.
3. Тұтыну мақсатына берілетін несиелер.
II. Мерзіміне қарай: қысқа мерзімді (1 ... ... орта ... ... 3 —5 ... ... ұзақ мерзімді (5 жылдан жоғары).
III. Тағайындалуы және пайдалану сипатына қарай: ... ... және ... ... ... ... ету дәрежесіне қарай:
1.Кепіл-хатпен; кепілдемемен; кепілдікпен.
2. Сақтандырылған.
3. Қамтамасыз етілмеген: сенім (бланктік)несиесі.
V. Қайтарылу дәрежесіне қарай:
1. Стандартты несие — қайтарылу уақыты ... ... ... ... жоқ ... ... несиелер — қайтарылу уақыты кешіктірілген, мерзімі ұзартылған
және банк үшін тәуекел туғызатын несиелер. Соңғы ... ... ... ... ... ... ... бөлінеді: 1-санатты
күмәнді, 2-санатты күмәнді, 3-санатты күмәнді, 4-санатты күмәнді, 5-санатты
күмәнді.
3. ... ...... ... кешіктірілген, мерзімі өткен ссудалар
шотына жазылған несиелер.
VI. Валютамен берілуіне қарай:
• ұлттық валютамен;
• шетел валютасында.
VII. Берілу шартына қарай:
Тұтыну несиесі — бұл жеке ... ... ... ... алу үшін және
тұрмыстық қызметтерді өтеуге берілетін несие.
Ипотекалық несие—бұл қозғалмайтын мүліктерді (тұрғын ... ... ... және т.с.с.) кепілге ала отырып, ұзақ мерзімге
берілетін несие.
Халыққа берілетін ипотекалық ... үш ... ... болады:
• тұрғын үй құрылысына арналған жерді сатып алуға ... ... ... үй ... және ... ... ... ипотекалық несиелер;
• тұрғын үйді сатып алуға берілетін ипотекалық несиелер
Овернайт несиесі — ... ... ... бір түнге берілетін
банкаралық несиенің түрі.
Онкольдық ...... ... ... бойынша өтелетін қыска
мерзімді несие.
Банкаралық ... ... ... ... ... ...... жоғары) — клиенттің ағымдық
шотындағы қаражат қалдығынан төлейтін төлемдер ... ... ... ... ... ... мерзімді несиесінің ерекше нысаны.
Мұндай жағдайда клиенттің шотынан қаражатты толық көлемде шегеріп тастап,
банк, шоттағы қалдықтан ... ... ... ... ... ... ... нәтижесінде, бухгалтерлік тілмен айтқанда банкте дебеттік
қалдық түзіледі. Овердрафты келісімшарт бойынша банктің сенімді ... ... ... ол ... овердрафтың ең жоғарғы ... ... ... беру және оны ... ... көрсетіледі.
Овердрафтың басқа қарыздардан ерекшелігі, несиені қайтарудағы барлық сома
клиенттің ... ... ... ... несие — жабдықтаушының қаржыландыру уақыты мен түсімді алу
мерзімі арасындағы ... ... ... ... ... ... ... көбіне ауыл шаруашылығы өндірушілеріне егін салып, одан
табыс алғанға дейінгі шығынды жабу мақсатында беріледі.
Лизингтік ... ... ... және ... ... ... ... несие.
Сенім несиесі — банктің сеніміне кірген, төлем қабілеті ... ... ... ... ... несиелер қамтамасыз
етусіз беріледі.
Консорциалдық несие — ірі жобаларды несиелеу ... ... ... ... ... ... ... негізінен ірі жобаларды
несиелеуде бір банктің ... ... ... ... ... ... несиелер — жаңа өндіріс орнын ашуға, өндірісті қайта құруға
және кенейтуге арналған ұзақ ... ... ... банк клиентгерінің өндіріске озық ... ... ... байланысты берілетін ұзақ мерзімді несие.
Вексельдік несие — банктің сенімді клиентеріне вексель нысанында берілетін
қысқа ... ... ... ... ... ... және олардың
номиналды құны болады, сондай-ақ олардың бағасы жай банктік ... ... ... ... ішке алып кіру және жартылай фабрикат және
дайын өнімдерді сыртқа шығару ... ... ... ...... барлық түсімдері мен төлемдері ... ... ... ... ... шоты бар, ... ... банктің беретін несиесі.
Ломбардтық несие — тауарлы-материалдық құныдылықтар мен ... ... ... ... ... және т.б. ... ала
отырып, қысқа мерзімге несие берушінің қатаң тіркелген сомада беретін
несиесі.
Форфейтингтік несие—сыртқы ... ... ... ... сатып алу жолымен экспортерлерді немесе сатушыларды қысқа
мерзімді (180 күнге дейінгі) ... ... Банк ... ... ... ... үшін ... (сатып алушының) берген ақшалай
міндеттемесін (векселін) сатып алуы ... ... ... ... толық немесе жартылай төлейді. Кейіннен импортер (сатып алушы)
форфейтордың көрсеткен міндеттемесі бо- ... ... ... оған ... ... ... үшін ... экспортерден пайыз ұстап қалады.
Факторингтік несие—жабдықтаушынын, немесе банк ... ... мен ... ... үшін ... төлем талабын (шот-
фактурасын) банкке сатумен байланысты несиелік ... ...... ... құралы ретінде өнімді сатуды
қаржыландыру мақсатында сатып алушыға немесе оның ... ... ... ... ... ... тарапынан беріледі де банктен
қаржыландырмайды. Банктік экспорттық ... ... ... ... ... беріледі.
Несиелік желі — келісілген лимит шегіндегі белгілі бір ... ... ... несие беріп отыруға несиелік мекеменің оған берген заңды түрде
рәсімделген міндеттемесі.
VIII. Несиелеу ... ... ... айналым қаражаттарын
толықтыруға; материалдық запастар жиынтығы мен ... ... ... ... байланысты тауарларды экспорттау мен импорттауға;
азаматтардың жеке қызметтері үшін шикізаттар, ... ... ... да ... алуына; ломбардтық, кепілдік және ссудалық операцияларға;
театрлар және ... ... ... мен ... арасындағы
маусымдык үзілістерге; күрделі жұмсалымдарды қаржыландыруға;
тез әкелетін тиімділігі жоғары шараларға болып жіктеледі.
1.3 НЕСИЕЛЕУ ОБЪЕКТІЛЕРІ МЕН ... ... мен ... ... ... ... ... құрылымы несие беруші мен қарыз алушыдан, сондай-ақ қарыз
капиталынан тұрады. Мұндағы несие ... мен ... ... ... ... тараптар немесе оларды несиелік қатынастар субъектілері
деп атауға болады. Несие ... ... ... ... ... , банк ... мекемелер мен қаржылық ... ... ... ... да ... объектісі – бұл несиенің пайдаланылған заты, яғни несиенің
іске асырылу аясы деп ... ... ... ... ... ... және ... түрінде, сол сияқты, егер несиенің материалдық жағынан ... ... банк ... ... міндеттемесі ретінде болады.
Материалды қамтамасыз ... ... ... ... шикізат
қорларын, сатып алады. Жартылай өнімдер, азық – түліктер және ... ... және ... ... ... ... ... мерзімді несиелеу объектісіне жататындар ... ... ... объектісінің құрылысы;
• өндіріс объектісін қайта құру, техникалық ... ... ... ... құрал-жабдықтар және көлік құралдарын сатып алу;
• жаңа өнімді шығаруды ... ... ... ... процесс, яғни банктік несиенің
берілуі, пайдалануы және қайтарылуы жүзеге ... ... ... банктік несиелердің берілуінің басты шарттары:
несиенің мақсаты және мерзімі, олардың қаражаттар ... ... ... және т.б. анықталады.
Қазіргі несиелік қатынастарды ұйымдастыру принциптері 2 ...... ... ... ... ... несиенің мақсаттылығы
мен несиенің дифференциалдығы.
ІІ – топқа. Несиенің мәнін ... ... ... ... ... ... ... және несиені қамтамасыз
етудің келесі бір жолы – ... ... ... – несиенің берілу және қайтарылу ерекшеліктерімен
байланысты болатын, ... ... ... ... ... қатынасу тәсілдері.
Реформалауға дейінгі кезеңдегі отандық банктік тәжірибеде ... ... ... ... ... және ... ... бойынша несиелеу барысында несие қозғалысы (яғни, несиені беру
және қайтару) несиеленетін құндылықтар қалдықтарымен тығыз байланысты болып
келеді. Ондай ... әр ... ... – материалды құндылықтар
(шикізат, негізгі және қосымша материалдар, ... ... ... аяқталмаған өндіріс, алдағы кезеңдегі шығыстар, дайын өнімдер және
жөнелтілген тауарлар ... ... ... ... ... ... өйткені, компенсациялық несие жай несиелік шоттар бойынша беріледі.
Сондай-ақ бұл несиенің қайтарылуы есеп ... ... ... ... ... бойынша несиелеу (тауар айналымы) әдісінің ерекшелігі ондағы
несие қозғалысы материалдық құндылықтар айналымымен, яғни олардық түсу және
жұмсалуына байланысты анықталады. ... ... ... ... ие болады,
себебі несиенің берілуі тікелей төлемдегі қатысты және ең бастысы, ... ... ... ... ... жүзеге асырылады. Айналым
бойынша несиелеу әдісі төлемдік сипаттағы несиенің көмегімен жүргізіліп,
арнайы ... ... ... ... ... Бұл ... несиенің
қайтарылуы өнімді сатудан түскен ақшалай түсімдер есебінен банктік несиелік
шотқа түсу арқылы жүзеге асқан.
Қазіргі банктік ... ... ... үш түрі ... айналым бойынша несиелеу әдісі;
• қалдық бойынша несиелеу ... ...... ... несиелеу барысында несие несиелеу ... ... ... ... ... ... ... оның ресурсы босағанға дейін аванстайды. Несиеге деген
объективті қажеттілікті ұлғайту ... ... ... мөлшері өсіп,
бұл қажеттіліктің азаюына байланысты несие қайтарылады.
Қалдық бойынша несиелеу барысында несиенің несиеге деген қажеттілік
тауарлы-материалды ... және ... ... мен ... ... ... несиелерді несиелеу объектісін кішкене бөлігі қамтылса, ал
айналым бойынша несиелерде несиелеу объектісі толығымен ... және ... ... ... іс ... ұштасуының
нәтижесінде айналым-қалдықтық әдісі түзіледі. Мұндағы ... ... ... қажеттіліктің туындалуына байланысты несие берілсе, ал екінші
кезеңде, берілген ... ... ... ... ... ... ... туралы-
материалды құндылықтарды кепілге ала отырып, шығындар айналыстың бастапқы
кезеңінде берілсе, ал ... ... ... ... ... ... негізінде өтеледі. Несие берудің мұндай формасын несие желіні
ашу деп атайды.
Несиелік желі – келісілген лимит ... ... бір ... ... ... ... беріп отыратындығы заңдастырылған, яғни банктің
алдыңғы міндеттемесі. Жаңартылған ... желі ... ... ... ... яғни ірі объектінің ... ... ... әдісіне
көбірек ұқсастығы да болады.
2.НЕСИЕ БЕРУ МЕХАНИЗІМІ
2.1. НЕСИЕЛІК МЕХАНИЗМ ЖӘНЕ НЕСИЕЛІК ПРОЦЕСС
Экономикалық түсініктегі “механизм” белгілі бір ... ... бір ... іске қосуға болатын құралды ... Бұл ... ... ... жиі ... ... оның мәні ... ішінде несие саясатының міндеттерімен байланысты болып келеді.
Несиелеу механизмін кеңес экономистері жалпы ... ... ... ... ... ... ... механизмі –
несиенің берілу және қайтарылу әдіс-тәсілдерін және ... ... ... ... ... ... несиелік механизмнің
құрамдас бөлігі.
Басқаша айтқанда, несиелік механизм бұл несиені пайдалану механизмін
білдіреді. Несиелеу ... – бұл ... ... ... тану ... ... процессі мынадай кезеңдерді қамтиды:
• Несие деген өтінішті қарау;
• Несиелік ... ... ... ... жасау;
• Несие беру;
• Несиелік мәміленің орындалуына бақылау жасау.
Кез келген ... ... ... ... ... ... ... мен сұралатын несие туралы негізгі мәліметтер: ... ... ... ... ... ... ету мүлкі көрсетіледі. Клиенттердің
әр түрлі топтары үшін әр түрлі ... ... ... ... ... ... пакетінің құрамына жататындар:
1. құрылтайшылық құжаттарды, жарғыны, жалға алу шартының, ... ... ... ... ... ... пайдалану құқығын куәландыратын құжаттар; азаматтардың ... және ... ... ... ... ... басқа да
құжаттардың көшірмелері;
2. соңғы екі жылдың қарыз алушының балансы және оған қосымша беттер;
3. несиеленетін ... ... ... және оның ... ... ... ... несиеленетін мәмілелерді растайтын ... ... ... ... және ... ... шарттар,
тауарлы – материалдық құндылықтар сипатының көшірмелері және т.с.с.);
5. басқа ... ... ... туралы мәліметтер (шот бойынша
көшірме);
6. қамтамасыз ету мақсатында кепілге берілген ... ... ... құқығын растайтын құжаттар;
7. несиені қайтаруға байланысты міндеттемені ... ... ... ... ... яғни ... есептер және басқа да
құжаттары жоқ кәсіпорындардың бизнес жоспары.
Несиелік механизм – нарықтық қатынастарға сай ... ... ... ... ... ... ... принциптерін, несиелеу
әдістері мен тәсілдерін және ... ... ... ... механизмнің құрамдас бөлігін білдіреді.
Қазіргі несиелік механизм экономикалық механизмнің бір бөлігі бола
отырып, іс жүзінде ... ... ... ... және кешенді түрде
бейнелейді. Нарықтық экономика жағдайында несиенің дамуы және ... ... ... ... ... ... негізгі және құрылымы бойынша
объективті сипатқа ие. Олай болмаса несиелік механизм несиенің ... ... ... ... жеткізе және тура бейнелей алмай, сондай-
ақ оның қозғалысының объективті ... ... ... ... ... сипатының объективтігін айта отырып, екі
элементі: несиені және несиелік механизмді бір-бірінен ... ... ... ... ... ... қатынастарынан алыс жатпайды, яғни
олардың нақты бір ... ... ... ... ... ... бір қабатын, яғни несиелік қатынастардың жоғарғы буынын ... буын ... ... ... ... және ... қатынастарды
ұйымдастыруға байланысты шаруашылықтың субъективтік қызметінің ... ... ... ... ... ... ... және өзіндік
ерекшеліктерін сипаттайтын қатынастар және олардың пайда болу әдістері,
тәсілдері және формалары ... ... ... ... ... де, олар ... іс-тәжірибені сипаттайтын процеске ... оның ... ... ... ... ... бұл ... тек субъективтік
сипаты туралы кездесетін позицияларға қарама-қарсы тұрады. Осы ... ... ... ... ... ... жоспардан оқып біле
отырып, ғылыми таным барысында бірден несиенің мазмұны, оның қызметтерін
талдаудан ... ... ... ... банктік қызметке байланысты зақдармен, банктердің
дербес ... ... және ... ... ... ... ... экономикалық механизм өзара байланысқан, яғни оның бір
элементінің қозғалысы немесе өзгеруі ... ... мен ... ететін элементтер жиынтығынан тұрады. Сондай-ақ қазіргі несиелік
механизмнің басқа да экономикалық ... ... ... ... ... ... түрлері;
• несиелеу объектілері;
• несиелеу субъектілері;
• несиелеу принциптері;
• несиелеу тәуекелді басқару.
Несиелік ... ... ... ... құрылымы 2-сызбада
берілген.
Несиенің түрі –бұл несиелік қатынастар құрылымының, олардың негізгі
қызметтерінің, яғни әр алуан сыртқы және ішкі ... ... ... ... ... мен ... алушылар арасындағы байланыстар қалай
өзгергенімен де, несиенің түрі сол ... ... ... ... екі формасы болады: тауар және ақша . ал,
кейбір экономикалық ... ... ... және ... ... ... –жабдықтаушының сатып алушыға сатқан тауары
немесе көрсеткен қызметі үшін төлейтін төлем уақытын кешіктіруін ... ... іске ... ... ... ... табылады.
Банктік несие – бұл банктердің және арнайы ... ... ... ақшалай түрде берілетін несиесі болып табылады.
Банктік несие әмбебап болып келеді. Өйткені, ол ... ... ... ... ... ... экономиканың барлық салаларында кең
қолданылады.
Ал, несиенің жекелеген түрлеріне келсек, олар несиенің осы ... ... ... ... ... шетелдік және отандық банктік тәжірибеде жиі
қолданылып жүрген несиенің түрлеріне ... ... ... ... ипотекалық, ломбардтық, вексельдік, ... ... ... ... және т.б.
2.2 БАНКТІК НЕСИЕ ЖӘНЕ ОНЫҢ ЭКОНОМИКАДАҒЫ РӨЛІ
Банктік несиенің рөлі оның экономикадағы мемлекеттегі және халықтағы
қолданыс нәтижелерімен және ... ... ... Әдістері
туралы айтатын болсақ, олар әдетте қаражаттың ақылы ұсынылуымен ... ... ... ... Бұл ... операциясының
қатысушыларының жауапкершілігі мен қызығушылығын арттырады, олардың қарыз
қаражат (немесе мақсатқа сай) қолдануына себеп болады.
Несиелік ... ... ... үшін ... ... ... қолданылатын қаражат мөлшері мен оларды пайдалану уақытын
үнемдеудің қызығушылығын ... ... ... ... бюджеттік қаржыландырудың
суммасының кемуінде материалдық қызығушылықтың, оларды пайдалану мүлдем жоқ
болатын ... ... ... теңестіргенде байқалады.
Белгіленген ерекшеліктер, әсіресе, қайтарылымдығы, жеделдігі және
ақылығы ресурстардың ... ... ... ... ... ... маңызды және алуан түрлі қаражаттың
қайтарылуы үшін қолданылатын несие өндіріс ... ... ... мен
тұтымына және ақша айналымының саласына ықпал етеді.
Несиенің рөлі коммерциялық, банктік, ... ... ... ... ... болатын несиелік қатынастардың алуан түрлерін
іске асыру нәтижесінде ... Әр ... ... ... ... ... да бір түрі басты, яғни доминантты орынды алады.
Несиелік қатынастардың жүйесінде несиелеу операцияларын орындау ... ... өте ... ... ... әрекет әр түрлі несиелік
қатынастар үшін ... ... ... коммерциялық несие қолданғанда несие
алушының басқа жақтан қаражат тарту керегі жоқ. ... ... ... ... ... үшін ... ... ұсыну кезінде несие алушының
ресурстары қолданылады. Бұл несие ... ... ... ... ... ... ... жоққа шығармайды. Банктердің бұндай іс-
әрекеті ... ... ... қаражаттың бар болуы қаражат
меншіктенушілері оларды тауарды сатып алу үшін ... ... ... ... ... ...... материалдық
ресурстарды қайта бөлуге әкеліп соғады. Бұндай ... ... ...... ... ... қайта бөлудегі мәнінде
мінездеді:
Негізінде материалдық ресурстарды қайта бөлу мемлекеттік, ... ... ... ... және ... үй ... ... құруда
ипотекалық несиені қолдану кезінде материалдық ресурстарды қайта бөлу
мүмкін болады.
Бұның бәрі несиенің ... ... ... бөлу ... ... ... дәлелдейді. Бірақтан бұл ... ... ... ... ... ... ... етеді.
Сонымен қатар, несиенің рөлі ... ... мен ... көрініс табады. Кәсіпорынның уақытша ақшалай түсім мен
шығындардың жүйелі ... ... ... ... тауарлы – материалдардың
құндылықтарды сатып алуға, қаражаттың жетіспеушілігі қызмет көрсетуді төлеу
және осының ... ... ... мен ... процессінің
үздіксіздігінің бұзылуы ... ... ... беру ... ... үшін ... ... сонымен қатар оның
үздіксіздігі мен жылдамдатуына ... ... ... ... ... ... ... қайталанып тұратын “құйылымы” мен “шегіну”
игеріледі.
Несие өндірістің мерзімділігі мен өнімнің белгілі ... ... ... уақытша қажеттілігін қанағаттандыруда үлкен роль
атқарады. ... ... ... ... ... ... және кәсіпорындар мен ұйымдардың шаруашылық мерзімдік ... ... ... асыруына мүмкіндік береді.
Ең маңыздысы несиені пайдалану ... ... ... ... ғана қолайлы жағдайда жасалып қоймай, ресурстарды ... үшін де ... ... ... бұл ... мен ... ... өзінің қаражатының минималды көлемінің жұмсалуымен іске
асыра алады және резервтердің азаюы, ... ... ... бөлігін де
санағанда.
Сонымен бірге әртүрлі қарызгерлердің арасында қаражаттың қайта бөлудің
арқасында қарызгерге берілетін біркелкі қаражаттың ... ... ... қажеттіліктерді қанағаттандыру мүмкіндігі үшін берілетін қарыз
қаражатты беру кезінде керекті алғышарты болып ... ... ... да ... ... ... болып табылады.
Бұндай талаптардың сақталмауы қарыз қаражаттарын шамадан тыс берілуіне
және ... ... ... ... ... ... рөлі үлкен. Өндірісті кеңейту мен өнімді
өткізу үшін керек. Қарыз қаражаттарды салыстырмалы қосалқылар аз уақытқа
көбейту үшін ... ... ... бірге несие негізгі ... ... көзі ... ... ... бұл ғимараттар, құрылыстар,
құрал-жабдықтарды сатып алу және т.б.
Өндірістің үздіксіздігі мен оның ... әсер ... ... ... ... қарама-қарсы бағытта, себебі өндірістің және өнімді
өткізудің жылдамдығының төмендеуіне әсер ете ... ... ... айналым саласында несиенің рөлі маңызды. Бұл барлық қолма-қол
ақша және қолма-қол ақшасыз мемлекеттердің ... ... ... Қазақстанның Ұлттық банкі қолма-қол ... ... ... ... ... жүзеге асырады, яғни банктер арқылы.
Соңғысы орындалады, бір жағынан, егер ... ... ... бар
болса, банк кассаларынан айналымға оларға қолма-қолақшаны шығару
кәсіпорындар, ... мен жеке ... ... ... беру ... ... қалдықтардың бар болуы несиелік қатынастардың бар болуын
білдіреді.
2.3 БАНКТІК ... БЕРУ ... ЖӘНЕ ... ҚАЙТАРУ КЕЗЕҢІ
Банктердің тәжірибесінде қолданылатын ... ... ... болады. Несиелік процес несиеге деген өтінішті өңдеуден басталып,
несиенің ... ... ... ... ... ... 1- ... болады.
Қарыз алушыларға несие беру барысында банктер “Қазақстан Республикасының
Ұлттық банкі туралы” 31.03.1995жылы және ... ... және ... ... ... ... ҚР ... заң күші
бар Жарлықтарын, №1-ші ... ... ... ... ... ... ... сондай-ақ банктің Жарғысы
мен нұсқауларын басшылыққа ... ... ... ... бар ... ... қайтарудың нақты көздерінің және тұрақты қамтамасыз ... бар ... ... беріледі.(1-сызба)
Әр кезеңде пайдаланылатын несиелеу механизмнің ... ... ... ... бере ... ... жүзеге асырылу
техникасын білдіреді. Несиелеу процесі мынадай кезеңдерді қамтиды:
• несиеге деген өтінішті қарау;
... ... ... ... ... ... несие беру;
• несиелік мәміленің орындалуына бақылау жасау.
I-кезең. Банкке келіп түскен несиеге ... ... ... ... ... операциялар осыдан басталады. Мұндай құжаттарда
қарыз алушы мен сұралатын ... ... ... ... ... ... мерзімі, мүмкін болар қамтамасыз ету мүлкі көрсетіледі.
Банктің қоятын талаптарына байланысты ... ... яғни ... ... ... құжаттар беріледі. Клиенттің әр ... үшін әр ... ... ... ... ... Мысалы ретінде
құжаттар пакетінің құрамына жататындар:
1. соңғы екі ... ... ... ... және оған ... ... ... шаралардың рентабельдік деңгейін және оның қайтарылу
мерзімін сипаттайтын техникалық-экономикалық есебі;
3. несиеленетін мәмілелерді растайтын келісім-шарттар көшірмелі
(материалдық ... ... және ... арналған
шарттар, тауарлы-материалдық құндылықтар шотының көшірмелі ... ... ... алған несиелер туралы мәліметтер (шоттар бойынша
көшірме);
5. несиені қайтаруға байланысты міндеттемені куәландыратын құжаттар;
Қажет жағдайларда банк қарыз алушыдан несиені ... ... ... да құжаттар мен мәліметтерді талап ете алады.Сонымен қатар,
банкпен тұрақты несиелік қатынаста болатын ... ... үшін ... ... ... мүмкін. Қарыз алушы банкке несие алуға өтініш
жасаған уақатта, банк несиелеудегі оның мүмкіндігін ... ала ... ... ... толтыруы мүмкін. Онда: фирманың жетекшісі мен қарыз
алушының аты-жөні; ... және ... ... ... ... мекен-жайы;
мекен айырысу және валюталық шот ... ... аты ... ... ол ... ... мақсаты, сомасы
және мерзімі; соңғы есептік күнге берілген баланс ... және ... ... ... оқып ... ... банк қарыз алушының
алған ссудасын қайтару қабілетін бағалаудың шешім қабылдау үшін аса ... ... ... есеп ... ... ... ... несиелік қабілетін талдау кезеңі.
Қарыз алушының несиелік қабілеті – қарыз алушының алған ссудасы
бойынша қарызды ... және ... ... ... ... Несиені қайтара алмау тәуекелі көптеген факторлардың әсерінен
болуы мүмкін, ... да, банк ... ... беруге шешім қабылдаудан
бұрын оның несиелік қабілетін талдайды. Бұл көрсеткіш ... ... ... ... ... ... ... жасау барысында мынадай
факторлар есепке алынады:
1. Ссудаға қатысты қабілеттігі. Қарыз алушыға ... бере ... ... ... ... ... құқықтық қуатын
анықтайтын Жарғысы және ... ... ... ... ... іскерлік беделі. Несиелік мәмілеге тиісті беделі
деп қарыз алушының ... ... ... ... сондай-ақ келісім-шартқа байланысты ... ... ... ... алу ... Банк қарыз алушының ссуданы қайтаруға
жеткілікті қаражатты табу ... баға ... ... алушының табыс алу қабілетін анықтау барысында сату ... ... ... әсер ... ... ... ... Бұл
факторларға: қарыз алушы кәсіпорынның орналасқан жері, оның тауарлары ... ... ... құны, қызметкерлердің біліктілігі жатады.
Неиселеудегі шетелдік тәжірибеде бұл ... қоса ... ... ... факторлар есептеледі.
III-кезең. Несиелік келісім-шарт жасау.
Қазіргі несиелеудің басты ерекшелігі бойынша банк ... ... ... тексеріп болғаннан кейін, несиелік шарт ... ... ... ... түседі. Несиелеуге байланысты барлық
сұрақтарда банк пен қарыз алушы келісім-шарт негізінде шешеді.
Несиелік келісім- шарт екі ... ... ... ... ... ... несиелеу мақсаты және ... ... ... беру ... және қайтару шарттары; несиені
қамтамасыз ету формасы; несие үшін төленетін сыйақы ... ... және ... ... ... ... үшін қарыз алушының
беретін құжаттарының тізімі; олардың берілу мерзімдері, сондай-ақ несиелеу
процесіндегі банктің бақылау қызметі көрсетіледі.
Несиелік келісім-шарттың ... ... ... ... анықтайды.
Бұл жерде отандық банктер, оның типтік формаларын пайдаланады.
Несиелік келісім-шарттың мазмұнында несиелеу механизмі, оның негізгі
элементтері ... ... және ... ... ... бағасы,
несиелеу әдістері және ссудалық шоттар түрлері, ссуданың қамтамасыз етілу
және қайтарылу тәсілдері, банк бақылауы) және банк ... ... ... ... осы элементтердің банктік жұмысына қалай
іске асырылуына және өзара үйлесетіндігіне тікелей байланысты болып келеді.
IV-кезең. Несие беру кезеңі.
Бұл кезең ссудалықшот ... ... ... ... тәртібін
(қосымша құжаттар толтырылуы мүмкін), ссуданы беру тәсілін анықтайтын
несиелеуді ұйымдастыру және ... ... ... ... ... тәртібі ссудалық шот формаларына байланысты
ажыратылады. Жай ссудалық шот ашылған қарыз алушы ... ... ... ... ... ... өтінеді. Осы мақсатта банкке
несиеленеті тауарлы-материалдық құндылықтардың төленген нормативтен ... ... ... ... мәліметтер беріп, банк соның негізінде
ссудаға деген қажеттілік мерзімді міндеттемелер арқылы ... ... шот ... ... ... әр ... сайын құжатталмайды, себебі,
ол шот ашу барысында өтініш- міндеттемесі негізінде жүргізіледі.
Несиенің көлеміне байланысты әр ... ... ... ...... ... ... толығымен аударылып, қажет болған
жағдайларда ... ...... ... ... қосымша
қаражаттарға деген қажеттіліктің туындауына байланысты біртіндеп іске
асады. Үшінші – белгілі бір ... ... ... ... бола ... ... алудан бас тартады (мысалға, артық сыйақы төлегісі келмейді).
Несиенің мөлшері оны беру барысында несиелеу ережелеріне ... ... ... және оған сыйақы төлеуіне бақылау жасау-
несиелік операцияның маңызды ... ... ... ... қайтару
тәсілі ссудалық шоттар формасында, банк қаржаттарның пайдалану ұзақтығына
және олардың төлем айналымын құраудағы рөліне ... ... ... банкке қарызы есеп айырылысу шотындағы ... ... ... ... ... Ссуданы қайтару
мерзімі беру уақытында мерзімді міндеттемелермен құжатталады: егер де ... ... ... онда бір ғана ... ... әр ... ... толтырылады.
Арнайы ссудалық шот бойынша банкке қарызы ... ... ... ... есебінен жүзеге асырылады.
Ссуданың қайтарылуына бақылау жасау үшін банкте ссудалар бойынша
мерзімді ... ... ... Банк ... ... мерзімі жеткен ссудаларды қарай отырып, қарыз
алушының есеп айырысу шотынан ... ... ... береді.
Жартылай қайтаруға байланысты төлемдер уақыты жеткен ... ... ... ... ... белгілерін жасайды. Егер де қарыз
алушының есеп айырысу шоты ... ... ... ... ссуда бойынша
қарыздыжәне сыйақыны қайтару қарыз алушының ... ... ... ... ... ... ... төлем тапсырмасы уақытша
қаржылық қиындықтарға кезігуіне байланысты банк қайтару мерзімін кейінге
қалдыруға рұқсат етуі ... ... бұл ... жоғарғы сыйақымен
құжатталады.
Сыйақы мөлшері оны төлеу мерзімі және ... ... ... механизмі несиелік келісім шартта анықталады. Сыйақы ай ... ... және т.б. ... және ... кестесіне сәйкес іздестірілуі
мүмкін.
Банктік тәжірибеде ссуда бойынша жай және ... ... ... ... ... есептеу формуласы келесідей түрде беріледі:
J=
мұндағы:
I- сыйақы мөлшері;
P- қарыз қалдығы;
n- сыйақы есептелген кезеңдегі күндер саны;
J- ссуданың барлық мерзіміне есептелген жай ... ... ... ... ... сыйақыны есептеу формуласы
төмендегідей:
J=P*
мұндағы:
I- сыйақы мөлшерлемесі;
P- несиенің бастапқы сомасы;
J- несиенің барлық мерзіміне есептеген сыйақы сомасы;
n-аймен ... ... ... ... ... ... ... алушының алған несиені
пайдалануына және толық қайтаруына бақылау ... Осы ... ... ... қызметіне, оның қаржылық жағдайына талдау жасап, қажет
болған жағдайларда, орнында ... және есеп ... ... ... ... ... Осы жерде қарыз
алушыдан алған барлық қаржы ақпараттар ... мен ... да ... басқа да көздер пайдаланылады. Әрбір банктің өзінің ... ісін ... ... ... ... ... өз ... орындамаған қарыз
алушыларға қатысты, банк: қарыз алушыға әрі ... ... ... ... жасауға; несиелік шартында қарастырылғандай, беруді тоқтатуға құқы
бар. Қарыз алушы несиелік келісімнің шарттарын жүйелі ... ... банк ... ... ... ... ... етуге құқылы.
Несиелеу процесіне жасалатын бақылау банктің несиелік портфелін
мерзімді ... ... ... де ... ... банктің
несиелік портфелі оның табыс көзі және ... ... ... ... көзі ... ... ... несиелері экономиканы
тұрақтандырудағы ең маңызды фактор. Сондықтан да, қазіргі таңда ... ... да рөлі арта ... ... бері екінші деңгейлі банктердің активтері 111,9 ... ... ... ... секторының өсуі аясында екінші деңгейлі
банктердегі депозиттік база ... ... ... 2 айында депозиттер 11
пайызға өсіп, 7,5 трлн. теңгені құрады.Экономикалық даму және ... Қ. ... ... ... ... ... ... жалпы банктердің несиелері 7, 6 трлн. теңгені ... ... ... бері 0,7 ... ... 1-кестеде берілген екінші деңгейдегі банктердің несиелік
портфелі құрылымына қайтарылу дәрежесі бойынша 2009 және 2011 ... ... ... ... ... ... берген екінші деңгейдегі банк несиелері*. (1-
кесте)
Келтірілген 1-кесте мәліметтеріне қарап, 2009 жылдың қаңтар мен тамыз
айларының аралығында екінші деңгейдегі банктердің несие ... ... ... ... ... ... ... болады. Стандартты займдар
68,1 млрд. тенгеге (-21,8%), күмәнділер – 360,1 ... ... ... ... – 2 129,4 ... теңгеге (6,3 есе) өсті деген қорытынды
жасауға болады.
2011 ... ... ... ... ... банктердің несие портфелі
26,4 млрд. теңгеге немесе 0,3%-ға азайды.Стандартты займдар 131,1 млрд.
теңгеге (-5,5%) ... ... – 82,2 ... теңгеге (1,7%) ұлғайды,
үмітсіздері –22,4 млрд. теңгеге (1,2%) ұлғайды.
Ал 2009 жыл мен 2011 жылдың ... ... ... ... ... несие портфелі 179,5 млрд. теңгеге немесе 1,9%-ға
азайды,стандартты займдар 1588,3 млрд. тенгеге (- 40%), күмәнділер – 6,8
млрд. ... (-0,1%) ... ... – 1416,1 ... ... (4,5 ... (Диаграмма-1)
Жоғарыда келтірілген деректерге сүйене отырып мынандай қорытындаға келуге
болады. Соңғы жылдарда екінші деңгейлі банктердің активтері ... база ... ал ... ... болса кему үстінде екені
байқалады. Бұндай көрсеткіштердің болуы жалпы халықтың әлеуметтік-
экономикалық жағдайының жақсаруын көрсетеді.
3. ӘЛЕМДЕГІ БАНКТІК НЕСИЕ ЖҮЙЕСІ ДАМУЫНЫҢ ҚАЗІРГІ ... ... ... ... соңғы жылдары біршама өзгеріске ұшырады.
Банк жүйесінің барлық компоненттері жалпы әлемдік экономикадағы құрылымдық
қайта құруда жүріп ... ... ... жаңғыртылуда. Ғылыми-
техникалық революцияның дамуы себепші болған ... ... ... орталықтандыруын талап етіп, соған сәйкес банктер
өз операцияларын несиелік ресурстарды ірілендіру жағына қарай түрлендіре
бастады, яғни ... банк ... ... ... ... бейімделу қатар жүреді; банк жүйесінің құрылымдылық қайта
құрылуы көз ... ... бір ... ... ... ... шоғырлануы мен әмбебаптануы орын алады, банктік емес несиелік
мекемелердің динамизмі байқалады. ... жеке ... ... мен ... емес ... ... ... несие
бөгеулердің модел жойылуы - соңғы жылдары ... ... ... құру тенденциясының маңыздысының бірі.
Соңғы жылдары ... мен ... ... ... ... халықтық және фирмалар мен компаниялардың жинақтары күрес ерекше
шиеленіскен сипатқа ие болады.
Бұрын коммерциялық банктер ... ... ... ... мөлшерлемелерді өсіру сияқты тиімді қаруды еркін қолдана ... ... және ... салымдары иелеріне төлеуге рұқсат рұқсат етілген
пайыздық мөлшерлемелердің максималдық шегі белгіленген еді, ал басқа арнайы
несиелік мөлшерде мұндай ... ... ... ... ... ... ие болады. Қазір жағдай өзгерді. Банктер пайызды
конъюктура жағдайына байланысты белгіленетін ақша ... ... ... қол жеткізді. Сонымен қатар 1980 жылы АҚШ-та қабылданған
депозиттік мекемелерді бейреттеу мен ақша ... ... ... ... ... ... ... қандай да болмасын шектеулердің күшін
жойды.
Ірі банктік мекемелерге ортақ әмбебаптану ... ... ... ... үйлесім табады. ... ... жеке ... ... ... ... ... біркелкі
емес дамуда. Мұнда әмбебап типті мекемелердің мамандануының ... ... ... ... ... ... бұл ... қызмет көрсету сапасының
артуына ықпал жасап, ... ... ... амалдардың, яғни әмбебап
немесе ірі банктердің назарын аудармаған қызмет түрін табуға ... және орта ... әсер ... ... ... ... ... бәсекелестің күшеюі қолдап отыр.
Өзгерген экономика жағдайларына сәйкес ... ... ... ... ... қайта құрылуы жүзеге асқанын айта кету
қажет. Бұған ... ... ... ... ... күшінің
жойылуы, яғни бейреттеу ықпал жасады. ... ...... ... кең ... пайдалануға, банктік қызметтер нарығын
белсендірек әрекет етуге итермелеу болып табылады.
Банктік қызметті бейреттеу активтік те ... те ... ... ... ... ... операциялары біршама
өзгерістерге ұшырады. Бүгінгі таңда олар жанама несиелеуден ... ... ... ... ... ... ... бағалы қағаздарды
пайдалану арқылы рәсімделетін несиелік мәмілелер кең ... ... ... ... ... сатылуы мүмкін, ал несиелік
мекемелер тәуекелерді белсендірек бөлшектеу ... ие ... ... ... өз ... ... бағалы қағаздарға
конвертациялау талпынысында нақтылай көрініс табуда.
Несиелеу объектілерін ірілендіру жүзеге асады. Коммерциялық банктер өз
активтерінің ... ... ... ... ... активтер сапасын дәл
және уақытылы бағалау – банктер сенімділігінің кепілі.
Банктер ... өз ... ... жаңа ... ... ... ... контрактілер, қамтамасыз ету), заем
алушылардың несие шарттарын сақтауына және т.б. бақылау жасап ... ... ... де даму ... ... ... тарту бойынша пассивтік операциялары да өзгеріске ұшырайды.
Оларды үкімет белсенді қолдауда. Мұны 1993 жылы енгізілген ... ... ... ... ... үшін ... шектерді алып тастау бойынша 80
– жылдары АҚШ-тағы бейреттеу ... ... ... Бұл ... ... ... мүмкіндік береді, себебі олар талап етуге
дейінгі салымдар бойынша да пайыздарды ... ... ... ал бұл ... тартуға жағдай жасады.
Нәтижесінде тартылған қаражаттар құрылымы күрт өзгерді: егер 1950 жылы
АҚШ ... ... ... ... ... банктік
шоттардағы қалдықтар 70% -дан артық болып, мерзімді ... ... тек ... құраса, 80-жылдары соңғылары 60%-дан артық үлесін құрады.
Банктердің пассивтік операцияларының ... ... ... ... ... тартудың жаңа құрылымдарын жасауда көрініс тапты. Пайызы
бойынша, нарық пайызына жуықтайтын салымдардың жаңа типтері ашылды. Мұндай
шоттарға ақша нарығының ... ... ... Көптеген коммерциялық
банктер ақша нарығында еркін айналыста болатын депозиттік ... ... ... ... ... операциялардың дамуында ерекше ... ... ... ... ... құрамдары атқарады. Банкісі бұрын-соңды
болмаған ақпаратты дер кезінде беру, оның тез ... мен ... ... ... ... мен ақша ... ... ... ... байланысты болып отыр. Қаржылық нарықтық
қатысушылары өз істерін жүргізу үшін барынша көп ... ... ... банк ... ... ... ... жетістіктерін
енгізусіз, компьютерлік техниканы игерусіз банктік қызметті тиісінше
модернизациялау мүмкін емес.
Банк жүйесі дамуындағы ... ... ... ... ... операциялардан “бөлшек” операцияларға өтуін атап ... бұл ... ... ... ... әкеледі. Екінші
дүниежүзілік соғысқа дейін банктер сақтық танытып, тек ... ... ... ғана ... ... ал ... ірі банктер өз
стратегиясын өзгертті. Олар кәсіпкерліктің барлық сферасына белсендік ... ... ... ... де қамти отырып, жаппай клиентураға, соның
ішінде тұрғындардың тұрмысы төмен топтарына да ... Бұл ... ... ... оның ... өзгертеді.
Сондықтан кейінгі кезең нарықтық қатынастарды ... ... ... ... ... ... ... өз кезегіне банктік капиталдың шоғырлануымен орталықтануына , аталған
процестің жаңа формаларының пайда болуына, ел ішіндегі және ... ... да ... ... ие – банк – ... ... жедел
өсуіне әкеп соқтырады. Мұндай банк – ... ең ... ... ... АҚШ пен араб ... ... болды, мұнда олардың
активтері 100 млрд. АҚШ долларынан көп соманы ... тек ... ... ... елдердегі қазіргі несие жүйесін
сипаттайтын кейбір маңызды жағдайларға тоқталып ... Өз ... ... ... ... ... үшін әлемдік банк жүйесі ... ... ... ... ... ... ... өту өзіндік нарықтық несие жүйесін ... ... ... үшін ... тәжірибені толығымен көшіру орынды емес, өйткені
оның экономикасы нарыққа өтудің ең бастуында тұр, ол ... ... ... ... ... алайда тәжірибеден өткені кезең жағдайында қолданыс
табуы мүмкін барлық позитивті ... ... ... ... ... ЖҮЙЕСІНІҢ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
Несиелеу жүйесі несиелік процесті ... және ... сай оны ... ... ... жиынтығы ретінде
түсіндіріледі. Қазіргі несиелеу жүйесінің құрылымдық элементтеріне
мыналарды жатады:
... ... ... ... заңдар мен нормативтік
актілер;
• несиелік саясат;
• несиелеу шарттары;
• несиелік механизм;
• несиелеу техникасы.
Қайта құру ... ... ... жүйесінің элементтері
бұрынғысынша қалғанымен, шаруашылықтың нарықтық жағдайына өтуіне байланысты
аталған элементтердің әрқайсысының мазмұны түбірімен өзгерді. Сонымен ... ... ең ... буын ретінде ... оның ... ... ... мен ... ... етіп отыратын
несиелеу принциптерінің де мазмұны өзгерді.
Қазіргі несиелеу ... ... ... ... ... ... ... шекті қатынасты белгілеуде мемлекет тарапынан
қандай да бір әмір ... жоқ. ... ... ... ... экономикалық тұрғыда олардың меншікті ... ... үшін ... ... жауапгершілікті болуға жүктейді.
Мұнда заемдық қаражаттар ретінде тек қана ... ... ... сол ... және ... ... ... несие қарастырылады.
Кәсіпорындарға кімнің қаражатын және қанша көлемде заемға алу туралы ... ... ... ал ... ... ... ... айналыстағы меншікті қаражаттар шамасы бүгінгі ... ... ... ... сондай-ақ несиелік қабілетін анықтау
барысындағы клиенттің ... ... ... ... ... ... жүйесі банктің ресурстарына негізделеді. Бүгінгі
жағдайдың бұрынғы әрекет еткен жүйеден айырмашылығы – ол ... ... ... жоғарыдан берілген несиелік ресурстармен ғана жұмыс
жасаған ... ... да ... ... жинақталатын барлық
ресурстар КСРО Мемлекеттік банкі ... ... ... ... сол орындарға несиелеу лимиті түрінде қайта ... ... ... шегінде, сол немесе басқа аумақтың клиенттерін
несиелеген. Банк ... ол ... ... ... ... да ... ... және олардың активтері пассивтерінен
тәуелсіз болған. Қазіргі несиелеу ... ... ... ... ... ... көлемі толығымен банктердің тартылған қаражаттарына
байланысты. Бұл берілетін ... ... ... қатар несиелік
мекемеде қалыптасқан пайда мөлшерін көрсетеді.
Қазіргі несиелік механизм коммерциялық сипатқа ие. Осыған байланысты
сауда мотивтері, ... ... ... ... ... ... ... несиелеудің тек кәсіпорынның қосымша қаражатқа деген қажеттілігін
қанағаттандыру ғана маңызды емес, сонымен қатар ... ... ... үшін де ... ... зор. Дәл осы ... ... сатып алып, қымбатқа сату” принципі орын ... ... ... ... мен ... сол ... ... де тиісті.
Қазіргі несиелеу жүйесінің басты ерекшелігі банктердің меншікті және
тартылған ресурстарына ғана байланысты ғана емес, сол ... ... ... ... коммерциялық банктер үшін орталық банк бекітетін
нормаларға және пруденциялық нормативтерге байланысты келеді. Мысалға, ... ... ... резервтерге міндетті төлемдерді аудару нормасын
белгілейді. Сол ... ... да ... оның ... ... ... ең ... ақшалай резервтер түрінде, ең ірі ... ... ... банк ... өтімділігінің параметрлері
сияқты банктің міндеттемелерін өтімді қаражаттар резервімен салыстыра өлшеу
арқылы белгіленетін формалардағы нормативтері де бар.
Қалыптасып отырған ... ... ... ... ... бұл ... объектіден субъектіні несиелеуге өтуі болып
табылады. Тауарлы-материалдық құндылықтар қоры және ... ... ... ... ... берді де, ссуданың қайтарылу барысына ... ... ... үшін ... ... ... ... түрде кепіл болды.
Жаңа несиелеу жүйесі дәстүрлі және ... ... ... оның ... ... және қамтамасыз ету қағидалары, сол
сияқты несиенің ақылық сипаты да ... ... ... ... ... ... Бұдан бірнеше жылдар бұрын жақсы және ... ... ... ... өмір ... несиелеуде
дифферинциерленген режим қолданылған. Кәсіпорынды бағалау негізіне олардың
жоспарлы көрсеткіштерін орындау ... ... ... таңдағы
қалыптасқан жүйе несиенің ... ... ... ... ... ... ескереді. Сондай-ақ коммерциялық банк, қарыз
алушыны төлем қабілетінсіз деп жариялай отырып, оны ... ... ... туралы сұрақты қоюға құқылы.
Несиенің қамтамасыз етілу принциптеріне де байланысты өзгерістер
болды. Тәжірибе көрсеткендей, ... ... ... ... ... ... ... қайтарылуына кепіл болмады.
Сондықтан да ... ... ... ... ... ... ... банк тарапынан жіберілмеуге тиіс. Қайтару
тұрғысынан алғанда, толық кепілдігі жоқ ... ғана ... ... ... ... ... ... келесі бір ерекшелігіне банк
несиелерін жоғары дәрежеде кепілдендіру формаларына өту ... ... ... ету ... ... әлемдік тәжірибедегідей
біршама сенімді формаларға кепіл құқы ... ... ... ... ... кепілдігі), кепілдеме және кепіл-хат, жалпы алғанда сақтандыру
жүйелері жатады. Осындай формаларды ... ... ... ... ... нығайту, сонымен қатар несиелік тәуекелді төмендету
мүмкіндігін береді.
Жалпы кәсіпорынды несиелеудің ... ... ... дәрежеде
нарықтық қатынастарға сай келетін үлгі ретінде оларды бағалауға ... ... ... ... ... ... ресурстарды пайдалану
әдісіне бағытталады. Бұл әдіс экономикалық ... ... ... ... ... ... ... клиенттердің және
тұтас халық шаруашылығының пайдасынан құралады.
Болашақта банктердің коммерциялық несиелеу жүйесін ... ... ... беру ... ... ... ... критерийлерге
бағыттау, ал нәтижесінде – мемлекеттің барлық банктік мекемелеріне ортақ
критерийі болатын, қоғамның әлеуметтік-экономикалық дамуы ... бұл ... ... ... халықаралық стандарттарға
жауап беретін өнім өндіріп, өткізуіне кететін шығындарға несиелеу жүргізіп
жатқанын білдіреді. өнімді өткізу кезіндегі ... ... ... ... ... тұтынушыда қаржы-қаражаттың уақытша тапшылығынан болуы
маңызды.
Егер ұзақ мерзімді несиелеу туралы ... ... онда ... ... ... жауап беретін қоғамның және жеке мүшелерінің
қажеттілігін қанағаттандыру жағынан алып ... ... ... ... ... ... алатын инвестициялық әрекеттері несиелеуді алады.
Мұндай әсерлі бағыттың қолданыс мысалы болып (біріншіден қоғамның
қажеттіліктерін қанағаттандыру) ... мен ... ... ... ... табылады. Ол кезде банктер мен өнеркәсіп компаниялары
басты мақсаты етіп ... ... ... ... қажеттіліктерді
қояды, бірақта қоғамдық қажеттіліктермен бірге өзінің пайдасын да ұмытпады.
өнім түрінің қажеттілігінде индикатор қызметін халық ... ғана ... мен ... ... ... Сұраныс көлемі өнімнің
белгілі түріне берілген тапсырыс және заңды тұлғалардың қызмет көрсетуінен,
жасалған ... ... ... жағдайында сұраныс көлемін өлшеудің бір түрі – баға динамикасы
болып табылады: бағаның өсуі – сұраныстың өсуін, ал ... ... ... ... ... ... қажеттіліктерінің индикаторы болып
қоғамның тауарға және қызмет ... ... ... ... және ... ... компанияның пайдасын көрсететін белгілі бір
компанияның акция курсы болып табылады.
Тек қана ... пен ... ... қажетті игіліктерін сұранысқа
ие өнімді өндірумен байланысты шаруашылық несиелеуге ... ... ... ... ... ... сәйкес келеді. Сол ... ... пен ... ... ... жағдайында өзінше тәуелсіз
шаруашылық есептегі кәсіпорын ретіндегі банктердің мақсаттары ... ... Бұл ... қайтарылымына кепіл болып, клиенттің болашақ
төлеу қабілетін және банк пайдасының тұрақтылығын қамтамасыз ... ... ... мен қайта реттеу нәтижесінде қаржылық қызмет
көрсету мен тауарлар бүкіл мемлекетте біртипті болады. Осының ... және ... да ... мекемелер мен банктер арасында бәсекелік үлкен
дәрежеде өсті. ... ... ... пайдасының қысқаруына
әкеліп соқтырады. Дәстүрлі нарықта орнын ... жаңа ... ... үшін ... өзінің несиелік саясатын ырықтандырып отыруға ... ... бұл ... ... ... ... ... Біріккен
несиелік тәуекелдің өсуі банк пайдасына кері әсер ету ... ... жою мен ... ... үшін ... ... орта және қысқа
мерзімді маркетингті стратегияларды жүзеге ... ... ... ... мен қосымша шығындарды қадағалауға, төлем ақының қысқарып, банктік
мәмілелерді автоматизациялау үшін жаңа технологияларды енгізуді тездетеді.
3. Елде мемлекеттік емес ... ... ...... пен ... ... ретінде ұйымдастырылған, коммерциялық
принципте жұмыс істейтін, коммерциялық банктер ... іс ... ... негізі қаланды. Бұл модельдің ерекшелігі – несиелік істі
банктармен тартылған депозит ресурстары негізінде ... ... тым көп ... ... ... ... тұр. ... негізде несиелік істі ұйымдастыру несиелеудің әдістері мен
критерийлерін және дәстүрлі емес жолдарын іздеуге ... ... ... ... “Қазақстан Республикасындағы Ұлттық банк туралы” ҚР Президентінің заң
күші бар жарлығы (соңғы өзгерістер мен ... ... ... “Қазақстан Республикаындағы банктер банктік қызмет туралы” ҚР
Президентінің заң күші бар ... ... ... мен ... ... ... ... Республикасының экономикасын қысқа мерзімді несиелеу ережесі.
11.02.94. ҚР Ұлттық Банк басқармасы бекіткен (хаттама№4).
4. 2009 жылғы 1 тамыздағы Қазақстан Республикасы ... ... ... ... және график түрінде. Қазақстан
Республикасы Қаржы нарығын және қаржы ... ... мен ... ... және талдау департаменті
5. 2011 жылғы 1 ақпандағы жағдай бойынша Қазақстан Республикасының банк
секторының ағымдағы ... ... және ... ... ... ... нарығын және қаржы ұйымдарын реттеу мен қадағалау
агенттігі. Стратегия және талдау департаменті
6. Программа дальнейшего ... ... ... РК. В 1996-1998
годах.
7. Банова Г.С. Кредитная политика коммерческого банка. В М-97
8. Банковское дело /Под ред. Г.С. ...... ... ... ... ... в ... стр.183-184. Валютно-
банковская политика. Джон Стюарт Миль 3гла 22и24
10. Информационно – аналитический сборник. ... 91-2001. ... ... ... ... ... ... Жалпы редакциясын басқарған Ғ.С.
Сейтқасымов. Алматы – ... 2001- 466 ... ... С.Ә. ... ... қатынастар” Алматы, 1997ж
13. Ақше. Несие. ... ... Оқу ... ... ... ... 2000 – 328бет.
14. Шаров “ Производство потребительских кредитов” //Деньги и кредит, 1990,
№10.
15. Мақыш “ ... ... ... С.Б. Мақыш – Алматы, Қазақ
Университеті. 2007ж – 229б.
|Н Е | ... ... ... қызметі |
|С И | |ия |аты ... | ... | ... | | | ... Ү | | | | | ... Е | | | | | ... І | | | | | |
| ... ... |I ... ... ... |1.ақша айналысын және |
| | | ... ... ... ... ... есеп |
| | | | ... ... |
| | | | ... ... ... |
| | | | | ... ... |
| | | | | ... |
| | | | | ... ... | | | | ... |
| | | | | ... реттеу |
| | |II ... ... ... ... ... |
| | | | ... ... ... |
| | | | ... ... ... ... |
| | | | ... ... | |
| | | | ... |Банк көрсететін |
| | | | | ... ... |
| | | | | ... ғана ... | | ... | |
| | | ... | | |
| | | ... | | |
| ... |III ... ... ... |
| ... жүйесі | |нды-рылғ|аппараты. ... және ... |
| | | |ан ... |қызмет көрсету. |
| | | ... ... | |
| | | ... | |
| | | |ржы | | |
| | | ... | |
| | | |ері | | |
| | |IV ... ... ... несие-есеп |
| | | |нақ |(ААҚ ... ... ... |
| | | ... ... ұсақ |
| | | |ері | ... ... ... “Коммерциялық Банктер операциялары” С.Б ...... ... ... ... несиелік процесс
2-сызба. Қазіргі несиелік механизмнің құрылымы
Мақыш “Коммерциялық Банктер операциялары” С.Б. Мақыш – Алматы, ҚазУ. 163бет
-----------------------
Төлемдер.
Мониторинг
Мерзімі өткен төлем
Несиені қайтару
2-ші ... ... ... ... ... ... ... процесс
Ломбардтық
Вексельдік
Овердрафт
Тұтыну
Несиелік тәуекелді басқару
Несиелеу принциптері
Банктік
Несиелеу
объектілері
Несиелеу
субъектілері
Несиенің
түрлері
Несиелік механизм
Ипотекалық
Лизингтік
Овернайт
Проблемалық несиелерді қалпына келтіру
Контокорренттік және ... ... ... ... ... ... ... мониторинг
Қарыз алушы
Несие Беруші (банк)
Негізгі құралдар
Айналым қорлары
Максаттылығы
Төлемділігі
Қайтарымдылығы
Дифференциялдылығы
Қамтамасыз етілуі
Несиелік
Қызметті
ұйымдастыру
Мерзімділігі
Лимиттер
белгілеу
Несиенің бағасын
белгілеу
Несиені
автомати-
зациялау
Несиелік
Қабілетін
бағалау

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 31 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
12 жылдық білім беру мақсаты6 бет
Ақпараттық жүйе құру арқылы білім беру процесінің тиімділігін арттыру98 бет
Ақпараттық технологиялар сұрақ-жауап түрінде30 бет
Білім беру саласының дамуы105 бет
Білім беру қызметі дамытуының факторлары66 бет
Бағдарлы оқытуды ұйымдастырудың педагогикалық-психологиялық маңызы7 бет
География сабағында экологиялық тәрбие беру әдістемесі.61 бет
Дидактикалық ойындар-оқыту құралы7 бет
Жалпы білім беретін мектептерде оқушыларға экологиялық білім және тәрбие беру26 бет
Жалпы білім беретін мектептерде стандартты емес кәсіптік бағдар беру сабақтарын өткізу әдістемесі24 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь