Қазіргі тандағы ҚР-дағы ұлттық банктің ақша-несие саясатына талдау жасау

МАЗМҰНЫ


КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

1 БӨЛІМ. АҚША.НЕСИЕ САЯСАТЫНЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1 Банктердің банкісі ретінде Ұлттық банктің ақша.несие мәнімен және міндеттері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .5
1.2 Ақша.несие саясатының құралдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 8

2 БӨЛІМ. ҚАЗІРГІ ТАНДАҒЫ ҚР.ДАҒЫ ҰЛТТЫҚ БАНКТІҢ АҚША.НЕСИЕ САЯСАТЫНА ТАЛДАУ ЖАСАУ
2.1 ҚР.ның Ұлттық банктің ақша.несие саясатының құралдарын талдау ... ... ...13
2.2 ҚР.ның қазіргі тандағы ақша.несие саясатына негізгі бағыттарына талдау жасау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...16

3 БӨЛІМ. ҚР.ДАҒЫ АҚША.НЕСИЕ САЯСАТЫНЫҢ 2011.2013 ЖЫЛДАРҒА АРНАЛҒАН ДАМУ СЦЕНАРИЙ
3.1 ҚР.дағы ақша.несие саясатының 2011.2013 жылдарға арналған даму сценарий ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .21

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...25

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .27
КІРІСПЕ

Ақша-несие саясаты - бұл ақша айналысын реттеу мақсаты мен мемлекеттің ақша-несие саласында пайдаланылатын өзара байланысты шаралар жиынтығы.
Қазақстан Ұлттық банкінің ақша-несие саясаты – инфляциялық таргеттеу принциптеріне өтуге дайындық және өту кезеңі, яғни ақша базасы мен алтын - валюталы резервтер бойынша мақсатты көрсеткіштерден инфляция бойынша мақсатты көрсеткіштерге біртіндеп өтуін сипаттайды.
Ақша-несие саясатының негізгі құралдары болып ашық нарықтағы операциялармен, вексельдермен ресми ставкалар және есептік операциялар болып қала береді. Ашық нарықтағы операциялар мен вексельдерді қайта есепке алу бойынша операциялардың ұлғаюы Ұлттық банктің реттеуші қызметінің ролін арттыратын болады.
Ақша-несие саясатының басты мақсаттарының бірі, инфляциямен қарсы күресу жолдарын арттыру болып табылады. Инфляция - бұл тауарлар мен көрсе-тілген қызметтердің бағасын өсіру және тауар тапшылығы мен қызмет сапасының төмендеуі салдарынан ақшаның құнсыздануына әкелу, оның сатып алу мүмкіндігін құлдырау мәнін білдіреді. Инфляция - қоғамдық ұдайы өндірістегі диспропорцияның көрінісі. Инфляцияны төмендету мақсатымен валюта саясатының құралдарын пайдаланылуы мүмкін: шетелдерден келетін ақшаға шек қою, ұлттық валюта курсын көтеру және т.б.
Инфляциямен күрес әдістері - мемлекеттің экономиканы реттеудегі жүргізетін іс-әрекеттерінің жиынтығын және бұл инфляцияны төмендетуге бағытталған мемлекеттік реттеу құралдарының жиынтығын құрайды.
Әлемдік экономикалық дағдарыс көптеген елдердің орталық банктерінің ақша-кредит саясатына айтарлықтай әсер етті және ақша-кредит саясатының құралдарды пайдалануына белгілі бір өзгерістер енгізді.
Қазақстан Республикасының ақша-кредит саясаты қалыптасып отырған макроэкономикалық жағдайға бара-бар болады.
Қазақстан Республикасының ақша-кредит саясаты Қазақстан Республикасының әлеуметтік-экономикалық дамуы болжамдарының орындалуына ықпал ететін болады.
Жоғарыда айтылғандардың барлығы курстық жұмыс өзектілігін айқындайды.
Курстық жұмыстың зерттеу объектісі болып Қазақстан Республикасындағы Ұлттық банкінің ақша-несие саясатының негізгі құралдарымен және бағыттарын қалыптасуы және қазіргі жағдайы, оны әрі қарай дамыту жолдары, алдынғы жылдары жүргізілген Қазақстан Республикасындағы Ұлттық банкінің ақша-несие саясатының нәтижелеріне талдау жасау болып табылады.
Курстық жұмыс жазу барысында әдістемелік негіздеме ретінде түрлі авторлардың еңбектері, газеттер, журналдар, ҚРҰБ-ің ақша-несие саясатының негізгі бағыттары, нормативтік – құқықтық актілер қолданылды.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

1. Қазақстан Республикасының «Ұлттық Банк туралы» 1995 жылғы 30 наурыздағы № 2155 Қазақстан Республикасының Заңы
2. Ақша, несие, банктер [Мәтін] [Мәтін] / жалпы ред. басқ. Ғ. С. Сейітќасымов.- Алматы: Экономика, 2001.- 466 б.
3. Банк қызметі туралы [Мәтін]: ҚР құқықтық актілер жиынтығы.- Алматы: Юрист, 2005.
4. Зиябеков, Бейсенбек. Банк-экономиканың өзегі ғана емес, мемлекеттің діңгегі болуы керек [Мәтін]: [Экономика]// Жаңа ғасыр.- №2. 2006.
5. Мақыш, Серік Биханўлы. Коммерциялық банктер операциялары [Мәтін]: оқу ќұралы.- Алматы: Қазақ университеті, 2002.
6. Найманбаев, Серік Мұсанұлы. Банктік құқық жалпы және ерекше білімдері : (қысқаша оқу құралы).- Алматы: Жеті жарғы, 2005.
7. Сауытбекова, Әйгерім. Банк жүйесінің өзекті мәселелері [Мәтін]: [Қаржы-қаражат]// Дала мен қала.- 2006.- 14 сәуір.
8. ҚР Ұлттық банк сайты: nationalbank.kz
9. «ҚР-дағы банктер және банктік қызмет туралы» ҚР Заңы. 30.08. 1995ж.
10. ҚР ҰБ-нің 2006-2008 ж. арналған ақша-несие саясаты // Қаржы-қаражат – 2006 ж., №7.
11. Мақыш С. Б. «Ақша айналысы және несие» «Маркет», Алматы қаласы – 2004 ж.
12. Мәуленова, Бекмолдин «Экономикалық теория». – «Экономика», Алматы – 2004 ж.
13. Мұхамбетова З. С. Аймақтың ақша-несие саясаты // Аль-Пари. – 2003, №1.
14. Сейітқасымов Ғ. С. «Ақша, несие, банктер» «Экономика», Алматы, –2005 ж.
15. Серикбаева Ж. Экономиканы ақша-несилік реттеудің кейбір аспекттілері «Қаржы қаражаты» 2003 ж., №3.
16. Сафрончук М. В. Микроэкономика. Конспект лекций: учеб. пособие. – М. : Эксмо, 2006.
17. Тұраров Н. С. Ақша-несие саясаты // Саясат. – 2006, №7.
        
        КІРІСПЕ
Ақша-несие саясаты - бұл ақша айналысын реттеу мақсаты мен ... ... ... ... ... ... ... жиынтығы.
Қазақстан Ұлттық банкінің ақша-несие саясаты - ... ... ... ... ... және өту ... яғни ақша ... мен алтын - валюталы резервтер бойынша мақсатты көрсеткіштерден инфляция бойынша ... ... ... ... ... саясатының негізгі құралдары болып ашық нарықтағы операциялармен, вексельдермен ресми ставкалар және есептік операциялар болып қала береді. Ашық нарықтағы ... мен ... ... ... алу ... операциялардың ұлғаюы Ұлттық банктің реттеуші қызметінің ролін арттыратын болады.
Ақша-несие саясатының ... ... ... ... ... ... ... арттыру болып табылады. Инфляция - бұл тауарлар мен ... ... ... ... және ... ... мен ... сапасының төмендеуі салдарынан ақшаның құнсыздануына әкелу, оның сатып алу мүмкіндігін құлдырау мәнін білдіреді. Инфляция - қоғамдық ... ... ... ... Инфляцияны төмендету мақсатымен валюта саясатының құралдарын пайдаланылуы мүмкін: шетелдерден келетін ақшаға шек қою, ұлттық валюта курсын көтеру және ... ... ... - мемлекеттің экономиканы реттеудегі жүргізетін іс-әрекеттерінің жиынтығын және бұл инфляцияны төмендетуге бағытталған мемлекеттік реттеу құралдарының жиынтығын құрайды.
Әлемдік ... ... ... ... ... ... ... саясатына айтарлықтай әсер етті және ақша-кредит саясатының құралдарды пайдалануына белгілі бір өзгерістер енгізді.
Қазақстан Республикасының ақша-кредит саясаты қалыптасып ... ... ... бара-бар болады.
Қазақстан Республикасының ақша-кредит саясаты Қазақстан Республикасының әлеуметтік-экономикалық дамуы болжамдарының орындалуына ықпал ететін болады.
Жоғарыда айтылғандардың барлығы ... ... ... айқындайды.
Курстық жұмыстың зерттеу объектісі болып Қазақстан Республикасындағы Ұлттық банкінің ақша-несие саясатының негізгі құралдарымен және бағыттарын қалыптасуы және ... ... оны әрі ... ... ... ... жылдары жүргізілген Қазақстан Республикасындағы Ұлттық банкінің ақша-несие саясатының нәтижелеріне талдау ... ... ... ... жазу ... әдістемелік негіздеме ретінде түрлі авторлардың еңбектері, газеттер, журналдар, ҚРҰБ-ің ақша-несие саясатының негізгі бағыттары, нормативтік - ... ... ... ... ... - ... ... Ұлттық банкінің ақша-несие саясатының мәнімен міндетін орындау барысында ақша-несие саясаты құралдарын қалыптастыру және талдау жасау болып саналады.
Осы курстық ... ... ... алға ... ... банк ақша-несие саясатының мәнін және міндеттерін ашу;
* Ұлттық банктің ақша-несие саясатының құралдарын талдау;
* Ақша-несие саясатының қазіргі тандағы ... ... ... ... ... ... 2011-2013 жылдарға арналған даму сценарий қарастырдым.
Бұл тапсырмаларды орындау үшін мен әрбір ... ... ... ... сипаттауға тырыстым. Бірінші бөлімде мен ақша-несие саясатының түсінігімен оның міндеті, құралдарына теориялық негіздерін жан-жақты тоқталдым, ал екінші ... ... ... ... жұмысымның өзектілігін анықтай түсуге бар ынтамды сала отырып, ақша-несие саясатының қазіргі таңдағы құралдарын және негізгі бағыттарын қарастырдым. Үшінші бөлімде осы ... ... даму ... ... БӨЛІМ. АҚША-НЕСИЕ САЯСАТЫНЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1 Банктердің банкісі ретінде Ұлттық банктің ақша-несие мәнімен және міндеттері
"Қазақстан Республикасының Ұлттық банкi ... Заңы ... ... ... ... ... ... Республикасының Орталық банкi және республикамыздағы банк жүйесiнiң ... ... ... ... ... банк - ақша ... ... да материалдық құндылықтардан тұратын жекеше мүлкi бар заңды тұлға. Мүлiктiң құралу көздерiне - банк ... ... ... ... ... түскен табыстар және бюджеттерден түскен дотациялар жатады.
Қазақстан Ұлттық Банкiнiң негiзгi мақсаты мен мiндеттерi Қазақстан Ұлттық Банкiнiң негiзгi мақсаты ... ... баға ... қамтамасыз ету болып табылады.
Негiзгi мақсатты iске асыру үшiн Қазақстан Ұлттық Банкiне мынадай мiндеттер жүктеледi:
* мемлекеттiң ақша-кредит саясатын әзiрлеу және ...
* ... ... ... ... қамтамасыз ету;
* валюталық реттеу мен валюталық бақылауды жүзеге асыру;
* қаржы жүйесiнiң тұрақтылығын қамтамасыз етуге жәрдемдесу.
Ұлттық банктiң ... ... - ... ... iшкi және ... ... ... ету. Оларға:
* Ақша айналымы, несие, банктiк есеп айырысу мен валюталық қатынастарды ұйымдастырады;
* Ақша, несие және банк жүйелерiнiң ... ... ... ... ... ... мен салымшылардың , сондай-ақ шетел валютасын сатып алу - сату және ... ... ... ... және басқа ұйымдардың мүддесiн қорғау және олардың жұмысын бақылау сияқты мемлекеттiң экономикалық ... ... ... банк ... ... ... асыруда монопо-лиялық жағдайға ие болады [1].
Ол эмиссиялық банкноттардан басқа, елдің алтын - ... ... ... ... ... сақтап, банкаралық есеп-айыры-су орталығы ретінде қатысып, коммерциялық ... ... ... және ... ... ... болып табылады, халықаралық капитал нарығында сатушы және сатып алушы ... ... ... - бұл айналыстағы ақша жиынын, несие көлемiн, сыйақы мөлшерлемесiн өзгертуге, ... банк ... ... реттеуге бағытталған шаралар жиынтығы. Ақша-несие саясатының макроэкономикалық деңгейдегi субъектiсi - ... банк ... ... Ал ақша-несие саясатының Ұлттық банк тарапынан реттеу объектiлерiне экономикадағы қолма-қол және ... ... ... ... ... ... байланысты ақша-несие саясатының екi түрi бар:
* рекстрикциялық ақша-несие саясаты;
* экспанциялық ақша-несие саясаты.
Рекстрикциялық ақша-несие саясаты - ... ... ... несиелiк операциялар көлемiн шектеуге және қатаң шарт белгiлеуге, сондай-ақ сыйақы мөлшерлемесiнiң деңгейiн арттыруға бағытталатын шаралар жиынтығы.
Экспанциялық ... ... - ... беру ... ... ... ақша жиынының өсуiне бақылаудың әлсiздiгiмен және сыйақы мөлшерлемесiнiң ... ... ... ... ... ... саясатының басты көздеген бағыты: инфляцияны төмендету және теңгенiң тұрақтылығын қамтамасыз ету [2, 79-80].
Сәйкесінше, мақсатты бағытталушылыққа байланысты ақша-несие саясатының келесі ... ... ... ... ... ... ақша ... белгілі деңгейде ұстап тұруға бағытталған қатаң ақша-несие саясаты;
* Белгілі деңгейде пайыз ставкасын ... ... ... ... ... саясаты;
* Инфляция индексін белгілі деңгейде ұстап тұруға бағытталған инфляциялық-ауытқымалы ақша-несие саясаты;
* Ақша - несие экспансиясы - бұл ... ақша ... ... бағытталған ақша-несие саясаты ;
* Ақша - несие рестрикциясы - бұл ... ақша ... ... ... ... саясаты.
Осылайша, ақша-несие саясатының нұсқаларын таңдау ақшаға сұраныс-тың ... ... ... сәйкесінше, егер ақша өсімі инфляциямен байланысты болса, онда қатаң ақша-несие саясатын қолданған жөн.
Ақша-несие ... ... ... бағдарлар мен соңғы мақсаттарға ие болады. Бірінші мақсатқа мыналарды жатқызуға болады: ақша ... ... ... ... ... ... ... өсім, бағалардың тұрақтылығы, толық жұмысбастылық және тұрақты төлем балансы жатады.
Ақша-несие саясаты салық-бюджет және ... ... ... ... ... ... Егерде Ұлттық банк тұрақты айналым курсын ұстап тұруды көздесе, онда дербес, тәуелсiз iшкi ақша ... ... ... емес, өйткенi айнымалы курсты ұстау мақсатындағы әрекеттер, валюталық резервтердiң көбеюi және азаюы экономикадағы ақша жиынының өзгеруiне әкеледi ( Мысалы, ... ... ... ... ақша ұсынысы өседi ). Салық-бюджет және ақша саясаттарын бiр-бiрiне сәйкес келтiру белгiлi қиындықтарды тудырады. Егер мемлекет экономиканы мемлекеттiк шығындарды ... ... ... онда мұндай iс-әрекеттердiң нәтижесi ақша саясатымен байланысты болады [6].
Ақшаның массасы - қолма-қол және ... емес ... ... ақша ... жиынтығы, бұлардың көмегімен шаруашылықтағы тауарлар мен қызметтердің айналымы жүріп ... Ақша ... ... ... ... тәуелді болады, алдымен ақша нарығының көлемі мен конъюнктурасын белгілейтін, ақшаның ұсынысы мен сұранысынан құралады.
Ақша көлемін ... ... ... ... ... - таушы көрсеткіштер - ақша агрегаттары пайдала - нылады. М1 - "тар мағынадағы ақшалар" яғни тар шең - ... ақша ... ... ... Оған ... жатады:
- ақша базасы - одан ешкімге несие берілмей - тін, кәсіпорындардың кассаларындағы және Орталық банктегі коммерциялық банктердің резервтерін қоса ... ... ... ... майдаланатын монеталар) қол ақшалар;
- депозиттер (талап еткенге дейінгі халықтың, кәсіп - орын - ның ... ... ... ... яғни ... чек ... ... салымдар) коммерциялық банктердің немесе басқа жинақ мекемелерінің салымдары.
Сонымен, М1 агрегаты ағымдағы ... ... - ... ... ... және ... құралы ретінде пайдаланылатын ақшаның жиынтық көлемін білдіреді. М1 ... ... ... ... және ... ... қол ақшаларды, талап еткенге дейінгі депозит - терді және халықтың, кәсіпорындардың чектік депозиттерін енгізетін ақша агрегаты болып саналады.
М2 ақша ... ... ... ... айналымдарға (М1) қызмет көрсетуші ақшалар;
* чексіз депозиттер;
* халықтың және кәсіпорындардың шұғыл шағын депозиттері;
* қысқа мерзімдік мемлекеттік бағалы қағаздар.
М1-ден басқа М2 ... ... ... түрін - де қызмет атқармайды, бірақ ағымдағы салымдардың қол ақшаға айналуы мүмкін, соның әсерінен М2 ақшасының ликвидтілігі (өтімділігі) М1-ге ... ... ... - ақша ... "кең ... ... - ... ақша көлемі, оған жататындар:
М2 ақшалары;
* ұзақ мерзім аралығында өтеуге болатын ... ... ... ... ... ... ... қазынашылық міндеттемелер);
* кәсіпорындардың шұғыл купондық депозиттері (инвестицияларды қаржыландыру үшін құралдар);
* ... және ... ... ... ... мемлекеттік, жергілікті және муниципалды бюджет қаржылары [3].
Ақшаға деген сұраныс халық шаруашылығының бар - лық секторларында туындайды, бірақ ақша ... ... ... ... қол ... және ақшаға деген сұраныс немен анықталады деген сұрақтар да туындайды. Оған жауап: айналым құралы және құнды ... ... ... ... абсолютті ликвидтілігі (өтімділігі) сияқты ақшаның екі қызметімен беріледі. Осының негізінде, экономикадағы ақшаға деген (ДМ) жиынтық сұраныстың екі түрі ... ... ... ... яғни ... мен ... ... сұраныс) сатып алу үшін ақшаға деген сұраныс;
* қаржы активтерінің (алыпсатарлық ... ... ... үшін ... - құнды сақтау құралы ретіндегі ақшалар.
1.2 Ақша-несие саясатының құралдары
Әлемнің барлық банктерінде ақша-несие саясатының негізгі ... - ... ... ... ... салымдар түрінде сақталуға тиісті коммерциялық банктердің міндетті резервтері болып табылады. Пайыздардағы ... ... ... ... ... ... ... резервтер салымдарды сақтандыру қызметін атқарып қана қоймай, бақылау және реттеу қызметтерін де жүзеге асырады.
Міндетті резервтердің жоғарғы нормалары коммерциялық банктердің ақша ... ... ... азайтып, ақша массасының қысқаруына әкеледі.
Ақша-несие саясатының келесі құралы - Орталық банк коммерциялық банктерге ... ... ... ... ... ... ставканың өзгеруі коммерциялық банктердің ссудаларды беруінің не қысқаруына не артуына әкеледі.
Ақшалай ... ... ... ашық ... ... Орталық банктің коммерциялық банктерден мемлекеттік құнды қағаздарды сатып алу - сатуын ... Бұл осы ... ... шотындағы сомаларды ұлғайтып, қосымша ақшалардың келіп түсуіне әкеледі де, ақша массасының көбею процесі басталады.
Айырбас және төлем операцияларын жүзеге асырушы ақша ... банк ... ... деген ұсынысқа және банкке жатпайтын секторлардың талап еткенге дейінгі салымдары немесе қол ... ... ... ... болады.
Ақшаға деген сұраныс пен ұсыныс ақша нарығының кө - лемі мен ... ... Ақша ... - ай - на - ... ақша ... яғни дәл осы ... елде айна - лым - да жүрген төлем құралдарының жиынтығы ... ... ... ... ... ... - ка - да - ғы ... барлық көлемін төрт негізде қамтамасыз етуге болады:
* орталық банк арқылы - ... ... (қол ақ - ша - ... шығару) және олардың айналымнан алып қойылуы негізінде ақша көлеміне мемлекет - тік басқару ... ... ... банк ... ... және коммерциялық банктерден мемлекеттік бағалы қағаздарды сатып алу және сату жолымен ақша ұсынысын көбейтіп немесе ... ... ... ... ... ... не - сие - лер ... салымдар қабылдап және өзінің несие ресурстарын қалыптастыра отырып, несие эмис - си - ясы ... ақша ... ... ... ... ... ... байланысты, ше - тел - дерден және ... ... ... ... ... ақша көлемі - нің өзгеру факторы болып ... ... ... ... ақша ... ақша - ның ... сатып алушылық қабілетін тұрақты деңгейде ұстап тұру үшін, Орталық банк арқылы бақыланып отырады [3].
Осылайша, ашық ... ... ... ақша ... ... ете ... ... банк экономикадағы ақша массасының көлемін реттейді. Осы операцияларды ... банк ... ... ... неғұр-лым жоғары бағамен кері сатып алу (РЕПО) жайлы келісім формасында жүзеге асырады.
Ақша ... ... ... ... ... ... экономиканың өсуi;
ә) толық жұмысбастылық;
б) бағаны тұрақтандыру;
в) төлем балансын тұрақтандыру.
Аралық мақсат:
а) ақша жиыны;
ә) пайыз мөлшерлемесi;
б) айырбас курсы.
Құралдары:
а) несие берудiң лимитi, пайыз ... ... ... ... резервтер нормасының өзгеруi;
б) есептеу мөлшерлемесiнiң өзгеруi;
в) ашық нарықтағы операциялар.
Тiкелей (а) және жанама (ә,б,в) құралдарының ... ... бар. ... ... ... ... ақша нарығынаң дамуымен тығыз байланысты. Нарықтық экономикада ... ... ... ... ... және жанама құралдар пайдаланылады, соңғылары алғашқыларын ығыстырады [4].
Соңғы мақсаттар жалпы экономикалық саясаттың, ... ... ... ... ... сауда, құрылымдық және басқа да саясаттарды скере отырып, несие-ақша саясаты жоғарыда аталған саясаттардың бiр бағыты ретiнде қарастырылады.
Аралық мақсаттар нарықтық ... ... ... ... ... ... арқылы жүзеге асырылады.
Бұл мақсаттарға жетуге Ұлттық банк ақша-несие саясатын жүргiзуде. Нысанаға алатын ақша базасы келесiдей ақша-несие саясатының негiзгi құралдарының ... ...
* ... ... мөлшерлемесi: ресми мүдделендiру мөлшерлемесi деңгейiн белгiлеу;
* Қазақстан Ұлттық банкi жинақталатын ең ... ... ... ... ... оның ... сырттан тартылған қаражаттарды мерзiмiне, көлемiне және түрлерiне байланысты жiктеу;
* мемлекеттiң бағалы қағаздарын сатып алу және сату бойынша ақша ... ... ... ... және ... несие беру;
* валюталық нарықтағы басқыншылық;
* кейбiр жағдайларды несиелiк операциялардың жекелеген түрлерiнiң деңгейi мен көлемiне тiкелей сандық шектеулер енгiзу;
* ресми ... алу ... ... ... Ұлттық банкi операциялар бойынша ресми қайта қаржыландыру мөлшерлемесiн , сол сияқты басқа да мүдделендiру мөлшерiн ... ... ... қаржыландыру мөлшерлемесiн ақша нарығының жалпы жағдайына несие бойынша сұраныс пен ұсынысқа, инфляция деңгейiне байланысты белгiлейдi. Қазақстан Ұлттық банкi ... ... ... ... ... ... ... асырылатын аумақтағы нарықтың мүдделендiру мөлшерлемесiне әрекет ету үшiн пайдаланады.
Қазақстан Ұлттық банкi пайыз саясатының басты мақсаты - ... ... ... ... отырып, несиеге деген сұранысты азайту, соның нәтижесiнде ақша жиыны және инфляцияның өсуiн төмендетудi ... ету ... ... Жоғары пайыз мөлшерлемесi, шын мәнiсiнде пайыз үшiн төлемдер өз кезегiнде шығынның көлемiн ... ... жаңа ... ... ... уақытта немесе белгiлi бiр уақыт аралығында өзiнiң нәтижелерiне қол жеткiзуi тиiс.
Қазақстандағы инфляциямен ... тағы да ... ... - ... ... деген артық сұранысты төмендету болып табылады.
Ұлттық банктiң мүдделендiру ... ақша ... ... ... ... түрлерiне пайыз мөлшерлемесiнiң белгiлеу базасы ретiнде қызмет етедi.
Қайта қаржыландыру мөлшерлемесiнiң шамасы ақшалай қаражаттарға деген сұранысқа және ... ... ... ... ... банк мүдделендiру мөлшерiн реттеу арқылы республикамыздағы ақша жиынының шамасына әсер етедi және несиеге деген сұранысты арттыруға немесе қысқартуға ... ... ... ... ... ... ... деңгейдегi банктер үшiн, Ұлттық банк саясатының ақша жиынына бақылау жасау шегiндегi негiзгi бағыттарын сипаттайтын басты бiр көрсеткiштi бiлдiредi.
Ұлттық ... ... ... оның тiкелей бақылауына жатпайтын несиелiк ресурстар нарығының шартына сай банктер дербес белгiлейтiн нарықтық пайыз мөлшерлемесiне жанама түрде ықпал етедi. ... ... ... пен ... ... ... белгiленетiн Ұлттық банктiң қысқа мерзiмдi шоттары бойынша, банкаралық несиелер және мемлекеттiк қысқа мерзiмдi несиелер бойынша пайыз мөлшерлемелерi жыл бойына Ұлттық ... ... ... ... ... ... отырған.
Пайыздың нақты бейнелерi, өз кезегiнде инвестициялау үшiн әлеуметтiк ресурс болып табылатын депозиттердiң несиелiк мекемелерге ... ... ... нарығындағы тепе-теңдiктi қамтамасыз етуде, банктерге берiлетiн несие көлемiн реттеуде және олардың мiндеттемелерi бойынша төлемсiздiктi төмендетуде, сол ... ... ... ... мен ... ... ... мақсатында Ұлттық банк ең төменгi резервтiк талаптар механизмiн қолданады.
Резервтiк талаптар, ашық ... ... және ... саясатымен қатар коммерциялық банктердi жанама ақшалай-несиелiк реттеудiң негiзгi құралдарының бiрiне жатады. Қазақстан банк жүйесiнiң бүгiнгi даму жағдайында резервтiк коммерциялық банктердiң ... ... ... ... ... ... ... мультипликатор үрдiсiн реттеу қызметтерiн атқарады [5].
Ақша-несие саясатының бұл құралы 1993 жылы 1 қаңтарда енгiзiлген "ҚР коммерциялық, кооперативтiк және жеке ... ... ... ... ... ... ... резерв нормативi 18-20% мөлшерiнде бекiтiлген болатын. Қазiргi уақытта ол төмендеп, 10,5%-ды құрайды. Банктер резервтерiнiң артық болуы яғни ... ... ... ... ... өсуiне байланысты резервтiк талаптар шамасын төмендетiп қана қоймай, сол сияқты резервтеудiң баламалы тәртiбiне өтуге, яғни бұл ... ... ... ... ... ... ... сомасын ең төменгi резервтер мөлшерiнен төмен болмауын саөтап отыруға тиiстiлiгiн бiлдiредi.
Әлемдiк тәжiрибеде мiндеттi резервтердiң өте ... ... ... банк ... ... делдалы ретiндегi тиiмдiлiгiн нашарлатып, ал ең төменгi резервтер нормасының артуы ... ... ... ... ... ... ... банк екiншi деңгейдегi банктер үшiн, олардың нормативтердi орындауына байланысты ең төменгi резервтiк талаптарды орындау барысында банктерге келесiдей екi тәсiлдi қолданады:
* ... ... ... баламалы тәртiбi.
Орталық банк неғұрлым мiндеттi резервтердiң нормасын жоғары тағайындаған сайын, коммерциялық банктердiң операцияларды жүзеге асыруға пайдаланатын қаражаты аз ... ... ... өсуi ( rr ) ақша ... ... ақша ... ... алып келедi. Сонымен Орталық банк мiндеттi резервтер нормасын өзгерте отырып , ақша ұсынысының динамикасына әсер етедi.
Ақша-несие саясаты арқылы ... бiрi есеп ... ... ... ... ... пайдаланатын Орталық банк коммерциялық банктерге несие бередi. Егерде есеп мөлшерлемесi өсетiн болса, онда Орталық банктен қарыз алу азаяды, демек ... ... ... беру ... азаяды және коммерциялық банктер қымбат несие алғаннан соң, қарыз пайыз мөлшерлемесiн өсiредi [6, 145 б].
2 БӨЛІМ. ... ... ... ... ... ... САЯСАТЫНА ТАЛДАУ ЖАСАУ
2.1 ҚР-ның Ұлттық банктің ақша-несие саясатының құралдарын талдау
Қазіргі ... ... ... ... ... ... ... белгілі бір деңгейде ақша-несие саясатын жасау кезінде талдау және болжау ... ... ... оны іске ... ... ... ... анықталады.
Ұлттық банктің пайыздық саясаты нарықта сапалы параметрді белгілеу жолымен ақша айналысын реттеудің ... ... ... ... ... несиелер құнын реттеу арқылы ақша айналымына тез және адекваттық әсер етуге қол жеткізуге болады. Ұлттық банктің несие ... әсер ету ... оның ... ... кредитор қызметін қамтамасыз етеді.
Несие бойынша сыйақы ставкалары ... ... бір ... ретінде нарықтық сыйақы ставкаларына әсер ету үшін пайдаланылады. Осы құрал Қазақстанның Ұлттық банкісінің белгілеген қайта қаржыландырудың ставкаларынан және оның іске ... ... ... тағы ... ... ... тұрады. Ресми сыйақы ставкалары несие бойынша сұраныс пен ұсыныстан құралатын нарықтың жалпы жағдайына, инфляция деңгейіне тәуелді. Қазіргі кезде ресми ... ... ... тенденциясы байқалуда [10].
Позитивті пайыздық ставканы Қазақстанның экономикасын және ... ... ... деп жиі ... атап өткен жөн. Шынында да позитивті пайыздық ставка инфляцияға қарсы қызметті ... ... ... ол жинақтарды ынталандыру нәтижесінде пайда болатын сұранысты тежейді және несиені қымбаттату ... ... ... ... ... ... позитивтілігін анықтайық. Дәстүрлі анықтамаға сәйкес ол инфляция деңгейін ескеретін нарықтық пайыздық ставканы ... ... ... R- ... ... ... Rin -- ... болған пайыздық ставка, I - инфляция қарқыны.
Инфляция кезінде несие бағасынан және кредитордың табыс мөлшерінен басқа пайыздық ставкаға ... ... ... сақтау қызметі де кіреді.
Несиенің капиталдану құнын құнсызданудан сақтаудың пайыздықсхемасының альтернативті әдістемесі ... атап ... жөн. Бұл ... ... ... түсетін табысты көбейту міндеті екіге бөлінеді. Біріншісі - капиталдану құнын сақтау, екіншісі - ... алу. ... ... пайыздық схема кезіндегі кездесетін мәселелерден аулақ болуға ... ... ... Сонымен бірге, схема бойынша пайыздарды алу индекс есебін ... ... ... техникалық жағынан қолайлы. Сонымен қатар, индекстеу кезектілік тәртіппен іске асырылады және ... ... біле тұра ... ... пайда болуына әкеледі. Бұл кезде нақтылық жоғарылайды, бірақ интервалдың ... ... ... төмендейді, яғни төлеу уақыты басталғанша, инфляция оған тиісті құнның бір бөлігін жоюға үлгереді.
Инфляциялық күтілімдерді ескере отырып ставканы анықтауға негізделген ... ... ... ... ... ... Бұл жағдайда болашақтағы инфляция деңгейін жеткілікті мөлшерде бағаламау арқылы кредитор немесе оны ... ... ... ... ... ... ... әдіс арқылы мәселелерді жартылай шешу уақыттық интервалды төмендетуі мүмкін. Біздің ... ... ... ... ... ... бір міндеті оптималды пайыздық ставканы іздестіру болуы мүмкін. Яғни бұл жағдайда тиімсіз инвестицияны істен алуға және бір уақытта ставкалардың кері әсер ... ... ... ... ... ... деп түсіну қажет. Осы құралдың іске асырылуын ... ... ... ... өзгеруін мысалға ала отырып қарастырайық. Егер Орталық банктің мақсаты-несиелік институттардың несиелік патенциалын азайту болса, онда ол ... ... ... ... ... банк алға ... ... қол жеткізу үшін ақша нарығына тағы басқа әдістер мен де әсер етуі ... (ең ... ... ... ... ... жолымен және т.б.). Қайта қаржыландыру ставкасын жоғарлатқан кезде коммерциялық банктер үшін қайта ... ... яғни бұл ... ... ... ... өсуіне әкеледі. Бірақ кейбір ірі коммерциялық банктердің орталық банктің пайыздық ... ... ... ... ... көп клиенттер тарту үшін өздерінің пайыздық маржаларын төмендетуге мүмкін-діктері болады. Коммерциялық ... ... ... ... ... банкте вексельдерді қайта есепке алу болып табылады. Осы ... ... бұл ... ... ... ... ... ал гарант ретінде вексель беруші болады.
Сонымен бірге, вексельдерді қайта есепке алу ... ... ... қаржылық қолдау көрсету құралы ретінде де көрінетінің атап өткен жөн. Бірақ, ҚР ҰБ-де барлық вексельдер қайта есепке алына бермейді, тек ... ... ... құқығы бар бірінші сыныпты эмитенттер тізіміне енгізілген ... ғана ... ... ... ... Мысалы, соңғы екі жылда Қазақстанда тек екі кәсіпорын ғана "Казатомпром" және "Қазақстан Темір Жолы" вексельді ... ... ... ... ... алған. Осыған байланысты, ҚР ҰБ-ң есептік ставкасы ақша-несие саясатының оперативті құралы және ақша-несие саясатының ... ... ... қызметтерін толық орындамай отыр.
Өнеркәсіптің қайта өңдеу салаларындағы ірі және орта ... ... ... ... ... ... байқалуда. Бұл ҚР ҰБ-де осындай кәсіпорындардың қаржылық тұрақтылығы және ... ... ... ... жоқтылығымен байланысты.
Біздің көзқарасымыз бойынша, қайта қаржыландыру жүйесінің жақсы дамуының кепілі Орталық банк жүйесінде экономиканың нақты секторындағы кәсіпорындар мониторингін тиімді ұйымдастыру ... ... ... бұл ... ... ... Орталық банктерінің қызмет-терінің негізгі бағыттарының бірі болып танылған. ҚР ҰБ-де нақты сектордағы кәсіпорындардың қаржылық жағдайының мониторинг жүйесін ... ... ... ... және ... ... Банкісінің тәжірибелері ескерілді.
Орталық банктің есептік ставкаларының өзгеруі ақша нарығындағы жағдайларды ғана ... ... ... ... құнды қағаздар нарығына да әсер етеді. Орталық банктің есептік ставкасының өсуі ақша ... ... мен ... ... ... ... негізделеді. Бұл құнды қағаздарға деген сұранысты азайтады және олардың ұсынысын көбейтеді. Құнды қағаздарға деген ... ... ... да азаяды, себебі олар үшін депозиттер неғұрлым тиімді болып саналады [10,88].
Сөйтіп, Орталық банктің есептік және қайта ... ... өсуі ... ... ... құнын төмендетеді. Ал Орталық банктің есептік ставкаларының төмендеуі, керісінше, несиелермен депозиттер ... ... ... ... ... қарастырылған жағдайларға кері процестерді тудырады. Құнды қағаздарға сұраныс өседі, ұсыныс азаяды, соған байланысты олардың ... құны ... ... ... ... және ... банктердің несиелері арасында тұрақты өзара байланыс байқалады. Бұндай байланыстар әртүрлі елдер бойынша ерекшелінеді, мысалы Германияда Орталық ... ... ... ... ... ставкалардың ең жоғарғы шегін белгілейді, ал Франция мен Италияда - ең төменгі шегі белгіленеді.
Орталық банктің несиелері ... ... көзі ... ... ... ... ... саясаттың әсер етуі жалпы экономикаға таралады. Ақша-несиелік реттеудің осы құралы Қазақстандық банктік жүйені реформалау кезінде ... ... ... ... ... ... ... факторларға қарсы тұру үшін жеткіліксіз болды, ал ашық нарықтағы операциялар дамымады.
Ал қазіргі кезде ақша-несие саясатының ... ... ... ... ... ... бірақ осы құралдың мәні біртіндеп азайып келеді. Бірақ, пайыздық саясаттан толық бас тарту мүмкін емес, өйткені осы құралдың инфляцияға ... ... ... зор. ... АҚШ ... ставкаларды белгілеуден бас тартқан елдердің бірі болып саналады. Германия, Жапония, Швеция елдерінде ресми пайыздық ставка инфляцияға қарсы ... ... және ... ... ... реттеуші ретінде пайдаланылады.
Әлемдік тәжірибеде пайыздық саясатқа жанама әсер ету шараларына көшу тенденциясы байқалуда. Бірақ, ... ... ... ... ... реттеу банктік резервтер көлеміне әсер ететін әдістер ... ... ... ... ауыстыруды болжайды.
Нарықтық экономикасы дамыған елдерде макроэкономикалық реттеу салаларында жеткілікті мөлшерде көп тәжірибе жинақталған. ... осы ... ... ... тәжірибесін толық пайдалану қажетті нәтижеге қол жеткізбейді. Сондықтан макроэкономикалық ... ... мен ... ... ... ... ... нақты тарихи жағдайын ескеру қажет.
2.2 ҚР-ның қазіргі тандағы ақша-несие саясатына негізгі бағыттарына талдау жасау
Әлемдік ... ... ... ... ... ... ақша-кредит саясатына айтарлықтай әсер етті және ақша-кредит саясатының құралдарды пайдалануына белгілі бір өзгерістер енгізді.
2009 ... ... ... ... ... экономика ғаламдық қаржы дағдарысынан кейінгі қайта қалпына келу барысының алғашқы сатыларының бірінде болып отыр. ХВҚ болжамына сәйкес ... ... өсуі ... ... 4,5% ... деп бағаланып отыр. Соған қарамастан қайта қалыпқа келу ауқымы әр елде әр басқа. Дамыған елдердің көпшілігінде экономикалық белсенділік ... ... ... ... ал ірі ... елдерде ЖІӨ аздап қана өсіп отыр. Экономикасы дамыған елдердегі ЖІӨ-нің өсуі 2010-2011 жылдары 2,5% деңгейінде, дамушы ... ... 6,5% ... ... деп күтілуде [8].
2010 жылы елімізде бағалардың тұрақтылығын қамтамасыз ету және жылдық инфляцияны 6-8% ... ... тұру ... ... ... ... ... мақсаты болды.
Қазақстан Республикасы ақша-кредит саясатының шаралары еліміздің тұтыну нарығындағы тұрақтылықты сақтап қалуға ... ... ... ... ... ... ... бойынша жылдық инфляция 2010 жылдың қорытындысы бойынша 6-8% шегінде белгіленген мақсатты дәліздің жоғарғы шегіне ... ... ... ... Банкінің шаралары, сондай-ақ қазақстандық экспорттың негізгі баға ұстанымына қолайлы баға ... ішкі ... ... ... ... сақталуына ықпал етті. Осындай жағдайларда 2010 жылғы 5 ақпаннан бастап Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі теңге ... ... ... ... 150 ... (+)10% ... 15 ... (-)15% немесе 22,5 теңге. Бұл дәліз 2011 жылғы 20 наурызға дейін деп ... жыл ... ... АҚШ ... ... ... бағамы Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің ішкі валюта нарығына барынша аз қатысуымен, берілген дәліз шеңберінде қалды. Бұл ... ... ... ... ... ... ... жылы Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің пайыздық ставкаларының дәлізі өзгеріссіз қалды. Жыл бойына осы дәліздің жоғары шегі болып ... ... ... ... ... 7,0% ... ... Банктерден тартылатын депозиттер бойынша, ақша нарығындағы қысқа мерзімді ставкалар дәлізінің төменгі шегі ... ... ... 7 ... депозиттер бойынша 0,5% және айлық депозиттер бойынша 1,0% құрады.
Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... қатысуын ескере отырып, нарықтың осы бөлігіндегі нарықтық қатынастар Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... шегіне жақын шектерде қалды, бұл, көбіне, нарыққа қатысушылардың төмен белсенділігімен және өтімділіктің шектен тыс болуымен байланысты ... ... ... ... ... өтімділікті Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі қысқа мерзімді ноталарды шығару және банктерден депозиттер тарту арқылы реттеді. Пайыздық ставкалардың ең ... ... ... төмендеуіне қарамастан банктер тарапынан осы құралдарға деген сұраныс жыл ... ... ... ... ... нәтижесінде банктер Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкінде резервтерінің көлемін айтарлықтай ұлғайтты.
Сыртқы берешектерін қайта құрылымдау ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі олардың ағымдағы өтімділігіне қолдау көрсету үшін қайта қаржыландыру заемдарын берді. Бұл ... ... 1 ... аспады.
Ең төменгі резервтік талаптардың тетіктері, сондай-ақ олардың нормативтері 2010 жылы өзгерген жоқ. ... ... ең ... резервтік талаптардың нормативтері ішкі міндеттемелер бойынша 1,5% және басқа міндеттемелер бойынша 2,5%, борышты қайта құрылымдау барысындағы банктер үшін осы ... ... ... ... 0% ...
Қазақстан Республикасы Үкіметінің және Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің дағдарысқа қарсы ... ... ... шикізат нарықтарындағы қолайлы ахуалдың арқасында 2010 жылы елдегі экономикалық өсудің қалпына келуі жалғасты. Бұл ... орта ... ... ... өсу ... қалыпты болатын болады. Сонымен қатар әлемдік экономиканың дамуына қатысты белгісіздік те азаяды деп күтілуде.
Қазақстан Республикасының 2011 ... ... ... ... ... жылы ... ... Ұлттық Банкі баға тұрақтылығын қамтамасыз етуге және қалыптасып ... ... ... ... ... ... ... деңгейін ұстап тұруға бағытталған ақша-кредит саясатын жүзеге асыруды өз ... ... ... деп айқындайды [13].
Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі ақша-кредит саясатының негізгі мақсатын баға тұрақтылығы деп айқындағанына ... ... ... ... көшу Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің ақша-кредит саясатының құралдары ретінде пайыздық ставкалардың тиімділігін көтеруге байланысты анағұрлым ұзақ ... ... ... саясаты құралдарының тиімділігін жетілдіру мен көтеру және қабылданған шаралардың ақша нарығының жай-күйіне ықпалын бұдан әрі ... ... ... ... айырбастау бағамы ауытқуының белгіленген дәлізінің қолданысы аяқталған соң, Қазақстан Республикасының Ұлттық ... ... ... ... ... режиміне көшеді. Бұл ұлттық валютаның тұрақтылығымен байланысты, оған әлемдік нарықтағы ... ... ... ... ... баға ... және ... балансының жай-күйі ықпал етеді. Орта мерзімді кезеңде теңгенің құнсыздануы үшін түбегейлі алғышарттар жоқ. Оған қоса, экономика дамуының 2 және 3 ... іске ... ... ... ... оң ... ... ұлттық валютаның нығаю мүмкіндігі жоғары.
Бұл ретте басқарылатын ... ... ... ... көшу Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкін ұлттық валютаның тұрақтылығын қамтамасыз ету жөніндегі міндеттемеден босатпайды. Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... ... әлемдік конъюнктура жағдайында отандық өндірістің бәсекеге қабілеттілігіне теріс әсер етуі мүмкін ұлттық валютаның ... ... ... ... ... бағытталады. Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі теңге бағамының икемділігін ... ... ... нарықта өзінің қатысуын бұдан әрі төмендетуге талпынатын болады.
Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің пайыздық саясаты нарық ставкаларын ... ... ... ақша нарығында Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі ставкаларының ... ... ... ... ... Бұл ретте пайыздық саясатты бұдан әрі іске асыру ставкалар дәлізін тарылтуға ... ... ... ... ... ... негізгі күш-жігері банктердің өтімділігін алып тастау жүзеге асырылатын ставкалар дәлізінің төменгі шекарасын ... ... ... ... ... банктердің депозиттері бойынша ставкалар) анағұрлым икемді реттеуге шоғырландырылады. Оған қоса, ставкалар дәлізінің төменгі шекарасын өзгерту орта ... ... ... ... ... айқындалады. Дәліздің ең жоғарғы шекарасы болып табылатын ресми қайта қаржыландыру ... ақша ... ... ... және ... ... ескере отырып айқындалатын болады [14, 266].
2011 жылы Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі мерзімдері мен ... ... ... ... ... Банкінің операциялары бойынша ставкаларды саралау туралы мәселені ... ... ... ... ... Республикасының Ұлттық банкіндегі қысқа мерзімді ноталары мен ... ... ... ... ставкаларын реттеудің, сондай-ақ банктердің артық өтімділігін айықтырудың негізгі құралдары болып қалады.
Қысқа мерзімді ноталардың эмиссиясы мемлекеттік ... ... ... ... ... ... 1 жылға дейінгі қаржы құралдары бойынша қисық кірістілікті қалыптастыруға бағытталады. 2011 жылы ақша ... ... ... ... ... Осыған байланысты қысқа мерзімді ноталардың айналыс мерзімін қазіргі деңгейде - 3 және 6 ай ... ... ... отыр.
Қажет болғанда, Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі банктердің қысқа мерзімді өтімділігін қолдау үшін ... ... ... береді. Бұл операциялардың мерзімі қысқа болады. Бұл ретте Қазақстан Республикасының ... ... бұл ... ... ... ... Сондай-ақ халықаралық қаржы ұйымдарымен операциялар жүргізу арқылы өтімділікті беру мүмкіндігі қарастырылады.
Банктердің өтімділігін реттеу ... ... ... көтеру мақсатында Қазақстан қор биржасында автоматты РЕПО секторында банктермен тікелей және кері РЕПО операцияларын жүргізуді жаңарту мүмкіндігі қарастырылатын ... жылы ... ... ... ... ең ... резервтік талаптар тетігін жетілдіру, оны қолданудың тиімділігін, негізінен резервтік активтердің құрамын өзгерту ... ... ... ... ... Банктің резервтік активтерінің базасынан шетел валютасындағы активтерді алып тастау мәселесі қаралатын болады. Орта мерзімді кезеңде (2012-2013 жылдары) ... ... ... ... ... ... ақшаны алып тастау мәселесін қарау да жоспарланып ... ... ... ... ... ... болдырмау мақсатында Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі ең ... ... ... ... ... ... ... алады.
Барлық сценарийлік нұсқалар бойынша инфляция бойынша мақсатқа 6-8% шегінде қол жеткізу ақша-кредит ... ... ... қамтамасыз етілетін болады. Инфляциялық қысымның күшеюіне әкелуі мүмкін артық ақша ұсынысының ұлғаюы Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің айықтыру ... ... ... жүретін болады.
Қазақстан Республикасының ақша-кредит саясаты қалыптасып ... ... ... бара-бар болады. Экономикадағы ақша ұсынысы экономиканың өсуіне сәйкес ... ... ... Қазақстан Республикасының ақша-кредит саясаты банк секторындағы өтімділікті икемді ... ... ... ... ... ... келтіру проблемаларын шешу үшін жағдайлар жасайтын болады. Сонымен қатар бұл шаралардың тиімділігі банк секторындағы құрылымдық қайта ... ... ... ... ақша-кредит саясаты, оның ішінде валюта саясаты ықтимал экономикалық пайдаларды да, теріс салдарларды да және ... ... ... ... шеңберінде қол жеткізілген уағдаластықтарды іске асырудан туындайтын ... ... ... үшін ... ... ... ... Республикасының ақша-кредит саясаты Қазақстан Республикасының әлеуметтік-экономикалық дамуы ... ... ... ететін болады [17].
Экономика дамуының анағұрлым қолайлы сценарийлерін (2 және 3 ... 2011 жылы іске ... ... ... ... ... ... осы құжатпен белгіленген негізгі бағыттар шеңберінде жүзеге асырылатын болады. Ақша-кредит саясатының және төлем балансының негізгі өлшемдері, оның ішінде ... ... ... ... арналған шаралары 2011 жылдың нәтижелері бойынша нақтыланатын ... ... ... ... ... ... ... АРНАЛҒАН ДАМУ СЦЕНАРИЙ
3.1 ҚР-дағы ақша-несие саясатының 2011-2013 жылдарға арналған даму сценарий
Жүйелі және теңдестірілген саясатты әзірлеу мақсатында Қазақстан ... ... ... ... 3 ... ... орта ... болжамдарды есепке ала отырып, Қазақстан Республикасының ақша-кредит саясатының бір жылға ... ... ... ... ... ...
Көрсетілген сценарийлер Қазақстан Республикасының әлеуметтік-экономикалық дамуының 2011-2015 жылдарға арналған болжамын қалыптастыру кезіндегі Қазақстан ... ... ... ... ... және ... ... табылады.
Қазақстан Республикасының экономикасына ықпал ету дәрежесін ескере отырып, 2011-2013 жылдарға арналған ақша-кредит саясатын ... ... ... ... ... негізгі критерийімен мұнайдың әлемдік бағаларының орташа жылдық деңгейі ... ... ... ... үш ... қарастырылатын болады, олар мұнай бағасы деңгейінің бір баррель үшін 35, 65 және 80 АҚШ доллары болуын көздейді.
Қазақстан Республикасы ақша-кредит ... ... ... ... ... ... болжамдарына негізделген, олар айтарлықтай консервативті болып табылады (1-кесте).
Нақты ЖІӨ-нің және ... ... ... ... ... 3 ... ... болжамы (1-кесте)
2011
2012
2012
35
65
80
35
65
80
35
65
80
ЖІӨ-нің нақты өсуі,%
-0,5
3,1
4,7
0,9
3,3
4,9
1,9
3,5
5
Ағымдағы шот, ЖІӨ-ге %-бен
-7,2
0,9
1,6
-5,8
1,5
1,5
-4,7
1,9
1,4
Төлем балансы, ЖІӨ-ге %-бен
-1,9
2,8
2,6
-0,4
1,9
1,8
-1,8
2,2
0,6
Мәлімет көзі:Ұлттық ... ... ... үш ... ... да ... төленетін зейнетақылардың, жәрдемақылардың, жалақылардың және басқа да әлеуметтік төлемдердің 2011 жылы жоспарлы көтерілуі ... ... Бұл ... ... ... сұранысқа сәйкес келетін деңгейде жиынтық ұсынысты ұстап тұру бөлігінде Қазақстан ... ... және ... ... Ұлттық Банкінің тарапынан тиісті шаралар қолдануды талап етеді.
Банктердің кредиттерді есептен шығаруына қатысты айқын емес перспективалардың кесірінен экономикаға ... ... ... мен ... туралы болжам жасап, баға беру мүмкін болмай отыр. 2011 жылы кредиттерді өтеу және ... ... ... ... жаңа ... беру ... өтейтін болады деп болжануда. Соған байланысты 2011 жылы экономиканың кредиттер бойынша берешегінің тұрақты деңгейі күтіледі, ал ... ... оның ... 10%-ға өсуі ... ... ... болатын [15].
2011 жылы инфляциялық аяның ағымдағы деңгейде сақталуы күтіледі. Бұл 2011 жылы ... ... ... ... ... 2010 жылы орын ... факторлардың қала беруімен байланысты.
Бұл ретте 2011 жылы монетарлық факторлардың Қазақстан Республикасындағы ... ... ... ... 2010 жылдағы сияқты ең аз болады.
2011-2013 ... ... ... ... ... ... ... іске асырылған кезде Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің негізгі мақсаты бағаның тұрақтылығын қамтамасыз ету болып табылады, бұл ... 6,0-8,0% ... ... ... ... ... іске ... кезде кейіннен 2013 жылы экономиканың 2%-ға дейін нақты өсуін қалпына келтіру арқылы 2011 жылы Қазақстан экономикасының шамалы қысқаруы ... ... ... ... ... ... ... жиынтық сұраныстың қысқаруы, төлем балансы көрсеткіштерінің нашарлауы және ақша сұранысының төмендеуі күтіледі.
Экономиканың ақшаға сұранысының төмендеуі 2011 жылы ақша ... ... ... ... ... жылдары ақша ұсынысы біршама ұлғаяды, алайда оның өсу қарқыны шектеулі болады.
Ақша ұсынысының әр бағыттағы динамикасы монеталандыру деңгейінің ... ... ... ... ... Республикасы Ұлттық Банкінің бағалауы бойынша бұл сценарийді іске асыру мүмкіндігі барынша төмен.
Екінші сценарийді іске асырған ... ... ... ... сценариймен салыстырғанда жоғары, бірақ 2010 жылғы қалыптасқан нақты деңгейден төмен болады. ... ... ... ... ... өсу қарқыны 2010 жылмен салыстырғанда баяулайды.
2011-2013 жылдары капиталмен және қаржымен операциялардың шоты оң болып сақталады. ... ... ... ... таза ... ... ірі ... жобаларына, егер осы жобаларда жаңа жұмыс жобасы іске ... ... ... ... ... жалпы келіп түсуінде қажеттіліктің төмендеуі есебінен қысқарады.
Осының аясында ... ... ... шот пен жалпы төлем балансы оң болады деп ... ... ... ... 2+011-2013 жылдардағы нақты ЖІӨ өсуінің қарқынына сәйкес ... Бұл ... ... өсудің оң динамикасымен қатар жүретін анағұрлым қолайлы макроэкономикалық жағдай монеталандыру ... ... әсер ... ... ... сәйкес 2011-2013 жылдары Қазақстандағы экономикалық өсудің қарқыны алдыңғы сценарийлерге қарағанда анағұрлым жоғары деңгейде болады деп күтіледі.
Алдыңғы ... ... ... бюджетке экспорттық кірістердің анағұрлым жоғары деңгейі және ... ... ... ... Қазақстан Республикасы Ұлттық Қорының шетелдік активтерінің өсу қарқыны жылдамдатылады. Бұл алдыңғы сценариймен салыстырғанда капиталмен және қаржымен ... шоты ... ... ұлғаюына ықпал етеді [8].
3-сценарий шеңберінде алдыңғы сценарийге қарағанда анағұрлым жоғары жиынтық сұраныс, оның ... ... ... ... сұраныс күтіледі. Нәтижесінде, жалпы төлем балансының профициті ... ... ... ... ... сұраныс алдыңғы сценариймен салыстырғанда анағұрлым жоғары болады. Бұл ретте 2011 жылы ... ... ... ... ... ... ЖІӨ елеулі өсуі күтіледі. Нәтижесінде, ақша ұсынысының динамикасы номиналды ЖІӨ ... ... ... бұл ... ... ... монеталандырудың өсуін қамтамасыз етеді (2-кесте).
Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі Қазақстан ... ... ... ... ... іске ... ... мүмкін деп санайды, осыларды ескере отырып 2011 жылға арналған ақша-кредит саясаты әзірленді. Келесі жылдарға арналған шаралар 2011 жылдың қорытындысы ... ... ...
Ақша-несие саясатының 2011-2013 жылдарға арналған негізгі көрсеткіштер болжамы (2-кесте).
БІРІНШІ СЦЕНАРИЙ ... ... ... ... ... ... ... базасы, млрд. Теңге
2805
2563
2673
2821
өзгеруі %
14,5
-8,7
4,3
5,5
Ақша массасы, млрд. Теңге
8754
7910
8220
8652
өзгеруі %
16,9
-9,6
3,9
5,2
Резиденттердің депозиттері млрд. Теңге
7666
6917
7198
7572
өзгеруі %
16,6
-9,8
4,1
5,2
Экономикаға ... ... ... ... ... ... %
45,3
44,8
44,5
44,0
ЕКІНШІ СЦЕНАРИЙ
(кезең соңына)
2010
2011
2012
2013
Инфляция, %
7,3
6,0-8,0
6,0-8,0
6,0-8,0
Ресми ... ... ... %
7,0
7,0
7,0
7,0
Ақша базасы, млрд. Теңге
2805
3077
3379
3698
өзгеруі %
14,5
9,7
9,8
9,5
Ақша массасы, млрд. Теңге
8754
9673
20710
11766
өзгеруі %
16,9
10,5
10,7
9,9
Резиденттердің депозиттері млрд. Теңге
7666
8477
9396
10331
өзгеруі ... ... ... Теңге
7489
7489
8238
9062
өзгеруі %
-2,0
0,0
10,0
10,0
Экономиканы монеталандыру деңгейі %
45,3
45,6
46,0
46,2
ҮШІНШІ СЦЕНАРИЙ
(кезең соңына)
2010
2011
2012
2013
Инфляция, %
7,3
6,0-8,0
6,0-8,0
6,0-8,0
Ресми қайта қаржыландыру ставкасы, %
7,0
8,0
8,0
8,0
Ақша базасы, ... ... ... ... ... ... %
16,9
19,3
12,8
11,8
Резиденттердің депозиттері млрд. Теңге
7666
9161
10358
11589
өзгеруі %
16,6
19,5
13,1
11,9
Экономикаға кредиттер, млрд. Теңге
7489
7489
8238
9062
өзгеруі %
-2,0
0,0
10,0
10,0
Экономиканы монеталандыру деңгейі %
45,3
45,8
46,1
46,3
Мәлімет көзі:Ұлттық банктің ... ... ... ... ... - ... процестерін реттеудің негізгі тетігі және ұлттық валютаның ақша бірлігінің өзгеру динамикасы экономиканы сипаттайтын нәтижелі көрсеткіш болып саналады.
Нарыққа өту кезінде ... ... ... ел ... ... даму ... шетелдермен төлем балансы және оның ақша-несие және валюталық саясатын, олардың өзара байланысы мен даму ... ... мен ... ... ... ... жоспарға алып, бұл мәселенің кезек күттірмей шешілу еліміздің ... мен ... үшін ... ... ... ... ... дағдарыс көптеген елдердің орталық банктерінің ақша-кредит саясатына айтарлықтай әсер етті және ақша-кредит саясатының құралдарды пайдалануына белгілі бір өзгерістер енгізді.
Қазіргі ... ... ... негізгі мақсаты бағалар тұрақтылығын қамтамасыз ету болып табылады. Қазақстан Республикасы Ұлттық ... осы ... қол ... ... шаралары экономикалық өрлеуді, депозит нарығы әлеуетінің дамуын, сондай-ақ банк секторының кредиттік белсенділігін қалпына келтіруді қолдауға ықпалын тигізеді.
Сондай-ақ Ұлттық Банк ... ... ... ... ... ... сондай-ақ теңгенің тұрақты айырбастау бағамын және елдің төлем теңгерімінің тұрақтылығын ... ... ... шаралар қабылдайтын болады.
Инфляцияның төмен деңгейіне Үкіметтің ішкі нарықтағы бағаларды ұстап тұру ... ... ... ... ... Банк ... ... мерзімді өтімділігін барабар деңгейде ұстау мақсатында оны реттейтін болады. Экономикада ақша ұсынысының көлемі ... ... ... ... ... ... Банк ... саясатын жүргізу барысында қаржы нарығындағы жағдайды оның тұрақты жұмыс істеуін қамтамасыз ету және дамыту мақсатында қадағалайтын болады.
Қайта ... ... қоса ... ... ... операциялары бойынша ставкаларды реттеу ақша нарығындағы жағдайға және инфляция деңгейіне ... ... ... ... ... ... ішкі және ... бәсекелестік қабілеті арасындағы теңгерімді қамтамасыз етуге бағытталады, яғни бағамдық саясатты жүргізу әлемдік коньюнктураның үнемі өзгеріп ... ... ... ... ... қабілетіне жағымсыз әсерін тигізе алатын ұлттық валютаның нақты бағамының ... ... ... ... ... ... ... әлемдік бағалардың, сыртқы сауда талаптарының өзгеруіне барабар ден қоюы тиіс, ол осылайша ішкі экономиканың дамуының іргетасын қалайтын болады. Жаңа ... ... ... ... ... ... сияқты факторлармен қоса осы саясатты қатаң түрде ұстана отырып, мемлекет жедел даму бағытына шыға алады.
Экономикалық жағдайға ... ... Банк ... ... икемділігін арттыру мақсатында өзінің валюта нарығындағы қатысуын одан әрі төмендетуге тырысады және қажет болған жағдайда бағамның өзінің тепе-теңдік ... ... ... ... бұл ... ... ... өсуіне және төлем балансының тұрақты болуына ықпалын тигізеді.
Экономиканың бәсекелестік қабілетіне бағамдық ... ... ғана ... көрсетіліп қоймайды. Мұнда еңбек өнімділігін арттыру, қосылған құны жоғары өнім шығаруды ... ... ... ... ... ... ... қайта құру жөніндегі шаралар негізгі рөл атқаратын болады.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
* Қазақстан Республикасының 1995 ... 30 ... № 2155 ... ... ... ... ... банктер [Мәтін] [Мәтін] / жалпы ред. басқ. Ғ. С. ... ... ... 2001.- 466 ... Банк ... ... ... ҚР құқықтық актілер жиынтығы.- Алматы: Юрист, 2005.
* Зиябеков, Бейсенбек. ... ... ғана ... ... діңгегі болуы керек [Мәтін]: [Экономика]// Жаңа ғасыр.- №2. 2006.
* Мақыш, Серік Биханўлы. Коммерциялық банктер операциялары ... оқу ... ... Қазақ университеті, 2002.
* Найманбаев, Серік Мұсанұлы. Банктік құқық жалпы және ерекше білімдері : (қысқаша оқу құралы).- ... Жеті ... ... ... ... Банк жүйесінің өзекті мәселелері [Мәтін]: [Қаржы-қаражат]// Дала мен қала.- 2006.- 14 сәуір.
* ҚР ... банк ... ... ҚР ... 30.08. ... ҚР ҰБ-нің 2006-2008 ж. арналған ақша-несие саясаты // Қаржы-қаражат - 2006 ж., ... ... С. Б. , ... ... - 2004 ж.
* Мәуленова, Бекмолдин . - , Алматы - 2004 ... ... З. С. ... ақша-несие саясаты // Аль-Пари. - 2003, ... ... Ғ. С. , ... - 2005 ... Серикбаева Ж. Экономиканы ақша-несилік реттеудің кейбір аспекттілері 2003 ж., ... ... М. В. ... ... ... ... ... - М. : Эксмо, 2006.
* Тұраров Н. С. ... ... // ... - 2006, №7.

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 24 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ақша-несие саясатының теориялары8 бет
Қазақстан Республикасы ұлттық банкінің ақша-несие саясатын жетілдіру бағыттары9 бет
В.С. Библердің мәдениет диалогы мектебі идеясын жоо-да оқытудың тәжірибесіне енгізу13 бет
Кенесары бастаған қазақ халқының ұлт-азаттық күресі9 бет
Түрік қағанаты (551–603 жж.)4 бет
Тәттіні көп пайдалану неге алып келеді?4 бет
ҚР-дағы жекешелендіру мәні, кезеңдері және оны жүргізу әдістері3 бет
IT технологиялар. оның PR-дағы орны3 бет
Turbo Pascal - дағы енгізу және шығару операторлары26 бет
Turbo Pascal-дағы графика y=f(x) функциясының графигін салу27 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь