Ақша және несие

Жоспар

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

1. НЕСИЕНІҢ ЭКОНОМИКАДАҒЫ МӘНІ
1.1 Несиенің мәні, қызметі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .4
1.2 Ақша жүйесi мен несие жүйесінің дамуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...7
1.3 Несие жүйесінің қайта құру жағдайындағы дамуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... .11

2. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ НЕСИЕ ЖҮЙЕСІ
2.1 Қазақстан Республикасындағы несие жүйесі және оның экономикадағы рөлі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..14
2.2 Ақша.несие саясаты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 17
2.3 Несиелік портфель және проблемалы несиелерді басқару ... ... ... ... ... ... .25

3 ҚР ҰЛТТЫҚ БАНКIНІҢ НЕСИЕЛІК ҚЫЗМЕТТЕРI ЖӘНЕ ОПЕРАЦИЯЛАРЫ
3.1 ҚР Ұлттық банкiнің несиелік қызметтерi және операциялары ... ... ... ... ...30

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...35

ПАЙДАЛЫНАЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..36
Кіріспе

Несие — нарықтық экономиканың тiрегi ретiнде экономикалық дамудың ажырамас элементiн бiлдiредi. Оны барлық шаруашылық субъектiлерiмен қатар, мемлекетте, үкіметте, сондай-ақ жеке азаматтар да пайдаланады.
Құнның қозғалысы — бұл несиенiң қозғалысының кiндiгiн сипапайды. Несиелiк Қатынастардың пайда болатын экономикалық негiзiне капитал айналымын жатқызуға болады.
Көбiне несиенi ақша ретiнде түсiнедi. Бiр жағынан қарағанда бұган негiз де бар сияқты. Себебi, қазiргi шаруашылықта қарыз көбiне ақшалай түрде берiлуде. Бiрақ бұл жерде ақша мен несиенiң әр түрлi ұғымды бiлдiрiп, әр түрлi қатынастарды түсiндiретiнін естен шығаруға болмайды.
Сонымен қатар, несие мен қаржы категорияларын бiр санайтындар да аз емес, несие — бұл ақшалай қаражаттың екi жақты қозғалысын, яғни қаражаттың уақытша берiлуiн және уақыт өткен соң қайтарылуын баяндаса, ал қаржы — сол қаражаттың бір жақты қозғалысын бейнелейдi, яғни қаржы: дотация, субвенция, субсидия түрiнде берiлсе, олар кайтарымсыз сипатқа ие.
Несие — бұл пайыз төлеу және қайтару шартында уақытша пайдалануға (қарызға) берiлетін ссудалық капитал қозғалысы.
Несие мен ссуданың арасында да өзара айырмашылық бар. Несие — бұл банктiң қаражатын құрайтын көзi ретiнде барлық несиелiк қатынастарды ұйымдастырудың әр түрлi формаларының болуын және сондай-ақ олардың жұмсалымдарының формасын бiлдiретiн кең ұғымды сипаттайды. Ссуда — бұл ссудалық шот ашумен байланысты қалыптасатын несиелiк қатынастарды ұйымдастырудың бiр ғана формасын бiлдiредi.
Қарыз берушi — қарызды беретiн несиелiк қатынасының бір жағы. Қарыз берушi — бұл уақытша пайдалануға қарыз берушi субъектiлер болып табылады. Қарыз берушiлерге: банктер, банктiк емес мекемелер, мемлекет, шаруашылық субъектiлерi және халық жатады.
Қарыз алушы — бұл несиенi алушы және оны қайтаруга міндеттi, несиелiк қатынастың екiнші жағы. Борышқор және қарыз алушы бiр-бiрiмен жақын сөздер болғанымен де, олардың түсiнiктерi әр түрлі. Мысалға, кәсiпорын немесе жеке азаматтардың коммуналдық қызметке, салықтарға т.б. байланысты төлемдерi кешігуi мүмкiн, бiрақ бұл жерде ешқандай да несиелiк қатынас туындамайды. Борыш бұл тек қана экономи калық қатынасты емес, сондай-ақ ада адамзаттық қатынастар жағдайын сипаттайды. Борыш — бұл өте ауқымды ұгым. Ал қарыз алушы — бұл қосымша қаражатқа деген сұранысы бар тұлга.
Қарыз берушi және қарыз алушымен қатар несиенiң құрылымының элементiне берiлетiн объекті де жатады. Беру объектiсi — бұл құнның ерекше бөлiгi, яғни қарызға берiлген құнды бiлдiреді.
1. Сейітқасымов Ғ.С. «Ақша Несие Банктер»: Оқулық. – Алматы: «Экономика», 2005.
2. Мақыш С.Б. «Ақша айналысы және несие»: - Алматы: «ИздатМаркет», 2004.
3. Баймұханова С.Б.; Балапанова Ә.Ж. «Бухгалтерлік есеп». – Алматы; Қазақ университеті, 2002.
4. Ержанов М.С; Ержанова А.М.; «Основы бухгалиерского учета и новая корреспонденция счетов» (с 1 января 2003 г.). – А.; Ержанов и К, 2003 г.
5. Международные стандарты финансовой отчетности КМСФО/ Пер.И.Тарусина/ Ред. коллегия:А.С.Бакаев, Л.В. Горбатова, Т.Б. Крылов и др. – М.;
6. Радостовец И.К. ; Радостовец В.В.; Шмидт.О.И. Центраудит-Казахстан, 2002 г.
7. Кеулимжаев К.К. Корреспонденция счетов хозяйственных операций по типовому плану счетов бухгалтерского учета финансовой – хозяйственной деятельности субьектов. – А.; БИКО, 2003 г.
8. Бункина М.К. Национальная экономика. М: 2006 г.
9. Гальперин В.М. и д.р. Макроэкономика: учебник СПБ.:экономическая школа,
10. Саяси экономия. Оқулық-Алматы, Ана тілі,
11. Назарбаев Н.А. Казахстан-2030. Процветание, безопасность и улучшение благосотояния всех казахстанцев. Послание Президента страны народу Казахстана.
12. Искакова З.Д. Текст лекций по курсу «Банковский менеджмент и маркетинг». КЭУ. Караганда. 1999г.
13. Алехин Б.И. Рынок ценных бумаг. Введение в фон¬до¬вые операции. М.: «Финансы и статистика», 1991г.
14. Балабанов А.И. Балабанов И.Т. Финансы (краткий курс) учебное пособие: Санкт-Петербург «Питер». 2000г.
15. www.kazax.kz
16. www.kz_ref.kz
17. Современный коммерческий банк: управление и операции. Учебник./Под ред. Усоскина В.М. – М., “Вазар-Ферро”
18. Экономика и бизнес. Учебник./Под ред. Камаева В.Д.
19. www.minfin.kz
20. www.bank.kz
21. www.kazref.kz
        
        Жоспар
КІРІСПЕ.....................................................................
...............................................3
1. НЕСИЕНІҢ ЭКОНОМИКАДАҒЫ МӘНІ
1. Несиенің мәні,
қызметі................................................................
.....................4
2. Ақша жүйесi мен несие жүйесінің
дамуы.......................................................7
1.3 Несие ... ... құру ... ... РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ НЕСИЕ ЖҮЙЕСІ
2.1 Қазақстан Республикасындағы несие жүйесі және оның ... ... ... портфель және проблемалы несиелерді
басқару.........................25
3 ҚР ҰЛТТЫҚ БАНКIНІҢ НЕСИЕЛІК ҚЫЗМЕТТЕРI ЖӘНЕ ... ҚР ... ... ... ... және
операциялары...................30
ҚОРЫТЫНДЫ...................................................................
....................................35
ПАЙДАЛЫНАЛҒАН
ӘДЕБИЕТТЕР..................................................................
36
Кіріспе
Несие — нарықтық экономиканың тiрегi ретiнде экономикалық ... ... ... Оны ... ... ... ... үкіметте, сондай-ақ жеке азаматтар да пайдаланады.
Құнның қозғалысы — бұл ... ... ... ... ... ... болатын экономикалық негiзiне капитал
айналымын жатқызуға болады.
Көбiне несиенi ақша ретiнде ... Бiр ... ... ... де бар сияқты. Себебi, қазiргi шаруашылықта ... ... ... ... ... бұл жерде ақша мен несиенiң әр түрлi ұғымды бiлдiрiп,
әр түрлi қатынастарды түсiндiретiнін естен шығаруға ... ... ... мен ... ... бiр санайтындар да аз
емес, несие — бұл ... ... екi ... ... яғни ... ... және ... өткен соң қайтарылуын баяндаса, ал қаржы — сол
қаражаттың бір ... ... ... яғни ... ... ... ... берiлсе, олар кайтарымсыз сипатқа ие.
Несие — бұл пайыз төлеу және ... ... ... пайдалануға
(қарызға) берiлетін ссудалық капитал қозғалысы.
Несие мен ссуданың арасында да өзара айырмашылық бар. Несие — ... ... ... көзi ... ... несиелiк қатынастарды
ұйымдастырудың әр түрлi формаларының болуын және ... ... ... бiлдiретiн кең ұғымды сипаттайды. ...... шот ... ... ... ... қатынастарды
ұйымдастырудың бiр ғана формасын бiлдiредi.
Қарыз берушi — қарызды беретiн ... ... бір ... ... — бұл ... ... ... берушi субъектiлер болып табылады.
Қарыз берушiлерге: банктер, банктiк емес мекемелер, мемлекет, шаруашылық
субъектiлерi және ... ... ... — бұл ... ... және оны ... ... несиелiк
қатынастың екiнші жағы. Борышқор және қарыз алушы бiр-бiрiмен жақын ... де, ... ... әр ... ... кәсiпорын немесе жеке
азаматтардың коммуналдық қызметке, салықтарға т.б. байланысты төлемдерi
кешігуi мүмкiн, бiрақ бұл жерде ... да ... ... ... бұл тек қана ... калық қатынасты емес, сондай-ақ ада адамзаттық
қатынастар жағдайын сипаттайды. Борыш — бұл өте ... ... Ал ... — бұл ... қаражатқа деген сұранысы бар тұлга.
Қарыз берушi және қарыз алушымен ... ... ... ... объекті де жатады. Беру объектiсi — бұл құнның ерекше ... ... ... ... бiлдiреді.
1. НЕСИЕНІҢ ЭКОНОМИКАДАҒЫ МӘНІ
1.1.Несие оның мәні мен қызметі.
Несие — ақша сияқты ... ... ... ... ... ... сөз, ... «несие» деген «kredo»- сенемiн деген мағына беретiн
латынша «kreditum» деген сөзден шығады. Ол ... ... ... ... ... ... қызмет етедi. Ол тауар өндiрiсiнiң пайда
болған кезінен бастап қарапайым формаларында: бай және ... ... ... ... ақша ... сияқты үнемi даму үстiнде
болады. Алғашқы несие табиғи түрде ... ... ... ... мен ... тұтыну мұктаждығы мен қарыздарды өтеу үшін
ұсынылған. ... ... ... ... ақша ... ... қатынасты ерекше формасы сияқты несиенiң пайда болуы шаруашылық
жүргiзуi бiр субъектiден босаған құн ... ... ... ... бiр ... жаңа ... өндiру цикiліне ене алмайтын кезде
ғана жүзеге асады. Несиеге байланысты бұл құн қосымша ... ... туып ... ... ... ... және қайта өндiру
процесiнің шеңберiнде ... ... ... ... ... пайда болуың экономикалық байланысқа түсуге дайын меншiк
иелерi сияқты ... ... ... ... ... арасындағы
айырбас ауқымынан iздеген жөн. Тауарларды қолдан-қолға ... ... ... және ... ... ауысу несиелiк қатынастардан туындаған
экономикалық жемiс.
Несиелiк қатынастар пайда болатын және дамығын нақты ... ... ... мен ... ... яғни ... ... негiзi боп құн козғалысы саналатын болады.
Қарызға алуына несиенi кедей болғаны үшiн алмайды, ол өзінiң меншiктi
қорларының ауыспалы айналым мен ... ... ... ... ... ... тұрғандықтан өз iсiн алға бастыру үшiн алады.
Несие объективтi ... ... және ол ... ... ... рөл ... Несие ақшалай ... ... ... ... және ... берушiлер мен ... ... ... ... ... ... халыктың, ұйымдардың және кәсiпорындардың
табыстары мен бос (еркiн) ақшалай ... ... ... ... аударылатын несие капиталына айналады.
Несиенiң мәнiн анықтаған кезде бiрқатар ... ... ... ... барша түрi формалардан тәуелсiз оның мәнiн көрсетуi
керек:
- несие мәмiлесi тұтасымен алғанда несиенiң ... ашуы ... Егер ... ... қайтарылмаса, онда өзiнiң қайтарылатын қасиетiн жоғалтатыны
бiлдiреді.
- несиенiң мәнiн талдауда ... ... ... ... негiзiн қарастырған жөн.
Несиеде өзгермейтін, тұрақты болып қалатын жәйiт - ... ... ... ... несие де бір-бiрiмен өзара әрекетке
тусетiн бiрнеше элементтен тұрады. Ондай ... ең ... ... ... ... ... жоғарыда анықтағанымыздай, бұл
субьектілерге несие берушi мен қарызға алушылар жатады. Оларды бөлуге және
бөлек қарастыруға болмайды. ... ... ... ... ғана ... анықтауға болады.
Несие берушi — несиелiк мәмiленiң қарыз ұсынатын жағы. Мұны iске ... онда ... ... ... бiр қоры ... ... Ол ақша өзiнiкi
болуы немесе басқа бiреуден қарызға алған болуы да мумкiн.
Қазiргi уақытта қарызга ақша ұсынатын негiзгi несие беруші - банк ... ... ... ... мен ... ... ... шоғырландырып, оларды қарызга алушыға уақытша пайдалану үшін
несие түрiнде ұсынады. Бұл ретте банктен алған ... тек ... ... ... ... ... да ... иесiне тартылған ресурстарды
қайтаруға мiндеттi. Бұл арада банк бiр ... ... ... ... ... ... ... болып көрiнедi.
Қарызға алушы — несиелiк қатынастар жағы, несие алып, ... ... ... ... Қосымша ақшалай қаражатқа уақытша ... ... ақша ... болып табылады. Қазiргi заман талабына сай
қарызга алушылар — кәсiпорындар, кәсiпкерлер, ... ... ... ... ... Алайда, қарызға алушы карызға алынған қаражаттың
меншiк иесi болып табылмайды, өндiрiс ... ... оны ол ... ... Бұл ... ол алынған ақшадан гөрi, яғни
шаруашылықта ауыспалы ... қоры ... ... оны iске ... үшiн ... төлеп, қарызды артық көлемде төлейдi.
Несиелiк мәмiледе қарызға алушы несие берушiге тәуелдi, оған несие
берушi өз талаптарын ... ... ... ... мен ... берушi несие
қатынастарының толық құқықты жақтары ... ... Олар ... ... керек және бұл жағдайда олар орындарын ауыстыруы мумкiн. Несие
берушi —қарызгер болуы ... ... ... мен ... ... ... ... қарама-қайшылықтың бiрлiгi сипатын көрсетедi. Несиелiк
мәмiленiң қатысушылары ретiнде олар оны ... ... ... ... де ... ... берушi неғұрлым жоғары пайыздық несие
бергiсi келеді, қарыз алушыға ... ... ... ... ... табу ... ... түрлерi — бұл оның несиелердi жiктеу үшiн пайдаланатын,
экономикалық-ұйымдастырушылық белгілерi ... ең ... ... ... ... ... қосымшасы.
а) Қазақстанда несие түрлерi былайша ... ... ... белгiлерi бойынша:
— айналым қаражатын қалыптастыруга берiлетiн несие;
— негiзi құрал-жабдықты калыптастыруга берiлетi несие;
— ТМҚ аясында ... ... ... ... ... ... ... қажеттлiкке берiлетiн несие;
— өндiрiстiң маусымдық шығыны аясында берiлетiн несие;
— жол ... ... есеп ... құжаттары аясында берiлетн
несие, аккредитивтер;
— төлем несиелерi.
ә) қамтамасыз етiлуi бойынша:
— жылжымалы және ... ... ... ... ... толық қамтамсыз етiлген;
— iшiнара қамтамасыз етiлген;
— қамтамасыз етiлуi болмайтын банкiлiк (сенiмдiлiк).
б) ... ... ... ... ... орта ... ұзақ ... өтелу тәртiбi бойынша:
— бөлiп-бөліп төлеу (мерзiмін ұзарту);
— бір жолғы өтеу;
кезең сайын (бір қалыпты емес) өтеу.
г) Тәуекелдi деңгейi бойынша:
— субстандартты;
... ... ... ... ұзартпалы.
ғ) арқылылығы бойынша:
— қалыпты пайыздық мөлшерлемесi;
жоғары пайыздың мөлшерлемесi;
төмен пайыздың мөлшерлемесi;
... ... ... бойынша:
— сауда-саттық несиесi;
— өнеркәсiп несиесi;
— ауылшаруашылық несиесi;
—құрылыс несиесі;
ж) ашылатын шот турлерi ... жай ... шот ... несие;
— арнайы ссуда шоты бойынша несие;
— контокорренттiк шот бойынша несие;
— овердрафт бойынша ... ... ... ... несие.
Несиенiң айрықша түрiне жылдам сатылатын ... ... ... ... ... мерзім ссуда мөлшерi бойынша тiркелетiн
ломбардтық несие жатады.
Ломбардтық несиенi негiзгi әр ... ... ... ... ... ... талап кепiлдiгiмен берiлетін несиелер жатады. Қарыз
алушы ломбардтық несиен өз қалауынша шектеусiз ... ... ... (ағл. Revolve- айналыста болу, кезең сайын ауыстырып
отыру) - ссуда капиталының ұлттық және әлемдiк нарықтарында ... Ол ... ... ... ... және өтеу ... ... келiсiмiне қатысушы елдер арасында қосымша келiсімөзсiз автоматты
түрде берiледi.
Несие желiсi ... ... ... несие ұйымының оған несие
келiсiмшартының белгiленген әрекет етуі кезеңi iшіндебелгілі бір ... ... ... ... беру ... заң ... ... Несие желісінің ашылуы несие беруші мен қарыз алушының ... ... ... ... ... Ақша ... мен несие жүйесінің дамуы
Ақша жүйесi – бұл тарихи түрде қалыптасқан және ұлттық заңдылықтармен
бекiтiлген, ақша айналысын ұйымдастыру формасы.
Ақша ... ... тән ... және ... ... Ақша ... - бұл ақшаның қандай формада болуын сипаттайды. Осыған байланысты,
ақша жүйесiнiң төмендегiдей типтерiн ... ... ... ақша ... яғни ... ақша ... ... айналыста бола
отырып, ақшаның барлық қызметтерiн атқарады, ал несиелiк ақшалар металлға
ауыстырылады.;
... және ... ... жүйесi, яғни алтын айналыстан алынып
тасталып, оның орнына несиелiк және қағаз ақшалар айналысқа түседi.
Металл ақша айналысы ... ... ... – жалпыға балама рөлi екi бағалы металға (алтын мен күмiске)
негiзделген ақша жүйесi.
Биметаллизмнiң үш түрi болған:
- қос ... ... яғни ... алтын мен күмiстiң арасындағы шектi
қатынас, металлдардың нарықтық ... ... ... қатар жүретiн валюталар жүйесi, яғни мұнда бұл қатынас мемлекет
тарапынан белгiленген;
- ақсақ валюта жүйесi, яғни ... ... және ... ... ... ... ... атқарады, бiрақ бiрдей негiзде емес, себебi
күмiс монеталарын ... ... ... ... асырылып, алтын
монеталарын жасауға ерiк берiлдi.
Биметаллизм XVI - XVII ғғ. кеңiнен тарап, ал ... ... XIX ... ... Бiрақ та биметаллдық ақша жүйесi капиталистiк шаруашылықтың
даму қажеттiлiгiне сәйкес келмедi, себебi екi металлды құн өлшемi ... ... ... бұл ... қарама-қайшылық тудырды.
Нәтижесiнде, жалпы құн өлшемi ретiнде қызмет ететiн бiр ғана металдың болуы
талап етiлдi. ... ... ақша ... ... ... ақша
жүйесi келдi.
2. Монометаллизм – бұл барлығына бiрдей балама және ақша айналысының негiзi
ретiнде бiр ғана ... ... ... күмiс) қызмет ететiн ақша жүйесi.
Күмiс монометаллизмi Ресейде 1843-1852 ж.ж., ... ... ... ... қызмет еттi. Алтын монометаллизмi (стандарт) алғаш
рет ақша жүйесiнiң типi ... XVII ғ. ... ... 1816 ж..
заңды түрде бекiтiлдi. Көптеген елдерде ол XIX ғ. аяғына қарай ... ...... жж.., ... ... және ...
1873 ж., Францияда 1876-1878 жж.., Австрияда – 1892 ж.., ... ... – 1897 ж.., ... – 1900 ... ... құн ... ... байланысты алтын
монометаллизмi мынадай түрлерге бөлiнедi: алтын монета стандарты, алтын
құйма ... және ... ... ... ... стандарты.
Алтын монета стандарты – бұл еркiн бәсекенiң ... ... ... сәйкес келе отырып, өнiдiрiстiң, ... ... ... мен капиталды сыртқа ... ... ... ... ... ... тән негiзгi белгiлерiмен сипатталады:
- алтын елдiң iшкi ақша ... ... ... ... ... атқарды;
- алтын монеталарды құюға рұқсат ... ... ... ... толық құнды емес ақшалар ... жүре ... ... және
шектеусiз мөлшерде алтын монетаға ауыстырылды;
- алтынды және шетел валюталарын еркiн түрде сыртқа шығаруға және
iшке алып ... ... ... ... ... ... ... тапшылығының өсуi, оны
займдар және ақша шығару есебiнен жабу ... ... ... көп ... ... ақша ... өсуiне әкелiп,
нәтижесiнде қағаз ақшаларды ... ... ... ауыстыру қауiпiн
туғызды. Бұл кезеңдерде алтын монета стандарты ... ... ... тоқтатса, кейiннен көптеген елдерде де (АҚШ-тан басқа) тоқтатты.
Сөйтiп, банкнотаны алтынға ... ... және оны ... ... салынады, сондай-ақ алтын монеталар қазынаға ... ... ... ... соң ... капитализм дағдарысы тұсында,
ешбiр капиталистiк мемлекет өзiнiң валюталарын ... ... ... ... келтiре алмады. 1924-29 жж. ақша ... ... ... ... қайта оралып, яғни оның мынадай ... ... ... алтын құйма стандарты және алтын девиз
стандарты.
Алтын құйма стандартының алтын монетадан ... ... ... монета болмайды және алтын ... ... ... жасауға тиым
салынады. Мұнда банкноталар, басқа толық бағалы емес ... ... ... тек ... ... көрсетiлген жағдайлар да ғана айырбасталды.
Англияда 12,4 кг ... ... ... 1700 фунт ... ... 12,7
кг салмақтағы алтын құйма бағасы – 215 мың франке тең ... ... ... ... және басқа да елдерде алтын ... ... ... ... ... да ... алтын монета және
алтын монетаны еркiн ... ... ... ... ... ... шетел валюталарына ауыстыру жүргiзiлдi. Осындай жолмен алтын
девиз стандартын ... ... ақша ... ... ... ... ... сақталды.
Сонымен, 1929-1933 жж. дүниежүзiлiк экономикалық дағдарыс нәтижесiнде
алтын монета стандарты барлық елдерде бiрдей айналыстан ... ... ... – 1931 ж., ... 1933 ж., ... –1936 ж.)
оның орнына алтынға ауыстырылмайтын банкнот жүйесi бекiтiлдi.
Қазiргi ақша жүйесi мынадай элементерден тұрады: ақша бiрлiгiн, ... және ... ... бiрлiгi – барлық тауарлардың бағаларын бейнелеуге қызмет ететiн,
заңды түрде бекiтiлген ақша белгiсi.
Ақша бiрлiгi ұсақ бөлшектерге бөлiнедi. ... ... ... ... бөлу ... ... ... АҚШ-тың 1 доллары тең 100 центке,
ағылшынның 1 функ стерлинг – 100 ... ... 1 ... –100 ... 1 ... – 100 тиынға және т.с.с.
Қазақстанның ақша бiрлiгiнiң – “теңге” деп аталауы, менiң ойымша, ... ... ... болуға тиiс. Айталық, таяуда жарық көрген
Қазақстан µлттық ... ... ... ... ... рет Ақ ғұндар б.з. I ғасырда бiр бетi пехвели, екiншi бетiне эфталит
(түркi-руни) жазуы бар ... (б.з. 5-6 ғ.) ... ... ... Қазақ елi (қазақ халқын құраған негiзгi тайпалар) баба түркiлер
µлы Жiбек жолына орналасқандықтан ақша жасау, оны ... ... ... деп тым ерте қолға ... 6-8 ... ... рулардың
таңбасы қашалған, ру рәмiзiн бейнелеген теңгелер құя бастаған. Сырдарияның
орта алыбында өмiр сүрген тайпалардың қола ... 6-8 ... ... ... ... қолданылған. Бұл теңгелерде Ашиде әулетiнiң
рәмiзi болған ... ... ... ... ... ... ... шеберханаларда құйған. Сонымен қатар Отрар маңындағы
қалаларда да түрлi теңгелер жасалған. ... сәл ... ... ... ... мыс ... екiншiсi садақ және шаршы түрiнде
түркiлердiң ... ... ... төрт ... мегзеген рәмiз)
бейнелеген. Екiншiсi, үшбұрыш таңбалы (түркiнiң ана әулетiнiң таңбасы)
теңгелер. Б.з. 704 –766 жж. ... ... ... ... ... ... ... көк қанының теңгелерi” деген жазулар болған. Бұл
тайпалық дәрежедегi теңге емес, бүкiл мемлекет дәулетiн, мүлкiн, ел ... ... 1271 ... ... ... ақша ... кезең ашты. Бұл реформа бойынша алтынд ақша ... ... ... ... 2 ... ... 78-81 ( күмiс ақшалар ... 1321 ж ... ... хан ... да ... ... болды.
Ол бүкiл мемлекет атынан “Кебек хан теңгесiн” ... ... ... 8 ... Күмiстен шыңдап жасаған. “Кебек хан теңгесi” Қазақстанның
Испиджаб, Тараз, Отырар, Сығанақ қалаларында ... ... хан, ... ... хан, ... ... ханның атынан шығарылған Алтын Орда
теңгелерi ... ... Едiл ... дейiн қолданылыста болған.
Бұдан кейiн 1428 ж. ... ... ақша ... Орта Азия ... жерiндегi халықтар арасында белгiлi болды. 16 ғ. Отрардың мыс
теңгелерi және Иасының (Түркiстанның) күмiс ... ... ... ... айналымында өз мiндетiн атқарып келдi. 16 ғасырдың соңы мен
17 ғасырдың басында Қазақ ... ... ... мыс ақшалар болған.
Бұл ақшалардың дизайндық ... ... ... ... Қазақ
хандығында сауда iсiн бiр жолға қоюда, ... ... ... ... атқарды”.
Қорыта айтқанда, содан берi үш ғасырды артқа салып, елiмiз егемендiк
алғаннан кейiн 1993 жылы 15 қарашада ҚР-ның жаңа ... - ... ... ... ... Сол теңгенiң шыққанына биыл 10 жыл ... ... ... ТМД ... ... ... тұрақты валютаға айналып
отыр.
Ақша түрлерiне – бұл заңды төлем құралы болып табылатын: несиелiк және
қағаз ақшалар (қазыналық билеттер) ... ... ... ... 100,
50, 20, 10, 5, 2 және 1 ... банк ... 100 ... ... 1 ... 50, 20, 10, 1 ... күмiс-мыс, және мыс-никелдiк
монеталар жүредi. µлыбританияда айналыста: 50, 20, 10, 5 және 1 ... ... 1 фунт ... 50, 10, 5, 2 ... монеталар, 1
және 1/2 пенилер, сондай-ақ жаңа 10 және 5 пенсалардың құныны тең келетiн 2
және 1 ... де бар. Ал, ... ... ақша ... 10000,
5000, 2000, 1000, 500, 200, 100, 50, 20, 10, 5, 3 және 1 ... ... 20, 10, 5, 3 және 1 ... металл монеталлармен бiрге 500
теңгелiк алтыннан мерейтойға арнап, дайындалған монеталар, алғашқыда көлемi
64х100 мм. су ... ... ... 50, 20, 10, 5, 2 және 1 ... олардың орнына осы номиналдарда металл тиындар шығарылды. Бiрақ,
бүгiнгi күнi 1 теңгеге дейiнгi тиын монеталар айналыстан алынған, ... ... ... ... ... (қағаз түрiндегi) айналыста
жүрмейдi, олардың орнында металлдан жасалған ... ... ... ... айналымда жоқ.
Эмиссиондық жүйе – бұл әр елдiң орталық банктерiнiң айналысқа ақша ... ... ... ... ... ... ... жүйе, Ресейде – РФ Орталық банкi, ал Қазақстанда - ҚР µлттық ... ... ... ... ... ... жасайтын –
Банкнота фабрикасы ... мен ... ... – Монета сарайы
(Өскеменде) бар.
1.3 Несие жүйесінің қайта құру ... ... ... ... ... құру ... дамуы, КСРО-да
соңғы рет жүргiзiлген ... ... ... жж.) сәйкес келедi.
Банктiк реформа ... ... ... ... және Құрылыс
банктерiнiң мекемелерi негiзiнде - КСРО ... ... ... ... және КСРО Тұрғын ... ... ... ... ... ... ... банкi құрамында келген жинақ кассалары
негiзiнде – КСРО Жинақ банкi, Сыртқы сауда банкi негiзiнде - КСРО ... банк ... Сол ... бастап, Мемлекеттiк банк
кәсiпорындар мен ... ... және ... есеп айырысу қызметiн
көрсетудi тоқтатты. Сөйтiп, ... ... ... айналды.
Қазақстанда жоғарыда аталған мамандандырылған банктердiң республикалық
кеңселерi (филиалдары) ашылып қызмет ете бастады.
КСРО-ның Өнеркәсiп-құрылыс банкiсiне несиелiк ... ... ... ретiнде несиелеу жүйесiнiң тиiмдiлiгiн арттыру, капитал
жұмсалымын қаржыландыру мен несиелеу, ... ... ... пен байланыста, мемлекеттiк қамсыздандыру жүйесiнде есеп айырысу
жұмыстарын ұйымдастыру қызметтерi бекiтiлiп берiлдi. ... ... ... осы ... ... ... мен бiрлестiктердiң есеп
айырысу, ссудалық және басқа ... ... ... ... ... ... ... ауыл шаруашылық кешенi кәсiпорындарында
Агроөнеркәсiп ... ... ... және сауда саласының
кәсiпорындары мен ұйымдарында Тұрғын үй ... ... ... ... ... ... ... жүргiздi.
Сыртқы экономикалық банк, экспорттық және импорттық операциялар бойынша
есеп айырысуды ұйымдастырды.
Мамандандырылған банктер ... ... ... ... ... банктер одақтас республикаларда және ... ... ... Аудан немесе қала деңгейiнде бұл
банктер өздерiнiң мекемелерiн ашты. Әр ... ... ... әр ... ... ... ... ғана қызмет көрсеттi. Жинақ
банкiсiнiң мекемелерi ... қоса ... және ... ... ... банкiсiнен басқа мамандандырылған банктердiң ... ... ... сол ... ... клиенттерiне
бiрдей қызмет көрсеттi. Шындап келгенде, мамандандыру тек банктiң жоғарғы
басқару деңгейiнде ғана жүргiзiлдi, ал ... ... ... ... айналған болатын.
Мамандандырылған банктер санына байланысты оларда төрт несиелiк жоспар
болған. Бұл банк клиенттерiнiң әр түрлi ... ... ... ... ... ... ... тудырды. Банктен банкке ... есеп ... ... ... ... ... арта түстi. Әр банк өз ресурстар көлемiнде ... ... ... Мемлекеттiк банкте ашылатын корреспонденттiк шоттар бойынша
банкаралық есеп ... өту ... ... ... ... ... банктердiң ... ... ... әр ... ... бiр салаларында
(өнеркәсiп, құрылыс, ауыл шаруашылық, сыртқы сауда) ... ... Олар өз ... өте ... ... қаржыландырып және
несиелеп отырды, яғни, мұнда, бұл кәсiпорындардың ... ... ... ... Мұндай банктердiң активтерiнде мемлекеттiк
зиян шегiп отырған кәсiпорындардың уақыты өткен, ... ... ... ... арта ... банктердi мамандандыру идеясы банк жүйесiнiң жұмысын тығырыққа
әкелiп, ол монополияландырудан ... және ... ... ... ... ... жоқ. Сонымен қатар, КСРО Мемлекеттiк
банкiнiң ролi бiршама төмендеп, ол мамандандырылған ... ... әсер ете ... ... банк реформасын батыс үлгiлерiнде қалыптасқан екi
деңгейдегi банктiк ... ... ... ғана қол ... жылғы реформаға дейiнгi банктiк жүйенiң ... ... ... ... ... кәсiпорындардың қарыздарын кешiруi, әсiресе ауыл шаруашылығына қатысты;
• шаруашылықтың барлық аяларында артық несиелеу операцияларының байқалуы;
• банк мамандандырылуының ... ... ... да ... ... болмауынан туындаған
монополизмнiң орын алуы;
• пайыз мөлшерлемесiнiң ... ... ... ... әр ... қызметiне қойылатын (несие базасында) банк
бақылауының әлсiздiгi;
• бақылауға жатпайтын несиелiк және банктiк ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастыру бұрынғыша әкiмшiлiк
сипатқа ие болып қала бердi, тек қана бұл жерде үш банктiң ... ... ... ... ... банк ... ... ұйымдастырудың оң жағынан терiс жақтары
басымырақ болды, атап айтсақ:
• банктер бұрынғы меншiк формасында, яғни мемлекеттiк болып қала ... ... ... ... сақталып, монополистердiң саны өстi;
• реформа жаңа экономикалық механизмдердiң жоқтығына қарамай-ақ жүргiзiлдi;
• кәсiпорындар ... бiр ... ... ... ... ... банктердi таңдау мүмкiндiгi болмады;
• клиенттер арасында несиелiк ресурстарды бөлу тiгiнен жалғаса бердi;
• ақша нарығы және ... ... ... ... ... ... банк ... ұстауға жұмсалатын шығындар артып кеттi;
• ағымдық және ссудалық шоттарды бөлу ... ... ... ... қайта ұйымдастыруда несиенi қайтарудың басты көздерi ретiндегi сақтандыру
мекемелерiнiң қызметтерi жайлы қозғалыс болмады.
Бұл реформаның оң ... ... ... ... есеп ... ... қатар, банк қызметiнiң мамандандыруын қысқартты десе
болады.
Сонымен 70 жыл бойы КСРО-ның банк жүйесiнде, оның iшiнде ... ... ... мен ... ... ... ... алады. Сол уақыттардан қалыптасып келген ақша-несие ... ... ... ... ... сәйкес келмедi.
Социалистiк эксперимент жүргiзу барысында ғасырлар бойы ... ... ... мен қаржы нарығының құралдары жойылып
кеткен болатын. ... ... ... ... ... жүйе ... мұнда мемлекеттiк банк барлық несиелiк жүйенi
өзiне бағындырып және бәсекелестiк элементтерiн өзi реттеп отырады.
1989 жылдан ... ... ... ... ... және жеке ... ... жұмыс iстедi. Сол жылы алғаш
құрылған коммерциялық банктерге – Интеринвестбанк, ... ... банк және т.б. ... ... РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ НЕСИЕ ЖҮЙЕСІ
2.1. Қазақстан Республикасындағы несие жүйесі және экономикадағы рөлі
Несие жүйесi — жалпы банктердiң ... және ... және ... ... ... ... асыратын банктiк емес мекемелердiң
жиытығы.
Несие жүйесi ұғымы банк жүйесiне қарағанда кеңiрек, яғни мұнда өзге де
несиелiк мекемелер қамтылады. Әр ... ... ... ... ... банк ... ... қалыптасады. ҚР-дағы несиелiк жүйе екi
буыннан тұрады: бiрiншiсi — банктiк жүйе, ал ...... ... емес ... ... ... несиелiк жүйесiнiң
құрылымы мынадай сызбамен берiлген.
Келтірілген сызбаға енген несие жүйесінің құрылымдық элементтерінің
мазмұнын сипаттамайтын, ның ... ... ... берілген.
| | ... аты ... ... ... ... |деңгейі | ... | ... | | | | ... | | | | | |
| | | | ... |1.Ақша айналысын |
| |Банк жүйесі |І ... ... ... ... |
| | | | ... ... есеп |
| | | | ... ... |
| | | | ... ... |
| | | | | ... |
| | | | | ... ... |
| | | | | ... ... |
| | | | | ... |
| | | | | ... ... |
| | | | | ... |
| | | | | ... |
| | | ... ... ... |
| | |ІІ ... ... |несие-есеп айырысу |
| | | ... ... ... ... |
| | | | ... |түрде көрсету. |
| | | | ... | |
| | | | ... | |
| | | ... | |
| | | |ған ... ... көрсететін |
| | | | | ... ... | | | | ... ғана |
| | | | | ... |
| | | ... ... |Манманданған |
| ... |ІІІ ... ... ... ... |
| ... | ... |Филиалдары. |және қаржылық |
| | | | ... ... ... |
| | | ... ... ... |
| | |IV ... ... ... ... |
| | | | |(АҚ ... ұсақ |
| | | | ... ... ... |
| | | | ... | ... саны жыглдан жылға азаюда. 90-шы жылдардың басында олардың
саны 200-ден асты, сөйтiп банк жуйесiн реформалау натижесiнде ... ... ... (06.2003 ж.) ... ... ... қатарында мемлекеттiк
банктер (мемлекеттiң 100% қатысуымен құрылған) саны — 2. ... ... ... ... ... ... түсуде, олардың саны —
16, яғни жалпы банктер санының жартысына жуығын алады. Ал банктiк ... ... ... өсiп келе ... ... ... рөлі. Несиенiң рөлiн несиелік қатынастардың
жұмыс iстеуiне әкелiп ... ... ... ... ... ... ... ұдайы өндiрiс процесiне әсер етедi. Жоғарыда аталып
өткендей, несиенiң өз ... ... бар, ол ... барлық
құндылықтарымен емес, шаруашылық айналымда пайдаланылмай тұраған, ... ... ... кезiнде қайта бөлiну мүмкiн бөлгiмен ғана
байланысты. Несиенiң көмегiмен ... ... ... ... ... кезеңдерiнде өзгерiп отыруы мүмкiн.
Жаңа өндiрiс ашумен оларды кеңейту iсiнде де несиенiң ... ... ... ... ... қаржы ресурстарын шоғырландыру мен
орталықтандыру жаңа ... iрi ... iске ... жаңа
техникалық ендiруге, жоғары ... құны бар ... ... ... ... ... мол салымдарды жүзеге асыруға мүмкiндiк
бередi.
Қазақстанда экокомиканың шикiзаттық бағытынан арылып, ... ... ... құру ... ... ... ... жылдарға арналган
индустриалдық-инновациялық даму стратегиясы жүзеге асуда. Бұл ретте өзiнiң
несиелiк ... осы ... ... ... багыттайтын несие
жүйесiне үлкен умiттер артылуда. Несиенi капиталдық ... ... ... қайта айналмалы қаржыландырумен айтарлықтай маңызды
артықшылықтары бар. Ол капиталдық шығынның тиiмдiлiгiн осы ... ... ... өтеудiң мүмкiндiктерiн анықтаумен әрi ... ... ... ... қарызды өтеудiң мерзiмiн белгiлеуменi
жүйелi бақылауга мүмкiндiк бередi.
Несиенiң ақша айналымы саласында да ... орны ... Ол ... үнемделуiнен көрiнедi. Несие өзiнiң ...... ... ... бiрiншiден, ақша белгiлерiн дайындау, шығару, есеп жүргiзу мен
сақтаушыгындарын қысқартады;
— екiншiден, несие бос ақша ... сан рет ... ... ... ... ... ... айналым шығындарын азайтады;
— үшiншiден, айналымның шыгындары ... ... ... ... ... қорлардың кемуіне байланысты қысқарады.
Экономиканың төмендеп, инфляцияның өрлеген кезiнде ... ... ... арқылы айналымдағы ақша көлемiн қысу үшiн экономикадағы
несиелiк салымның ... ... Ал, ... ... ... жандандырып, әрi өсiру үшiн несие ... ... яғни ... ... ... ... ... тасқыны көбейiп,
ақша көлемi ұлғаяды. Осылайша ақша айналымы ретке ... ... ... ... шектелуi, ал 1998 ... ... ... ... ... ... ... несиесі) арқасында тұрғын‚ үй құрылысы,
пәтерлер, ... және ... да ... машиналар мен аппараттар алу
мен шаруашьтлықты қалыптастыру сияқты ... ... ... ... қол ... ... көмегiмен басқа мемлекеттермен байланыстар ныгайып, ... ... ... туып ... ... ... айналысушы экономикалық субъектiлердiң
өмiр сүруi мен жалпы халықшаруашылыгының дамуына да, микроденгейiне
байланыстардың ... ... ... ... ... ... рөлi өте зор екен.
Несие саласын мейлiнше тарылтудың да керi әсерi бар, ... ... ... ... ... ... жабдықтарды
сатып ала алмайды, өзiнiң қызметкерлерiне еңбекақы төлей алмайды, негiзгi
қорларды жалға ала алмайды және т.б. ... ... ... бәрi ... ... өз ... ... қоймайды.
Несиенiң шектерiн негiздеп анықтау мен сақтаудың сұраныс пен ұсыныстың,
айналымдағы ... мен ақша ... ... пен ... ... ... ... тепе-теңдiктердi сақтай тұру үшiн маңызы
зор.
Несиенiң сандық шегi несиелiк ... ... ... шектеумен
байланысты. Шектеулердiң әдісi әр турлi, тура әдiс — Ұлттық банк ... ... ... ... ... нәтижесiнде несие көздерiнiң
көлемiн азайтады, экономикалық әдiс — ... ... ... ... процесiн тежейдi, Сапалық шектерi — бұл жағдайда несие
тар көлемдiк деңгейде де, кең көлемдiк деңгейде де керi әсер етуi ... ... ... тиiстi кезеңiне байланысты кең көлемдi
деңгейде оң немесе терiс түрде ... әсср ... ... ... ... мен оның тар ... ... әсер етуi көп
факторларга, ең бiріншi несиелiк ... ... ... мен ... ... атап ... қарыз алушылардың қарыз қаржыларына деген мұқтаждығы мен несие және
пайыздыық мөлшерлемелердi қайтаруга ... ... ... ... болуы;
— банкiлердiң өз табыстарын ұлғайту мақсатымен ... ... ... ... ... ... ... жасалған несиелiк
келiсiмдерде көрсетiледi.
2.2 . Ақша-несие саясаты
Қазақстан Ұлттық банкi мемлекеттiк ... ... ... ... асыратын орган болып табылады.
ҚҰБ ақша-несие саясатының басты мақсаты: ұлттық валютаның тұрақтылығын,
яғни оның төлем ... мен ... ... ... ... ... ... көздейдi.
Ақша-несие саясаты – бұл айналыстағы ақша массасын, несие көлемiн,
сыйақы (мүдделендiру) мөлшерлемесiн өзгертуге ... банк ... ... ... ... ... ... макроэкономикалық деңгейдегi субъектiсi - µлттық
банк болып ... Ал ... ... µлттық банк тарапынан реттеу
объектiсiне экономикадағы қолма-қол және ... ақша ... ... конъюктурасының жағдайына байланысты ақша-несие саясатының
екi типi болады:
1. Рестрикциялық ақша-несие саясаты;
2. Экспанцондық ақша-несие саясаты.
Рестрикциялық ақша-несие саясаты - ... ... ... несиелiк
операциялар көлемiн шектеуге және қатаң шарт белгiлеуге, ... ... ... арттыруға бағытталатын шаралар жиынтығы.
Экспанциондық ақша-несие саясаты - несие беру көлемiн кеңейтумен,
айналыстағы ақша-массасының ... ... ... және ... ... ... ... жылдардағы ақша-несие саясатының ... ... ... төмендету және теңгенi тұрақтылығын қамтамасыз ету. Бұл ... ... банк ... ақша-несие саясатын жүргiзуде. Заңға сәйкес ұлттық
мынадай ... ... ... құралдарының көмегiмен реттеледi:
• Сыйақы мөлшерлемелерiн белгiлеу;
Ең төменгi мiндеттi резевтер нормасын белгiлеу
• мемлекеттiң ... ... ... алу және сатуы бойынша ашық нарықтағы
операцияларды жүргiзу;
• банктерге және үкiметке несиелер беру;
• валюталық нарықта интервенциялау;
• кейбiр жағдайларда, несиелiк операциялардың ... ... ... ... тiкелей сандық шектеулер енгiзу;
Қазiргi уақытта жоғарыда аталған құралдардың iшiнде ... ... ... ... ... ... ... эмиссиялау, ашық нарықтағы операциялар.
Ұлттық банк өзiнiң жүргiзетiн операциялары бойынша мынадай ресми сыйақы
мөлшерлемелердi белгiлейдi:
- ресми қайта ... ... ... есептiк (дисконттық) мөлшерлемесi;
- РЕПО және керi РЕПО операциялары бойынша сыйақы мөлшерлемесi;
- “овернайт” займдары бойынша сыйақы мөлшерлемесi;
- күндiзгi займдар бойынша ... ... ... ... мөлшерлемесi - ақша нарығының жалпы жағдайына
несие бойынша сұраныс мен ... ... және ... ... ... ... Ұлттық банкiнiң заң актiлерi, ҚР
Президентiнiң актiлерi негiзiнде немесе ҚҰБ Басқармасының жеке ... ... заем ... бойынша қолданылады.
Ресми есептiк (дисконттық) мөлшерлемесi - ақша нарығының жалпы
жағдайына, ... ... ... пен ... ... байланысты
белгiленедi және Ұлттық банктiң коммерциялық вексельдердi қайта ... ... ... Ресми есептiк (дисконттық) мөлшерлеме жылдық
пайыздық мөлшерлеме болып табылады және ол ... ... алты ... ... ... қолданылады.
РЕПО және керi РЕПО операциялары бойынша ... ...... ... iшкi ... нарығының жағдайына байланысты
белгiленедi және мемлекеттiк ... ... ... ... ... ... ... ауытқу жағдайында ақшалай
қаражаттарды орналастыру немесе ... ... РЕПО ... ... ... ... сыйақы мөлшерлемелердiң елеулi ауытқуын
болдырмау
Федералды резервтiк жүйе ... ... ... мiндеттi
резервтердiң iскерлiк белсендiлiгiн арттыру және ынталандыру үшiн ... ... жиi ... отырған.
Ұлттық банк екiншi деңгейдегi банктер үшiн, ... ... ... ... ең ... ... ... орындау
барысында банктерге мынадай екi тәсiл қолданады:
1. мiндеттi резервтер;
2. резервтеудiң альтернативтiк тәртiбi.
Резервтiк талаптарды орындайтын банктерге µлттық банк ... ... ... мөлшерлемесiнiң 50 % көлемiнде теңгедегi резервтерге
бойынша, ал еркiн алмастырылатын ... ... ... ... ... ... (LIVID) бiр айлық депозиттiң орташа
өлшемдi мөлшерлемесiнiң 50 % ... ... ... ... ... ... ... – бұл ұлттық банктiң айналыстағы ... ... ... мақсатында екiншi реттегi нарықта ... ... сату және ... ... ... ... бiршама ақша массасын, коммерциялық банктердiң өтiмдiлiгi және
несиелiк жұмыстарды реттеудiң ыңғайлы әдiстерiнiң бiрi болып ... ... мәнi ақша ... тоқтату арқылы банктердiң несиенi эмиссиялауын
шектеудi бiлдiредi.
ұлттық банк нарықта бағалы қағаздарды сату арқылы оны сатып ... ... ... ... ... қалады. Сөйтiп, керiсiнше,
банктерге несие берудi және ақша шығаруды ынталандыру ... ... ... ... ... ... да, ... соманы банктердiң резервтiк
шотына қайта аударады.
Несиелiк операциялар
Несиелеу және ... ... ... ... ... банктiң
қызметiнiң алдағы уақыттарда классикалық қызметiне жақындауына байланысты
тиiстi шаралар қолданды. Қазiргi ... ... ... ... тек қана ... ... сақтау мақсатында жүзеге асырылады.
Бюджеттiң тапшылығын жабу үшiн ... ... беру ... ... яғни ұлттық банктiң республикалық бюджеттi несиелеуден бас тарту
мақсатында жүргiзiлдi. ... ... ... беру ... ... үшiн тiкелей өтiнiш жасауын қарастыру ... ... ... ... ... ... ... банкаралық нарық
арқылы, сол сияқты ломбардтық несиелеу негiзiнде жүзеге асырылады.
Валюталық ... ... ... ... – деп ... ... бағамына
әсер ету мақсатында орталық банктiң шетел валютасын сату және ... ... ... ... ... араласуын айтады.
Ұлттық банктiң валюталық нарықтағы интервенция дербес түрде кез келген
банктер және ... ... ... кез ... ... ... ... негiзiнде жүзеге асырылады.
Бiздiң тәжiрибемiзде валюталық интервенция алтын валюта резевтерi
есебiнен жүзеге асырылуда.
Алтын ... ... ... резервi ұлттық валюта – теңгенiң тұрақтылығын қамтамасыз
ету үшiн құрылады және пайдаланылады. Алтын валюта ... ... ... ... ... банктiң шоттарындағы банкнота және монета түрiндегi шетел
валютасындағы ... ... ... ... ... валютасындағы жәй және аудармалы вексельдерден;
• шетел үкiметiнiң немесе халықаралық қаржы ұйымдарының ... ... ... да ... ... ... валюта резервiн ұлғайту және құрылымын өзгерту келесiдей жолдармен
жүзеге асырылады:
• монетарлық алтынды сатып алу;
• резиденттер мен ... ... ҚР ... ... шетел
валютасын сатып алу;
• депозиттiк, салым, шетел валюталарымен дилингтiк операциялардан ... және ... да ... ... ... ... ... банктiң монетерлық алтын, күмiс, платина және платина тобындағы
басқа да металлдармен жасалатын операцияларды ... ... ... ... ... кеңес беру, ақпаратық - баспа және басқа да қызметтерiнен
түсетiн шетел ... ... ... ... ... немесе жұмсалуы мынадай жолдармен iске
асырылады:
... ... ... ... iшкi ... ... ... өнiмдердiң (қызметтердiң, жұмыстардың) импортына төлеу үшiн тенгенi шетел
валютасына конвертация жасау, оған қоса шетелде дипломаттық және басқа да
өкiлiттiлiктердi ұстауға және iс ... ... ... мемлекеттiк
бюджеттiң және Ұлттық банктiң сметасы есебiнен сыртқы қарыздарға қызмет
көрсету үшiн;
• басқа да шетел валютасын сатып алу үшiн шетел ... ... ... банктiң алған несиелерi бойынша ... ... және ... ... ... қана ... ... инфляцияны төмендету
мақсатындағы саясатына толық жауап бередi және ... ... ... ... ... ... қатысушыларының үлкен ... ... ... ... ... көрсеткендей, инфляцияның
мақсатты көрсеткiштерiн енгiзуге мынадай факторлар негiз бола ... ... ... ... ... ... жүйесiнiң тұрақтылығы, Орталық банктiң тәуелсiздiгi, Орталық банктiң
құралдары мен инфляция арасындағы өзара байланысты ... ... ... қаржы нарығының тұрақтылығын сқатауға, сақтандыру
нарығының, ... ... ... әрi ... ... және банк ... түсуiне, экономиканың нақты секторын банктердiң несиелеуiн әрi ... үшiн ... ... ... ... зейнетақы қорларының
жетiлдiрiлуiне мүмкiндiк туғызады.
Инфляциялық ... ... ... саясатының негiзгi
құралдарының бiрiне “ашық нарықтағы операция”, оның iшiнде РЕПО ... ... ... есепке алу операциялары жатады. 2003 жылы ... ... ... ... ... ... РЕПО және ... есепке
алу мөлшерлемелерi бойынша) ролiн нығайту үшiн шаралар қолданбақ. Бұл өз
кезегiнде 2004-2005 жылдары ақша-несие ... ... ... ... үшiн ... ... жылы Қазақстан Республикасында валюталық режимдi либерализациялау,
бiрiншi кезекте капиталдың ... ... мен iшке ... жасалатын
валюталық бақылау мен реттеу шараларын жұмсарту, яғни ... ... ... ... үшiн лицензиялауды алып ... ... ... ... ... Жалпы алғанда, валюталық режимдi
либерализациялау үш кезеңде өтедi. 2 кезең бағдарламасын 2005 жылы ... ... ... ... ... жылға
аяқталады деп күтiлуде.
Осы жылы Ұлттық банк ... ... ... ... банкаралық
төлем карточкалар жүйесiн” енгiзу жұмыстарын қолға алуда.
Банк секторы саласында Ұлттық банк, тәуекелдерi басқару жүйесiн ендiру
және ағымдағы қадағалау қызметiн, оның ... ... ... ... ... Сонымен қатар, жеке тұлғалардың салымдарын
мiндеттi түрде ... ... ... ... ... 2004
жылдың 1 қаңтарынан бастап, тек осы жүйеге мүше ... ғана ... және ... ... ... ... тартатындығы
туралы айтады.
Ұлттық банк 2004 жылы қаржы нарығын ... ... ... ... ... ... ... ипотекалық несиелер тәуекелiн сақтандыру
компаниясын құру да жоспарда ... ... ... банк ... ... халықаралық стандартына
өтудi көздеп отыр.
2.3 Несиелік портфель проблемалы несиелерді басқару
3. ҚР ... ... ... ... ЖӘНЕ ... ҚР Ұлттық банкiнің несиелік қызметтерi және операциялары
Елiмiздегi барлық несие жүйесiн реттеушi ұйым рөлiн атқара ... банк ... ... орын ... банк елiмiздiң эмиссиялық және резервтiк орталығы ретiнде ақша-
несие және валюта саясатын ... Оның ... ... ... пайда
табу емес, тек ақша-несие саясатын жүргiзуге және ... банк ... ... ... ... ... ... банктiң мемлекетпен
бiрiктiрiлген кең көлемдегi өкiлеттiлiгi екi деңгейдегi ... ... ... ... ... етедi.
Орталық банктiң тарапынан ақша-несиелiк реттеудiң негiзгi объектiсiне
экономикамыздағы ... ... және ... ақша ... ... банк – бұл бұрынғы қарапайым клиенттерге қызмет көрсетумен
айналысқан, қарапайым мемлекеттiк банктен орталық, эмиссиялық банкке
ауысқан, банктердiң банкiсi болып табылады. Iс-жүзiнде Ұлттық ... ... ... ... және ... ... ... түсуi
Ұлттық банктер мекемелерiнiң коммерциялық банктер кассасын толтыру арқылы
арқылы жүзеге асырылады. Барлық банктер қолма-қолсыз есеп айырысуларды
Ұлттық банк мекемелерi ... ... ... ... ... Ұлтық
банктен несие ала алады.
Ұлттық банк – бұл ақшалай резервтердi құрайтын, оған қоса ... ... ... ... да ... бағалықтардан тұратын
мүлiктерге ие болып табылатын заңды тұлға.
Әлемдiк тәжiрибеде орталық банктiң ... ... ... ... ... ... ... 100% қатысуымен капиталын құрайтын бiртұтас ... ... ... ГФР, ... ... ... акцияның бiр бөлiгi мемлекетке тиеселi немесе мемлекеттiң
қатысынсыз акционерлiк қоғам ... ... ... орталық банктiң функцияларын бiртұтас атқаратын ... ... ... ... ... ... мемлекет қатынаспайды, олардың
капиталы Федеральды резервтiк жүйеге мүлiк иесi болып келетiн коммерциялық
банктердiң қосқан ... ... банк ... ... мәнi ... ... ұйым болып табылады,
ал мемлекет тек оның жарғылық қорының иесi. Бүгiнгi жарғылық қордың ... 20 ... ... ... ... қорлары ғимараттардан, құрылғылардан,
құрал-жабдықтардан, көлiктiк құралдар мен ... ... ал ... ... ... ... ... меншiктi ақшалай қаражаттардан
тұрады.
Ұлттық банк резервтiк және басқа да қорларды құрайды. ... ... қор ... ... ... пайда есебiмен толықтырады және
жүргiзген операцияларға байланысты зияндар мен шығындардың орнын жабуға
арналады.
Ұлттық ... ... ... таза ... сол қаржылық жылға
қатысты, нақты табыстар мен шығыстар ... ... ... ... ... ... оның iшiнде банкнот пен монеталарды қоса
алғандағы шығыстардың айырмасы негiзiнде анықталады.
Ұлттық банктiң таза табысы ... ... және ... қорды
абсолюттiк соммада құрауға бағытталады. Таза табыстың қалған бөлiгi ... ... ... ... ... ... банк және ... барлық салықтар мен алымдар төлеуден босатылады.
Қазақстан Республикасы Ұлттық банкiсiнiң басты мiндетi ... iшкi және ... ... ... ... ... ... банкке мынадай қосымша мiндеттер жүктеледi;
- ақша ... ... ... ... мен валюталық
қатынастар төңiрегiнде мемлекетiмiздiң экономикалық ... ... және оның ... ... ... жасайтын мемлекеттiң саясатын жасау және жүргiзу;
- ақша, несие және ... ... ... ... ... ... қызметтi реттейтiн нормативтiк құқылық актiлердi
қолдану ... ... ... мен ... ... ... олардың орындалуына бақылауды жүзеге асыру.
Ұлттық банктiң несиелiк ресурсы төмендегiдей көздерден құралады:
- меншiктi қаражат ... ... ... ... және ... ... шартты негiзде
орналастырылған ақшалай қаражаттар есебiнен;
- ҚР ... ... ... ... ... ... мен бюджеттiң уақытша бос жатқан
қаражаттар есебiнен.
Ұлттық банктiң басқару құрылымы.
Қазақстанның ... ... - ... ... жүйедегi бiртұтас
орталықтандырылған құрылымды бiлдiредi. Ұлттық банктiң басқару ... және ... ... ... ... жоғары басқару органы Басқарма болып табылады және ... ... ... ... мемлекеттiң ақша-несие саясатын дайындау;
- банк қызметтiне қатысы бар ҚҰБ-нiң ... ... ... ... ... ... операциялары бойынша ресми ... ... ... ... ашылуына рұқсат беру және оларды қайтарып алу ... ... ... ... операциялар түрлерiн жүргiзуге лицензиялар
беру туралы шешiм қабылдау;
- банктер үшiн резервтiк талаптар нормасын бекiту;
- ... ... ... ... ... қағидаларын анықтау;
- ҚР валютасының айырбас бағамын анықтау тәртiбiн бекiту;
- ҚҰБ жұмыс туралы жылдық есептi қарау, ... және ... ... ... жылдық балансын және табыс мен зияны туралы есебiн қарау
және бекiту;
- ҚҰБ ... ... оның ... капиталы мен резервтiк қордың
қалыптасу тәртiбi, негiзгi құралдарды және өзге де ... ... ... ... ... ... және бюджетi,
департамент директорларын, филиалдардың, өкiлеттiлiктердiң және
ұйымдардың ... ... ... ... ... бекiту;
- банктер үшiн пруденциальдық нормативтер мен басқа да мiндеттi
нормаларды және ... ... ... ... оған ақы ... жүйесi мен мөлшерiн анықтау және
бекiту;
- ҚҰБ-нiң халықаралық және ... да ... ... ... шешiм
қабылдау;
- Директорлар Кеңесiнiң (Директораттың) құрамын бекiту;
- бухгалтерлiк есептiң ... ... ... отырып, ҚҰБ-
не арналған бухгалтерлiк есептiң ... және ... ... ... тоғыз адамнан тұрады. Ұлттық ... ... ҚҰБ ... және бес ... ... ҚР ... бiр ... ҚР Үкiметiнен екi өкiл кiредi.
Ұлттық банктiң оперативтiк басқару ... - ... ... ... ... ... құрамына µлттық банк төрағасы, оның
орынбасарлары және құрылымдық ... ... ... банк тек қана ҚР ... ... есеп ... Есеп ... бiлдiредi:
- Парламенттiң келiсiмiмен ҚР Президентi ҚҰБ-нiң төрғасын 6 жылға
сайлайды және қызметiнен босатады;
- ҚҰБ төрағасының орынбасарларын да ҚҰБ төрағасының ... ... 6 ... ... және ... ... ҚҰБ-нiң жылдық есебiн ҚР Прзеидентi бекiтедi;
- Ұлттық валютаның - теңгенiң айшығының тұжырымын ҚР Президентi
бекiтедi;
- ҚҰБ-нiң ҚР ... ... ... өзiнiң қызметiне
байланысты ақпараттарды берiп отыруы.
Ұлттық банк өзiнiң негiзгi ... ... ... ... ... ... ... арқылы атқарады. Бұл филиал Ұлттық банк
атынан жұмыс iстейдi. ҚҰБ филиалдары мен өкiлеттiлiктерi өз қызметтерiн ҚҰБ
бекiткен ... ... ғана ... ... ... ... құрылымына департаменттер мен басқа да
бөлiмшелерден түратын ... ... ... ... мен
ұйымдары кiредi.
Ұлттық банктiң орталық аппаратында мынадай департаменттер мен дербес
басқармалары бар(
• зерттеу және статистика департаментi;
... ... ... iшкi операциялар басқармасы;
• монетарлық операциялар департаментi
• сыртқы байланыстар бөлiмi;
• заң қызметi департаментi;
• әкiмшiлiк департаментi;
• қолма-қол ақшалармен жұмыс жөнiндегi ... ... ... жүйесiн пайдалану бөлiмi;
• бухгалтерлiк есеп департаментi;
• есептеу жұмыс орталықтарының департаментi;
• операциондық басқарма;
... ... ... ... ... ... ... және аудит департаментi;
• персоналдармен жұмыс жасау басқармасы;
• халықаралық ... ... ... iске ... бөлiмi;
• мерзiмдi басылымдар және iскерлiк ақпараттар бөлiмi.
Сонымен қатар, ҚҰБ құрылымына мынадай дербес бөлiмшелер де ... ... ... ... Ресей Федерациясындағы Ұлттық банк өкiлеттiгi;
• Банкноттық фабрика;
... ... ... ... есеп ... орталғы (ҚБЕО);
• Қазақстан ипотекалық компаниясы;
• Процессингтiк орталық
... ... ... ... ... Ұлттық ақпараттар технологиясы
• Автобаза.
Ұлттық банктiң қызметтерi мен операциялары.
Ұлттық банк мынадай негiзiгi қызметердi атқарады(
- ... ақша ... ... ... жолы мен республикада
мемлекеттiк ақша-несие саясатын жүргiзедi және монетарлардың
монополиялық элементi ... ... ... ... ҚР үкiметiнiң мемлекеттiк қағаздарына қызмет етуге қатынасады ;
- ... ... ... ... ... ... ... мен өкiлеттiлiктiң ашылуына, сол сияқты банктiк
операциялардың жекелеген түрлерiн жүзеге асыруға рұқсат қағазын
бередi.
- ... ... ... ... ... эмиссиялау
проспектiсiне мемлекеттiк бағалы қағаздарының ... ... ... ... ... ... ... қызметiн бақылау мен қадағалауды жүзеге асырады және
пруденциалдық ... ... ... ... бойынша сыйақы (мүдделендiру) пайыз мөлшерлемесiн
реттеудi жүзеге асырады.
Ұлттық банк мынадай операцияларды жүргiзедi:
- бiрiншi кластық эмитенттермен ... алты ... ... ... қайта есепке алады;
- мемлекеттiк бағалы қағаздарды сатып алады және сатады;
- депозиттiк ... ... ... бiр ... жататын
борыштық бағалы қағаздарды сатып алады және сатады.
- ... және есеп ... ... ... ... ... ... да құндылықтарды сақтауға және
басқаруға қабылдайды;
- ... ... ... ... ... ... ... банктерде және қаржы ұйымдарында шоттар ашады;
- чектердi жазып вексельдердi бередi;
жарғыға қайшы келмейтiн өз ... сай ... ... да банктiк
операцияларды жүзеге асырады
Қорытынды
Қорыта айтқанда, халық пеп шаруашылық органдарына қызмет көрсететiн
қаржы-несие ұйымы ... ... ... ... құрылымды дамытуда
айрықша роль ойнайды. Қаржы-несие тетiгiнiң тиiмдiлiгi мен ... ... тек жеке ... ... ... уақтылы алып тұруы
гана емес, сонымен бiрге ... ел ... даму ... да ... ғылыми-техникалық прогрестi жеделдету қызметi гылыми-
техникалық ұйымдардың қызметін қаржыландырумен ... ... ... ... ... гылыми-зерттеу орталықтарының жұмыс жасауы
қиынға туседi. Сондай-ақ ... ... ... ... ... енгiзу үшiн де аса қажет болып табылады. Себебi, ... ... ... қаражатымен, оның iшiнде орта және ұзақ мерзiмдi
банктiң ... ... ... ... ... ... бар ... қазiргi кездегi несие
жүйесiн сипаттаушы кейбір маңызды ... ғана ... ... ... ... ... құрушы Қазақстан үшін ... ... ... ... даму ... үлкен қызыгушылық –туғызады,
өйткені нарықтық экономикаға өту ... ... ... ... ... ... ... үшін шет ел тәжiрибесiн толығымен меңгерген
тиiмдi болады, өйткені экономика нарыққа өтудiң ең ... тур, ал ... ... бұрыннан қызмет етуде, бiрақ осы ... ... ... ... ... ... ... ол өтпелi кезек жагдайында өз
қолданысын табары сөзсiз.
Пайдаланылған әдебиеттер:
1. Сейітқасымов Ғ.С. ... ... ... ...... ... Мақыш С.Б. «Ақша айналысы және несие»: - Алматы: «ИздатМаркет», 2004.
3. Баймұханова С.Б.; ... Ә.Ж. ... ...... Қазақ
университеті, 2002.
4. Ержанов М.С; Ержанова А.М.; «Основы бухгалиерского учета и новая
корреспонденция счетов» (с 1 января 2003 г.). – А.; Ержанов и К, 2003 ... ... ... финансовой отчетности КМСФО/ Пер.И.Тарусина/
Ред. коллегия:А.С.Бакаев, Л.В. Горбатова, Т.Б. Крылов и др. – М.;
6. Радостовец И.К. ; ... В.В.; ... ... ... ... К.К. ... ... хозяйственных операций по
типовому плану счетов бухгалтерского учета ...... ... – А.; ... 2003 ... ... М.К. Национальная экономика. М: 2006 г.
9. ... В.М. и д.р. ... ... ... ... Саяси экономия. Оқулық-Алматы, Ана тілі,
11. Назарбаев Н.А. Казахстан-2030. Процветание, безопасность и улучшение
благосотояния всех ... ... ... ... народу
Казахстана.
12. Искакова З.Д. Текст лекций по курсу «Банковский ... ... КЭУ. ... ... ... Б.И. Рынок ценных бумаг. Введение в фондовые операции. ... и ... ... ... А.И. ... И.Т. ... (краткий курс) учебное пособие:
Санкт-Петербург «Питер». 2000г.
15. www.kazax.kz
16. ... ... ... ... управление и операции. Учебник./Под ред.
Усоскина В.М. – М., “Вазар-Ферро”
18. Экономика и бизнес. Учебник./Под ред. Камаева В.Д.
19. www.minfin.kz
20. ... ... ... ... ... ... банктер
Парабанк жүйесі
Қазақстан
Ұлттық банкі
Екінші деңгейлі банктер
Банктік емес мекемелер
Пошта-жинақ жүйесі
Қазпошта
Ломбардтар
Несиелік серіктестіктер
Сақтандыру
қоғамдары
Инвестициялық
компагиялар
Ипотекалық
компаниялар

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 30 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бюджет салық және ақша несие саясатының теориялық негіздері25 бет
"Ақша-несие саясаты"7 бет
1922-1924 жж. ақша реформалары9 бет
1922-1924 жж. ақша реформасын жүргізудін, себептері және оның мазмұны6 бет
«Қоғамдық ұдайы өндірістегі ақшаның мәні, функциялары және рөлі»6 бет
Ағымдағы операциялар шоты15 бет
Ақша - несие саясатының ресурстары30 бет
Ақша айналымы21 бет
Ақша айналысы және оның дамуы31 бет
Ақша айналысы заңы4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь