Бағалы қағаздар нарығы

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

I. БАҒАЛЫ ҚАҒАЗДАР НАРЫҒЫ
1.1 Бағалы қағаздар түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .5
1.2 Бағалы қағаздар нарығының мәні және қазіргі таңдағы модельдері...9
1.3 Бағалы қағаздар нарығының инфрақұрылымы ... ... ... ... ... ... ...12

II. ҚАЗАҚСТАНДА БАҒАЛЫ ҚАҒАЗДАР НАРЫҒЫНЫҢ ҚАЛЫПТАСУЫ ЖӘНЕ ДАМУЫ
2.1. Қазақстандық бағалы қағаздар нарығының пайда болу негіздері ... .18
2.2. Қазақстан Республикасы бағалы қағаздар нарығындағы мемлекеттік реттеудің бағыттары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 20
2.3. Бағалы қағаздар нарығын дамытудың экономикалық аспектілері ... 26

III. БАҒАЛЫ ҚАҒАЗДАР НАРЫҒЫНЫҢ ЭКОНОМИКАНЫ ДАМЫТУДАҒЫ РӨЛІ
3.1 Бағалы қағаздар нарығы жағдайының соңғы 5 жылдағы өзгерісіне талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..29
3.2 Қазақстан қор биржасының инвестициялық мәселелері мен шетелдік қаржы орталықтары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 33
3.3 Еліміздің экономикасының экономикалық өсімінің факторы ретіндегі бағалы қағаздар нарығын дамыту жолдары ... ... ... ... ... ... ... ...36

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...42

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ..43
КІРІСПЕ

Қаржы нарығының жаһандануы кезінде экономиканың тұрақты әрі қарқынды жетілуі үшін бағалы қағаздар нарығының экономиканың өсім факторы ретінде дамуы өзекті мәселелердің бірі болып отыр. Бағалы қағаздардың әлеуметтік-экономикалық тиімділігі және олардың экономикалық қатынастарының дамуы Қазақстан Республикасының экономикасында ең маңызды және бүгінгі күннің талабы.
Бағалы қағаздар нарығының тұрақты дамуы экономикалық өсуді қаржыландырудың ең қолайлы тетіктерінің бірі болып табылады.
Қаржы институттары мен бағалы қағаздар нарығының инфрақұрылымы болып табылатын мекемелердің дамуы бағалы қағаздар нарығының отандық экономиканың құрамдас бөлігі ретінде танылады. Алайда, оған қарамастан отандық нарықтағы біршама қайшылықтардың салдарынан бағалы қағаздар нарығының жетіле дамымауы сипат алады.
Бағалы қағаз нарығы қаржы нарығының негізгі құрамдас бөлігіне жатқызылатындықтан бағалы қағаз нарығын дамыту елдің экономикалық өсімінің бірден бір факторына жатқызамыз.
Қаржы нарығының жаһандануы және әлемде бәсекелестік артықшылықта болу елдегі бағалы қағаздар нарығына әсерін береді. Әлемдік қаржы нарықтарының дамуы, ең алдымен дамыған бағалы қағаздар нарығымен сипат алады. Макро деңгеймен қатар, бағалы қағаздар нарығы микро деңгейде де үлесі зор. Ең алдымен, бағалы қағаздар нарығында қаржылық ресурстар шоғырлануын атауға болады. Қаржылық ресурстар меншіктік, қарыздық және тартылған жіктелімі бар. Олардың арасындағы бәсекелестіктің болуы дамыған нарықтың бірден-бір факторы. Себебі, нарық субъектілері үшін қаржылық ресурстардың жедел, әрі арзан құралды қолдануы негізгі мақсаттарына айналды.
ҚР қаржы нарығы негізінен банктік саладан тұрады. Банктік мекемелер өнімдері мен қызметтерінің жыл сайын дамуы бағалы қағаздар нарығының бәсекелеске түсуіне кедергі келтіреді. Ал, қаржылық ресурстардың тек банктік салада шоғырлануы, нарықтың барлық қатысушыларына кері әсерін тигізеді. Еліміз егемендігін алғаннан бастап бағалы қағаздар нарығы қалыптасты. Бағалы қағаздар нарығының, соның ішінде қор нарығының қалыптасу уақыты аз емес. Осы аралықта ұлттық бағалы қағаздар нарығының қалыптасу ерекшелігі, дамыған мемлекеттердің қолданған тәжірибесін енгізуімен сипат алады. Алайда, соған қарамастан ұлттық нарықтағы біршама қайшылықтардың салдарынан бағалы қағаздар нарығының жете дамымауы көрініс алады.
ҚР Президентінің кезекті жолдауында ұлттық бағалы қағаздар нарығын дамыту бағыттары мен міндеттері айқындалды. Соған қарамастан, бағалы қағаздар нарығының дамуын тежейтін факторлардың болуы тұтастай қаржы нарығының даму серпініне әсер ете алмайды.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

1. «Қазақстан Республикасының ислам банктері мен олардың іс-әрекеттерін ұйымдастыру мәселелері жөніндегі кейбір заңнамалық актілеріне толықтырулар мен өзгертулер енгізу туралы» заң қабылданды. – 2009, ақпан.
2. «Қазақстан Республикасының қаржы секторын дамытудың 2007-2011 жылдарға арналған тұжырымдамасы туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2006 жылғы 25 желтоқсандағы № 1284 Қаулысы
3. 2007-2010 жылдарға арналған Алматы өңірлік қаржы орталығын дамыту бағдарламасы АӨҚО ҚРА 8 желтоқсан 2006жылы №68 бұйрығы.
4. www.afn.kz, www.afn.gov.kz
5. www.gov.kz
6. www.kase.kz
7. www.kt.kz
8. www.rfca.gov.kz, АӨҚО ҚРА жаңалықтары.
9. www.thenews.kz
10. www.wikipidia.org// фондовые биржи мира
11. www.wikipidia.org//энциклопедический словарь «Википидия»
12. Алматы как региональный финансовый центр подготовлено для Центра маркетинговых и аналитичечских исследований (ЦМАИ) / The Boston Consulting Group (Moscow) Ltd. Россия. – Москва, 2005. -20 апреля.
13. Әліпбеков Н., Ералы Ж., Дәулетова Р. К., Молдабекова Г. Бизнесті ұйымдастыру: Оқулық. – Астана: Фолиант, 2008. – 328 бет.
14. Искаков Ұ. М., Бохаев Д. Т., Рузиева Э. А. Қаржы нарығы және делдалдары: Оқулық. – Алматы: Экономика, 2008. – 296 бет.
15. Көшенова Б. А. Бағалы қағаздар нарығы және биржа ісі: Оқу құралы. – Алматы: 2007. – 374 бет.
16. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ПРЕЗИДЕНТІНІҢ ЖАРЛЫҒЫ Қазақстан Республикасының қаржы секторын дағдарыстан кейінгі кезеңде дамыту тұжырымдамасы туралы
17. Қазақстан Республикасы бағалы қағаздар нарығы және оның үлгілері АльПари №1, 2007 ж.
18. Қазақстан Республикасы Қаржы нарығын жəне қаржы ұйымдарын реттеу мен қадағалау агенттігінің 2010-2014 жылдарға арналған СТРАТЕГИЯЛЫҚ ЖОСПАРЫ
19. Қазақстан Республикасының азаматтық кодексі (1999 ж. 1 шілдедегі № 409-1) (ерекше бөлім) (2007.02.03. берілген өзгерістер мен олықтырулармен)
20. Қаржы, ақша айналымы және несие [Мәтін]: Оқу құралы. – Алматы: Экономика, 2008. – 462 бет.
21. Мұқашева А. М., Оразғалиева А. Қ., Зарипова А. Н. Қаржы бойынша практикум: Оқу құралы. – Астана: Фолиант, 2008. – 216 бет.
22. Оразбекұлы Б. Бағалы қағаздардың инвестициялық қасиеттерін рейтингтік бағалау//Саясат, 2009.-№10. 4-7бет
23. Тұсаева А. Қ. Қазақстан Республикасы бағалы қағаздар нарығы және оның үлгілері//Аль-Пари, 2007.-№1. 109 бет
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ………………………………………………………………….3
I. БАҒАЛЫ ҚАҒАЗДАР НАРЫҒЫ
1. Бағалы қағаздар түрлері…………………………………………………5
2. Бағалы қағаздар нарығының мәні және ... ... ... ... нарығының инфрақұрылымы………………………12
II. ҚАЗАҚСТАНДА БАҒАЛЫ ҚАҒАЗДАР НАРЫҒЫНЫҢ ҚАЛЫПТАСУЫ ЖӘНЕ ДАМУЫ
1. Қазақстандық бағалы қағаздар ... ... болу ... Қазақстан Республикасы бағалы ... ... ... ... ... қағаздар нарығын дамытудың экономикалық аспектілері….26
III. БАҒАЛЫ ҚАҒАЗДАР НАРЫҒЫНЫҢ ЭКОНОМИКАНЫ ДАМЫТУДАҒЫ РӨЛІ
3.1 ... ... ... ... ... 5 ... өзгерісіне
талдау……………………………………………………………………29
3.2 Қазақстан қор биржасының инвестициялық мәселелері мен ... ... ... ... ... ... факторы ретіндегі
бағалы қағаздар нарығын дамыту жолдары………………………….36
ҚОРЫТЫНДЫ………………………………………………………….42
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ…………………………….43
КІРІСПЕ
Қаржы нарығының жаһандануы кезінде экономиканың тұрақты әрі ... үшін ... ... нарығының экономиканың өсім факторы ретінде
дамуы өзекті мәселелердің бірі болып отыр. Бағалы қағаздардың әлеуметтік-
экономикалық ... және ... ... қатынастарының дамуы
Қазақстан Республикасының экономикасында ең маңызды және ... ... ... нарығының тұрақты дамуы экономикалық ... ең ... ... бірі ... ... ... мен ... қағаздар нарығының инфрақұрылымы болып
табылатын мекемелердің дамуы бағалы ... ... ... экономиканың
құрамдас бөлігі ретінде танылады. Алайда, оған қарамастан отандық нарықтағы
біршама қайшылықтардың салдарынан бағалы қағаздар нарығының жетіле дамымауы
сипат ... ... ... қаржы нарығының негізгі құрамдас бөлігіне
жатқызылатындықтан бағалы қағаз нарығын дамыту елдің ... ... бір ... ... ... ... және әлемде бәсекелестік артықшылықта болу
елдегі бағалы қағаздар нарығына ... ... ... ... нарықтарының
дамуы, ең алдымен дамыған бағалы ... ... ... ... ... қатар, бағалы қағаздар нарығы микро деңгейде де ... зор. ... ... қағаздар нарығында қаржылық ресурстар шоғырлануын ... ... ... меншіктік, қарыздық және тартылған жіктелімі
бар. Олардың арасындағы бәсекелестіктің болуы дамыған нарықтың бірден-бір
факторы. ... ... ... үшін ... ... ... әрі
арзан құралды қолдануы негізгі мақсаттарына айналды.
ҚР қаржы нарығы негізінен банктік саладан тұрады. ... ... мен ... жыл сайын дамуы бағалы ... ... ... ... ... Ал, ... ресурстардың тек
банктік салада шоғырлануы, нарықтың барлық қатысушыларына кері әсерін
тигізеді. ... ... ... ... ... ... ... Бағалы қағаздар нарығының, соның ішінде қор нарығының қалыптасу
уақыты аз емес. Осы аралықта ... ... ... ... қалыптасу
ерекшелігі, дамыған мемлекеттердің қолданған тәжірибесін енгізуімен сипат
алады. Алайда, соған ... ... ... ... ... ... ... нарығының жете дамымауы көрініс алады.
ҚР Президентінің кезекті жолдауында ұлттық бағалы қағаздар ... ... мен ... ... ... қарамастан, бағалы
қағаздар нарығының дамуын ... ... ... ... ... даму серпініне әсер ете алмайды.
Жоғарыдағы факторларды ескере отырып ... ... ... экономикалық өсу факторы ретінде ... ... ... ... ... ... нарығы бойынша шетелдік, ресейлік, қазақстандық
ғалымдардың көптеген ғылыми еңбектері бар. ... ... ... оның
қатысушылары, бағалы қағаздар нарығының қызмет ету механизмі ресейлік
ғалымдар А.А. ... Я. ... Е.Ф. ... М.В. ... Б.Б. ... еңбектерінде көрініс тапты. Шетелдік
экономистер Д. ... Э. ... ... ... ... және ... ... нарығының даму сипатын көрсетті.
Шетелдік және ресейлік экономистермен қатар, көптеген ... да ... ... нарығы бойынша ғылыми еңбектері аз емес.
Бағалы ... ... ... теориялық және тәжірибелік тұстарын
зерттеуде Г.Т. Абдрахманова, У.М. Искаков, Д.Т. ... Э. ... ... А.А. ... А.А. Адамбекова, А.А. Арыстанов, Г.Н. Шалгимбаева,
Г.С. Сейтқасымов ғалымдардың еңбектері қарастырылды.
Бағалы ... ... ... ... ... оның
элементтері, қаржы саясатының және мемлекеттік ... ... ... аудару қажеттілігі туындады. Қаржылық жүйе, ... ... ... ... ... қаржы бойынша мәселелер
және оларды шешу ... ... ... ... зерттеу
жұмыстарында көрініс тапқан. Атап айтқанда, В.Д. Ли, М.Х. Түсеева, С.Ш.
Әуелбаев, К.Ж. Бертаева, В.Д. ... С. ... Д.А. ... ... Р.О. Смагулова ғылыми еңбектері жатқызылады.
Зерттеудің мақсаты – Қазақстан Республикасы ... ... ... ... өсіміне қосып жатқан үлесін және бағалы қағаздар
нарығының дамыту бағыттарын ... ... ... ... ... ... Республикасының қор нарығының бағалы
қағаздары саналады.
Курстық жұмысты жазу барысында ... ... ... ... Алматы өңірлік ... ... ... және ҚР ... ... ... сайттарындағы мәліметтер
қолданылды.
Курстық жұмыс кіріспеден, 3 бөлімнен, қорытындыдан және әдебиеттер
тізімінен тұрады.
1. ... ... ... ... ... ... қағаздар нарығының қаржылық құралдарына бағалы қағаздар жатады.
Бағалы ...... құны жоқ ... оны өте ... нарықтық бағамен
сатуға болады. Егер нарықта оған сұраныс өссе, оның номиналды құны ... ... ... ... 129-бабына сәйкес,
бағалы қағаз – мүлiктiк құқықты куәландыратын белгiлi бiр ... ... да ... ... Бұл оның заңды анықтамасы болып табылады.
Бағалы қағаздар – бағалы ... ... ... ... ерекше
тауар, алайда ол заттай тауар немесе қызмет немесе ақша ... ... ... ... бірқатар өз ерекшеліктері бар. Олардың ішіндегі ең
басты ерекшелігі – оның әр түрлі формадағы ақшаға айырбастауға (өтеу, сату-
сатып алу, ... ... ... ... ... және т.б. жолдармен)
болады. Ол есеп айырысуда пайдаланылуы мүмкін, ... де бола ... ... жыл сақтауға да немесе мұра бойынша мерзімсіз беруге де болады.[19]
Сонымен, бағалы қағаз өз иесіне дивиденд ... ... ... мен ... үшінші тұлғаға жаңа келісімшартсыз берілетін,
үлгісі ... ... ... құжатты білдіреді. Оның құқығы мен
міндеттемесінің ... ... жаңа ... берілуі – бағалы
қағаздардың негізгі ... Бұ ... өте ... , екіншіден
трансакциялық шығындарды азайтады.
Бағалы қағаздар ... ... бар ... функцияларды орындайды:
• экономиканың салаларына, аумақтар мен елді мекендерге, халыққа,
мемлекетке және т.б. ... ... ... бөледі;
• өз иесіне капиталға, ақпаратқа, ең бастысы, ... ... ... ... басқару ісіне қатысуға құқық береді;
• капиталдан табыс алуды немесе капиталдың өзін ... ... ... Азаматтық Кодексіне сәйкес бағалы қағаздарға
акциялар, облигациялар және ... ... осы ... және Қазақстан
Республикасының өзге де заң актiлерiмен айқындалған өзге де түрлерi жатады.
Бағалы қағаздар шығарылым нысаны бойынша:
1) құжатты және ... ... және ... ... атаулы, ұсынбалы және ордерлiк бағалы қағаздар болып бөлiнедi.
Құжатты бағалы ... - ... ... ... ... ... ... құралдарды пайдаланбай-ақ тiкелей оқу мүмкiндiгi болатын
қағаз немесе өзге материалдық жеткiзушi) шығарылған бағалы қағаздар.
Құжатсыз бағалы қағаздар - ... ... ... жазбалар
жиынтығы түрiнде) шығарылған бағалы қағаздар.
Эмиссиялық бағалы қағаздар - бiр шығарылым шегiнде осы шығарылым ... ... ... ... және ... ... ... мен реквизиттерi бар бағалы қағаздар.
Эмиссиялық емес бағалы ... - осы ... ... ... белгiлерге сәйкес келмейтiн бағалы қағаздар.
Атаулы бағалы қағаз - ол куәландырған құқықтардың онда аталған тұлғаға
тиесiлiгiн растайтын ... ... ... ... - ол ... құқықтардың бағалы қағазды
ұсынушыға тиесiлiгiн растайтын бағалы қағаз.
Ордерлiк бағалы қағаз – ол ... ... ... қағазда аталған
тұлғаға тиесілі болады және осы ... ... ... ... ... жолымен беріледі.[19]
Қазірде бағалы қағаздарды әр түрлі ғалымдар түрліше жіктейді, соладың
ішінде Ұ. М. ... және Д. Т. ... ... ... бағалы
қағаздар төмендегіше жіктеледі:
Кесте 1 – Қазақстандағы бағалы қағаздардың жіктелуі:
|Сипаттамасы ... ... ... ... ... ... |
| ... |
| ... |
| ... ... ... ... ... ... |
| ... ... құжаты ... ... ... ... |
| ... |
| ... ... ... асыратын |атаулы ... ... ... |
| ... ... ... ... ... ... ... мерзімі бойынша |мерзімсіз |
| ... |
| ... ... (1 ... дейін) |
| ... ... (1 ... 10 ... дейін) |
| ... ... (10 ... ... |
|Базистік активі бойынша |негізгі |
| ... ... ... ... ... (жүйелі) төлеммен ... |бір ... ... |
| ... % ... |
| ... % ... |
|Табысты алу ... ... ... |
| ... ... ... ... |эмиссиялық |
| ... емес ... ... ... ... ... номинал құнымен |
| ... ... ... құнымен |
| |қос ... |
| ... ... шарттары бойынша |қайтарымды |
| ... ... ... ... ... ... ... мынадай
түрлері айналысқа түседі:
– мемлекеттік бағалы қағаздар;
– акциялар;
– облигациялар;
... ... ... ... ... ... ... қоймалық куәліктер(қоймалық + кепілдікті куәлік);
– ҚР-дағы айналысқа жіберілген шетелдік эмитенттің бағалы қағазы;
– Заң актілерімен белгіленген тәртіпте ... ... ... бақа да құжаттар.
Мемлекеттік бағалы қағаздар (бұдан әрі МБҚ) – орталық және жергілікті
үкімет органдары шығарған борыштық бағалы қағаздар. Оаың ... ... ... ҚР ... ... ... ... органдары жатады. Сыртқы
нарықта мемлекеттің еурооблигациясы айналыста болады.
ҚР-да оның ... ... ... ҚР ... ... немесе ҚР
Ұлттық банкі арқылы өтеді. Барлық МБҚ ... ... ... жіктелімі 2-кестеде көрсетілген.
Кесте 2 – Мемлекеттік бағалы қағаздар жіктелімі:
|Сипаты ... ... түрі ... ... |
| ... |
| |ҚР ... ... ... ... ... ... ... (1 жылға дейін) |
| ... ... (1 ... ... ... тәсілдері бойынша |нарықтық |
| ... емес ... алу ... ... ... ... |
| ... |
| ... ... ... |
| ... ... ... |
|Пайызды есептеу тәсілдері |тіркелген пайыз ... ... ... ... ... ... ... |ұлттық валютада ... ... ... ... ... ... ... ... ... түсетін
бағалы қағаздар сипаттамасы келесідей:[15-115]
Кесте 3 - ... ... ... ... мен ... ... ... |Эмитенті |Шығарылым жағдайы ... ... ... |ҚР ... ... ... ... |
| | ... ... ... |
| | | ... ... емес |
| | | ... ... үлесінің ұлғаюы, |
| | | ... ... |
| | | ... ... |
| | | ... – 100 ... дисконттық|
| | | ... ... бір ... |
| | | ... ... ... |
|2. |МЕОКАМ (ГСКО) |ҚР ... ... ... ... |
| | ... ... информациялық емес |
| | | ... ... ... ұлғаюы, |
| | | ... ... |
| | | ... ... |
| | | ...... ... |
| | | ... 1000 ... ... | | ... айналысқа шығады. ... ... ... |ҚР ... |БҚН-ын әртараптандыру, бюджет |
| | ... ... ... емес |
| | | ... көздері үлесінің ұлғаюы, |
| | | ... ... |
| | | ... ... |
| | | ...... ... |
| | | ... 1000 ... 10 |
| | | ... ... ... ... ... |ҚР Қаржы |Нарыққа 1999 ... 12 ... | ... ... зейнетақы қорларының|
| | | ... ... |
| | | ... ... ... |
| | | ... 5 жыл, 6,14% ... |
| | | ... ... ... |
| | | ... ... |
| | | ... ... ... |
| | | ... портфельдеріндегі |
| | | ... |
| | | ... ... ... |
| | | |Бұл ... ... бөлігі |
| | | ... ... ... | | ... ... ... ... ... |ҚР ... ... АҚШ долларымен |
| | ... ... (бұл ... 100 |
| | | ... ... ... ... |
| | | ... және ... |
| | | ... ... ... |
| | | ... ор-наластырылады. |
| | | ... ... ... ... |
| | | ... ... ақшаны |
| | | ... ... ... ... |
| | | ... ... аударылады, ал |
| | | ... ... ... ... |
| | | ... ... ... атаулы |
| | | ... ... ... |МЕИКАМ |ҚР ... ... 1000 ... ... | ... ... ... |
| | | ... ... ... |
| | | ... ... Инфля-цияның |
| | | ... ... ... |
| | | ... ... бар |
| | | ... ... ... ... |НСО |ҚР ... ... тапшылығын инфляциялық |
| | ... ... жабу ... ... |
| | | ... ... ... |
| | | ... ... |
| | | ... ... – 1000 теңге, |
| | | ... ... |
| | | ... ... ... |
| | | ... бар ... болып |
| | | ... ... ... ... |ҚР ... ... ... реттеу, |
| |ноталары ... ... ... мен |
| | | ... ... ету, төлем |
| | | ... ... ... |
| | | ... ... жүзеге асуын |
| | | ... ету. |
2. ... ... ... мәні және ... ... ... қағаздар нарығы немесе қор нарығы – қаржы нарығының ... ... ... ... пен ... және баға ... ... жүйесі.
Бағалы қағаздар нарығы – капитал нарығының Нарықтық экономикада БҚН
ақша жинақтарын қайта таратудың негізгі ... ... ... ... ... ... ... қағаз түрдерінің жіктелуіне
ұқсайды және былайша ажыратылады:
1. халықаралық және ұлттық бағалы қағаздар нарығы;
2. ұлттық және аймақтық (аумақтық) нарықтар;
3. ... ... ... ... ... ... ... және
т.б.);
4. мемлекеттік және корпоративтік  (мемлекеттік емес) бағалы
қағаздар нарығы;
5. алғашқы және туынды бағалы қағаздар нарығы.
Бағалы ... ... ... шартты түрде екі топқа бөлуге
болады: жалпы нарықтық және өзіндік ерекшелігі бар функция.
Функцияның бірінші тобына мыналарды жатқызуға болады:
– коммерциялық - осы ... ... ... табу ... ...... бағаны қалыптастыратын процесті, олардың ұдайы
қозғалысын және т.б. ... ... ... - ... ... өз ... ... нысандары мен оның
қатысушылары туралы нарықтық ақпараттарды жеткізеді;
– реттеуші - ондағы ... ... және оған ... ... ... ... шешудің тәртібін жасайтын болса,
артықшылықтарды, бақылау органын немесе басқару органын және т.б.
белгілейді.
Өзіндік ерекшелігі бар бағалы ... ... ... ... ... ... ... баға және қаржы тәуекелдіктерін сақтандыратын функция.
– Қайта бөліну функциясы қосалқы үш ... ... ... ... ... ақша ... қайта бөлу;
– ең алдымен халықтың жинақтарын өнімсіз формадан өнімді формаға
ауыстыру;
– инфляциялық емес негізде, яғни ... ... ақша ... ... ... тапшылығын қаржыландыру.
Ал, баға және қаржы тәуекелдерін сақтандырушы функцияға немесе
хеджирлеуге келетін ... ол ... ... ... ... және
опциондық келісімшарттар пайда болғаннан кейін қолданысқа ене бастады.
Бағалы қағаздар нарығындағы сауда тәсілдерінің ұстанымы тұрғысынан
мыналарды бөліп көрсету қажет:
✓ алғашқы және қайталамалы;
... және ... ... және ... ... ... және ... кассалық және мерзімді нарықтар.
Жалпы теориялық тұрғыдан алғанда, бағалы қағаздар нарығын бірқатар
үлгілерге жіктейді. Көбінесе келесідей ... ... ... үлгі;
– банктік емес үлгі;
– аралас үлгі.
Банктік үлгі –БҚН механизмі арқылы қаржылық ресурстарды қайта тарату
бойынша ... ... банк ... ... үлгі. Мұнда бантер
экономиканы инвестициялау мен ... ... ... ... ... емес үлгі – БҚН ... ... қаржылық ресурстарды қайта
тарату бойынша ... ... ... емес ... ... ... Мұнда БҚН неғұрлым демократиялы және онда үлес салмақ ... ... Бұл – банк ... ... неғұрлым «арзан»
ақшалар.
Аралас үлгі – делдалдар ... ... де, ... емес ... ... ... ... қай үлгіге жататыны қаржылық институттардың
қайсысы басыңқы орын ... ... ... ... ... ... ... нарығы қай үлгіге жататыны бойынша пікір-талас
бар. Отандық бағалы қағаздар нарығы аралас үлгі ... ... ... ... қағаздар нарығының қатысушылары көбінесе
банктік емес ұйымдар ... ... ... ... ... ... түрлерін тек қана банктік емес ұйымдар атқаруға құқықтары бар
болғандықтан осы институттардың ... ... ... ... ... ... ... нарығын банктік үлгіге жатқызуға
келесідей ... ... ... ... ... ... мәмілелердің негізгілерінің бірі, ал
оның қатысушылары коммерциялық банктер болып табылады;
2) көптеген ... ... ... ... ... болып табылады (ҚР заңнамасында коммерциялық
банктерге бағалы ... ... ... қою ... ... ... компанияларды құру арқылы
заңнамалық шарттарды айналып өтеді);
3) Алғашқы дилерлер қызметін, яғни ... ... ... ... ... қызметін, тек қана коммерциялық
банктер атқара алады;
4) Бағалы ... ... ... ... ... ... ... келісімшарт жасауға міндетті, ал
кастодиандық қызметпен айналысуға тек қана ... ... ... ... ... ... қағаздар нарығында коммерциялық
банктердің алатын орнына байланысты банктік ... сай ... ... ... қаржы нарығының құрамдас бөлігі болып табылатын бағалы қағаздар
нарығының рөлі мен орны әр елде өзгеше. Қаржы ... ... ... ... ... ... ... болады: ағылшын-американдық
және жапон-немістік үлгілер. Осы үлгілердің ... ... ... ... ажыратуға болады.
Кесте №4. Қаржы нарығының салыстырмалы талдауы
|Көрсеткіштері ... ... ... |
| ... ... үлгі |
| ... | ... ... |негізінен ... ... |
| ... ... |несиелер арқылы |
| ... | ... ... |Төмен ... ... | | ... ... сипаты |қысқа мерзімді |орта-ұзақ мерзімді |
|Капиталға ... ... әсер ... |әсер етеді ... ... | | ... ... ұстаушылары |ірі еншік |ТҰҚ, ... |
| ... ... |
| ... | ... ... |Жиі ... ... ... | | ... | | ... ... ... ... ... ... ... қағаздар нарығын дамыту жағдайларын қолданса да,
коммерциялық ... ... ... ... және ... ... институт ретінде орын алатындықтан, біздің нарықтың үлгісі
жапон-немістік үлгіге сай ... ҚР ... ... ... келесідей белгілері бар:
• ірі кәсіпорындардың ... ... ... ... ... ... ... болған жекешелендірудің ерекшелігі;
• қаржылық-өнеркәсіптік топтардың болуы және оларға көптеген ірі
кәсіпорындардың болуы және ... ... ірі ... ... орта ... ... ... мінезде болуы және
т.б. белгілер.
Осыған қарамастан, мемлекет тарапынан ... ... ... жасалуда. Мысалы:
– аймақтық қаржылық орталықтарын ашу ... ... ... ... облигацияны шығару бойынша преференциялық шарттар жасау;
– бағалы қағаздар ... ... ... ... ... ... ... өзгерту мүмкін емес, себебі,
аймақтық қаржылық орталықтың белсенді ... ... ... ... қаржы мекемелерінен ешбір қалыспайды деп
болжануда. Бірақ Қазақстанда ағылшын-американ ... ... ... ... ... ... Ал, ... өзгерту мүмкін емес.
3. Бағалы қағаздар нарығының қатысушылары
Бағалы қағаздар нарығы сауда-саттық және өсімқорлық операциялардың іс-
тәжірибесімен ... ... ... Олар ... ... ... -
вексельдер мен коносаменттердің пайда болуына себепкер болды. Ал олар одан
әрі ... ... ... мен акционерлік қоғамдардың ... ... ... ... ... ... кең ... XIX ғасырдың ортасында басталды. Бұл уақыт аралағында
бағалы қағаздардың нарығы айтарлықтай ... ... Оның ... да ... ... Оның ... ... - банк иелері мен
жеке трейдерлер ретінде алға шыққан жеке тұлғалар, содан кейінгісі ... ... ... бір ... ... және ... ... табылатын
бағалы қағаздар нарығының қатысушыларын бірнеше ... ... ... ... ... ... оған ... жергілікті әкімшілік
органдары, ірі ұлттық және халықаралық компаниялар ... ... ... ... аз пайда әкелгенімен, сенімді
болып келеді. Сол себепті де олардың бағалы қағаздары ... ... да, ... ... ие. ... мұндай бағалы
қағаздарды «көк түбірлі» («голубые корешки») деп атайды.
2) Инвестициялық институттар немесе бағалы ... ... ... ... ... ... және ... банктер;
– сақтандыру қорлары;
– зейнетақы қорлары және с.с. ұйымдар.
Бұл институттар заңды және жеке тұлғалардың қаржысын жинақтап, оларды
табысты бағалы ... ... ... ... ... ... қаржысынан айырылып қалу қаупін төмендету үшін өз капиталдарын ... ... ... ... Жеке ... яғни жеке ... ... ішінде шағын
кәсіпорындардың бағалы қағаздары әрқашан сенімсіз. Статистика
көрсетіп отырғандай, мұндай шағын ... 75%-ы ... ... ... ... тек қана ... ... қызмет
көрсетіп, жоғары сапалы өнім шығаратын 25%-ы ғана табысқа қол
жеткізеді ... ... ... ... ... ... қол ... Сондықтан да халықтың көпшілігі жоғарғы
дивидендтен үміттеніп, осындай ... ... бел ... сатып алады.
4) БҚН-ның делдалдары: брокерлер мен дилерлер. ... ... ... ... олар бағалы қағаздармен ... ... ... ... іс-әрекеті –
алыпсатушылық, яғни олар бағалы қағаздарды сатып ... ... ... жағдай орнаған сәтте сатып жібереді.
5) Бағалы қағаздар нарығын бақылаушы және қадағалаушы мемлекеттік
органдар. Әрбір елде бағалы қағаздар ... ... ... ... жағдайларын елдің экономикалық жағдайын ескере
отырып мелекет заң актілері арқылы реттеп отырады.
Бағалы қағаздар нарығында негізгі ... ... ... етіп
огтыратын делделдарды бағалы қағаздар нарығының кәсіби ... ... ... ... ... ... мамандарына брокерлер, дилерлер,
джобберлер жатады.
Брокерлер – ... ... ... қатынасатын адамдар. Брокер
келісім жасасатын әрбір жақты табыстыруды көздейді. Ол өкіл емес, ешбір
жақтың ... ... ... ... ... негізінде
жұмыс істейді. Брокерге әрбір жеке келісімді жасауға ... ... Ол тек ... шегінде жұмыс істеуге міндетті.
БҚН-дағы брокерлер заңды тұлға ретінде тіркелген ... ... ... ... фирмалар тмендегідей қызметтер атқарады:
1. Консалтинг (кеңес беру);
2. Бағалы қағаздарды алғашқы нарықта орналастыру және ... ... ... ... ... құру және оны ... және ... – өз капиталымен келісім ... ... ... негізгі айымашылығы да осы.
БҚН-на маманданған дилерді жауапкершілігі шектеулі дилер деп атайды.
Олардың бағалы қағаздарды ... алу мен ... ... ... ... мен ... шығынынан әлдеқайда аз. Себебі, сатып
алу- сату аз уақыт аралығында жүреді.
Дилерлердің атқаратын қызметтері:
1. ... ... ... ... бағамы және сапасы туралы
хабар тарату;
2. Клиенттердің тапсырмасын ... ... ... бақылап отыру;
4. Катализатор қызметі, яғни сатып алушылар мен сатушыларды ... ... ... ... ... ... – БҚН-дағы конъюктура (өзгерістерді сипаттайтын белгілер)
мәселелері ... ... ... Алғаш рет олар Лондон Сити ... ... ... ... ... ... кең ... болғанда және
үнемі өзгеріп отырғанда қажет.[3;103]
Атқаратын қызметтеріне қарай БҚН-ға қатысушылар ... ... ... ... ... ... қызмет етуші ұйымдар;
• бақылау және реттеу органдары.
Қор нарығының инфрақұрылымына кіретін ұйымдар. Оған мыналар жатады:
1) депозитарий - ... ... ... төлем агенттігінің
және т.б. функцияларын жүзеге асыратын қаржы нарығының кәсіби қатысушысы.
Қазақстанда 1997 ... 16 ... ... ... ... ... ... жылдың 18 шілдесіндегі ... ... ... қаласының
Әділет басқармасында заңды тұлға ретінде тіркелген ... ... ... ... қоғамы бар. Қоғам ҚР "Акционерлік қоғам
туралы" Заңына сәйкес 1999 жылдың 28 қазанында және 2002 ... 9 ... ... ... емес ұйымдар орталық депозитарий болып
табылады және олар мынадай негізгі функцияларды орындайды:
– номинал ... ... ... ... бағалы қағаздар мен басқа да қаржылық
– құралдар бойынша құқықтарды ескеру және мәмілелерді ... ... ... ... ... мен мәмілелер бойынша және
оның табыс төлемі ... ... ... функциясы;
– қаржылық құралдар мен мәмілелер бойынша клиринг;
– ҚР ... ... ... ... ... ... және ... қызмет түрлері.
2) тіркеушілер - ҚР заңдарына сәйкес құрылған әрбір акционерлік қоғам
бағалы қағаздар эмиссиясы мемлекеттік тіркеуден өткен сәттен бастап, бір ... ... ... ... ... ... және сақтауды
қамтамасыз етуі керек.
Бағалы қағаз ұстаушыларының мүліктік құқығын және мүдделерін қорғау
мақсатында бағалы қағаздар ... ... ... ... ... ... АҚ-мен мәмілелерді тіркейтін бағалы қағаздар
нарығының қатысушылары (тіркеушілер мен ... ... ... ... ... ... ... өтуіне байланысты
мәмілелерді орындаудың фактілерін бекітуге ... ... ... бағалы қағаздарымен ... және ... ... ... фактілерін тіркеу бойынша
функцияларды орындайды. Олардың иелік ету құқығын растайды, ... ... ... және ... ... жасаудың мүмкіндіктерін
қамтамасыз етеді, төлем агенттігінің ... ... ... ... ... ... ... жөніндегі ақпаратпен
қамтамасыз етеді. Сондай-ак номинал ... ... ... ... да ... ... ... ұстаушылардың қызметі ҚР
Қаржы нарығы мен қаржылық ұйымдарды ... және ... ... ... ... негізінде жүзеге асырылады.
Бағалы қағаздармен байланысты меншік иелерінің құқығын ... ... ... ... етуі бойынша номинал ұстаушылар тіркелген бағалы
қағаз иелерінің тізімін нақты бір ... ... ... ... ... ақпаратты ашу құқығын бермеген ... ... ... функциялық міндеттемесі мыналарда:
– бағалы қағаз иелерінің тізімін жүргізу арқылы ... ... ... ... ... ... ... немесе электрондық
құжаттарды ресімдеу;
– бағалы қағаз иелерінің тізілімін енгізу және сақтау;
– тізілімнен ... беру ... ... ... иелерінің құқығын
растау;
– бағалы қағаздардың ... ... ... ... ... ... ... жолымен тіркеу;
– дауыс құқығын және бағалы қағаздар меншігі құқығының ... ... ... эмиссияланған бағалы қағаздардың мөлшерін және оның ... ... ... ... ... ... шығарылған бағалы қағаздардың сертификаттарын
сақтау, беру және ... ... ... ... ... ... ... эмитентке оны жалпы ... ... ... есеп ... ... ... беру қызметін көрсетуге
құқылы.
Тіркеуші заңмен белгіленген жағдайларды ескермегенде тізімді немесе
оның бөлігін жүргізу бойынша өз ... ... ... жүктей алмайды.
Оның тізімін өзі жүргізсе де эмитенттерге тиесілі бағалы қағаздардың меншік
құқығын тіркеушінің сатып алуға құқығы болмайды;
3) ... ... - ... ... мәмілелерді орындауға
қатысатын тараптардың талаптары мен міндеттемелерін өзара есепке жатқызатын
қаржы нарығының кәсіби қатысушылары;
4) ... - ... ... ... мен ... әрі ... есебін жүргізетін, оларды сақтау міндеттемесін өз
мойындарына алумен ... ... мен ... ... ... ... қаржы нарығының кәсіби қатысушылары. ҚР-да кастодиандық қызметпен
және сейфтік операциялармен айналысуға лицензиясы бар ... ... бола ... ... ... ... ... - клиент есебінен және ... ... ... ... ... ... ... өз атынан жүзеге асыратын қаржы нарығының кәсіби қатысушылары.
Олардың негізгі функциялары:
– ақшаны қаржылық құралдарға ... ... ... орындалатын мәмілелердің есебін жүргізу;
– өздеріне жүктелген қаржылық құралдарды пайдалану, әрі оған ... ... ... кәсіби қызметтің қандай да бір ... ... ... ... ... ... жатады:
– бағалы қағаз иелерінің тізімін жүргізу;
– депозиттік қызмет - тек ... ... ғана ... ... ... ... ... қағаздар портфелін басқару;
– қор биржалары;
– биржадан тыс нарықтың баға ... ... ... ... ... ... кез ... басқа қызмет
түрлерімен кастодиандық қызмет қатар жүргізіле береді, ал бағалы ... ... ... ... және кастодиандық қызмет түрлерімен
қатар қолданыла алады.
Бағалы қағаздар нарығындағы кез келген қызметтің ... ... ... үшін мемлекеттік лицензияны алуы жатса, жеке тұлғалар үшін -
ҚР Қаржы ... мен ... ... ... және қадағалау жөніндегі
агенттіктің біліктілік куәлігі қажет.
Қазақстан Республикасының ... ... ... 2010 ... ... ағымдағы жағдайы бойынша Қазақстан Республикасының ... ... ... 78 ... және ... 10 ... ... банк, 15 зейнетақы активтерін инвестициялық басқарушы ұйымдар
және 43 инвестициялық портфельді ... ... ... ... қатысушыларынның бір-бірімен байланысын Сурет 1-ден көруге
болады.
Ескерту: кесте 15-әдебиеттен алынған
Сурет 1 – Бағалы қағаздар нарығына қатысушылар
2. ҚАЗАҚСТАНДА ... ... ... ... ЖӘНЕ ... ... ... Республикасының бағалы қағаздар нарығының пайда болу
негіздері
Қазақстандық БҚН-ның кейбір элементтері 20-жылдары ... ... ... ... ... Ал ... ... Қазақстанда БҚН-ның
алғашқы нұсқалары бұдан он бес жылдай бұрын пайда бола бастаған.
Қазақстанның орталықтанған – ... ... ... өтуі қоғамдық өндірістің ... ... ... және шаруашылық субъектілерінің құрылымы мен оның ... ... ... ... ... қаржылық байланыстарының
нысандары мен қоғамның барлық топтарының шаруашылық ... ... ... ... ... ... және мемлекет пен жергілікті
басқару органдарының қаржы саясатын ... ... ... ең ... ... мен ... ... акцияландырудан
басталады. Қазіргі кезде егемен жас ... ... ... ақша ... ... арқылы емес, мемлекеттік ... - ... ... мемлекеттік міндеттемелерді шығарумен жабуда.
Мемлекеттік басқару органдары да осы тәсілді пайдалануда.
1991 ж. АҚ-дей брокерлік фирмалар, қор ... ... ... ... ... ... қатысушылар пайда болды. Қазақстанда өткен
ғасырдың 90-шы жылдарының орта шенінде БҚН туралы заңдармен қор биржасының
қызметін ... ... ... шыға бастады. 1995 жылдың қаңтарында
БҚ-дар жөніндегі ҚР-ның ... ... ... ал ... ... үш ... ... бекітті.
Оны орындаудың нәтижесінде БҚН-ның қазіргі кезде қалыптасу және одан
әрі даму барысы мынадай:
... ... мен ... ... және ... субьектілердің
реттейтін, сондай-ақ БҚН-да туындайтын мем-тік ... ... ... ... ... ... БҚН-ның институттың инфрақұрылымы қалыптасып, оның негізі болатын
брокер-дилерлік фирмалар, кастодиандар және зейнетақы ... ... ... ... ... ... ... орталық
депозитарий қор биржасы қызмет істеуде.
• Қалыптасқан акциялар және облигациялар нарығы одан әрі ... ... ... ... дайындау жүйесі құрылып одан әрі өз жұмысын
жетілдіруде;
• ҚР-сының БҚН-ғы әлемдік нарық жүйесімен интеграциялануда.[5]
1996 жылдың аяқталу кезінде Қазақстан бағалы қағаздар нарығында ... ... ... - ... Азия және ... ... тендерде жеңуінің нәтижесінде қазірде нарыққа бір ғана -
Қазақстан кор ... ... ... жылдың 5 наурызында «Бағалы кағаздар нарығы туралы» ... ... ... ... мәмілені тіркеу туралы»
қабылданған екі заң негізінде қазіргі Қазақстан бағалы ... ... ... түгелінен құрылды. Қазақстан Үкіметі осы заңдарға
сүйене отырып, 1997 ... ... ... ... ... ... ... және лицензиялауды ... ... - ... кастодиандық, Орталық депозитарий, бағалы
қағаздарды ұстаушылардың реестрін жүргізу ... ... ... ... ... қағаздардың Ортлық депозитарийі» ЖАҚ құрылды. Ол
Қазақстан қор биржасымен бірігіп қор нарығының техникалық ... ... ... ... ... ... бағалы қағаздар бойынша
есеп айырысудың халықаралық стандарты саналатын - «Отыздар ... ... ... ... ... ... ... бірге басқа да
кәсіпкершілікпен айналысуға тыйым салу және меншікті капиталының ... ... ... ... ... да ... Егер 1997 жылдың басында брокерлік-дилерлік ұйымдар саны 93 болса,
ал 1 шілдеде ол 43-ке дейін азайды. ... ... ... емес ... ... 65 жэне 14 еді. ... 2008 жылы ... кастодиан-
банктер пайда болып, эмиссияланған ... ... ... ... Егер 2008 жыл ... тек 4 ... болса, ал 2008 жылдың
соңында олар 34-ке жеткен. Тіркеушілер санының бұндай жедел қарқынмен
өсуінің ... ... ... ... ... ... саны 500-ден асатын акционерлік коғамдардың ... ... тек ... ... ғана жүргізуі керектігі
себепші болды. Сөйтіп, 1997 - 1999 ж.ж ... ... ... құрылғанша бағалы қағаздардың эмиссиясын тіркеуді екі
мемлекеттік ... атап ... ... қағаздар жөніндегі ¥лттық комиссия
және өзінің ... ... ... ... ... ... Екі ... толық құқылы жүйені бағалы кағаздар ... ... ... пайдаланудың бір себебі - жергілікті
жерлерде ... ... ... бөлімшелерінің болмауынан.
1997 жылдың 20 маусымында қабылданған ... ... ... ету туралы» Заңға сәйкес Ұлттық комиссия Зейнетақы
активтерін басқару жөніндегі Компанияның (ЗАБК-КУПА) қызметін ... ... ... ... жэне ... емес жинақтаушы
зейнетақы қорларының зейнетақы активтерін инвестициялау тэртібін анықтайтын
мемлекеттік орган болып саналады.
2001 жылдың 11 ... ... ... Президентінің «Қаржы
нарығын мемлекетгік реттеудің бірыңғай жүйесін ұйымдастыру ... ... ... ... ... сэйкес бағалы қағаздар ... ... ... онын ... ... мен ... ... Ұлттық Банкіне берілді. Осы күннен бастап 2003
жылдың 4 ... ... ... ... нарығын реттеуді Үлттық ... ... ... мемлекеттік реттейтін департаменті жүзеге
асырды.[15-114]
Қазақстан бағалы қағаздар нарығының дамуы барысында ... ... ... ... ... ... ... мен толықтырулар енгізу
талаптары туындады. Сондықтан ... ... ... ... ... ... ... жылдары бағалы қағаздарды шығару
жэне айналысқа түсіру ... ... ... ... ... реттейтін, сондай-ақ бағалы қағаздар нарығында қалыптасқан
мемлекеттік ... ... ... мен тэртібін анықтайтын
бірсыпыра жаңа зандар қабылданды. ... 2000 ... 18 ... ... ... қызметі туралы»;
– 2003 жылғы 13 мамырдағы «Акционерлік қоғамдар туралы»;
– 2003 ... 2 ... ... ... ... ... 2003 ... 4 шілдедегі «Қаржы нарығы мен қаржылық
үйымдарды мемлекеттік реттеу жэне кадағалау туралы»;
– 2004 ... 6 ... ... ... бюролар жэне кредиттік тарихты қалыптастыру
туралы»;
– 2004 жылғы 6 ... ... ... ... ... 13 мамырында қабылданған «Акционерлік қоғамдар
туралы» жаңа заң қабылданжы.
Алайда, эмитенттердің ... ... ... ... қор ... ... ... өсу деңгейіне жетті деуге болмайды.
Сондықтан ... ішкі ... ... ... ... ... ... есебінен БҚН дамыту мүмкіндіктерін жалғастыру
қажет.
2. Қазақстан Республикасы бағалы қағаздар нарығындағы мемлекеттік
реттеудің бағыттары
Бағалы қағаздар нарығы ... ... ... орын ... Қазіргі
уақытта, барлық дүниежүзінде болып жатқан келеңсіз банктік үрдістің
салдарынан, бағалы қағаз ... аса ... ... ... Бұған, бағалы
қағаздардың банктік өнімдерге бәсекелес құрал ретінде болуы да септігін
тигізді.
Бағалы ... ... ... бос капиталдың бір аядан, капиталға
қажеттілік туатын екінші аяға аудару арқылы, мемлекеттің экономикалық ... ... ... ... жүйе ... ... Осыдан,
бағалы қағаздар нарығының мәнін түсінуге ... ... ... ... ... ... ... өндірістік емес салаларға ақша-
қаражаттарды бөлу. Бағалы қағаздар нарығының ерекшелігі – бұл ... ... ... ... және ... компания, қаржылық
ұйымдардың жинақтарын нарық салаларына бөлу ретінде танылады.
Бағалы қағаздар нарығында негізгі қоғамға ... 2 ... ... мен ... ... ... ... олардың экономикалық
қатынастары дамиды;
2) бағалы қағаздарға сұраныс пен ұсыныстың тепе-теңдігі жүргізіледі.
Қазіргі техника мен телекоммуникациялардың дамуы капиталдың бір ... ... ... ... ... ... мүмкіндік туды. Алайда, бұл
тек артықшылық ретінде ғана емес, сондай-ақ кемшілік ... ... ... ... басқа экономикадан тәуелділігі жоғарлайды,
нәтижесінде ұлттық бағалы қағаздар нарығы тұрақсыз жағдайға ... ... ... жаһанданудың салдарынан жеке ұлттық нарықтардың
өзара бәсекелесі артады. ... ... ... ... ... дамушы мемлекеттерде инвестициялық ресурстарға деген қажеттілік
жоғарлайды. Бірақ, инвестицияланатын капитал көлемі әлемдік экономиканың
қажеттілігінен төмен сипат ... ... ... ... ретінде ұзақ мерзімге
экономикалық өсуді ... ету ... ... ... тәжірибе
көрсеткендей, экономиканың нақты секторларына ауқымды ... ... және ... ... ... механизмін ұйымдастыру
арқылы бұл мақсатқа жетуге болады.
Осыдан, Қазақстан экономикасында бағалы қағаздар нарығының рөлі
артады. Бағалы ... ... ... ... ... ... тарту керек. Бағалы қағаздар арқылы
қаражаттарды тарту инфляциялық емес әдіс ... ... ... ... қағаздар нарығының қалыптасу
кезеңінен өтті. Кейбір элементтер ... даму ... де ... ... ... ... ... зейнетақы қорлардың
қызметтерін жатқызуға болады. Алайда, бағалы қағаздар нарығының негізгі
бағыты жеткілікті деңгейде ... ... ... ... арқылы
шоғырланған қаражат өндіріс аясына жеткізілмейді. Оған келесідей бірқатар
себептер ... ... ... ... ... ... ... банктер болып
табылады, ал олардың бөлу бағыты – несие;
2. ірі инвесторлар ретінде жинақтаушы зейнетақы ... ... ... ... ... сәйкес қорлар өндіріске тікелей жұмсауға
мүмкіндігі жоқ.
Аталған себептерге байланысты, ... ... ... ... ... жұмсау мәселесі туындайды. Зейнетақы қорлары және ... ... ... ... корпоративтік эмитенттердің бағалы
қағаздарына қаржы бөлу бірнеше сатылардан тұрады. Ал, бұл ... ... ... ... да, корпоративтік эмитенттер
бағалы қағаздарды шығаруға қызығушылық танытпайды.
Ішкі инвестициялық ресурстарды тарту стратегиялық маңызы бар
мәселеге жатқызылады. Экономиканың ... ... ... ... ету ... сонымен қатар, қаржы дағдарысын алдын-алу ... ... ... ... ... ... қағаздар нарығының қызмет ету механизмін зерттеу;
• бағалы қағаздар нарығының дамуын тежейтін ... ... ... ... ... ... ... әсер ететін мемлекеттік әсер
ету шараларын жүргізу.
Осыған орай, ... ... ... мемлекеттік реттеудің
маңыздылығын, қажеттілігін байқауға ... ... ... ... ... республиканың даму сатысына қарай өзгерді.
Алғашқыда, реттеу ... ҚР ... ... ... ... ... ... қағаздар жөніндегі Ұлттық
комиссиясына қызметті аударған болатын. Бірақ, ... ... 2001 ... ... аралығында ҚР Ұлттық банкі бағалы қағаздар нарығын ... ... өз ... ... ... Тек, 2004 ... ... Республикасы қаржы нарығын және ... ... ... мен ... ... бағалы қағаздар нарығының жаңадан құрылған
реттеуші орган ретінде бекітілді.
Бағалы қағаздар нарығын ... ... әр ... ... ... ... ... нарығын мемлекеттік реттеу – бұл
бағалы қағаздар нарығының қызмет ету кемшіліктерін жою және ... ... ... ... ... ... әсер
ету механизмнің жиынтығы болып табылады.
Кең мағынада, бағалы қағадар нарығын ... ...... ары ... ... ... инвестицияларды тартуды қамтамасыз
етуге, елдің, аймақтың, кәсіпкерлік құрылымдардың, халықтың экономикалық
қауіпсіздігін қамтамасыз етуге ... ... ... ... ... ... ынталандырушы және бақылау сипатындағы
шаралар жиынтығы.
Мемлекеттік реттеудің ... ... ... ... қағаздардың
сенімділігінің артуын қамтамасыз ету, елдің экономикалық өсуіне ... ... ... ... ... ... саналады.
Бағалы қағаздар нарығының мемлекеттік реттеу – көп деңгейлі
үрдіс. Ол анықталған мемлекеттік мақсат пен қағидаларға ... ... ... ... және ... да ... жиынтығы арқылы
нарықтың барлық субъектілерінің қызметіне әсер ететін механизм. Реттеу
жүйесі осы ... ... ... ... ... ... реттеу бағалы қағаздар нарығында ... ... ... қағаз түріне байланысты;
2. қызмет түріне байланысты.
Бағалы қағаз түріне байланысты мемлекеттік реттеудің әр ... ... Олар – ... ... ... ... қағаздар, туынды бағалы қағаздар нарығындағы мемлекеттік реттеуге
жіктелінеді.
Қызмет түріне байланысты эмиссиялық және инвестициялық аядағы
мемлекеттік ... ... ... ... ... және ... реттеу
болып бөлінеді. Тікелей немесе әкімшілдік реттеу келесі сұрақтарды қамтиды:
- бағалы қағаз ... ... ... ... ... ... ... эмиссиялық бағалы қағаздардың шығарылымын тіркеу және эмитенттердің
шарттар мен міндеттемелерді орындауға бақылау жасау;
- ... ... ... ... қатысушылардың қызметін лицензиялау;
- қор биржа және биржадан тыс нарықтағы бағалы қағаздармен ... ... ... ... ... ... нарығында инвесторлардың құқықтарын қорғау жүйесін
құру және ... мен ... ... ... ... ... бағалы қағаздар нарығының кәсіби қатысушылар қызметін бақылау және
бағалы қағаздар нарығын реттейтін ... ... ... ... ... ... ... нарығында қатысушылардың кәсіби біліктілігін жоғарлату
бойынша жүйені ұйымдастыру.
Тікелей реттеумен қатар, жанама ... ... ... бірі ... ... ... әр ... санаттар бір-біріне
байланысты. Бір ... әсер ету, ... ... ... ... жанама реттеу немесе экономикалық реттеу экономикалық
жүйедегі тұтқалар арқылы жүзеге ... ... ... ... ... саясаты;
- ақша саясаты;
- мемлекеттік капитал;
- мемлекеттік меншік және ресурстар;
- сыртқы экономикалық саясат.
Аталған құралдар, ... ... ... реттеуді дұрыс
бағытта жүргізуге мүмкіндік береді.
Жіктелім, формаларымен қатар, мемлекеттік реттеудің бағыттары
анықталады: рестрикциялық және ... ... ... ... ... ... реттеу
міндетті ережелер мен талаптар негізінде, мәмілелерді тіркеу ... ... ... ... ... жиынтығы ретінде
анықталады.
Бағалы қағаздар нарығын ынталандырушы мемлекеттік ... ... ... бір ... ... ... ... құралады. Ынталандырушы реттеуге мысал ретінде, халық арасында
бағалы қағаздар туралы біліктілікті жоғарлату, хабарламаларды жеткізуді
атап ... ... Бұл ... ... ішкі ... ресурстарға деген
ұсыныстың жоғарлауына әкеліп, бағалы қағаздар нарығының дамуына септігін
тигізеді.
Бағалы ... ... ... ... ... тиімді реттеу
нарықтың макроэкономикалық көрсеткіштерін талдау және олардың қоғамдық
өндіріс, баға өзгерісі және ... да ... ... анықтау
маңызды сұрақтардың бірі. Сондықтан да, ... ... ... ... ... ... несие нарығымен, бюджет
жағдайы және басқа да макроэкономикалық көрсеткіштермен ... ... ... ... даму ... жүйелі түрде жариялауы қажет.
Бағалы қағаз нарығының жағдайын және оның даму ... ... тобы ... ... қағаздың шығарылым мен айналыс тәртібін, бағалы ... ... ... ... ... нарығындағы қатынастарды
реттейтін құқықтық инфрақұрылымның болуы.
2. Бағалы қағаздар нарығының құрылған және ... ... ... ... Өз мүшелерінің қызметін өзін-өзі реттеу ұйымы реттейтін, ал өзін-өзі
реттеу ұйымының қызметін мемлекеттік органдар ... ... ... ... ... болуы жатады.[5]
Сонымен, өзін-өзі реттеу және мемлекеттік реттеу жүйелерінің
болуы нарықтың тиімді ... әсер ... күш ... ... ... ... ... онша дамымаған. Іс-әрекет ететін өзін-өзі реттеу
ұйымы ретінде Қазақстан қор биржасын жатқызуға болады. Алайда, қор биржаның
бағыты ... ... ... ... ... 2 өзін-өзі
реттеу ұйымы бар деп жарияланады. ... ... ... ... және активті басқарушылар ассоциациясын жатқызады. Бірақ,
нарыққа әсер ету жағынан ... олар ... ... ... ретінде қызмет атқарады. Сондықтан да, Қазақстанда өзін-
өзі реттеу жүйесі дамымаған деп ... ... ... ... ... ... ... анықтауда, экономиканың даму болашағының ... ... ... экономикалық-әлеуметтік факторларды ескеру міндетті.
Осыған орай, бағалы қағаздар нарығын мемлекеттік реттеу белсенді ... ... ... ... ... экономикалық субъектілердің қызметтеріне
жағымды жағдайларды құруға, нақты экономикаға ... ... ... ... ... ... стратегиялық міндеттерін
айқындау кезінде негізгі шарт – бұл қандай ... ... ... ... жауап іздеу. Себебі, әр түрлі елдерде бағалы қағаз нарығының сипаты
да әр ... Бір ... ... ... ... қағаз орын алып,
мемлекеттің рөлін артуға бағытталады. Әлде, нарықта корпоративтік ... аса ... орын алуы ... Әр ... өз ... ... ... нарығы да бір-бірінен ажыратылады.
Қазіргі қазақстандық тәжірибеде, бағалы ... ... ... сату мен ... алу орын ... түсінеді. Сондықтан да, тиімді
бағалы қағаз нарығын құруда бағалы қағаздардың максималды ... ... ... ... ... қағаздардың максималды өтімділігі
ретінде сандық көрсеткіштер арқылы ... яғни ... ... ... ... түскен бағалы қағаздардың саны, мәміле ... ... саны және т.б. ... Бірақ, бұл бағыт
бағалы қағаз нарығының ... ... ... ... ғана ... ... Әр ... себептерге байланысты, Қазақстан осы бағытқа әлі жетпеген.
Қазақстан жағдайында, бағалы қағаз нарығы дамуының стратегиялық
мақсаты ретінде – қазақстандық экономикаға капиталды тарту мен ... ... ішкі ... ... ... мен республиканың
әлемдік деңгейде позициясын тұрақтандыру механизмін құру болып ... ... ... ... ... яғни өз шеңберінде
даму, экстраверттік ... яғни ... ... ... ... бағытталуы жөн. Мұнда, бір жағынан, нарық
инвесторларға максималды түрде ашық болу, екінші жағынан, ... ... ... ... ... ... ... ішкі инвесторлардың мүдделерін қорғау мемлекеттік
реттеудің негізгі бағыттарының бірі болуы керек. ... ... ... ... ... жөн. Отандық бағалы қағаз нарығына әр түрлі
факторлардың әсері салдарынан, мемлекет пен жеке ... ... ... ... ... жасау қиындығын туғызады.
Экономикалық тұрғыдан алған, мемлекеттің бағалы қағаздар
нарығындағы қызығушылықтар, ең ... осы ... ... ... ... қамтамасыз етумен байланысты, яғни жинақ және
инвестиция ағындары арасында тепе-теңдікті ұстауға бағытталған жөн.
Алайда, ... ... ... ... ... ... қағаздар нарығында қосымша міндеттерді
шешуі қажет. Олар: ... ... ... меншікті тиімді
басқаруын қамтамасыз ету; ... ... ... ... ... ... ... отырып, өндірістік саясатты
жүзеге асыру.
Қарастырылған сұрақтарды шешіп қана ... ... ... ... ... бағалы қағаздар нарығының нақты дамуына әкеледі. Ал,
бағалы қағаздар нарығының дамуы ... ... ... ... ... ұзақ, орта мерзімге бекіткен
стратегиялық мақсатқа жетуге көмектесуге мүмкіндік береді.
3. Бағалы ... ... ... ... ... ... ... құрған, ашық қоғам қалыптасқан өркениетті елдерде
жан қинамай, заң бұзбай-ақ ... ... ... ... ... бірі адамның ақыл-ой шығармашылығының жемісі зияткерлік меншік
құқығын пайдаланудан түсетін табыс болса, енді бір жолы ... ... ... ету ... ... ... ... қатарлы дамыған елдердің
барлығы да осы екі ... ... ... аса маңызды буын санайды
және оның ... ... ... ... ... Сол себепті де халық бұл
салалардың қалай жұмыс істейтінін және одан қалай пайда табуға болатынын
біледі. Ал ... ше? ... ... ... меншік құқығын қорғау
мәселесі енді-енді дамып келе жатыр, ал бағалы қағаздар рыногы ... ... ... арасында кеңінен таныла қойған жоқ ... те ... ... ... ... ... саласында елімізде жиі-жиі ақпараттық
насихаттық ... ... оның мәні мен ... ... ... ... ... жүргізіліп жатса, бағалы ... ... ... ... ... ... ... мен қаржы
мекемелерінде істейтін азғантай топ қана ... ... жұрт оның ... де ... ... Кезінде 90-шы жылдары купон, облигация деген
қағаздарға ие ... ... ... ... ... көпшілігі бұл
қағаздардың қандай мәні бар екенін білмеді де. Өйткені, ... ... ... ... оны ... ... болмады. Сондықтан
елдегі бағалы қағаздар рыногын дамыту мәселесі қазіргі таңда ... ... ... ... рыногы бүгінгі таңда ел экономикасын дамытудың аса
маңызды бағыттарының бірі болып саналады. Бірақ біздің ... ... ... қағаздар рыногы қалыптасқандықтан, ... ... ... ... Өйткені, елімізде акционерлік қоғамдар көп бола
тұра, еркін айналыстағы акциялар жоқтың қасында. Бағалы қағаздар ... ... ... де осында жатыр. Себебі, кәсіпорындардың ... ... ... ... ... шоғырланған. Ал
олар кәсіпорынды бақылаудан айырылуға және қаржылық ақпаратты ашуға мүдделі
емес. Ал шет ... ... Шет ... кез келген кәсіпорынның бақылаушы
құқыққа ие белгілі бір акциялар бөлігінен қалғаны көбіне ұсақ ... жеке ... яғни ... ... ... Мұны ... ... капиталдануы деуге де болады. Өйткені, кәсіпорын өз
акцияларының ... бір ... ... қою ... немесе банк
облигацияларын өзге ... ... ... ... ақша ... ... алады. Сырттан қомақты қаржының келу ықтималдығы нөлге тең
болып тұрған кезеңдерде мұндай капиталдану кәсіпорын жұмысын ... ... ... мен жабдықтарды алуға, техникаларын жаңартуға
керекті инвестицияның ең сенімді көзі ... ... Сол ... ... мен ірі ... ... халықаралық биржаларда өз облигацияларын
шығарып сатуға және оларын барынша ... ... ... Ал
акциялар мен облигациялар сәтті сатылып, тиісті ... ... ... ... немесе мүлде жаңа жобаларды жүзеге ... одан ... ... бір ... ... ... ... сол
акция иелеріне беріліп отырады. Бұл ... ... ... да,
қарапайым акционерлерге де пайдалы. Кәсіпорын акциясын сату ... ... ... ал ... сатып алған қарапайым халық белгілі бір
уақыттан ... ... алып ... Бұл тек ... халыққа қана емес,
қолында бос жатқан ... ... бар ... ... ... зейнетақы
жинақтаушы қорларға да қатысты екенін айту керек. Ақшаның үйде немесе
банктегі есеп-шоттарда құр ... ... ... ... бір ... әкелетін
мақсаттарға жұмсалғаны тиімді. Олай етпесе, «қимылсыз» жатқан ақшаның елге
еш ... жоқ. Ақша ... елге ... істеуі тиіс. Сондықтан, бағалы
қағаздар рыногының ең басты алғышарттарының бірі кәсіпорындар ... ... өз ... ... ... ... сатуға мүдделілік
танытуы болмақ. Егер кәсіпорын жұмысының қаржы-экономикалық ... ... оның ... ... ... ... да мүмкін. Оларды
осыған мәжбүрлеудің тиісті заңнамалық негіздері жасалып, инвесторлар ... ... ... ... қатысты саясат айқындалуы керек
сияқты. Бұл тарапта «Акционерлік қоғамдар ... және ... ... ... заңдар мен қаржы нарығын реттейтін заңнамалық ... ... ... ... ... ... ... Сонымен
қатар, Қаржы министрлігі, Ұлттық Банк, Қаржы нарығын және ... ... мен ... агенттігі секілді мүдделі органдар ... ... ... ... жұртқа түсінікті тілде әзірлеп, бұқаралық
ақпарат құралдары арқылы ... ... ... мәні мен маңызы туралы
ақпараттық-танымдық шараларды жүргізу қажет. Халық бағалы қағаздар нарығы
туралы неғұрлым ... ... ... оған ... деген ынтасы
артатыны анық. Ал халықтың ынтасын арттыру үшін ... ... ... қойған кәсіпорындардың акциялар пакетінің бақылаушы бөлігі кімдерге
тиесілі, қандай ... ... ... ... ... ... зор. Бұл ... тәуекелдердің бетін ашатындықтан, ... ... ... ... ... сенімді де ұлғайтатыны
сөзсіз. Екінші жағынан, халық кәсіпорындардың ... ... алу ... ... кәсіпорын жұмысының тиімді басқарылуына да ықпал ... ... ... ... септігін тигізеді. Сондықтан, бағалы
қағаздар рыногын дамыту тұтастай алғанда мемлекеттің ... ... ... ... ету үшін ... ... жасауға
ықпал етеді. Ең бастысы, елдегі қаржы жүйесінің ... ... қол ... ... пен ... ... бос қаражатын
шоғырландыруға және оларды инвестицияға зәру ... ... өзге ... ... ... ... бәрі айналып келгенде жалпы экономиканың
дамуына, халықтың әл-ауқатын арттыруға қажетті мүмкіндіктердің көзін ашады.
3. БАҒАЛЫ ... ... ... ДАМЫТУДАҒЫ РӨЛІ
1. Бағалы қағаздар нарығы жағдайының соңғы 5 жылдағы өзгерісіне
талдау
Отандық бағалы қағаздар нарығының қазіргі ... ... ... ... ... ... талдау үшін осы қор нарығының ... ... 5 ... ... өзгергеніннен бастаған дұрыс болар.
Соңғы 5 жыл ... қор ... ... ... ... ... ... инвестициялық
басқарушылардың және т.б. БҚН-ның қатысушыларының саны қалай өзгергендігі
туралы төмендегі ... ... ... 5 – Қор ... ... ... ... |2005 |2006 |2007 |2008 |2009 |2010 ... |62 |69 |106 |104 |83 ... | | | | | | ... ішінде: | | | | | | ... |2550 |2304 |2325 |2233 |- |- ... саны | | | | | | ... | ... саны |146 |216 |277 |335 |387 |387 ... |597632 |875892 |1392278 |1901656 |4935108 ... млн. | | | | | | ... | | | | | | ... ... ... ... ... ... - мәліметтер жоқ
Сурет 3 - Қолданыстағы облигациялар шығарылымдарының саны ... ... ... 6 - ... ... қағаздар шығарылымының көлемі және
кірістілігі
|  |  |оның ішінде |
| |  ...... ... |
| | ... | | |
| |  ... | |і |
| | ... ... |98 |72 ... ... қағаздар" секторы |255 |81 ... ... ... |2 |2 ... | | ... | | ... ... секторы |0 |0 ... ... ... ... |1 |1 |
|қағаздары" секторы | | ... ... ... секторы |165 |3 ... ... ... ... |0 |0 ... алаң" |0 |0 ... ... ... ... ... 2010 ж. 1 қазандағы
ағымдағы жағдайынан алынған
KASE айналымын ... ... ... ... үлес салмағы
борыштық бағалы қағаздарға – 48,9% (255 ... ... ... ... ... ... ... бойынша 18,8% (98 шығарылым) ... 31,7% (165 ... ... келеді. Инвестициялық қорлардың бағалы
қағаздарының үлесі 0,4%-ды (2 шығарылым) құрайды. Халықаралық ... ... ... ... 0,2% (1 ... ... ... капиталдандыру 10 958 072 млн. теңгені ... ... ... 2010 ... 1 ... ... бойынша осындай көрсеткіш
11 081 475 млн. теңгені ... ... 57,4% ... ... ... капиталдандырудың абсолюттік көріністегі көбеюі де, сондай ЖІӨ-
ге қатысты қор ... ... ... ... ... ... ... төмендегі 4-суреттен көре аламыз.
Ескерту: ҚҚА бағалы қағаздар нарығының ағымдағы жағдайы
Сурет 4 – ЖІӨ-ге KASE-нің капиталдандыруы
2. Қазақстан қор ... ... ... мен ... ... ... ... бағалы қағаздар нарығының қызметіне
арналған нормативтік құқықтық база ... және қор ... ... және ... да ... ... ... қатысушылар
айқындалған. Бағалы қағаздар нарығы инфрақұрылымының элементтерінің және
нормативтік құқықтық база өңірлік қаржы орталығын одан әрі ... ... ... ... Нью-Йорк, Токио, Лондон, Франкфурт, Гонконг және т.б.
қалаларының қаржы орталықтарында ... өте ірі NYSE ... ... ... NASDAQ; ... қор биржасы; Гонконг қор биржасы; Торонто қор
биржасы; Франкфурт қор ... ... Börse); ... қор ... қор ... (BME Spanish ... ... қор биржасы; SWX
Швейцария қор биржасы және т.б. қор биржалары бар [10, 11].
Орта Азия және ТМД ... ... ... ерекше орын алады.
Шетелдік инвесторлар осында көп ... ... ... ... ... ... Онда ... банк және 32-33 екінші деңгейдегі банк,
17 жинақтаушы зейнетақы қоры, 24 ... ... ... ... мен ... ... ... өңірлік қаржы орталығының қызметін
реттеу агенттігі бар. Алматы ... қор ... мен ... ... ... өте үлкен қала және екінші астана ретінде мәртебесі
бар. Алматы қаласы – бір жарым ... ... ... үлкен мегаполис.
Алматы қаласы дамуының макроэкономикалық ... ... ... ... ... көрсетті, инвестициялық рейтингтің деңгейі
айтарлықтай жоғары «ВВ+ жоғары» ... тұр, ... ... ағылшындық
Fitch Ratings агенттігі қазақстандық коммерциялық банктерді соңғы кездегі
дағдарыстарға сәйкес бір ... ... ... ... қор ... ... ішінде тұрақты және инвестициялық климаты жайлы болғандықтан
көшбасшы болуға мүмкіндік бар. Қазақстанда «KASE» («Қазақстан қор биржасы»
АҚ) 1996 жылы ... және қор ... ... ... ... ... ... Алматы қалалық өңірлік қаржы орталығының
қызметін реттеу агенттігі құрылды. Сөйтіп Алматы өңірлік ... ... ... ... (бұдан әрі АӨҚО АСА) құрылды. Биржаның коммерциялық емес
мәртебесі ... ... ... тұлғаларға акциясын сатып алуға
мүмкіндіктер берілді.[6]
Қазақстандық қор биржасы Дубай мен ... ... ... ... Алматыда орналасқан АӨҚО арнайы сауда алаңы ТМД және
Орта Азия ... ... ... ... ... қор биржасы
аймақтағы көрші ел Қырғыз қор биржасының жарғылық ... 10% ... және бұл ... ... өсуі мүмкін. Себебі Қырғызстан
Республикасында Ыстықкөл туристік орталығы бар және ол су ... бай ... ... ... мемлекет. Бірақ, Қазақстан
Республикасымен экономикалық одақтас ел. Ал, Тәжікстан болса онда қазір
экономикалық ... ... ... ... ... ... мемлекеттер Өзбекстан мен Түркменстан. Оларда халық көп тұрады,
экономикасы мықты, пайдалы ... ... газ, ... көп, ... ... ... ... саяси мәселелерге байланысты бұл
мемлекеттердің Қазақстанмен экономикалық байланысы өте ... ... жоқ. ... ... ... ... ... экономикалық байланысы жақсы. Қазақстан
Республикасы Кавказ елдеріне көптеген инвестициялар құйған. АӨҚО үшін ... зор ... ... мен ... ... ... жағынан екінші орындағы топқа Ресей, ... және ... ... ... ... ... Грузия, Түркменстан және
Белоруссия мемлекеттері жатқызылады. ... ... ... ... бар. ... бұл тұрғыдағы басты қиындығы - елдегі
кредиттік рейтингтің жоқтығы, ал Әзірбайжан ... ... ... үшін ... органдардан рұқсат алуы керек. Ресейде , ... ... ... ... ... ... отырған эмитенттерге
мемлекеттік органның - Қаржы рыноктары жөніндегі федералдық ... ... ... кем ... бір ... қор ... баға
белгіленімі тізіміне қосылған құнды қағаз шығарылымының ... ... ... ... ... ... 30% Ресей аймағында
орналасуы тиіс.
Отандық ірі кәсіпорындар өз ... ... ... ... ... ... ... Алюминийі, Қазақмыс, Қазхром,
Соколов-Сарыбай, Қазцинк компаниялары және Қазақстанда өте ірі ... өз ... ... ... қор ... ... ... АҚ, «Қазақстан темір жолы» АҚ, «Қазатомпром» ... АҚ, ... ... АҚ, ... АҚ, «Майқайын
алтын» АҚ, «Эйр Астана» АҚ және т.б. компаниялардың өз ... ... ... ... ... орналастыруына Үкімет қолғабыс жасап жатыр.
Осындай өте үлкен ұлттық деңгейдегі ... ... ... өз операцияларын қазақстандық қор биржасында жүргізу
туралы көпжақты меморандумдар арқылы келісімдерге ... ... ... өз акцияларын шетелдік рынокта орналастырып сатуды немесе
сатып алуды тиімді санайды. Жеке меншік компаниялар ... табу ... ... ... ... ... жүргізу арқылы пайда
табады. Мысалы: Оңтүстік Корея Республикасында бағалы қағаздар операциясын
шетелдік биржаларға шығару қажет болса, онда ... ... да ... ... ... ... міндеттейтін заңнамалық ережелер
бар. Қазіргі уақытта қор рыногының дамуында тепе-теңдіктің жоқтығы сақталып
отыр: инвесторлардың ... ... ... ... ... ... қоса ... эмитенттері үшін тартымды болмай
отыр. Қазақстан 2006 жылдары ірі отандық компаниялар мен банктердің шет
елдерде өз ... ... ... ... ... орын алды.
Осылайша, Kazakhmys PLK, «Разведка Добыча» ҚазМұнайГаз» АҚ, «Казахголд»АҚ,
«Қазкоммерцбанк» АҚ ... ... ... ... ... ... шарасы сәтті болып, шет ел капиталының ... ... ... АӨҚО Қазақстанның қор рыногына
халықаралық стандарттар енгізуде, ... ... оның ... ... ... ... ... бойынша Қазақстан қор биржасы ТМД
елдері ... ... ... ... ол ... ... ... салыстырғанда 164 есе кем. Бүгінгі күні Қазақстан -өте дамып
келе жатқан жас ... ... ... ... ... қаржы
орталығын дамыту үшін әлемдегі өте жас және жылдам дамып келе жатқан
қалалардың, ... ... Азия ... ... ... ... ... Сингапур қаласы ... ... және ... Федерациясы) тәжірибелерін үлгіге алды.
3. Еліміздің экономикасының экономикалық өсімінің факторы ретіндегі
бағалы қағаздар нарығын дамыту жолдары
Дағдарысты сылтауратып бағалы қағаздар ... ... ... ... ... ... Республикасы Қаржылық ... ... бес ... ... ... қаржы секторын
тұрақтандыру; жылжымайтын мүлік ... ... ... ... және орта ... ... агроөнеркәсіптік кешенді дамыту;
индустриалдық, инновациялық, ... ... ... ... ... ... шаралары жасалды:
– 2008 жылы 1 маусымынан бастап, жаңа листинг талаптары өз ... ... ең ... ... ... айналымдағы (free-float)
акциялар санына қойылатын талаптарды қолдану ... ... ... ... ... ... акциялардың жеткілікті көлемін
қамтамасыз етеді және ... қор ... ... ... ... Салық мөлшерлемелерін төмендету мен қор рыногы үшін ... ... ... ... инвестициялық белсенділік деңгейін
арттыру. Бұл мәселені шешу және ... ... ... ... ... ... жинақтарын қаржы аспаптарына
салумен байланысты ... ... ... ... қамтамасыз етуге
бағытталған шараларды іске асыру бүгінгі таңда өзекті мәселе ... ... ... ... арттыру. Көлік инфрақұрылымы,
қонақүй кешендері, ... ... ... ... ... виза ... ... және шетелдіктерге ағылшын тілі
қолданысын жеңілдету және т.б.
– Қор рыногының өтімділігін арттыру, оны ... мен ... ... қор ... ... ... ... үшін ең тиімді және ... ... ... ... ... ... жылжымайтын мүлік
қорларының бағалы қағаздары (REIT), ... ... ... активтер сияқты жаңа қаржы аспаптарын шығаруды
жалғастырады [4].
Әлемдегі қор ... ... мен ... Ұлттық
деңгейдегі бағалы қағаздар рыногы ... ... ... ... ... ... ... бағалы қағаздар немесе жергілікті
жерде әртүрлі деңгейде шоғырланған бағалы қағаздар енеді.
Аймақтық ... ... ... ... ... ... ... экономикалық аумақтық ... ... ... Бұл жүйе көптеген дамыған елдерде жиі қолданылады.
Қазіргі кезде, бағалы қағаздарды сату және сатып алу ... Ол ... шарт пен ... өте жылдам жүргізу
үшін тиімді. Әлемде биржалық капитализациялаудан АҚШ, Жапония және Европа
мемлекеттері мықты орын ... ... ... ... қағаздар биржасындағы
капитализациялау үлестері АҚШ -35%, Жапония - 32,4%, Батыс Еуропа – 26,5%
оның ... ... -10,2, ... – 3,6%, ... – 3,5% . Биржалардың
дамуы мен ... ... ... ол ... ішкі ... ... қолайлы инвестициялық климаттың жасалуынан болады. Соңғы
кезде, 21 -ғасырда барлық кәсіпорындар және ... үшін ... ... ... ... ... екенін рынок көрсетіп берді.
Қол жеткізген жетістіктерге ... қор ... ... ие ... ... бар. ... қор рыногы инфрақұрылымы
дамуының ... ... ... қор ... ... орталық депозитарийдің капитализациясы мен автоматизация
деңгейінің төмендігі, ... ... ... ... қымбаттығы, отандық кәсіпорындар мен жергілікті атқарушы
органдарға рейтинг бағаларын берудің тиімді жүйесінің жоқтығы. ... мен ... қор ... ... кездестіретін
кедергілері. Корпоративтік басқарудың төмен деңгейі, ... ... ... ... жеткіліксіз көлемде беру), ... үшін ... ... ... жоғарылығы, қауіп-
қатерлерді сақтандыру мүмкіндіктерінің әлсіздігі, дербес ... ... ... ... нашар болуы. Үшіншіден,
ұсынылатын қаржы инструменттерінің спектрінің ... ... ... мен ... ... ... ... болып отыр, ал туынды
бағалы қағаздар, ислам банкингі, қысқа сатылымдар әлеуеті өз ... ... жоқ. ... жеке ... ... қағаздар
рыногына қатысуының төмендігі.
Халықтың бағалы қағаздар рыногына сенімінің төмен деңгейі, халықтың
инвестициялық мәдениеті мен қаржылық ... ... ... ... ... артықшылықтарын пайдалануға мүмкіндік бермей
отыр. Мемлекеттік ... және ... ... ... ЖИҚ
пайларын сатып алуы бойынша заңнамалық шектеулер, ... ... қор ... ... ... ... ... себептер бағалы қағаздар рыногындағы жеке инвесторлар
санының өсуін ... ... ... ... ... ... табыстарды
заңдастыруға (жылыстыруға) қарсы тұру бойынша нормативтік-құқықтық базаның
жетілмегендігі.
АӨҚО ҚРА болжамы ... ... ... ... ... ... 2015
жылы Азияның жетекші қаржы орталықтарының 10 қатарына ... ... ... ... іске асырылып, соның нәтижесінде АӨҚО-ң
артықшылықтары мен ... ... ... ... даму ... ҚРА қызметінің стратегиялық бағыттары айқындалды:
1. Бағалы қағаздар рыногына қатысушыларына жағымды жағдайлар жасау;
Бәсекелестікке қабілетті қор рыногын дамыту; ... ... ... ... АӨҚО ҚРА ... ... ... сапасын
арттыру; Қазақстанда жаңа қаржы аспаптарын ... ... ... қағаздар рыногына қатысушыларды ... ... ... талдаушылық ақпаратпен қамтамасыз ету.
2. Халықтың инвестициялық мәдениеті мен қаржылық сауатын арттыру; ... ... АӨҚО ҚРА ... ... ... әрі ... жаңа қаржы аспаптарын ... ... ... ... мен ... ірі ... ... бағытталатын
болады.[2]
АӨҚО ҚРА көздеген нәтижелерге қол ... ... ... ... ... мақсаттар қойды:
Біріншіден, АӨҚО ҚРА басқару жүйесін арттыру: Нәтижеге бағдарланған
жоспарлау жүйесін енгізу; Басқару үрдістерін ISO ... ... ... жүйесі арқылы стандарттау; Мекеме құрылымын оңтайландыру
және кадрлар құрамының кәсіби сапасының деңгейін көтеру. АӨҚО ҚРА ... ... ... ... ... ... ... үшін АӨҚО
ҚРА бірыңғай негізде кадрлық құрамын іске асыруды, жұмысшыларға ... ... және ... ... ... АӨҚО ҚРА ... ... дамыту саласында ақпараттық- ... ... қор ... ... ... ... АӨҚО ҚРА
сарапшылар топтарының талдаушылық зерттеулері нәтижелері мемлекеттік
басқару (ҚР Президенті ... ҚР ... ҚР ... және ... немесе рынокқа қатысушылар үшін қажет болуы мүмкін.
Екіншіден, маркетингтік қызметтің дамуы: Кең танымалы және ... ... ... ... ... қамтамасыз ету, АӨҚО дамыту мен
орнын белгілеу. Негізгі ... ... ... ... ... ... ... мақсатында АӨҚО ҚРА PR қызметін ... ... Сол ... АӨҚО ҚРА ... мен ... ... ... стратегияны әзірледі және іске асыруды.
Үшіншіден, қаржылық басқару және бақылау тиімділігін жоғарылату:
Бюджет құралдарын ... ... ... ... ... ... және ішкі аудит жүйесін қалыптастыру бойынша ... ... АӨҚО ҚРА ... ... талдап, мониторинг
жүргізеді: Әлемдік қаржы рыногының тұрақсыздығы; Қазақстандық іскерлік
белсенділіктің ... ... ... рыногын дамыту үшін халықаралық тәжірибелерден алынған
төрт түрлі фактор болып табылады. Олар:
1. Инфрақұрылым және репутация ... ... ... ... Ынталандыру
4. Қолдану
Инфрақұрылым және бедел ортасы. Жоғарыдағы көрсетілген ақпараттарға
байланысты Қазақстанға инвестиция ... үшін ... ... ... Жаңа ... сай инфрақұрылымдар ондағы телекоммуникация ... ... ... пен ... ... ... ... тіліне мамандандырылаған мамандарды қолдау керек.
Рыноктағы мүмкіндіктерді пайдалану. Қазақстан Республикасында
минералды шикізаттар ... ... ... мен ... ең басты өтімді
өнімдер болып саналып жатыр. ... ... мен ... ... өз ... ... ... мен осында бағалы қағаздарды көптеп шығару
аспаптарын жетілдіру. Қазақстан Республикасы әлемдегі ең жас ... ... ... ... ... қаржы орталықтарын үлгі
ретінде алған.
Ынталандыру. Ынталандыру тетіктері ... ... және ең ... ... ... ... ... тартуға мүмкіндіктер
бар. Ынталандырудың бірде-бір жолы ... ... ... ... ... болып саналады. Шетелдік инвесторларға ... ... ... ... ... қызығушылықтар тудырады. Ол
әлемдегі үлкен қаржы орталықтарынан алынған тәжірибелерде белгіленген.
Қолдану. Қазақстан ... ... ... ... қаржы
орталықтарына тарту мен шетелдік ... ... үшін ... мен ... ... ... сай ... Республикасында шетелден келген немесе отандық кәсіпорындар мен
инвесторлардың ... ... және оған ... ... ... ... ... қор биржалары мен бағалы қағаздардың
операцияларын компьютеризациялау ... ... қор ... ... ... ... ... көбейту.[5]
Қазақстандағы бағалы қағаздардың және қаржы орталығының тиімді
факторлары:
1) Қоршаған орта, инфрақұрылымдар мен бедел ... ... ... пен ... ... ... ... виза мәселесінің жеңілдіктері мен шетелдік
азаматтарға қонақжайлылық көрсету
... ... ... ... ... ... ... үшін жемқорлықтың болмауы мен криминалдарға жол бермеу
– Алматы қаласы қор биржасын халыққа және ... ... ... ... ... ... тілінің қолданылу аясын кеңейту
2) Рыноктағы мүмкіндіктерді пайдалану бойынша:
– ТМД және Орта Азия мен Кавказда өңірлік көшбасшы ... ... сол ... ... мен ... ... отандық бағалы қағаздар қатарына жатқызу, Қазақстанға тарту
үшін ақпараттандыру қажет.
– ТМД –дағы ең үлкен ... ... ... ... ... ... ... қатысты және қор биржадағы операциялардың барлық
салық түрлерін алып тастау.
Алматыдағы қаржы орталығы тұрақты дамыса, ол барлық Қазақстанда бағалы
қағаздардың дамуына алып ... ... ... бас ... орталығы
болғандықтан бас мультипликатор болуы қажет. Қазақстанның бағалы қағаздары
операциясының тиімділігі 2 ... ... ... ... ... экономикасымен тығыз байланысты және көрші елмен тығыз
сауда және дипломатиялық ... ... ... ... ... шекаралас аймақтарындағы компанияларды өзінің бағалы қағаздар
операцияларын Қазақстанда жасауға шақыруын ақпараттандыру ... ... ... мемлекеттер ресми түрде нарықтық мемлекет ... ... ... Олар ... ... қағаздар операциялар дамушы
мемлекеттердің бірі. Екінші толқынға Өзбекстан, ... ... ... ... нарық аса дамымаған, елде жекешелендіру үрдісі
төмен және ... ... ... ... ... аспап ретінде
қолданбайтын мемлекеттер.
Қазірде Қазақстан Республикасы Қаржы нарығын жəне қаржы ... мен ... ... 2010-2014 жылдарға арналған стратегиялық
жоспарының негізінде БҚН-ын дамытудың 6 міндет-мақсаты ... ... ... ... ... одан əрі ... ... ұстаушылар тізілімдері жүйесін жүргізу жөніндегі
қызметті жүзеге ... ... ... ... ... ұйымдастырушының жəне нарық қажеттілігіне ... ... ... ... ... қойылатын
талаптарды белгілеу
2) Қор нарығының өтімділігін арттыру
Нарықта айналыстағы ... ... ... ... ... қаржы нарығындағы белсенділігін қамтамасыз ететін
тетіктер ... жəне ... ... мен мүдделерін
қорғауды қамтамасыз ету
Салық салудың ... ... ... ету арқылы бағалы
қағаздарға жəне ... ... ... ... жеке ... жəне ... инвестициялау нысандарына
қатысты қолдау
Бағалы қағаздар нарығында ислам ... ... ... құралдарының жəне оны практикалық қолдану ... ... ... ... ... ... ... қағаздар нарығында қызметті жүзеге асыру айқындылығын жəне
əділдігін қамтамасыз ету
Инвестициялаудың ұжымдық нысандары бойынша ақпаратты ашып ... ... одан əрі ... жəне ... ... эмитенттері
жəне нарықтың кəсіби қатысушылары ашып ... ... ... жəне ... бақылау жүйесін жетілдіру
5) Корпоративтік басқаруды дамыту жəне жетілдіру
Акционерлік ... ... ... ... жəне ... ... жетілдіру
Бағалы қағаздар нарығы кəсіби қатысушыларының ... ... ... ... ... ... ... сапасын нығайту жəне арттыру
Бағалы қағаздар нарығы ... ... ... ... басқару жүйесін жетілдіру, сондай-ақ ... ... ... ... сондай-ақ инвестициялық портфельді басқару
бойынша ... ... ... ... жəне жою Инвестициялық
басқарудағы активтердің жəне зейнетақы активтерінің тəуекелдерін бағалау
əдістемесін ... ... ... ... ... ... қаржы саласын
тұрақтандыру бағытындағы міндеттермен тікелей байланысты. Бағдарламаның осы
кезеңдегі негізгі бағыты рыноктың тиімді қызмет етуі үшін ... ... ... Болашақта   бұл   бағдарламаға   өзгертулер  
енгізіледі. Өйткені   ... ... ... ... ... ... ... және құқықтық қатынастарға, сыртқы
факторларға қатысты. Сол ... бірі - ... ... ... ... ішкі қағаздарды жою.
Экономикасы дамыған елдерде қаржылық ресурстың 50 ... ... мен ... құрайды. Құнды қағаздар нарығын дамытудың негізгі
мақсаты – Қазақстан ... ... ... дамуына ықпал ету,
қаржылық тұрақтылықты тездетуге және нарықтық ... ... ... кезекте халықтың жұмысын белсенді ету негізінде
экономикалық өсуге ықпал ету. Қазақстандағы ... ... ... ... қалыптасу кезеңінде. Бұл оқшау жүйе емес, нарықтың бір бөлігі, ол
нарықтық экономикада тұтастай, жан-жақты ... өз ... ... ... ... ... БҚН-ғы экономиканың экономикалық өсімінің
факторы ретінде қарастыру өзекті мәселе ... ... ... ... ... Қазақстанның БҚН-да қандай бағалы ... бар және ... ... ... ... ... модельге
жататындағы және еліміздің қор нарығының қатысушыларына тоқталдық.
Екінші бөлімде, Қазақстанның бағалы қағаздар нарығы оың экономикасының
экономикалық өсім факторы ... ... ... ... ... болды,
оны мемлекеттік реттеудің негізгі бағыттары және бағалы қағаздар нарығын
дамытудың ... ... елге ... пайдасы бар екендігі жөнінде
жазылған.
Үшінші ... – бұл ең ... ... ... қор нарығының соңғы 5
жылдағы ... ... ... ... және ... емес бағалы
қағаздармен операциялар нәтижесінде экономиканың өсуіне қандай үлес ... ... ... сауда-саттық орны – Қазақстандық қор биржасы – KASE
қандай жағдайда және ол қор ... ... ... ... ... жолдары, ұсыныстар келтірілген. Сонымен қатар, бөлім соңында ... ... ... ... секторын, бағалы қағаздар нарығын дамытуға
бағытталғандықтан, АӨҚО-ның жұмысын ... ... ... ... ... ... берілген.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. «Қазақстан Республикасының ислам банктері мен олардың іс-әрекеттерін
ұйымдастыру ... ... ... ... ... мен ... ... туралы» заң қабылданды. – 2009, ақпан.
2. «Қазақстан Республикасының қаржы секторын ... ... ... ... туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2006
жылғы 25 желтоқсандағы № 1284 ... ... ... арналған Алматы өңірлік қаржы орталығын дамыту
бағдарламасы АӨҚО ҚРА 8 желтоқсан 2006жылы №68 бұйрығы.
4. www.afn.kz, www.afn.gov.kz
5. www.gov.kz
6. www.kase.kz
7. www.kt.kz
8. www.rfca.gov.kz, АӨҚО ҚРА ... ... ... ... ... ... ... словарь «Википидия»
12. Алматы как региональный финансовый центр подготовлено для ... и ... ... ... / The Boston
Consulting Group (Moscow) Ltd. ...... 2005. -20 ... ... Н., ... Ж., Дәулетова Р. К., ... Г. ... ...... Фолиант, 2008. – 328 бет.
14. Искаков Ұ. М., ... Д. Т., ... Э. А. ... ... ... ...... Экономика, 2008. – 296 бет.
15. Көшенова Б. А. Бағалы ... ... және ... ісі: Оқу ...
Алматы: 2007. – 374 бет.
16. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ПРЕЗИДЕНТІНІҢ ЖАРЛЫҒЫ Қазақстан Республикасының
қаржы секторын ... ... ... дамыту тұжырымдамасы туралы
17. Қазақстан Республикасы бағалы қағаздар нарығы және оның ... №1, 2007 ... ... ... Қаржы нарығын жəне қаржы ұйымдарын реттеу мен
қадағалау агенттігінің 2010-2014 жылдарға арналған СТРАТЕГИЯЛЫҚ ЖОСПАРЫ
19. Қазақстан ... ... ... (1999 ж. 1 ... № 409-
1) (ерекше бөлім) (2007.02.03. берілген өзгерістер мен олықтырулармен) 
20. Қаржы, ақша айналымы және ... ... Оқу ...... 2008. – 462 ... Мұқашева А. М., Оразғалиева А. Қ., ... А. Н. ... ... Оқу ...... ... 2008. – 216 бет.
22. Оразбекұлы Б. Бағалы қағаздардың инвестициялық қасиеттерін рейтингтік
бағалау//Саясат, 2009.-№10. 4-7бет
23. Тұсаева А. Қ. ... ... ... ... ... және оның
үлгілері//Аль-Пари, 2007.-№1. 109 бет
-----------------------
Бағалы ... ... ... ... және ... ... ... компаниялары
Нарыққа қызмет етуші ұйымдар
Мәміле жасауды қамтамасыз етуші ұйымдар
Операциялық құрылымдар
Мәмәлені орындауды қамтамасыз етуші ұйымдар
Қор
биржасы
Депозитарий
Есеп айырысу орталықтары
Ақпараттық агенттіктер
Тіркеушілер
Биржадан тыс ұйымдар
Басқалар
Заң ...

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 41 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
АҚШ-тың бағалы қағаздар нарығы6 бет
Бaнктердің бaғaлы қaғaздaр нaрығы62 бет
Бағалы қағаздар және олардың айналыс мәселелері. Бағалы қағаздар нарығы17 бет
Бағалы қағаздар мен бағалы қағаздар нарығының пайда болуы24 бет
Бағалы қағаздар нарығы - қаржы нарығының құрамдас бөлігі29 бет
Бағалы қағаздар нарығы жайлы24 бет
Бағалы қағаздар нарығы және оны қалыптастырудың теориялық-методологиялық негіздері19 бет
Бағалы қағаздар нарығы және оның экономикада қалыптасуы32 бет
Бағалы қағаздар нарығы және оның құрылымы76 бет
Бағалы қағаздар нарығы және оған қатысушылар10 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь