Жасөспірімдердің девиантты мінез-құлқы.

МАЗМҰНЫ

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. ... ... ... ... ... ... ... ... .3.6


І. БӨЛІМ. Жасөспірімдердің девиантты мінез.құлқы.
1.1. Жеткіншектердің сана.сезімі мен оны тәрбиелеудегі девиантты мінез.құлқты зерттеудің маңыздылығы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 7.11
1.2. Жасөспірімдердің девиантты мінез.құлқының түрлері мен сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 12.36

ІІ . БӨЛІМ. Жасөспірімдердің девиантты мінез.құлқының
ерекшеліктері
2.1. Жасөспірімдердің девиантты мінез.құлқына әсер етуші факторлар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...37.44
2.2. Жасөспірімдердің девиантты мінез.құлқының пайда болуындағы жанұяның ролі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 45.48
2.3. Жасөспірімдердің девиантты мінез.құлқындағы тұлғалық ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 49.51

ІІІ. ЭКСПЕРИМЕНТТІК БӨЛІМ

3.1. Зерттеудің мақсаты, міндеттері, болжамы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 52.67
3.2. Зерттеу жұмысының әдістеріне сипаттама ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
3.3. Эксперименттік зерттеу барысы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .

Нәтижелер мен ұсыныстар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 68.69
Әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 70.73
Қосымшалар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
К І Р І С П Е

Алдымызда Қазақстан ғасыры. Еліміз егемендігін алып, дүниежүзілік өркениетке ұмтылу барысында, өскелең ұрпаққа тәлім-тәрбие беру халықтың жарқын болашағын меңзейді. Ұрпақты дана да, тәрбиелі етіп тірбиелеу үшін – оның тұлғалық ерекшелігін қалыптастыру қажет.
Дүниедегі ең бағалы асыл байлық – адам. Ол барлық әлеуметтік қозғалыстар мен қимыл әрекеттің негізі, ол – шені және мақсаты, жер шарындағы небір ғаламат табыстардың қайнар көзі, ақыл-ой туындылардың құдіретті иесі.
Адамды сипаттағанда алдымен мінезін ескереді. Егер де қасыңда жақсы мінезді адам болса, өз басында үлкен жеңілдікті сезесің. А.С.Макаренконың айтуынша, адамның жаман мінезі басқаларға тікенектей қадалып, жараласа, оның өзі де шөңге кіріп кеткендей сыздатып, қинайды деген болатын.
Кейбір дәуір кезеңінде ата-аналар балаға тәлім-тәрбие берумен бірге олардың бойында ақыл-қайрат, білім-тағылым алу, мінез-құлқының дұрыс қалыптасуына үнемі көңіл аударып, жете мән беріп отырған.
Мінез құрылымының компоненнтерін, оның тұлғалық ерекшеліетері мен айналасындағы әлеуметтік ортаның ықпалына икемделе құрылатынына талдама жасаған Б.Г.Ананьев, А.Г. Ковалев, Н.Д.Левитов, В.С.Мерлин, В.Н.Мясищев, Ю.А.Самарин, И.В.Страхов және т.б.
Мінез-құлық мәдениеті–адамшылдық қарым-қатынастың негізгі талаптары мен ережелерін сақтау, айналасындағылармен дұрыс қарым-қатынас құра білу. Адамның жүріс-тұрыс, іс-әрекетінің жиынтық көрінісі мінез-құлық ерекшеліктерін айқындайды. Мінез-құлық ерекшеліктері моральдық категорияға жатады. Ол адамның қоғамдағы мінез-құлқын реттеу қызметін атқаратын әлеуметтік институт, қоғам түгелдей мақұлдаған заңды талаптарының орындалу барысымен анықталады. . Құқықтық моральдан айырмашылығы: біріншіден, қоқам мойындаған адамгершілік талаптарын әр адамның орындауын барлық қоғам мүшелерінің қадағалауына байланысты, екіншіден, морал талаптарын орындау тек рухани әсер ету формаларымен (қоғамдық баға беру, көрсетілген мінез-құлық ережелерінің орындалуын мақұлдалуын мақұлдау немесе айыптау) өлшенеді. Мінез-құлық мәдениеті адамның өскен ортасына, адамдармен күнделікті қарым-қатынасына , білім өресіне, көрген түйген өнегесінен алған өнегесіне байланысты.
Адамның мінезін зерттейтін ғылым саласымен айналысқан ежелгі грек оқымыстысы Феофрастан басталады. Ол өзінің «Мінездер» дейтін трактатында афиналық отыз адамның жағымсыз мінездерін (суайт, жылпос, жәдігөй, жарамсақ, өсекшіл және т.б.) сынап жүйелейді. ХҮІІ ғасырдағы француз моралисі Ларошфуко мыңнан астам нашар мінезді адамдардың портретін берген. Психологияда бұл соңғы кезде ғана зерттеле бастады. Орыс психологы А.Ф. Лазурский «Мінез туралы ғылыми очерктерінде» осы ілімге елеулі үлес қосты.
Қолданылған әдебиеттердің тізімі:

1. Абшаихова У.А., Сирота Н.А. Клинико – катамнестическое исследование поведения подростков, больных гашишной наркоманией. «Самораз -рушающее поведение у подростков». Ленинград: Издательство Ленин- градский психоневрологический институт. - 1991, 288 с.
2. Александров А.А. Современная психотерапия. Курс лекций. –Санкт – Петербург: «Академический проект». - 1997, 454 с.
3. Александровский Ю.А. Пограничные психические расстройства. Москва: Медицина, 1994, - 399 с.
4. Алтынбеков С.А., Катков А.Л., Россинский Ю.А. Программа медико- социальной реабилитации больных наркоманией в Республике Казахстан: Методическое письмо. – Павлодар, 2002. – 32 с.
5. Бабаян Э.А., Гонопольский М.Х. Наркология: (Учебное пособие). – Москва.: Медицина, 1987. – 335 (1) с
6. Березин С.В., Лисецкий К.С., Мотынга И.А. Психология ранней наркологии. Самара: издательство Самарского университета, 1997, 355 с.
7. Березин Ф.Б. Психическая и психофизиологическая адаптация человека. Ленинград: Наука, 1988. – 270 с.
8. Билибин Д.П., Дворников В.Е. Патофизиология алкогольной болезни и наркомании. – Моска: Издательство УДН, 1991, - 455с.
9. Битенский В.С., Херсонский Б.Г., Дворяк С.В., Глушков В.А.Наркомания у подростков. Киев: Здоровье. – 1989, 344 с.
10. Болотовский И.С. Наркомания. Токсикомания. Казань: Издательство КГУ. – 1989, 412 с.
11. Большая медицинская энциклопедия, Т 16/ Под ред. Петровского Б.В. – Москва: Наука, 1981, 897 с.
12. Братусь Б.С. Аномалии личности. – Москва: Мысль. - 1988, 301 с.
13. Братусь В.С., Сидоров П.И. Психология, клиника, профилактика раннего алкоголизма. – Москва, 1984.
14. Буянов М.И. Беседы о детской психиатрии: Книга для учителя. – Москва: Просвещение, 1986. – 208 с.
15. Буянов М.И. Размышления о наркомании: Книга для учителя. – Москва.: Просвещение, 1990.
16. Данилин А.Г., Данилина И.В. Как спасти детей от наркотиков: Пособие для родителей. – Москва: Центрполиграф, 2000.
17. Драгунова Т.В. Проблема конфликта в подростковом возрасте. - В кн.: Психолология подростка, составитель Ю.И.Фролов. Москва: Российское педагогическое агентство, 1997, - с. 385 – 404.
18. Дулатова С. Наркомания как социальная проблема общества // Учитель Республики. 2005, 15 апреля, с. 4.
19. Дунаевский В.В., Стяжкин В.Д. Наркомания и токсикомания. Москва: Медицина, 1990. – 206 с.
20. Егоров А.Ю. Возрастная наркология. – Москва: Дидактика, 2002. – 288 с.
21. Еникеева Д.Д. Как предупредить алкоголизм и наркоманию у подростков: Учебное пособие для студентов средних и высших педагогических заведений. – 2-е изд., - Москва: Академия, 2003.
22. Ерназар Н. Әлемді жайлаған дерт // Шапағат – Нұр. – 2005, - №3, 14 - 15 бет.
23. Жетібаев Д. Есірткінің тарихына үңілсек // Есірткілерсіз болашақ. 2005. №1 – 2, 23 – 25 бет.
24. Жетібаев Д. Қауіпті дерттің алдын - алайық // Есірткілерсіз болашақ. 2005. №1 – 2, 36 - 43 бет.
25. Здоровый образ жизни: о вреде курения // Экономика и право Казахстана. 2005. - №15, с. 45 - 46.
26. Змановская Е.В. Девиантология: Психология отклоняющегося поведения: Учебное пособие для студентов высших учебных заведений. Москва: Академия, 2003.
27. Каримова С. Маскүнемдіктен айықтыратын амалдар // Отбасы және денсаулық. – 2005, - №6, -19 бет.
28. Керіметұлы Е. Зиянды әдеттердің ұрпақ тағдырына әсері және денсаулық // Аманат. – 2005, - 26 қаңтар, - 6 бет.
29. Ковалев В.В. Семиотика и диагностика психических заболеваний у детей и подростков. Москва: Медицина, 1995. – 287 с.
30. Козлов Н.И. Лучшие психологические игры и упражнения. Екатеринбург: Издательство АРД ЛТД. – 144 с.
31. Колесов Д.В. Беседы об антиалкогольном воспитании: Книга для учителя. – Москва: Просвещение, 1987. – 80 с.
32. Короленко Ц.П., Дмитриева Н.В. Социодинамическая психиатрия. Москва: «Академический проект», Екатеринбург: «Деловая книга», 2000. – 460 с.
33. Копыт Н.Я., Сидоров П.И. Профилактика алкоголизма. – Москва: Медицина, 1986. – 240 с.
34. Коробкина З.В. Профилактика наркотической зависимости у детей и молодежи. Учебное пособие для студентов высших педагогических учебных заведений. – Москва: Академия, 2002. – 192 с.
35. Кочюнас Р. Психотерапевевтические группы: теория и практика. / Пер. с лит. - Москва: Академический проект. 2000. – 240 с.
36. Крайг Г. Психология развития. СПб: Издательство «Питер», 2000, с. 557 – 647.
37. Леонтьев А.Н. Деятельность. Сознание. Личность. Москва: Просвещение, 1975. – 180 с.
38. Лучшие практики диагностики, лечения и реабилитации зависимости от писхоактивных веществ: Раннее выявление и профилактика распространения зависимостей. Павлодар. – 2003. – ІІІ том. – 121 с.
39. Максимова Н.Ю. Психологическая профилактика алкоголизма и наркомании несовершеннолетних: Учебное пособие. - Ростов на Дону: Феникс, 2000. с. 130- 142.
        
        МАЗМҰНЫ
Кіріспе
............................................................................
.. .................................3-6
І- БӨЛІМ. Жасөспірімдердің девиантты мінез-құлқы.
1.1. Жеткіншектердің сана-сезімі мен оны тәрбиелеудегі девиантты мінез-
құлқты ... ... ... ... ... мен сипаттамасы
............................................................................
......................... 12-36
ІІ – БӨЛІМ. Жасөспірімдердің девиантты мінез-құлқының
ерекшеліктері
2.1. Жасөспірімдердің девиантты мінез-құлқына әсер ... ... ... ... ... пайда болуындағы жанұяның
ролі
............................................................................
...................... 45-48
2.3. Жасөспірімдердің девиантты мінез-құлқындағы тұлғалық
ерекшеліктері
............................................................................
........................49-51
ІІІ. ЭКСПЕРИМЕНТТІК ... ... ... ... ... ... әдістеріне
сипаттама......................................
3.3. Эксперименттік зерттеу
барысы.........................................................
Нәтижелер мен ... ... ... І Р І С П ... ... ... Еліміз егемендігін алып, дүниежүзілік
өркениетке ұмтылу барысында, өскелең ұрпаққа тәлім-тәрбие беру ... ... ... ... дана да, ... етіп ... үшін ... тұлғалық ерекшелігін қалыптастыру қажет.
Дүниедегі ең бағалы асыл ...... Ол ... ... мен ... ... негізі, ол – шені және мақсаты, ... ... ... табыстардың қайнар көзі, ақыл-ой туындылардың
құдіретті иесі.
Адамды сипаттағанда алдымен мінезін ескереді. Егер де ... ... адам ... өз ... ... жеңілдікті сезесің. А.С.Макаренконың
айтуынша, адамның жаман мінезі басқаларға тікенектей ... ... өзі де ... ... ... ... ... деген болатын.
Кейбір дәуір кезеңінде ата-аналар балаға тәлім-тәрбие берумен бірге
олардың бойында ... ... алу, ... дұрыс
қалыптасуына үнемі көңіл аударып, жете мән беріп отырған.
Мінез құрылымының компоненнтерін, оның тұлғалық ... ... ... ортаның ықпалына икемделе құрылатынына талдама
жасаған Б.Г.Ананьев, А.Г. Ковалев, Н.Д.Левитов, В.С.Мерлин, В.Н.Мясищев,
Ю.А.Самарин, И.В.Страхов және ... ... ... ... ... ережелерін сақтау, айналасындағылармен дұрыс қарым-қатынас құра білу.
Адамның ... ... ... ... мінез-құлық
ерекшеліктерін айқындайды. Мінез-құлық ерекшеліктері моральдық категорияға
жатады. Ол адамның қоғамдағы мінез-құлқын ... ... ... ... ... ... мақұлдаған заңды талаптарының орындалу
барысымен анықталады. . Құқықтық моральдан ... ... ... ... ... әр ... ... барлық қоғам
мүшелерінің қадағалауына байланысты, ... ... ... ... рухани әсер ету формаларымен (қоғамдық баға беру, көрсетілген мінез-
құлық ... ... ... ... ... айыптау)
өлшенеді. Мінез-құлық мәдениеті адамның өскен ортасына, адамдармен
күнделікті ... , ... ... ... ... ... ... байланысты.
Адамның мінезін зерттейтін ғылым саласымен айналысқан ежелгі грек
оқымыстысы Феофрастан ... Ол ... ... ... ... отыз ... ... мінездерін (суайт, жылпос, жәдігөй,
жарамсақ, өсекшіл және т.б.) ... ... ХҮІІ ... ... Ларошфуко мыңнан астам нашар мінезді адамдардың портретін берген.
Психологияда бұл соңғы кезде ғана ... ... Орыс ... ... «Мінез туралы ғылыми очерктерінде» осы ілімге елеулі үлес ... ... Абай ... ... ... тәрбиенің рөліне ерекше
тоқтала келе, өзінің 19-қара ... ... ... туа сала ... ... ұстап,татып, естілердің айтқандарын есте сақтап қана
естілер қатарында болады. Естіген ... есте ... ... алу ғана ... деп ақыл-естің тәрбиенің жемісі арқылы жетілетінін ғылыми ... ... ... Абай ... ... мінез сүйекпен бірге
кетпейді» дейтін теріс көзқарасты әшкерелеп, адам ... өмір ... ... өзін ... ... байланысты өзгерістерге еніп, оның іс-
әрекеттері арқылы көрінеді деген тұжырым жасайды. Адам мінезінің түрлерін
адамгершілік, моральдық, имандық тұрғыдан ... ... ... ... деп ... Әдептілікті сыпайылықты, құмарлықты, тәуелсіздікті,
беріктікті жақсы мінезге жатқызса, сенгіштікті, ... ... ... т.б. ... мінез деп есептейді. «Адам баласы бір-
бірінен ... ... ар, ... ... ... ... Одан ... оздым ғой демектің бәрі ... ... ... ... ортаның рөлінің ерекшелігін саралап көрсете білді.
Демек, Абай сана-сезімді ... ... ... ... ... себеп ретінде түсіндіреді. Үлгі етіп ұсынған адал еңбек, ... қай ... ... аса ... ... ... атаулыдан аман
алып шығатын тіршіліктің тұтқасы, өмірдің өзгермес заңы, жастарды алға
жетелер жарық жұлдыз ... ... ... ... мен ... көрнекті қайраткерлерінің бірі
Ж.Аймаутов жазушылығымен қоса ... ... ... ... ... ... құнды-құнды ғылыми-зерттеу
еңбектерінде «адам мінезінің, ақыл-қайратының әр ... ... ... ... ... баласының мінезінің мінді немесе келеңсіз болуы
тәрбиенің жетіспегендігінен», ал тәрбиені әлеуметтік факторлардан алады.
Қазіргі таңда адамның көптеген ... ... ... ... ... бірі оның ... ... байланысты.
Урбанизация, өмірдің қилы жылдам темпі, ақпараттық ... ... ... ... ... ол ... паталогияның
пайда болуына және дамуына алып келеді. Бұл психогигиена және ... ... ... ... ... ... адамның
психикалық жай-күйін, денсаулығын қорғау. Мұндай ... ... ... және ... ... субклиникалық жай-күйді
алдын алудың қажеттілігі, сонымен бірге ... ... ... ... ұшырайтын акцентуациялық сипатты ауруларды
алдын алуда маңызды роль ойнайды.
Жеткіншек шақ мінез-құлықтың қалыптасу кезеңі болып ... ... ... ... ... ... ... құрыла бастайды. Дәл осы
мезетте әр түрлі типологиялық варианттар нормалары басым болады. Уақыт
өте келе ... ... ... өзгеріске ұшырайды, жаңарады, ... ... ... /7.5 ... ... ... Жеткіншектік шақты қиын жас деп атайды.
Шыныменен де, статистикалық ... ... ... ... ... қауіпті уақыты – 12-17 жас аралығы. Бүгінгі таңдағы маскүнемдік пен
нашақорлық бір ғана ... ... ... ... ... жағынан мәселесі болудан ... ... ... бақ – ... қауіпсіздігіне, тіпті ұлттық дамуына әсер
етеді, бір ... ... бір ... ... ... қоғамның қайғы –
қасіреті, ұлттық ... ... ... Жасөспірімдердің тұлғасына спирттік
ішімдіктерді, есірткілерді, уыттырғы заттарды қабылдаудан, темекіні шегуден
туындаған негативті әсерінің дәлелін ... ... ... ... ... ... ... негізгі міндеттер анықталды:
1. Мәселенің жағдайын психологияның теориясы мен практикасында
зерттеу.
2. Жасөспірімдерде девиантты мінез – ... ... ... ... ... мінез – құлыққа бейім болатын топтын
пайыздық көлемін олармен іс – ... ... ... ... шақта девианттылықтың алдын – алуға жағдай жасайтын
шарттарды анықтау.
1.Зерттеу жұмысының болжамы: Мектепте оқитын жасөспірімдердің арасында
маскүнемдікке, ... ... ... ... ... болатын,
яғни тәуекел тобын құратындар бар.
2. Зерттеудің ғылыми болжамы: Егер тұлға ... ... мен ... ... әсер етуші әлеуметтік факторларды жандандырсақ, онда тұлғаның
жеке бастық мінез-құлық ерекшелігінің ... ... ... ... ... ... әсер ... пәні девиантты мінез – құлықтағы жасөспірімдердің тұлғасының
ерекшеліктері.
Зерттеу ... ... ... ... ... ...
құлық.
Теориялық маңыздылығы: Жас өскін ұрпақтардың девиантты ...... болу ... ... ... ... ... күрделі мәселелердің бірі болып табылады. Психология
ғылымында жасөспірімдердің психологиялық дамуын, ... ... ... мен ... ... ... психологиялық мазмұнын
зерттеген Л.С.Выготский, Б.С.Братусь, ... ... ... ... ауытқыған мінез – құлықтын ерекшеліктерін
қарастырған А.Е.Личко, Ю.В.Попов, В.С.Битенский, Э.Г.Эйдемиллер.
Практикалық ... ... ... ... жас ... ... саналы тәрбие беру мақсатында жүргізіліп отырған сан түрлі тәрбиелеу
ерекшеліктерін таңдай білу. ... ... ... еуропалық
тәрбие ерекшеліктеріне еліктеуі, оның ішінде жеңіл мінез-құлықтылық, ... ... ... ... ... ... ... психология,
әлеуметтік психология, педагогика, заң психологияларында балаларға дұрыс
тәрбиелеу бағытында қолданылады.
Зерттеу жұмысының құрылымы:
Зерттеу жұмысы ... екі ... ... ... және ... ... ... мәселесінің өзектілігі, теориялық маңыздылығы,
міндеттері мен мақсаты, ... ... ... ... ... бағдарламасы, зерттеудің тәжірибелік мәні анықталды.
Бірінші бөлімде девиантты мінез – құлық ... ... ... ...... түрлері және жеткіншектік шақты
теориялық тұрғыдан психологиялық зерттеудің теориялық негіздері ... ... ... ...... ... бөлімде девиантты мінез – құлыққа ... ... ... ... ... нәтижелері
интерпритацияланады және талданады.
Қорытындыда девиантты мінез – құлықтың психологиялық ерекшеліктерін
эмпирикалық зерттеу нәтижелері ... ... ... және орыс ... ... ... құрамында қолданылған әдістемелерге стимулды материалдар
көрсетілген.
І-БӨЛІМ. ... ... мен оны ... ... ... зерттеудің маңыздылығы.
1.1. Жасөспірімдердің девиантты мінез-құлқын зерттеу психологияның пәні
ретінде.
«Қиын бала» атанып, отбасында да, мектепте де, ... ... ... ... айтылып та, жазылып та жүр. Адам өмірге келген сәттен бастап
үлкен әлеуметтік ортаға тап болады. Оның осы ... өзін нық, ... ... ... ... үшін көптеген факторлар қажет. Қазіргі көпмәденитті
қоғамда балаға сырттан әсер ... ... оның жаңа ... ... тұлғасына ауқымды әсерін тигізеді. Ст. Холл «бала толыққанды дамуы
үшін өз ... ... мен ... басынан өткеруі қажет» деп
санайды.
Қандайда бір ... бар ... даму ... ... ... болады. Ол баланың дамуына кесірі тиетін тәрбиелеуші ... ... ... ... және ... ... ішкі ұстанымынан құралады.
Балалардың әлеуметтік-педагогикалық олқылығының пайда болу тетігі мен
дамуы баланың тұлға болуға деген қажттілігі мен ... болу ... ... ... іске ... персонализациялануға ұмтылуы оған қатысты референттік топтардың
(бірінші отбасының одан кейін ... ... және ... оның ... ... сай емес жеке дара ... келмейтіндігімен және құрбыларының жас ерекшелігіне байланысты
мұндай ұстанымы педагогтердің және ... ... бар ... ... ... ... ... ерте балалық шақтан, шамамен үш жастан
басталады, яғни баланың ... ... ... ... және ... ... дами бастаған шағымен қатар
келеді. Жағымсыз даму жағдайында ... ... ... мен
көріністері жинақталып қалады.
Ерте зерттеу, алдын алу және ... ... ... ... ... ... (девианттық) мінез-құлық деп қоғамда қалыптасқан нысандарға
сәйкес емес әлеуметтік ... ... ... ... И.Кон девианттық мінез-құлықты психикалық денсаулық, құқық,
мәдинет немесе адами қалыптарының жалпы қабылданған ... ... ... ... қарастырады. Бейімделуші мінез-құлықтың
тұжырымына сәйкес кез келген ... ... ... ... ... ... әлеуметтік-психологиялық, қоғамдық).
Девианттық мінез-құлық екі үлкен категорияға бөлінеді. Біріншісі-бұл
анық немесе жасырын психопаталогияның ... ... ... ... ... ... ... –бұл әлеуметтік,
мәдени және әсіресе, құқықтық қалыптарды бұзатын асоциалды мінез-құлық.
Мұндай әрекеттер аз болса, олар құқық бұзушылық , ал ... ... ... ... деп аталады. Бұл жерде делинквенттік (құқыққа қарсы) ... ... ... ... ... ... мінез-құлықтың әлеуметтік ауытқуын былайша
жіктейді.
1. ... ... ... бұзушылық, материалдық, қаржылық, дүние-
мүліктік пайда табуға ұмтылумен байланысты(ұрлау, тонау, алып-сату т.б)
жасаған ... ... ... бағытта: адамға қарсы бағытталған ... ... ... зорлау).
3. Әлеуметтік енжар тип: белсенді өмір ... ... ... ... жеке және әлеуметтік мәселелерді шешкісі келмеуге ұмтылу
(жұмыстан, оқудан бас тарту, маскүнемдік, нашақорлық, токсикомания, ... қол ... ... де, ... ... де) ... ... әр түрлі әлеуметтік ауытқушылықтардан көрінуі мүмкін:
адами қалыптарының бұзылуынан ... ... ... ... ... ... ... мінез-құлық жағынан ғана емес, ... ... ... ... ... бағдарлардың және өзін-
өзі бағалай алудың деформациясынан да байқалады. Осылайша ... ... ... ... бір ... ... ... туындауы мен дамуынан сигнал беретін белгі ... ... ... ... ... ... ықпал ететін
жетекші ретінде, оны қалыптастырудың немесе оның қалыптасуына әсер ететін
құрал ретінде көрініс табады.
Оқушылардың девианттық мінез-құлқының ... мен ... ... балалар мен жеткіншектердің мінез-құлқындағы ауытқушылықтар мына
себептерге байланысты болуы ғажап ... ... ... ... ... біліктердің,
дағдылардың жоқтығы, мінез-құлқындағы ... ... ... ... өзін ... ... әлеуметтік-педагогикалық олқылықтар;
-жайсыз отбасылық өзара қарым-қатынастар, жағымсыз психологиялық ахуал,
оқудағы жүйелі сәтсіздіктер, сынып ұжымындағы құрбыларымен ... ... ... ... ... ... дұрыс емес қатынастарынан туындайтын терең психологиялық
жайсыздықтар:
-психикалық және ... ... мен ... ... жас ... ... мінез акцентуациясы және басқа
да физиологиялық, психоневрологиялық ерекшеліктер себептері:
-ішкі және сыртқы белсенділігінің саналы ... ... ... ... іс-әрекеттердің пайдалы түрлерімен
айналыспағандығынан, жағымды және маңызды әлеуметтік, ... ... ... мен жоспарларының болмауы:
-қараусыз қалумен, қоршаған ортаның кері ықпал етуімен және осының
негізінде ... ... ... ... және
жеке құндылықтарының жағымсыз түрге ауысуы, т.б. жағымсыз жәйттер.
Балалар мен жасөспірімдерге қоршаған адамдардың ... ... ... дамитын әлеуметтік-педагогикалық бақылаусыздық бұл
тізбектегі ерекше рөл мен ... ие. ... ... қараусыз
қалғандық, қажетсіздік, қорғансыздық сезімдері пайда болады. Үлкендерге
деген қарсылық, жатырқаушылық, жек көру ... ... ... ... мен ... өз ... ... кооперацияға,
өзін-өзі ұйымдастыруға ұмтылуына алып келеді.
Жағымды әлеуметтік тәжірибенің ... ... ... ... әдеп қалыптары мен эстетикалық талғамдарының
жетілмегендігі және ... ... өз ... ... ... ... ... жұмсауын таңдауға ықпал етеді, бұл
олардың мінез-құлқынан, тұлғаның қалыптасуынан, әлеуметтік ... ... Бұл сөз жоқ, ... мен жасөспірімдерге дер кезінде
педагогикалық, ... ... және ... ... айғақтайды.
Қазіргі кездегі жасөспірімнің жүрген ортасы қолайлы емес. ... ... ... әр түрлі нысандарын мектепке бара жатқанда да, аула
мен қоғамдық орындарда да, тіпте үйде де, ... де ... ... ... ... ... тудыратын қолайлы жағдайларды
жасырын, бейнесіз өзара қатынас сипатымен, еркіндігінің көптігімен, ... ... ... әлеуметтік және мәдени ... ... бар ... орта ... ... ... ... босауы, ата-ананың, әсіресе, отбасындағы әке беделінің
төмендігі, ... ... ... мен ... ... әлеуметтік бақылаудың босаңсуы, жасөспірімдер ортасындағы ауытқушы
және өзін-өзі жоюушы мінез-құлықтың өсуіне ықпал етеді.
Ежелден бері ... шақ ... пен ... ... ... фактор ретінде қарастырылады /10/. Егер аддиктивті мінез ... ... ... басталатын болса, химиялық тәуелділіктің
қалыптасу ... ... ... болады. Осылайша, маскүнемдер ... 75% -ы ... ... ... ... бастап
қабылдағандар көрінеді.
Жасөспірімдік шақты қиын жас деп ... ... де, бұл ... ... үшін де, ата – ... мен ... үшін де қиынға
соғады. Статистикалық мәліметтер бойынша, нашақорлыққа ... ... ... ... – 12-17 ... ... ... зерттеулер көптеген белгілі психолгтардың
бағыттарында бейнеленген.
Л.С.Выготский ойынша, жасөспірімдік шақтың өту ... ... ... ... ... ... яғни бұл жаста қоршаған ... ... ... өте ... ... Өтпелі кезеңдегі жасөспірімдердің
қызығушылық мәселесін жасөспірімнің психологиялық дамуының кілті ... ... ... ең ... қызығушылықтарының негізгі
топтарын бөлді, олар доминанталар деп ... ... ... ... ... ... ... доминанта (жоғарыға деген
ұстаным), күшейту доминантасы (қарама – қарсы тұруға, жеңуге, ерік – ... ... олар ... ... ... одан бас ... ... да негативті белгілермен бейнеленеді), ... ... ... ... бел ... ... ұмтылыс).
Ст.Холл бұл кезеңді өзіндік сананың ... ... бұл ... адам жеке ... сезімін иеленеді. Холл ең ... ... ... ... ... және ... ... шақты басқа белгілі зерттеуші Э.Шпрангер өзінің мәдени
– психологиялық ... ... ... ... ... ... ... яғни жеке дара психика берілген дәуірдің ... ... ... ... Шпрангер бойынша, жасөспірімдік шақтың
басты жаңа құрылымдары: «Менді» ашу, ... ... ... ... ... ... жыныстық сезімдер және ... әрі ... ... ... ұят ұштасады, бұл дискомфорт пен толымсыздық
сезімдерін тудырып, қоғам мен ... ... ... ... қарсы
агрессияны туындату мүмкін.
Ш.Бюллер пубертантты кезеңді биологиялық ... ... ... ... ... ... байланысты спецификалық психикалық
құбылыстарды анықтады, бұл толықтыру ... ол ...... ... жақындасуды, бірігуді қажет етеді. Бюллер бұл
процесстің неативті фазасының ... ... ... жоғары
сезімталдық пен тітіркенгіштік, тынымсыз және қозушылық жағдайы, ... жан ... ... ... ... ... ... салынған істерді жасау ерекше күшке ие болады. Бұл уақытта ... ... ... ... жұмысқа деген қабілеттілік
төмендеп, айналасындағыларынан изоляция жоғарылайды немесе оларға қарсы
айқын агрессия туындалып, әртүрлі асоциалды ... ... ... шақты балалар ойындары мен ересек адамдардың
жауапты іс - ... ... ... ... ... ... бойынша,
адамдық тұлғаның типі белгілі – бір құндылықтарды анықтаудың шарты болады,
бірақ белгілі – бір құндылықты ... ... ... ие ... ... бағыттайды.
Э.Эриксон өзінің эпигенетикалық теориясында жасөспірімдік шақты «жеке
даралықтың қалыптасуы» деп атады. Ол ... ... ... ... ... ... және ... даму сызығын көрсетті.
Балалық шақ жеткіншектіпен алмасады да, физиологиялық өзгерістердің толқыны
пайда болып, жасөспірім өзін және ... ... ... ... ... ... ... орта оны қалайша қабылдайды, бұрынғы
дағдылары мен ... жаңа ... ... ... болады сияқты
сұрақтар жасөспірімді толғандырады. Бұл кезеңдегі негізгі ... ... ... ... гиперидентификация. Идентификацияның осындай
шектен тыс кеңеюі жасөпірімдердің қызығушылықтары және мақсаттары ... ... және ... ... емес құрбыларын
мойындамайтындарын түсіндіреді.
Жасөспірімдік шақта, жыныстық жетілу кезеңінде ...... ... ... қызығушылықтардың, имитацияның
реакциялары әсер етеді. Бұл реакциялар психобелсенді заттарды қабылдауға
да, алдын – ... да ... ... факторлар бола алады. Сондықтан, бұл
шақтың мінез – құлықтық реакцияларын атап өту керек /20/.
- Эмансипация ... ... ... қамқорынан,
бақылауынан, басқаруынан шығуға ұмтылыс. Ересек адамдар нені бағалы, құнды
десе, соны ... ... ... оған ... шығады.
Эмансипация реакциясы нақты адамдарға (ата – анаға, мұғалімдерге және ... ... ... ... ... да ... ... Қызығушылық реакциясы (хобби) эмансипация реакциясына, керісінше,
аддиктивті мінез – ... жол ... ... ... ... ... ... жеткіншектік шақта да спирттік ішімдіктерді
қабылдаудың күрт ... де ... ... ...... ... интеллектуалды – эстетикалық хобби
(әдебиетке, музыкаға, қолөнерге, тарихқа, философияға ... дене ... ... ... ептілікті дамыту ұмтылысы, спортта биік ... ... тағы бір ... түрі ...... ... Жасөспірімдер уақытын мән – мағынасы аз, интеллектуалдылықты қажет
етпейтін, ... ...... ... ... құрбыларының әсер етуінен
асоциалды компаниялармен қатынасқа түсу ұмтылысы де пайда ... ... ... – құлық алкогольді, есірткіні, ... ... ... ... қиын жас деп ... Шынымен де, бұл жас
ерекшелігі балалар үшін де, ата – аналар мен ... үшін де ... ... мәліметтер бойынша, нашақорлыққа бейім болудың ең
қауіпті уақыты – 12-17 жас.
1.2. Девиантты мінез-құлықтың түрлері мен ... ... ... ( ... ... аударғанда зиянды әдет,
жат қылық) өмір шындығын сол күйінде қабылдаудан бас тартып, шынайы ... ... ... ... табылады. Мұндай ауытқулар адамның өзінің
психикалық күйін ... ... ... ... ... түрде,
өзгертуінен туындайды. Баланың бойындағы аддиктивті мінездің ... ... ... және микро ортаның талаптарына бейімделуінің
бұзылуына ... ... ... ... өзгерістермен, қылықтарымен
бала өзіне жедел көмек ... зәру ... ... ... кез ... ата-анасынан немесе ұстаздарынан ашық түрде көмек сұрай алмайды.
Ал ол ... ... ... ... ... ... тарапынан асқан шыдамдылық пен мейірімділік, аса тәрбиелілік ... Бала ... ... иесі бола отырып зиянды заттардың бір
немесе бірнеше ... ... ... ... өте келе ... ... түрде есірткі заттарды қолданатынын кісілер тобынан табылатынын
білмей де қалады.
Жасөспірімдік шақтың ... ... ... жас ... ... ... ХІХ ғасырдың екінші жартысында басталды. ... ... ... шақ, ... ... ... ... педагог, мәдениеттанушы, әлеуметкер ғалымдардың көз
салу орталығына айналды. Жасөспірімдік шақ бұл балалық ... ... өту ... ол ... ... ... болғандықтан,
жасөспірімдік дағдарыстың негативті белгілері көріне бастайды.
Жасөспірім өзін, өзінің мүмкіндіктерін және жеке дара ... ... ... ... адамдармен ұқсастығын және олардан
айырмашылығын ... ... ... ... – қатынас жасау өзі туралы
адекватты түсінік қалыптастыруға мүмкіндік береді. Э.Эриксон бойынша /20/,
құрбыларының арасында болу ... ... ... ... діни ... ... ... сезінуге мүмкіндік береді. Құрбы
... көп ... ... ... ...... қалыптастырады, кейде ол девиантты, бұзылған болады.
«Тұлғаның ауытқыған мінез – құлқының» өте ... ... ... ... ... ... мінез – құлықтың тобы бар.
Аддиктивті мінез – ... ... ... ... ... қылмыс жасау, жұмысқа жасау қабілетінен айрылу сияқты
негативті нәтижелерге әкеледі. «Аддиктивтілік» ... ... ... ... ... ... кең таралған сөз болады.
Тәуелділік сөзін кең ... ... ... ... ... алу үшін ... немесе бір нәрсеге нану
ұмтылысы» /10/. Осылайша аддиктивті ...... ... ... ... ... ... де, оның қажеттіліктерінің бұзылуымен де тығыз
байланысты. Ағылшын сөзі «addiction» ... ... ... әдет. Аддиктивті мінез – құлық ағылшын тілінің термині (addictive
behavior), оныменен психикалық күйді өзгертетін әртүрлі заттарды, ... ... мен ... ... де зиянды қолдануды атайды. Егер берілген
түсініктін тарихи түп нұсқасына келетін болсақ, латыннан ... ... адам ... ... Басқаша айтсақ күшке бағынбайтын, белгілі –
бір билікке айнымастай бейім болған адам. ... ... ... ... – бұл өзін - өзі ... немесе бір нәрсеге бейімделу ... ... бір ... ... ... ... ... ауытқыған
мінез – құлқының бір түрі.
А.Е.Личко мен ... ... ... ... ... ... – құлық терминін қолдану жөн, себебі бұнда ауру
емес, мінез – құлық бұзылыстары қарастырылады. Авторлар аддиктивті ... ... ... ... ... ... екі жолды белгілейді. Бірінші
жағдайда жасөспірімдер әртүрлі психобелсенді заттарды қоланады: бензин,
клей, ... ... ... ... ... ... ... бас тартпайды. Қолдану жүйелілігі әртүрлі болу мүмкін белгілі
– бір ... ... ... ... әртүрлі заттарды қабылдап
эксперименттеу жалғасады. ... ... ... ... ... белгілі – бір нақты психобелсенді ... ... ғана ... ... ... бір ... ... басқаларына қол жетпегендігіне байланысты, ал саналы түрде
таңдау жасау сирек кездеседі.
Д.Д.Исаев аддиктивті ...... ... ... ... үлгілерін ұсынады.
- Жайлану үлгісі. Бұл көңілін ... ... ... мен ... ... кең ... ... бірі. Оларды
қолдану қысым түсіруге, босаңсуға, ұнамсыз не ... ... ... ... қашуға ... ... ... заттарды эмоционалдық күйін өзгерту үшін мазасыздықта,
депрессияда, апатияда пайдаланады.
- Коммуникативті ... ... ... бұл ... ... ... ... мейірімділік ... ... ... ... ... өз ...... жыныстағы құрбыларымен қарым – қатынасты ... ... ... жойылып, өзінің мүмкіндіктеріне сенушілік
туындайды.
- Белсендіруші үлгісі. Кейбір ... ... ... ... ... ... ... үшін қолданады. Өз
күштері мен мүмкіндіктеріне ... ... тура ...... жағдайға
сенімділікке, батылдыққа, қуаттылыққа жеткілері келеді.
- Гедонистік ... ... ... ... ... ... ... бөлену үшін, психикалық, физикалық комфортқа
жету үшін ... ... ... ... ... ... ... шаттық жағдайына жетуге ұмтылады.
- Конформды үлгісі. Жасөспірімдердің еліктеу, ... ... ... болу ұмтылысын мақсат ету психобелсенді ... ... ... Бұл ... дамуы лидерлерге еліктеумен, ұжымға қатысты
құбылыстарға сыни көзбен қарамаушылыққа байланысты.
- ... ... ... заттарды қабылдау арқылы
өзгелермен манипуляция жасау үшін, оларды ... ... өз ... ... белгі – бір жетістіктерге жету үшін қолданады. Мәселен, өзінің ерекше
екендігіне, ... жету ... ... ... бөлу ... және алкогольді қолданады.
- Компенсаторлы үлгісі. Мінез – құлықтын бұл үлгісі ... ... бір ... ... , ... ... ... байланысты туындалады.
Аддиктивті мінез – құлықтың бірнеше формасы бар:
- химиялық тәуелділік ... ... ... ... ... ... тәуелділік);
- ас қабылдау мінез – құлқының бұзылысы (артық жеу, ... бас ... ...... ... (компьютерлік ойындарға тәуелділік,
азартты ойындар);
- діни – деструктивті мінез – құлық ... ... ... кіру).
Аддиктивті мінез – құлықтың ауырлық дәрежесі әртүрлі бола алады: қалыпты
мінез – құлықтан ... ... ... ... ... ... тәуелділіктін күрделі түрлеріне дейін. Осыған
байланысты, кейбір авторлар /10/ ... ...... пен ... ... аса ... ... мәселен тамақты артық жеу, темекі
шегу сияқты ... ... ... ... ... ... – құлықтың
әртүрлі формалары бірігуге немесе бір – біріне өтуге мүмкіндігі бар, ... ... бір ... ... ... көп жылдар бойы
темекі шегуші адам темекіден бас ... ... ... басылмайтын
құштарлықты сезінеді. Героинға тәуелді адам көбінде әлсіз есірткіні немесе
спирттік ішімдіктерді қабылдаумен ремиссияға төзеді.
Соңғы жылдары кәмелеттік жасқа ... ... ... ... ... ... көбейді. Аддиктивті мінез – құлықтын химиялық тәуелділік
сияқты түрі аса елеулі және көп ... ... ... ... ... ... және темекі шегу жастар мәдениетінің
айнымас белгісі болды.
Аддиктивті мінез – құлықтың ерекшелігі - ол ауру ... ... ... ем ... ... ... детоксикацияға бағытталу
мүмкіндігі бар, ал ... әдіс – ... ... ... ... мінез – құлықта жүргізілетін іс ... ... ... ...... болу ... белгілеуі бойынша, аддиктивті мінез – құлыққа мінез
акцентуацияларының түрлері ерекше әсер етеді.
Жасөспірімдердегі ерте ... ... ... ... ...... ... түрі қалыптасуына белгілі – бір
акцентуация қалайша ықпал ететінін ... ... ... ... және истероидті акцентуация типтеріндегі жасөспірімдер ішімдікке
бейім ... ... ... ... алкоголизация – бұл көңілді
уақыт өткізуге, жағымсыз әсерге ... ... ... ... ... яғни маскүнемділікке бейім ететін ... ... өзін - өзі ... ... ... бір ... әсер
алудан әрекет жасау ... ... тип ... ... ... дәрежелері кездеседі. Тұрақсыз типтегі ... ... ... ... ұқсас. Эпилептоидты
жасөспірімдерде мастықтың бейнесі өзгеше: ... ... ... кейін
дисфориялық түрде мас болу, яғни ... ... ... мас ... ауыр дәрежесіне дейін ішеді. Спирттік
ішімдіктерді ішу олар үшін жиналған ... мен ... ... ... ... демонстративті қалпын сақтайды – мас ... ... ... айтады. Кейде алкогольді эстеттерді бейнелейді:
құрбыларына элиталы спирттік ішімдіктерді ғана қабылдайтындығын айтады.
А.Е.Личко айтуынша, ... ... ... ... ... ... тұтастай дамуына ерекше бейім, себебі оларда құрбыларымен топтасу
реакциясы жоғары ... ... ... ... ... – құлықтағы
жасөспірімдердің мінез акцентуацияларын зерттеу бойынша, эпилептоидты және
истероидты типтердің басым болуы байқалды. ... ... ... жасөспірімдерде эпилептоидты типпен қатар, гипертимді және конформды
акценттуанттардың артықшылығы жайлы ... ... ... ... ... ... болатын типтері жайлы деректер
келтірілген зертеулер пайда ... ... ... ... ... ... ... кедессе, опийлік нашақорлар
арасында эпилептоидтылар көп.
Ц.П.Короленко девиантты мінез – ... ... ... ... тән ... айқын етіп көрсетеді.
- Қиындықтарға төзу төмендігі. Ол гедонистік ұстанымның (рақатқа
бірден бөлену ұмтылысы) ... ... Егер ... ... ... олар ... ... не кездескен кедергілерден
кетумен жауап береді. Бұл қақтығыстарға әкеп соқтыратын ... ... ... ... ... ... – күйдің жылдам өзгеруімен,
қабілеттері обьективті тексерілетін жағдайлардан қашумен бейнеленеді.
Жасөспірімдер айналасындағыларына ... әсер ... ... ... жауапкершіліктен бас тартады, оны басқа ... ... ... ақтаушы дәлелдерді іздейді.
- Стереотиптілік. Қалыптасқан мінез – құлықтың қайталануы. Бұдан
арылу ... ... ... ... бағытталған басқа адамдардың
әсеріне бағынумен сипатталады. Бұл жағдайдағы ... ... ... қолдау алу ұмтылысы тән.
-Мазасыздық. Ол жасөспірімдердегі толымсыздық комплексімен, тәуелділікпен
байланысты. Бұл ... бір ... жері - ... ... ... ал ... тыныш өмірде, қысым келтірмейтін
оқиғаларда себептен – себепсіз туындауы мүмкін.
Көп жағдайда осындай мінез жастарды қылмысқа да ... ... ... арасынан есірткі заттарды тұрақты қолданатындармен бірге
кейде кездейсоқ немесе оқта-текте ғана қолданатындарды іріктеп жатады.
Девиантты ... ... ... маскүнемдік, нашақорлық, темекі
шегу, иіске елтушілер яғни химиялық аддикция және ... емес ... ... ... ... тәуелділік, қомағайлық немесе үнемі
ашығу, жыныстық қатынас аддикциясын жатқызады.
Аддиктивті мінездің құрылымы төмендегідей:
Аддиктивті мінездің ... жат ... ... ... ... ... екі топқа бөлеміз. Психикалық және физиологиялық тәуелді жандар.
А) Психикалық тәуелді жандардың мінезделуі – жат қылықтарға деген ... ... ... ... ... ... заттарды қолдануға
деген әуестігі, өзі қалап тұрған ... ... ... шығу үшін ... ... ... тыс күшейтуге ұмтылады. Қалағаны болмай қалған
жағдайда оның бойынан ... ... ... ... ... ... ... Бұл жағдайда адам ағзасы есірткі заттарды
тұрақты түрде қолдануды қажет етеді. Ағзаның улы ... ... ... сол ... ... ... Есірткісіз тіршілік ... ... ... ... қабылдай алмаған жағдайда, ауыр ... ... ... аурудың белгісі бой көрсетеді.
Барлық есірткі қолданушы адамдар қабылдаған есірткі ... ... ... ... Олар өзін-өзі сақтау қасиетін ... Бұл ... ... ... пайдалағаннан кейін екі жыл ішінде өзін-өзі өлтіруге ... ... ... ... де ... ... мен есірткі заттардың көптеп таралуы мен қолданылуына
басты себептердің бірі кейбір аймақтардағы ...... тым ... ауыр ... ... осының бәрі адамды келер
күнге деген сенімінің жоғалтуына, қылмыстың ... мен адам ... алып ... мінез-құлыққа байланысты жасөспірімдердің келесідей топтарын
бөліп көрсетуге болады:
... – оқу ... ... ... ... ...... заңдар негізінде кейбір қылықтарды мен заң
бұзушылық әрекеттері (ұрлық, соққыға жығу т.б.) үшін ... ... ... – 2-ші ... ... ... аналогиялық
(ұқсас) себептер үшін қылмыстық заңдарда қарастырылған әрекеттері мен
бірлескендер.
Статистика мәліметтері бойынша ... және ... ... ... ... ... ... болған:
➢ территориалды топтар – 44%
➢ нашақорлық топтар – 10 %
➢ жалғыз ... ... ... болмаған) – 8 %
➢ кездейсоқ топтар – 7 %
➢ деликвентті және криминалды топтарда – 1%
➢ тұрақты дос (соблазнитель) – ... ... ... – 4%
➢ белгісіз топтар – 7%
формальді еместоптар – 15%
Компьютерлік ойындарға тәуелділік.
Компьютерлік ... ... ... сай ... ... ... өзіндік орын ала бастады. Қазір компьютерлік
программистер компьютерлік ойындарға ... жай ғана ... ... күннен-күнге көбеюде. Өйткені компьютерге қажеттілік
туындаған заманда әрбір адам компьютер тілін білу ... ... ойын ... ... ойын ... интернет, клубтар көптеп
ашылуда. Енді балалар мен ... ... ... компьютер
алдында өткізетін болды. Осындай залға кіргенде ойыннан бас алмай өзге
жұртты елемей, ойынға ... ... ... ... ... ойындарды
місе тұтпай, автомашина жарыстармен, ... ... ... ... айданын көріп, қызықтап, жолы ... ... ... ... ал ұта ... айқайлап қуанып жатқанына куә боласың.
Олардың өзге жұртпен жұмысы болмайды, жақындарына, ... ... ... ... ... ... мүлдем уақыттары қалмайды. Енді
интернет желілері бар клубтарда жағдай тым ... ... ... ... ... ... қарағанда интернетке тәуелді
жандардың әлеуметтенуінде де ... ... Олар ... ... деприссияға ұшырап, жатады. Өйткені ойынға, виртуальды
қарым-қатынасқа ... ... ... еш ... уақыты да әлі ... ... ... бола бастайды, яғни программалар мен
ойындарсыз өзін жайсыз сезінеді. Интернет арқылы топтық ... мен ... ... үлкендерге арналған секс туралы ... ... ... ... мен ... ... ... барлығы шынайы өмірдегі жанұядан, достарынан ... ... суып ... ... ... ... ... компьютер алдында отыру түрлі ауруларға шалдықтырады. ... ... ... ... ... ... ... қажет етеді.
Құмар ойындар ойнау.
Құмар ойындарға деген тым әуесқойлық генблинг деп ... ... ... ... ... ... байқалады:
1.Ұзақ уақыт бойы ойынды жалғастыру, аса құмарлық. ... ... ... басқа уақытта да ылғи ойын туралы ойынның жаңа комбинациясы,
жүрістері, ұтыстары туралы ойда жүру.
3.Өзін-өзі ... ... ... ... ... ... ... жағдайда, да ойыннан шығып кете алмайды.
4. Ойыннан еріксіз шығып қалған жағдайда және ойынға қатыса алмағанда оның
бойынан тым ... ... ... ... ... Ойын ... жиілету, қисынсыз тәуекелге бел буу.
Құмар ойындарға тәуелді болу адамдарды өмір шындығынан аластатып, оларды
қиял әлеміне ... Олар ылғи да ... ... өмір ... Жанұясына,
достарына, оқуға, жұмысқа деген ... ... яғни ... ... ... ... өмірден гөрі ойындардан ... ... ... ... себептері ата-ананың балаға көңіл
бөлмеуінен, немесе бір ... ... ... ... көп ... ... ... тым құмарту да құмар ... ... ... ... іс -әрекеттің психологиялық ерекшеліктеріне зерттеудегі
актуалды бағыттардың бірі, ... ... ... ... ... ... ... қайта құрылуын
зерттеу болып отыр. Ақпарат технологияларының ... ... ... мотивацияның өзгеруіне, мысал ретінде, ... ... сай ... ... көзқарастар, көбінесе хакерлік іс-
әрекетті мамандық және білім алу іс ... ... асып ... ... ... аса жоғары берілгендік ретінде
түсіндіріледі.
Хакерлер түсінігі көп ... ... Бұл ... ... қызығушылықтарына байланысты.
Жоғары квалифицияланған программистердің тек ... ... ... көрмей, түбімен компьютерлік жұмысқа берілуі
әртүрлі квалифицияланған ... ... ... ... ... сай ... ... тұрыстарымен және стандартты
емес, өмір салтымен ерекшеленуі;
- компьютерлік вирустарды ... мен ... ... ... мен ... ... және
программалық өнімдерді қорғайтын компьютерлік жүйені ар- ұятсыз әрі сенімді
түрде бұзушылар;
- ... ... бұзу ... ... пайда табуды ойлайтындар. Олар
оны, электрондық түрде сақталынған ... ... ... телефонды қайта программалау т. б. арқылы жүзеге ... ... ... ... ... ... мүлдем жоқ.
Бірақта компьютердің салдарына байланысты ... ... ... тәуелділікті зерттеуге арналған зерттеулер баршылық.
Нашақорлық мәселелері (психобелсенді заттарды пайдалану)
Нашақорлық.Қарапайым «шөптесінді» пайдалану жыл өткен ... ... ... ... ... ... көбеюде. Әдетте адам нашақор болып екі-үш
ай ішінде ... ... ол үшін ... ине салдыру міндетті емес-
аптасына бір-екі рет салдырса жетіп жатыр. Бірақ ... ... ... ... ... ... ... қалатын жағдайлар да кезігеді.
Есірткі-бұл тек қана адамның ішкі ағзасын бұзып қана ... ... ... мен ... бұзады. Жанармай немесе «момент» кілейі, мысалы
адамдарды 3-4 айда ... ... ... конопля»-3-4 жылда есінен
айырады. Морфин пайдаланатын адам, ... ... соң ... қабілетін
жоғалтқандығы сонша, өзіне қарамай адами қалпынан ... ... ... 3-4 жыл ғана өмір ... ... ... олар жүрек
жарылысынан өліп кетуі мүмкін немесе олардың мұрны ... ... ... ... ол ... ... ... қан ағумен
аяқталады.
Есірткіні пайдалану кезінде ... ... ... ... оған
ол ұшып жүрген секілді көрінеді. Нәтижесінде өзінің мүмкіндігіне сеніп
соңғы қабаттан секіреді.
Барлық нашақорлар, ... ... ... ... көп өмір сүрмейді.
Есірткі айналымы қазіргі таңда ... ... ... ... ... бұрышта сататын болды. Ірі есірткі ... ... ... ... ... арқасында өмір сүріп жатқан бір топ адам тұрады. Әрине
ол барлығына есірткі таратуға жағдайы ... ... ... ... ... ... бизнесіне тартылған адамдар соңғы
кезде ауқатты отбасылардың ... көп ... ... ... алдап,
достық ретінде ұсынатын болып көрінеді. Оларды өздеріне үйір етіп, инеге
отырғызады. Бұл ... Олар ... ... ... көп ... бар. ... көп ақшалы болмағасын, алғашқыда өздерінің ... ... ... тонауды бастайды. Кейін олар кішкене есірткі үшін
тонауға немесе адам өлтіруге баруға дайын болады.
Есірткі заттары ... ... мың ... бері ... ... ... әртүрлі мәдениет өкілдері қолданған. М: ... ... ... қалпына келтіруде, ауру сезімдерінен арылу үшін, жағымсыз
түйсінулерді жеңілдету, діни ... ... ... болмай тұрғанның өзінде-ақ, адамдардың психобелсенді
химиялық заттарды біліп және ... ... ... ... ... ... заттарды (яғни, алькоголь мен өсімдіктер (шөптер))
қолдану ... ... әсер ... Кейбір археологиялық зерттеулер
көрсеткендей, б.э.д. 6400ж. пиво мен ішімдік сусындарының кейбір ... ... ... ... ... ... процесі кездей соқ ашылған
сияқты. өйткені ... ... тек ... 4-3 ғ.ғ. ... ... ... туралы алғашқы жазбаша деректер «тұрмыстық
кітаптағы» нойдық ... ... ... көрсетілген. Сонымен қатар түрлі
діни рәсімдер мен медициналық ... ... ... ... ... өзгерісін туғызатын түрлі өсімдіктер де қолданған. М:
б.э.д. 5000ж. Таяу ... ... ... ... радости») қолданған.
Оны қазіргі тілмен айтатын ... ол ... магы ... ... ... 2700ж. Қытайда конопляны шәй немесе сусын ретінде
қолданған: император Шен Нунг өзінің астындағыларға сол ... ... ... дәру ... ... ... Тас дәуіріндегі
адамдарға гашиш, ... және ... ... ... ... ... ... бұл заттарды сананың ... ... мен ... ... ... ... және ... Америка үндістерінің жерлеу кешендерінің
қабырғаларында кокидің жапырағы шайнап тұрған адамның бейнесі ... бұл, ... ... бір түрі. Бұлар б.э.д. 3 жыңжылдықтың орта
шенінен қалған деректер болып ... ... бір ... есірткіні
қолдану фактілерінің болуы, басқа мәдениет өкілдері есірткіні танып, біліп
немесе қолданған деген сөз емес. Тіпті, ... ... ... ... ... ... есірткіні қолдануларының ұқсастықтары мен
айырмашылықтары бар.
Жалпы тарихта әртүрлі елдер арасындағы ... ... ... ... жүзеге сақан. М: Марко Полоның саяхатының нәтижесінде
еуропалықтар сол кезде Щығыста кеңінен тараған опиум мен гашишты ... ... ... ... ... ... мен ... Америкаға жаңа жаңалықтар ашты. Еуропадан
Америкаға әкелінген негізгі психобелсенді заттар – ... ... ... ... ... Америкадан) және темекі
(солтүстік ... ... ... ... ... екі жақты ауысу немесе ... ... Кофе ... ... ... ... кофе ... 17 ғасырда таныс болды. Қазіргі кезде
ең негізгі, әлемдік кофе өндіруші ео – ... ... кофе ... рет ... ... ... ... қатар Еуропадан Америкаға
алкоголь де келді, ал 1545ж. Чилиде конапля пайда болды.
20ғ/ң ... ... ... өндіру мен қолдануға ешбір шек
қойылған жоқ. ... ... ... ... шектеу немесе тіптен тыйым
салуға әрекет жасалған, ... олар ... ... және де ... М: ... ... темекі, шәй, кофе сияқты ... ... Ең ... ... ... ... саяхатшы Калумба
Радриго де Херес Испанияға келісімен, билеуші органдардың ... ... ... ... оның ... ... қонған деп
ұйғарған.Сонымен қатар, мемлекет есіркіге тыйым салмай, тіптен оның ... ... ... ... да белгілі. М: 19ғ. ... ... ... қарулы қақтығыстар осындай себептердің
негізінде болған. Олар ... ... деп ... ... ... ... ... тасыған. 19ғ. орта шенінде бірнеше ... ... ... арта ... Осы ... ... ... опиумды қолданудан бірінші орынға шықты. Сол опиумның көп ... ... ... ... отырған. Қытай үкіметі
опиум импортын ... ... ... заңдар қабылдады, бірақ олардың бір
де біреуі (тіпті толық тыйым салу) де күтілген нәтижені көрсетпеді.
Америка есірткіні ... ... ... Нашақорлық сол ғасырдың
20ж. өзінде-ақ «қара базарды» ... ... Бұл ... ... 50 жылдары
Еуропаны да айналып өтті. Сталин ... ... ... ... ол
ұзаққа созылған жоқ. Сонымен, 90ж. – қайта құрылу ... ... ... ... қатарына жаңа ермек түрі де қосылды. Ол
қараңғы көшелер мен ... ... етек жая ... ... бөлігі – байқап көрумен еліктеуге қарсы тұра алмайтын, ересектерге
қарағанда психологиялық ... ... ... ... ... ... кең таралуы күллі халықтың ... ... ... заң мен ... жүйелеріне және де мемлекеттің
қауіпсіздігіне глобальді ... ... ... ... ... ... емес ... адамдар саны 2млн. асады. Бұл адамдар ... саны ... ... егер 1993ж. олар 13% ... онда 1997 жылы 60%-ті ... арасындағы есірткінің таралуы ерекше алаңдатушылық туғызады:
1997ж. 22,8%-ті ... ... ал ... ... ... шалдыққан жасөспірімдердің саны, 1998 ж. 580
адамнан 1997 ж. 4,5 мың адамға дейін, яғни 7,7 есе күрт ... Бұл ... ... күні бүгінге дейін таластамай отыр.
Наркологиялық есептің мәліметтері бойынша, жалпы халық ... ... ... ... 2,5 есе ... ... Ал жасөспірімдер арасында есірткіні ететіндер саны басқа ... ... 6,3 ... ... 10 ... ... ... өлу жағдайы 12 есе, ал балалар
арасында 42 есеге артқан. ... ... ... 10 ... ... тіпті үрейлендіреді: психобелсенді заттарды қолдануына байланысты
алғашқы көмек сұраған жасөспірімдер ... ... ала ... 1996ж.
көрсеткіштермен салыстырғанда осы жағдай 2005ж. 20%, ал 2010ж. 43%-ке
артады ... ... ... және ... ... ... тәрбие мен үгіт-насихаттар жүйесінің ... ... ... шалдыққандарды емдеу мен реабилитациялаудың мемлекеттік
жүйесінің толық ... ... ... ... ... кең
мүмкіншіліктері, есірткі контрабандасының даму жағдайы, ... ... ... ... ... ... ... кең етек жаюы мен есірткіге деген сұраныстың көбеюіне әкеп
соғады.
Есірткіге деген ... ... ... ... ... ... ... байқалған есірткі қылмысының өсуін стимулдауда. 1997ж. ішкі
істер ... ... ... ... ... қылмыс ашылған. Бұл
көрсеткіш 1996 жылмен салыстырғанда 91%-ке жоғары.
Статистика мәліметтері бойынша, елдегі СПИД ... күрт ... ... және ... да ... ауру ... өсуі ... тығыз байланысты
1997ж. тіркеуге алынған ВИЧ-инфекцияны жұқтырған ... ... ... салу ... қолданатын нашақорлар екені анықталған.
Соңғы кездері пайда болатын жаңа қауіпті құбылыс, ол «отбасы» ... бұл ... бір адам ... ... ... нашақорлыққа тартады.
Бұндай жағдай Мәскеумен басқа да ірі қалаларда, көбінесе жас отбасыларында
кездеседі. ... ... ... ... бұл сияқты жұптардың саны
шамамен 10мыңнан асады. Кәмелетке толаған балаларды туған ... ... ... да ... тіркеуге алынған. Соңғы он
жылдықта есірткі ... ... ... ... 6,5 есе артуы ерекше
алаңдататын факт.
Қазіргі кезде ... ... ... енді. Көптеген
зерттеулердің нәтижелері есірткімен күшті әсер етуші заттармен ету-ң шынайы
масштабтары статистика көрсеткіштерін бірнеше рет асып ... ... ... өз ... 6-10 адамдарға жұқтыртатыны анықталды. Сонымен
қатар тіркеуге алынған 1 нашақорға тіркеуге ... 9-10 ... ... ... ... ... көкейтесті масштабқа жетті, жан-жақты
сипатқа ие, оның экономикалық, медициналық, әлеуметтік, құқықтық, тәрбиелік
аспектілері қарастырылады.
Қазіргі уақытта ... ... ... дамыған маңызды мәсле
ретінде ұлттық қауіпсіздік пен ұлт ... ... ... ... ... ... ... еліту)
Бұл адамның белгілі бір дәрілерге, химиялық заттарға әуесқойлығының шамадан
тыс артып, үүйір болуы. Осы ... ... ... ... ... ... ... болуы мүмкін. Осы заттарға ... ... ... дене ... кетеді.
Ішімдікке қарағанда уландырғыш-есірткілік заттар мен ... ... ... ... ... ... ішкі ... өзгеріске ұшырап, жұмыс істеу қабілеттілігі төмендейді, есте
сақтау қабілеттілігі нашарлайды, ойлау қабілеті төмендейді, 1,5 ... ... ... ... адам ... бастайды, аздап есін ... ... ... ... ... ... ... тіпте өлімге апарып соқтырады. Бұл ... ... ... ... ... Бірақ улы есірткі заттарды қабылдауды
жедел тоқтатқан жағдайда немесе шұғыл емдеген кезде ол ... ... ... дамуының себептерінің ішіндегі ең маңызды,
бастыларының ішінде төменде көрсетілген себептер орын алады:
1) балалар мен жасөспірімдер ұйымдарының жүйесінің бұзылуы;
2) әлеуметтік статустың күрт ... ... ... ... ... ... бұқаралық әсерімен батыстық өмір сүру салтының
үгіттелуі (пропогандасы).
4) Қоғамдағы құндылық кризисі-өмірлік құндылықтардың ... ... ... ... (кейбір жағдайларда).
Осының бәрі қоғамдағы жастар арасындағы шашақорлықтың дамуына әкелді.
Мәселен, Ресейдегі балалар мен ... ... ... көрсеткіштерге жетті: бүгінгі күні мектеп оқушыларының екіден
бірі ... ... ... ... ең ... қоғамның төменгі қабатындағылар
шалдығады. Жағдайы төмен, ішкіш ата-аналар ... ... ... қалған балалар ерте жастан алкогльді ішімдіктерді қолдан
бастайды, содан кейін бензин, желім (клей) және т.б. химиялық ... ... ... ... ... ... мак, ... сияқты заттарды қолдануға көшеді. Одан кейін есірткінің ... ... ... ... бұл қабатындағыларға бұндай тәсілдер
шешілмейтін мәселелерден, ақиқаттан қашу ... ал бай ... ... ... үшін ... қолданады. Тыйым салынған жеміс-
тәтті (запретный плод-сладок).
Байлар (жағдай брлар) ең алдымен паккнан, ... ... ... ... кейін героин мен кокоинге көшеді.
Өкінішке орай жастар арасында есірткіні қолдану, «мода», тіпті
міндетті, ... ... ... ... ... ... ... шақта толық қалыптасқан нашақор емес, ал ... ... ... ... жасөспірімдер мәселесі өзекті болып
табылады. әдебиеттерде мұндай мінез-құлықтың 2 ... ... ... ... ... және токсинді заттарды кеңінен қолданып,
кейінірек өзіне көбірек ұнамдысын таңдайды);
2) моносубстантты (қол ... ... бар, бір ғана ... мінез-құлықпен қатар нашақорлықтың пайда болуы мен даму
қаупі жан-жақы зерттелуде (опиаттар үшін бұл ... ... 42%-ке ... ... 3 ... ... ішінде эпидемиологиялық ең маңыздысы
территориялық болып табылады. Мұндай ... ... ... ... ... мінез-құлыққа жататын топтар арасында ... ... орын ... әдетте бұндай топтар қалыптасқан нашақорлардан құрылады.
Осы аталған топтың мақсаты өз ... ... ... мен ... ... ... Шамамен 60% нашақорлық топтар территориялды топтардағы
ауддитивтті мінез-құлықты ... ... ... әдетте көп емес, оларды есірткіге қол жеткізу, керек
кезде дайындау, шикі затты өңдеу, есірткіні ... ... және ... ... ... біріктіреді.
Таза есіррткі түрлерін (синтетикалық және медициналық
препараттар) қолдану ... бір ... ... ... ... ... ... шегуге арналған есірткі ... ... ... ... ... бұл ... ... басқа аспектісін
қарастыра кетуіміз керек. әдетте, таза, синтетикалық және ... өте ... әсер ... де, ... мен ... ... ... Сөйтіп, есірткі заттарын ... ... оның ... ... ... ... әсіресе, бұл жағдай әйел адамдарда ерекше байқалады. Бұл ... ... ... (зат алмасу, физиологиялық және т.б.)
ерекшеліктеріне байланысты. ... ... ... ... ... болып, есірткі дозасын үнемі қажетсінеді. ... да ... ... ... ... мәжбүр етеді.
Ауыр есірткі түрлері (ханка) қолданушыға күрт тезегіш ... ... ... 2,5-2 ... ... нашақордың сексуалдық қажеттілігі
толығымен жоғалады.
Батыстан келген жаңа би мәдениеті ... елге ... ... Сол ... бастап кешкі би кештерінде ЛСД мен экскази
таблеткаларын қолдану кең ... ... ... сұраныс, әсіресе, экономикалық, философиялық,
журналистика факультеттерінде кең тараған.
1996-1997ж.ж. ірі қалалардағы жастар субмәдениетіндегі ... ... ... ... ... жұмысы жүргізілген. Зерттеу
негізгі екі кезеңде жүргізілді. Бірінші кезеңде нашақорлықтың ... ... ... болып табылтын, жастар субмәдениетінің элементтерінің
идентификациясы мақсатында эпидемиологиялық ... ... ... токсинді заттармен, негізгі есірткі түрлерін ... ... ... ... 400 ... ... ... Осы зерттеу нәтижесінен кейбір мәліметтерді атап өтейік.
Әлеуметтік және демографиялық мәліметтер бойнша ер адамдар 62,5%, ал
әйелдер ... ... ... жас 18-ге ... ... ... (59,8%) жеке ... ал аз бөлігі (23,3%) коммуналды пәтерде
тұрады. Ата-анасымен тұратындар 69,5%, жеке отбасын ... ... ... ... ... Ресейде есірткі базары мен есірткі субмәдениеті
қалыптасқан. Есірткі базары ... ... ... ... ... әлі күнге дейін алдыңғы
қатарда каннабис пен опиаттар, сонымен қатар кокоин мен ... де ... (7,8%), ... саны ... ... |% |Ранг-т|нег. есірткі ... түрі ... | |ік ... |к орны |
| ... | ... ... | |
| ... | | | | ... | 296 |64,8% |1 |12,0% |4 ... | 177 |44,3% |2 |87,6% |1 ... | 154 |38,0% |5 |21% |2 ... | 176 |44,0% |3 |16,0% |3 ... | 142 |35,6% |4 |0,3% |6 ... ... | 31 |7,8% |7 |- |7 ... | 95 |23,8% |6 |10,5% |5 ... ... көп ... ... бірнеше есірткі түрлерін
таңдауымен байланыст. әдетте субмәдениет ... ... ... ... пен ... ... анықталады. Есірткі субмәдениетінде есірткі
немесе оны қолдану топтың символы болуы мүмкін. ... ... ... ... бір ... ғана ... ескеру қажет.Есірткінің
марихуана сияқты жеңіл түрін қолданғанның өзінде-ақ адамның ... ... ... пайда болып, амативациялық синдром пайда
болады. Зерттеу қорытындысы бойынша нашақорлардың 58,5% ... ... ... 16% ... 9,3% ... ... ... 4,3% психостимуляторлардан, 3,8% опиаттардан, ... ... ... ... қарым-қатынастың көріні көбінесе
сыртқы белгілерге байланысты, олар сүру салты т.б.
Зерттеу ... ... ... ... мен ... ... нашақорлықтың әлеуметтік құбылыс
ретіндегі болжамын қамтыды.
Жасөспірімнің психикасына және тәуелділіктің дамуына жағдай жасайтын
тағы бір үлкен топ – токсикоманикалық топ деп ... ал ... ... ... деп аталады.
Токсикомания – бұл психикалық тәуелділік қалыптасуымен, ... ... ... ... және ... бұзылыстардың және
абстинентті синдромның туындауымен жалғасатын токсикалық заттарды жүйелі
қолдану.
Токсикомания – ... ... ... ... ... көп ... кеселдердің бірі. Жастар психикаға теріс әсер ететін улы заттарға
жататын бензин, керосин, әртүрлі ... ...... жою ... әртүрлі химиялық жолмен жасалған, тез ұшып кететін заттарды
иіскеу арқылы уақытша ләззат алатыны кездесіп ... ... әсер ... ... пайдалану арқылы
науқастанғандарды қарастыратын болсақ (100 мың ... ... ... арасындағы көрсеткіштер төмендегі кестеде көрсетілген.
| ... ... |
| | | |
| ... саны |100 мың ... ... |
| |2000 ... ... қарым - қатынас |3+, 13-, 18+, 19+, 26+, 27+, |
| |32+, 38+, 47+. ... ... |7+, 12+, 24+, 25+, 30+, 40+, |
| |41+, 45+, 46+. ... ... сенбеушілік |1-, 2-, 8+, 9+, 10-, 22+, ... |31+. ... Өз - ... ... |4+, 14+, 15-, 16+, 20+, 21+, |
| |28+, 29+, 33+, 39+, 49+. ... Акцентуациялар: гипертимді, |34+, 42-, 50+, 5+, 35+, 43+, ... ... |17+, 36+, 48+, 6+, 37+, 44+. ... - ... | ... ... ... ...... ... ... отбасылық қатынастардың
бұзылысы туралы белгілейді, ол мынадай ... ... ... қиын ... ата – ... ... қабыл алмауы, ұнатпауы;
3. ата – ананалық сүйіспеншіліктің жоқтығынан ... ... ... ... ата – ана ... қорқыныш.
2. Агрессивтілік. Жоғары баллдар басым болған қастасушылықты, ... ... ... ... баллдар қоршаған адамдарға қатты
айқындалған сенімсіздік, күдіктенушілік, қастасушылық ... ... Өз - ... ... Жоғары баллдар жоғары мазасыздықты, ... ... ... ... Мінез акцентуациялары.
Қауіпті топқа мінез акцентуациясының келесі типтері жатады.
Гипертимді тип. Әрқашан да ... ...... ... ... ... ұнатпайды, тітіркенгіш.
Истероидты тип. Өз - өзін жоғары сүйгіштігімен, басқа жақтан өзіне
көңіл ... ... ... адамдармен жақын қарым ... ... дос бола ... тип. ... және ... ішкі жағдайын түсіне
алмаушылықпен сипатталады, өзінің ішкі дүниесіне түніледі.
Эмоционалды – лабильді тип. ...... ...... мінезделеді /49/.
Төртінші кезең: Анкета.
Анкета – бұл вербалды емес немесе ... ... ... ...... ... алу үшін қолданылатын
әдістемелік тәсіл. Анкета зерттудің бастапқы міндетіне байланысты логикалық
тұрғыда ... ... ... Біз 15 ... ... анкетаны
пайдаландық. Біз өткізген анкетаның мақсаты: жасырын (анонимді) түрде
толтырылып, жасөспірімдердің ... ... ... деген
жағымды немесе жағымсыз қатынасының пайыздық ... ... ... ... Сыныптас оқушылардың арасында психобелсенді заттарды қолданушылар бар
ма, бар болса қанша?
- Достарынның ... ... ... ... ... Психобелсенді заттарды табу көзі қандай, оларды кім таратады?
- Есірткілер туралы ата – ... ... ... ... алынған ақпаратты қалай бағалайсын?
- Сен есірткі, алкоголь, темекіні қолданасын ба?
- Егер құрбыларын естең таңдырушы заттарды ұсынса, бас тартасын ... Ата – ... ... туысқандарын аздап ішкеніне байланысты уайымдаған
жағдайлар болды ма?
- Сенің денсаулығына зияны тимейтінін ... ... – бір ... затты қабылдап көрер едін бе?
- ... ... ... ... мүлдем бас тарту керек пе,
әлде керек емес пе?
3.3. Эксперименттік зерттеу барысы
1. «Өзіндік көңіл – күй, белсенділік, көңіл - күй» тестісінің ... ... ... ... баға беруі арқылы өзіндік
көңіл – күй, ... ... – күй ... әрқайсысының
деңгейін анықтауға мүмкіндік береді.
Әдістемені өңдеуде біз сапалық және сандық талдау жасадық. Өңдеуде
Стьюденттің t – ... ... ... топ пен ... ... ... ... үшін мына 1 ... ... 1 – Х 2
t = ... ... m 1 + m 2
Эксперименттік зерттеу жұмысы жасөспірімдердің өзіндік көңіл – ... ...... анықтауға бағытталды. Зерттеуге 14 – 16 жас
аралығындағы оқушылар қатысты. Жалпы зерттелушілер саны 50. Эксперименттік
топ 25 ... ... ... ... ... Бақылау тобында 25 адам.
Жүргізілген зерттеудің шикі ... ... ... ... ... ... мынадай нәтиже шықты:
Кесте 4. Эксперименттік топ.
|№ ... ... – күй ... ... - күй |
|1 |6,9 |5,7 |6,5 |
|2 |2,3 |5,8 |3,0 |
|3 |4,5 |4,6 |5,0 |
|4 |6,1 |4,9 |3,9 |
|5 |6,9 |3,8 |6,2 |
|6 |4,5 |2,7 |5,2 |
|7 |4,9 |4,2 |5,4 |
|8 |3,8 |2,3 |5,5 |
|9 |5,7 |6,5 |6,7 ... |6,1 |5,0 |6,9 ... |6,3 |4,7 |6,4 ... |5,7 |5,8 |6,3 ... |6,8 |4,7 |6,8 ... |5,4 |2,8 |5,9 ... |5,0 |4,1 |5,4 ... |6,1 |5,2 |6,2 ... |3,7 |3,8 |3,7 ... |5,9 |3,2 |5,5 ... |2,9 |4,4 |4,2 ... |4,5 |3,9 |6,0 ... |5,0 |4,9 |5,0 ... |5,4 |4,3 |5,3 ... |5,2 |4,3 |5,2 ... |3,9 |5,5 |5,1 ... |4,5 |4,6 |6,5 ... |5,1 |4,4 |5,4 ... 5. ... ... ... көңіл – күй |Белсенділік |Көңіл - күй |
|1 |5,9 |3,0 |6,2 |
|2 |6,5 |5,4 |6,3 |
|3 |5,8 |5,4 |6,4 |
|4 |5,1 |4,0 |5,3 |
|5 |4,8 |4,6 |4,7 |
|6 |5,8 |4,0 |5,9 |
|7 |5,1 |3,4 |6,2 |
|8 |3,2 |3,3 |5,8 |
|9 |4,6 |4,7 |6,4 ... |6,0 |6,2 |6,6 ... |6,2 |4,4 |6,9 ... |5,7 |5,8 |6,0 ... |6,8 |4,7 |6,3 ... |5,4 |2,8 |6,8 ... |4,5 |4,1 |5,9 ... |6,1 |5,2 |5,4 ... |6,0 |3,8 |6,2 ... |3,7 |3,2 |3,7 ... |5,9 |4,6 |6,5 ... |2,9 |3,9 |4,2 ... |4,5 |4,9 |6,0 ... |5,0 |4,3 |5,0 ... |5,4 |4,3 |5,3 ... |5,2 |5,5 |5,2 ... |3,9 |6,0 |5,1 ... |5,3 |5,5 |5,6 ... барысында үлестірімдер арасында статистикалық мәнді айырманың
болуын немесе болмауын анықтау үшін ... t – ... ... t ... ... екі топ арасындағы айырмашылықты анықтауға болады.
Н0 болжамы: 2 топ ... ... ... ... ... айырмасы жоқ.
Н1 болжамы: 2 топ зерттелінушілерінің эмоционалдық аумағының арасында
жеткілікті мәнді айырмасы бар.
Зерттелінушілер мәліметтері 3 – ... ... ... ... есептейміз:
V = (К – 1) ● (С - 2) ...... ... саны.
С – салыстырылынып отырған топ саны.
Біздің зерттеуіміздің шеткі мәндер саны тең болады:
(3 - 1) ● (2 - 1) = 2
Кесте 6. ... ... – күй, ... ... – күй ... ... ... t – критерий көрсеткіштері.
|Шкалалар ... топ ... тобы ... t |
| | | |– ... ... ... – | | | ... |5,1 |5,3 |t = 4,3 ... |4,4 |5,5 |t = 16,4 ... - күй |5,4 |5,5 |t = 5,2 |
V = 2 ... ... ... крит ={2,01 ... (Р≤0,01)
t эмп >t крит
Жауап: Н1 болжамы ... екі ... ... арасында
статистикалық мәнді айырма бар. (Р≤0,01).
«Өзіндік көңіл – күй», «белсенділік», «көңіл - күй» ... ... ... ... және ... топ ... алынған қосындысы келесідегідей жалпыланды:
Өзіндік көңіл – күй – қалыпты, жағымды деңгейде.
Белсенділік – қалыпты ... ... ... ... ... – күй – жоғары - қалыпты, жағымды ... ... ... ... жүргізілген эксперименттік және
бақылаушы топтың «өзіндік көңіл - күй», «белсенділік», «көңіл - күй» сияқты
параметрлерінің ...... ... ... ... ұқсас болды.
Әдістеменің авторларының мәліметтерінше, қалыпты бағалау шкаласы «өзіндік
көңіл – ... ... ... ... 5,0 ден 5,5 балл және
«көңіл күй» параметрінде 5,5 тен 6,0 ге дейінгі ұпайлар диапазонында ... ... ... ... ... - күй» ... ... талдауын жасаудан келесідегідей нәтиже ... ... ... ... ...... ... көрсеткіші 5,1 ұпай.
Осылайша эксперименттік топтың өзіндік көңіл – ... ... хал – ... өзін - өзі ... және ... ... ... қарап, бағалайтын болсақ, олардың өзіндік көңіл – күйі ... ең ... ... ... орын ... Ал ... респонденттерінің көңіл – күйі ... ... ... ... ... нәтиженің орташа көрсеткіші 5,4 ұпай ... ... ... емес ... ... зерттелушілердің көңіл – күйлері
қалыпты. Бірақ зерттелушілердің белсенділіктерінің орташа көрсеткіші ... Ол ... ... ... яғни ... төмен болуы
зерттелушілердің оқу үлгерімінің ... өзін - өзі ... ...... ... өз ... тигізе алады.
Ал, бақылаушы топтың жауап беруі арқылы ... ... ... ... респонденттердің өзіндік көңіл – күй деңгейінің орташа
көрсеткіші 5,3 ұпай болды. Бұл жақсы дәреженің белгісі, ... ... ... өзін - өзі ... денсаулықтары, жалпы
жағдайы бағалаудың қалыпты, нормадағы деңгейінде ... ... ... ... ... параметрінің ... емес ... тұр, бұл ... ... ... ... 4,3 ұпайды жинақтады. Бұндай көрсеткіш қалыпты деңгейден
төмен, яғни зерттелушілердің белсенділігі, ... ... ... ... ... қимыл – қозғалысқа деген ынталары, талаптары жоғалған. Себебі
қалыпты ... 5,0 ден 5,5 ке ... ... орналасқан. Бұл жақсы
көрсеткіш, себебі ... ...... ... бұл ... ... ... қорытынды шығаруға
болады. Эксперименттік және бақылаушы топтың өзіндік көңіл – күй мен ... – күй ... ... ... қалыпты, жағымды. Бірақ осы екі
топ респонденттерінің белсенділік ... ... ... ... ... ... яғни жағымсыз да, пайдасыз полюсте орналасқан.
Бұндай жағдай ... оқу ... ... өмірдегі іскерліктеріне
жағымсыз ықпал жасауы мүмкін.
2. «Басса – ... ... ... ... 7. ... ... ... |
| |лық |
| ... |
| |сия ... ... ... - ... |30% ... Агрессивтілік |60% ... ... ... |60% ... Өз - өзіне сенбеушілік |70% ... ... а) ... |а) 40% ә) ... ... б) ... |20% ... ... - ... |б) 25% в) |
| |45% ... 10. «Б» тобының нәтижесі /бақылаушы топ/.
|Көрсеткіші ... ... ... ... ... - қатынас |15% ... ... |40% ... ... ... |45% ... Өз - өзіне сенбеушілік |50% ... ... а) ... |а)10% ... ... б) ... |15% б) 15% ... эмоционалды - лабильді |в) 5 % ... ... ... болсақ «А» тобындағы зерттелушілердің
30% отбасындағы қатынастардың төмен ... ... Ал, ... «Б»
тобында төмен отбасылық қатынастар зерттелушілердің 15% бейнеленген.
Эксперименттік топтағы 60% ... ... пен ... тән, ... топта агрессивтілік 40%, адамдарға сенбеушілік
45% респонденттерге тән. Екі топ зерттелушілеріне тән ... ... де ... сипаттамалар бойынша өз - өзіне сенбеушілік белгісінің
пайыз саны ең ... ... Бұл ... бойынша алынған жоғары баллдар жоғары
мазасыздықты, өзінің тұлғасының қасиеттеріне сенімсіздікті білдіреді. «А»
тобындағы зерттелушілердің көбіне ... ... ... ...... тән. Гипертимді типтегі жасөспірімдер әрқашан да
жақсы ...... ... ... ... ... олар тәртіпті
ұнатпайды, тітіркенгіш келеді. Эмоционалды – ... ... ... ... ...... ... мінезделеді.
Ал, «Б» тобына истероидты, шизоидты ...... ... тип. Өз - өзін ... ... ... ... өзіне көңіл
бөлуге тойымсыздығымен ерекшеленеді, адамдармен жақын қарым – ... дос бола ... ... тип. Тұйықтықпен және өзгелердің ішкі
жағдайын түсіне алмаушылықпен сипатталады, өзінің ішкі дүниесіне түніледі.
Сурет 4.
4. Жасөспірімдердің ... ... ... жағымды немесе
жағымсыз қатынастын пайыздық арақатынасын анықтайтын ... ... ... ең ... мақсаттың бірі – аддиктивті мінез –
құлыққа бейім бола алатын жасөспірімдердің ... ... ... ... ... ... ... нәтижесі бойынша,
темекі шегу мен спирттік ішімдіктерді қабылдау ... ... ... ... оқушылардың көпшілігі, тіпті 1/2 темекі шегеді ... ... ... ... ... 44% ... ... сұрағына 90% ешкім қабылдамайды десе, қалған 10% -ы 1
– 2 адам ... деп ... ... Ал ... ... ... байланысты жауаптардың 70% -ы бойынша, сыныпта ешкім естен
таңдыратын ... ... ... 30% -ң ... ... 1 – 2 адам бар ... Зерттелушілердің 44% ойынша, жасөспірімдер
психобелсенді заттарды жасы ... ... ... ... ... ... сатып алады. Ал жасөспірімдердің 19% ... ... ... құрбылас достары мен ... ... ... ... ... мәселен құрбыларымен бірге
уақыт өткізуде психобелсенді заттарды қабылдау сұрағына жасөспірімдердің
55% бұған қарсы ... ... 45% ... ... ... ... – көтеру, қысым түсіру, бой сергіту мақсатында жасөспірімдердің 44%
психобелсенді ... ... ... ... және ... ... ... Жалғыздықты сезінуден қабылдаймын дегендер 20%
-ға тең болды. Бұл сұрақ бойынша орташа баға беру ... ... ... 70% -ы ... ... ... таңдырушы
заттарды қолдануға немқұрайлы қарайды екен. Психобелсенді ... ... ... ... ата – аналардан алынған ақпаратты қызықсыз,
бірақ ... да ... деп ... 37% ... Психобелсенді заттардың
зияны және олар ... ... ... ... ... ... ақпарат әрқашан да дұрыс, нақты және толық деп жасөспірімдердің
44% -ы, ... ... ... ... ... шынайы емес деп, 25%, ал
радио, теледидар, бұқаралық ақпарат құралдары көздерінен естіген хабарлар
қызықты ... 40% ... ... ... ... ... алынатын қорытынды:
зерттелуші жасөспірімдердің көпшілігі психобелсенді заттардың зиянды әсерін
түсіне отырып, оларды ... ... ... ... бас ... 65% .
Бірақ қалған 35% бұл сұраққа қалай жауап беру керектігін білмейді. ... ... ... көп ... естен таңдырушы заттардың
тигізетін зиянды әсерін түсінеді, бірақ психобелсенді ... ... ... ... ... жасөспірімдердің 35% -ы қалады.
Сонымен, эксперименттік топтан алынған мәліметтерді ... етіп ... ... ... ... заттарды қабылдауға қарсы
шықса (65%), қалғандары (35%) бұндай ... ... ... ... ... топты құрған зерттелушілердің психобелсенді заттарды
қабылдауға жағымды немесе жағымсыз ... ... ... негізінде келесі үлгідегі нәтиже алынды:
Бұл сыныпта темекі шегу және спирттік ішімдіктерді қабылдайтындарды ... 2 адам және ... ... 1/3 ... ... осылайша 20% есептейді.
Темекіні шегеді, ... ... ... ... 60%, ... және токсикоманиялық заттарды ешкім қабылдамайды деп ойлайтындар
93% -ға тең ... ... ... ... жасөспірімдер,
оларды қайдан алады деген сұраққа респонденттердің 62% -ы ... ... ... ... ... алкоголь мен
есірткілерді әртүрлі жағдайларда қабылдауға байланысты ... ... ... 50% ... ... ... 40% ... немқұрайлы
қараса, қалған 10% бұған қарсы емес. Есірткілер туралы ата – аналарынан
алынған ақпарат ... да ... деп ... 60% -ы ... ... ... қабылдаудан бас тартушылар 100% -ға тең болды. Егер
жасөспірім психобелсенді заттарды шектен тыс қолданылмаса да, ...... ... да, бұл ... де өзінің зиянын тигізеді және бұл
заттарды қабылдауға деген күшті ... және ... ... ... зерттелушілердің 70% сенімді. Осы бақылаушы ... ... 70% ... ... ... ... бас тарту
керек десе, қалғандары, яғни 30% білмейміз ... ... ... ... ... ... білдіретін, сондықтан тәуекел тобын құратын
жасөспірімдер және психобелсенді ... ... ... пайыздық көрсеткіші бейнеленген:
Қорытынды
Осылайша, біз жасөспірімдердің аддиктивті мінез – құлық ... ... ... ... мінез – құлыққа бейім бола алатын
тәуекел тобын эксперименттік ... ... ... ... мінез – құлық, яғни психобелсенді заттарды зиянды қолдану
пихологтардың, дәрігердердің, педагогтардың ... ... ... ... ... ... ... жатады. Дүниежүзінің
көптеген елдерінде аддиктивтілік мәселесі көбінде жасөспірімдік шаққа
қатысты. ... ... жиі ... түрі ... оған темекі шегу, токсикомания, нашақорлық тәуелділік және
спирттік ... ... ... Аддиктивті мінез – құлықтың
ауырлық дәрежесі әртүрлі болу мүмкін: қалыпты ...... ... ... ауыр ... дейін. Маскүнемдік – бұл спирттік
ішімдіктерді ұзақ уақыт бойы ... ... ... ... ... рухани, физикалық қасиеттерді ... ... ... ... ... – бұл ... ... туындалатын және психикалық, физикалық тәуелділіктің белгісімен
айқындалатын ауру. Токсикомания – бұл ... ... ... ... ... психикалық, соматикалық және әлеуметтік
бұзылыстардың және абстинентті синдромның туындауымен жалғасатын токсикалық
заттарды жүйелі қолдану.
Аддиктивті ...... ... ... деп ... себебі
кәмелеттік жасқа толмаған жасөспірімдердің аддиктивтілік себептері күрделі
және көпқырлы болады. Ең біріншіден, ... ... ... ... жағдайдың жалпы нашарлауы әсер етеді, себептердің әлеуметтік –
экономикалық тобы глобалды және ... ... және ... ... сипаттағы себептерге бөлінеді.
Аддиктивтіліктің әсерінен жасөспірім тұлғасының деградациясы өтеді,
оған эмоционалды бұзылыстар (нәзік пен күрделі ... ... ... ... ... ... ... бұзылыстары
(тапқырлықтың төмендеуі, зейінді шоғырлау ... ес пен ... және ... ... ... күш сала ... ... мен
тілектердің құлдырауы) жатады.
Зерттеу жұмсының тақырыбының мазмұнын ашу мақсатымен жасөспірімдерде
аддиктивті ...... ... ... ... бағыттар,
авторлар көзқарасына шолу жасалынды. Осыған байланысты біздің ... алға ... ... ... ... ... арасында
маскүнемдікке, нашақорлыққа, уыттырғы заттарға әуестікке бейім болатын,
яғни тәуекел тобын ... және ... ... қабылауға
қарсы шығатын жастардың көлемін анықтау болды. ... ... ... ... ... ... мінез – құлыққа бейім бола алатын жасөспірімдерге ... – күй, ... ... ... – күй тән, ... олардың белсенділігі
қалыпты деңгейден төмен ... ... ... бұл ... ... ... ... агрессия түрлері тән болады. Көбінде
олар тәртіпті ... ... ... Тәуекел тобын құратын
жасөспірімдер мазасыз болады және өз ... ... ... сенімсіздікті білдіреді. Бұл
жасөспірімідер айналасындағы адамдардың бәріне сене қоймайды, ... ... ... ... белгілер байқалады. Бұл ... ... ... ... заттарды, темекіні пайдаланудың
себеп – салдарынан жетіліп жатқан жеткіншектің жас ағзасына, ... ...... ... тигізілетін зиянды әсері туралы
айтылады. Жалпы мәліметтер бойынша, ... ... ... ... ... саны 68% ... да, ... қабылдауға деген немқұрайлы, бейқам, ... ... ... ...... ... болу қаупі бар ... ... саны 32% ... бұл ... көрсеткіштері де аз емес. Психобелсенді
заттардың ... ... ... ... адамдардың негізгі бөлігі –
балалар мен жасөспірімдер. ... ... ... ... міндеті
– жасөспірімнің физикалық, психикалық, эмоционалдық, ... ... ... ... бұзу емес, керісінше, дамытып, жетілдіру, қоғамның
болашақ мүшесі ... ... ... ... - ілімдерді, дағдыларды
меңгеру.
Нәтижелер мен ... ... ... ... жасауға мүмкіндік береді. Невротикалық
тенденциялы ... ... үшін ... ... ... ... отыру қасиеті тән, сондай-ақ жоғары күйзелістің болуы, ... ... ... ... да осы типтің қырлары ... ... ... ашық, эмоционалды алғырт болады. Бұл цикломитикалық күйзелісті және
акцентуациялық сипаттағы адамдардың эмотивті ... ... ... ... ... адамдарға өзін өзгелерге қарату, елдің ортасы
болу қасиеттері тән. ... ... жиі ... ... кейбір
ситуацияларда алғырт, жұмсақ ... ... ... ... ... ... мінез қырлары демонстративтік,
эмотивтік, гипертимикалық және акцентуацияның бойын шаттық ... ... және ... ... ... ... бойын
шаттық билеген әрекет, эмоционалды алғырттық, ... ... ... ... ... ... ... қорытынды жасауға мүмкіндік
береді. Невротизация, психопатизация және акцентуациялық сипаттағы тұлғалар
типтерінің деңгейі арасында айқын байланыстың болмауы.
Девиантты ... ... ... ... бұзылған сананың пайда болуы, адам мінез-құлқының девиантты мінез-
құлықтық стереотипінің ... ... ... ... ... девиантты мінез-құлықтың алдын алу ұйымдастырылған,
күш жұмсау арқылы орындалған мінездің және тәуекел топтардың құрылымы және
психологиялық ... ... ... ... ... мінезіне себепші болатын, индивидтің келеңсіз әлеуметтік
маңызы бар индивидуалдық тұрпаттық сапасының жиынтығы.
Девиантты ... ... ... ... ... үшін ғана емес, сонымен бірге жалпы адамзат ... ... зор. Ал, бұл ... ... ... ... ... алу
шараларының профилактикалық іс-әрекетте үлкен роль атқарады. Белгілі бір
қылмыс ... ... ... ... ... ... ... жастардың криминологиялық мінездемесі құқықтық
іздеу және профилактикалық ... шешу де ... ... ... ... мінез-құлқының пайда болуы көбінесе
ересектер немесе өз қасындағы достарының әсерімен пайда ... ... тән ... өз ... ... ... ... болуы. Баланы тым еркелету осындай жағдайларға әкеледі.
Қолданылған әдебиеттердің тізімі:
1. ... У.А., ... Н.А. ...... поведения подростков, больных гашишной наркоманией.
«Самораз ... ... у ... ... ... ... ... институт. - 1991, 288 ... ... А.А. ... ... Курс ... –Санкт –
Петербург: «Академический проект». - 1997, 454 ... ... Ю.А. ... ... ... Медицина, 1994, - 399 с.
4. Алтынбеков С.А., Катков А.Л., Россинский Ю.А. Программа ... ... ... ... в ... Казахстан:
Методическое письмо. – Павлодар, 2002. – 32 с.
5. Бабаян Э.А., Гонопольский М.Х. Наркология: ... ... ... ... 1987. – 335 (1) ... Березин С.В., Лисецкий К.С., Мотынга И.А. ... ... ... ... ... ... 1997, 355 ... Березин Ф.Б. Психическая и психофизиологическая адаптация человека.
Ленинград: Наука, 1988. – 270 с.
8. Билибин Д.П., ... В.Е. ... ... болезни и
наркомании. – Моска: Издательство УДН, 1991, - 455с.
9. Битенский В.С., Херсонский Б.Г., Дворяк С.В., Глушков ... ... ... ... – 1989, 344 с.
10. Болотовский И.С. Наркомания. Токсикомания. Казань: Издательство КГУ. –
1989, 412 с.
11. Большая медицинская энциклопедия, Т 16/ Под ред. ... Б.В. ... ... 1981, 897 ... ... Б.С. ... ... – Москва: Мысль. - 1988, 301 с.
13. Братусь В.С., Сидоров П.И. Психология, ... ... ...... 1984.
14. Буянов М.И. Беседы о детской психиатрии: Книга для учителя. – Москва:
Просвещение, 1986. – 208 с.
15. Буянов М.И. ... о ... ... для ... – Москва.:
Просвещение, 1990.
16. Данилин А.Г., Данилина И.В. Как спасти детей от наркотиков: Пособие
для родителей. – ... ... ... Драгунова Т.В. Проблема конфликта в подростковом возрасте. - В кн.:
Психолология подростка, ... ... ... Российское
педагогическое агентство, 1997, - с. 385 – ... ... С. ... как ... ... ... // ... 2005, 15 апреля, с. 4.
19. Дунаевский В.В., Стяжкин В.Д. ... и ... ... 1990. – 206 ... Егоров А.Ю. Возрастная наркология. – Москва: Дидактика, 2002. – 288 с.
21. Еникеева Д.Д. Как предупредить ... и ... у ... ... для ... средних и высших педагогических
заведений. – 2-е изд., - Москва: Академия, 2003.
22. Ерназар Н. Әлемді ... дерт // ... – Нұр. – 2005, - №3, 14 -
15 ... ... Д. ... ... ... // Есірткілерсіз болашақ.
2005. №1 – 2, 23 – 25 бет.
24. Жетібаев Д. Қауіпті дерттің ... - ... // ... ... №1 – 2, 36 - 43 бет.
25. Здоровый образ жизни: о ... ... // ... и ... ... - №15, с. 45 - 46.
26. Змановская Е.В. Девиантология: Психология отклоняющегося поведения:
Учебное ... для ... ... ... ... ... ... Каримова С. Маскүнемдіктен айықтыратын амалдар // ... ... – 2005, - №6, -19 ... ... Е. ... ... ... тағдырына әсері және денсаулық
// Аманат. – 2005, - 26 ... - 6 ... ... В.В. Семиотика и диагностика психических заболеваний у детей и
подростков. Москва: Медицина, 1995. – 287 с.
30. Козлов Н.И. ... ... игры и ... ... АРД ЛТД. – 144 ... ... Д.В. ... об антиалкогольном воспитании: Книга для учителя.
– Москва: Просвещение, 1987. – 80 ... ... Ц.П., ... Н.В. ... ... ... ... Екатеринбург: «Деловая книга», 2000. – 460 с.
33. ... Н.Я., ... П.И. ... ...... 1986. – 240 ... ... З.В. Профилактика наркотической зависимости у ... ... ... ... для ... ... ... учебных
заведений. – Москва: Академия, 2002. – 192 с.
35. Кочюнас Р. ... ... ... и ... / Пер. ... - ... ... проект. 2000. – 240 с.
36. Крайг Г. Психология развития. СПб: Издательство ... 2000, с. ... ... ... А.Н. ... Сознание. Личность. Москва: Просвещение,
1975. – 180 с.
38. Лучшие практики ... ... и ... ... ... веществ: Раннее выявление и профилактика распространения
зависимостей. Павлодар. – 2003. – ІІІ том. – 121 ... ... Н.Ю. ... ... алкоголизма и наркомании
несовершеннолетних: Учебное пособие. - Ростов на Дону: Феникс, 2000.
с. 130- ... ... ... ... Классификация психических и
поведенческих расстройств. ... ... и ... ... ... ... ... Россия, Санкт -
Петербург: «Оверлайд», 1994, 304 с.
41. ... А.И., ... И.В. ... Новейший справочник. Москва:
Эксмо, 2004. – 736 ... ... Н. ... и ... ... ... // ... 2005. – 10 октября, с.6.
43. Петрушин С.В. Психологический тренинг в многочисленной ... ... ... 2000. – 256 ... Подхватилин Н.В. Психокоррекционная профилактика подростковой
наркозависимости: Практическое руководство к проведению ... ... ... ... ... работников. – Москва: ТЦ
Сфера, ... ... К.Н. ... ... ... ... //
Вопросы психологии №1, 1996.
46. Предупреждение подростковой и ... ... / Под ред. ... и др. – ... Изд – во Института Психотерапии, 2000.
47. Профилактика ... ... и ... ... ... ... ... рекомендации / Юсопов О.Г. Павлодар, 2002 .
48. Психологические особенности наркоманов периода взросления / Под ... С.В., ... К.С. ... ... ... 1998. 244 ... Психологические теты. Ахмеджанов Э.Р. – Москва, 1997, 320 ... ... ... личности. Под ред. Петровского А.В. Москва:
Педагогика, 1987, - 426 с.
51. Пятницкая И.Н. Наркомания. ... ... 1997, 381 ... Райс Ф.Ф. ... подросткового и юношеского возраста . Санкт –
Петербург: «Питер», 2000. – 464 ... ... Б.Ф. ... и ... ... в ... Волгоград. – 1986, 284 с.
54. Ремшмитд Х. ... и ... ... Проблемы становления
личности. Москва: Мир, 1994, 289 с.
55. Рожков М.И., Ковальчук М.А. Профилактика наркомании у ... ... ... 2003. – 144 ... ... Ю.А. Расстройства психической адаптации в ... как ... ... ... в плане профилактики
зависимости к ПАВ. ... ... ... Том 1, №1, 2001, ... – 81.
57. Рувинский Л.И. Самовоспитание личности. – Москва: «Мысль», 1984. ... ... К. ... психотерапия. Серия «Мастера психологии». Санкт
– Петербург: Питер Ком, 1999. – 384 ... ... по ... / Под ред. ... Т.2. – ... 1988, - 451 с.
60. Сағын Х. Арақ ардан ... // Ана ... 2005, - 17 ... - 9 ... Семичов С.Б. Преболезненные психические расстройства. ... 1987. – 184 ... ... В.Я., ... Д.В., ... О.Д. Психическая адаптация и
дезадаптация в клинике пограничных нервно – психических ... ... ... ... 1993. – 21 ... Семке В.Я., Положий С.Б. Пограничные состояния и психическое здоровье.
Томск: Издательство Томского университета, 1990, - 209 ... ... Н.А., ... В.М. ... ... и ...
Москва: Академия, 2003. – 176 с.
65. Скворцова Е.С. Алкоголь, ... ...... ... ... Столяревская С.А. Особенности познавательной ... ... // ... Казахстана. 2005, №12 , с. 39 – 40.
67. Ураков И.Г. Алкоголь: личность и здоровье. – Москва: Медицина, 1986. ... ... ... Д.И. ... как ... – психологический феномен и
особое состояние развития // Вопросы психологии № 1, ... ... Д.И. ... ... и ... ... ... педагогическая академия, 1995. – 366 с.
70. Фельдштейн Д.И. Трудный подросток. Душанбе. 1972, 381 с.
71. Шпекбаев А. ... ... и ... ХХІ века ... ... 2005, №4, с. 1- ... Ялом И. ... и практика групповой психотерапии. – ... ... ... 2000. - 640 с.
Сурет 5
-----------------------
Аддиктивті
мінез-құлық
Компьютерлік тәуелділік
Құмар ойындар ойнау
Темекі шегу
Маскүнемдік
Иіске елтуге ...

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 64 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Кәмелетке толмағандардың қылмыскерлігі - әлеуметтік мәселе ретінде56 бет
Аддиктивті жүріс-тұрыспен психологиялық жұмыс туралы4 бет
Жастардың ауытқитын мінез-құлық стереотиптерінің әлеуметтік-психологиялық ерекшеліктері мен себептері37 бет
"Аддиктивті жүріс-тұрыспен психологиялық жұмыс."3 бет
Аддиктивті жүріс-тұрыспен психологиялық жұмыс туралы ақпарат6 бет
Аддиктивтіліктің түрлеріне психологиялық талдау жайлы4 бет
Жәбірленуши тұлғасының психологиялық анализі7 бет
Кәсіпорында персоналдың мінез-құлқын басқаруға талдау («эйр астана» ақ мысалында)33 бет
Тұтынушыларды зерттеу36 бет
"ҰБТ психологиялық дайындық" (Жасөспірімдердің суйцидімен күресу,мазасызданудан қалай айырылуға болады?)8 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь