Еңбек нарығы және оның түрлері

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3

1 Еңбек нарығының экономикалық ресурс ретіндегі теориялық негіздері
1.1 Еңбек нарығының мәні, қызмет ету еркешеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5
1.2 Еңбек нарығының негізгі құрамдастары және олардың өзара әрекетті ... ... 12
1.3 Еңбек нарығының қазіргі түрлері, үлгілері және ұйымдастырудың
шетелдік тәжірибесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...17
2 Еңбек нарығының қазіргі экономикалық көрсеткіштерін талдау
2.1 ОҚО демографиялық жағдайын талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .23
2.2 ОҚО еңбек нарығының негізгі көрсеткіштерін талдау ... ... ... ... ... ... ...26
2.3 Еңбек нарығының кадрлық қамтамасыз етілуін талдау ... ... ... ... ... ... ..28
3 Еңбек нарығын реттеу және халықты жұмыспен қамтуды жетілдіру жолдары
3.1 Еңбек нарығын реттеу және тиімді қолдану мәселелері ... ... ... ... ... ... 35
3.2 ОҚО жас еңбек ресурстарын жұмыспен қамтуда мемелекеттік қолдау
шараларының бағыттары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .37

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .40
Қолданылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .42
Кіріспе

Қазіргі кездегі нағыз пәрменді әлеуметтік саясат – ол халықты жұмыспен тұрлаулы қамту саясаты болып келеді және болып қала береді. Осыған орай әлеуметтік көмек көрсету саясаты әлеуметтік топтардың мұқтаждықтарымен айқындалуға тиіс емес, қайта еңбекке қабілетті азаматтарды жұмысшылар санына қосуға даярлау міндеті ауқымында шоғырландырылуға тиіс. Азаматтарға қолдау көрсетудің мемлекеттік жүйесі олардың қайта оқып үйренуі мен жаңа кәсіпті меңгеруіне ынталандыру бағытында құрылуы керек. Бүгінгі күнде елімізде еңбек нарығы экономикалық жүйенің ерекше инфрақұрылымына айналып отыр. Бұл нарықта, басқа нарықтағыдай, біріншіден, сұраныс және ұсыныс заңдары, жұмыс күшін сату - сатып алу жетілген бәсеке нарығы жағдайында жүріп отыратын болса, екіншіден, жетілмеген бәсеке нарығының ерекше ықпалы да байқалып отырады.
Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаевтың «Жаңа әлемдегі жаңа Қазақстан» атты халыққа жолдауында Қазақстанның әлемдегі бәсекеге барынша қабілетті елу елдің қатарына ену стратегиясында өнімдерді экспортқа шығаруға бағдарланған өндірістерді, оның ішінде кластерлік өндірісті дамыту керек екендігі айтылған болатын.
Дамыған және дамушы елдердің тәжірибесін үйренуде жүйелік және нақты тарихи көзқарас халық шаруашылығындағы еңбек нарығын реттеудің әлеуметтік-экономикалық, ұйымдастырушылық-инфрақұрылымдық қызмет ету тетіктерін жетілдіру, облыс тұрғындарын жұмыспен қамту, әлеуметтік қорғаудың белсенді формасы ретінде жұмыссыздарды кәсіби даярлау және қайта даярлау, қоғамдық бағдарлама жасау негізгі өзекті мәселелердің бірі болып отыр, ғылыми тұрғыдан зерттеуді талап етеді.
Еңбек нарығының басты құрамдастары – еңбекке деген жиынтықты сұраныс пен еңбектің жиынтықты ұсынысы. Олар қиылыса отырып, еңбекке деген негізі қанағаттандырылған сұранысты (бос жұмыс орындарын толтыру) қалыптастырады, сонымен қатар әр уақытта қанағаттандырылмаған еңбектің ұсынысы (жұмыссыздық) мен еңбекке деген сұраныс (бос жұмыс орындары) сақталынады. Бұл құрамдастар өз бірлігінде жиынтықты еңбек нарығының сиымдылығын анықтайды.
Еңбек нарығының негізін қалаушы сипаттамасы жұмысбастылық болып табылады. Экономикалық категория ретінде жұмысбастылық – халықтың еңбек ету процессіне қатысуы бойынша барлық қатынастардың жиынтығы; оның еңбекке араласуының деңгейін, ақылы жұмыс орындарында табыс табуда жеке және қоғамдық қажеттіліктерді қанағаттандыру дәрежесін білдіреді.
ОҚО облысында еңбек нарығын реттеу мен халықты жұмыспен қамту деңгейін көтеру, облыстың экономкалық және т.б. ерекшеліктеріне байланысты ауқымды және күрделі мәселелердің бірі болып отыр. Бұл мәселелерді облыстық экономика мен еңбек нарығының байланыстылығын жүйелі түрде зерттеп, тиімді саясат арқылы шешу теориялық және тәжірибелік зерттеу жұмыстарын қажет етеді.
Қолданылған әдебиеттер тізімі


1. «Кәсіпорын экономикасы» А.Қ. Мейірбеков, Қ.Ә. Әлімбетов
Алматы, экономика 2003ж
2.«Кәсіпорын экономикасы» Г.Ө. Жолдасбаева
Алматы , экономика 2005.ж
3. "ҚР Еңбек кодексі" 2008-2009ж
4. Әкімбеков С, Баймұхамедова А.С, Жайнадаров У.А,
"Экономикалық теория" Астана 2002ж
5. Әубәкіров Я.Ә, Байжұмаев Б.Б, Жақыпова Ф.Н, Табаев Т.П, "Экономикалық теория", "Қазақ университеті" Алматы 199ж
6. Жүнісов Б.А, Мәмбетов Ү. "Нарық экономикалық негіздері"
Алматы 1999ж
7. Шеденов Ө.К , Байжұмартов Ұ.С, Жүнісов Б.А,
"Жалпы экономикалық теория" Алматы, Ақтөбе 2002ж
        
        Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
..............................................3
1 Еңбек нарығының экономикалық ресурс ретіндегі теориялық негіздері
1.1 Еңбек ... ... ... ... ... ... ... құрамдастары және олардың өзара
әрекетті........12
1.3 ... ... ... ... ... және ұйымдастырудың
шетелдік
тәжірибесі..................................................................
.........................17
2 Еңбек нарығының қазіргі экономикалық көрсеткіштерін талдау
2.1 ОҚО ... ... ... ОҚО ... ... ... ... талдау………………………26
2.3 Еңбек нарығының кадрлық қамтамасыз етілуін талдау……………………..28
3 Еңбек нарығын ... және ... ... ... ... жолдары
3.1 Еңбек нарығын реттеу және тиімді қолдану мәселелері……………………35
3.2 ОҚО жас еңбек ... ... ... ... ... ... ... ... ... пәрменді әлеуметтік саясат – ол халықты жұмыспен
тұрлаулы қамту саясаты болып келеді және болып қала береді. ... ... ... ... ... әлеуметтік топтардың мұқтаждықтарымен
айқындалуға тиіс емес, қайта еңбекке қабілетті азаматтарды ... ... ... міндеті ауқымында шоғырландырылуға тиіс. Азаматтарға
қолдау көрсетудің мемлекеттік жүйесі олардың қайта оқып ... мен ... ... ... ... ... керек. Бүгінгі күнде
елімізде еңбек нарығы ... ... ... инфрақұрылымына айналып
отыр. Бұл нарықта, басқа нарықтағыдай, ... ... және ... ... ... сату - ... алу ... бәсеке нарығы жағдайында
жүріп отыратын болса, екіншіден, ... ... ... ... ... ... отырады.
Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаевтың «Жаңа әлемдегі
жаңа Қазақстан» атты ... ... ... ... бәсекеге
барынша қабілетті елу елдің қатарына ену ... ... ... ... өндірістерді, оның ішінде кластерлік ... ... ... ... ... және ... ... тәжірибесін үйренуде жүйелік және нақты
тарихи көзқарас халық шаруашылығындағы еңбек нарығын ... ... ... қызмет ету тетіктерін
жетілдіру, ... ... ... ... әлеуметтік қорғаудың белсенді
формасы ретінде жұмыссыздарды кәсіби ... және ... ... ... ... негізгі өзекті мәселелердің бірі ... ... ... зерттеуді талап етеді.
Еңбек нарығының басты құрамдастары – еңбекке деген ... ... ... ... ... Олар қиылыса отырып, еңбекке деген негізі
қанағаттандырылған сұранысты (бос ... ... ... ... ... әр уақытта қанағаттандырылмаған ... ... мен ... ... ... (бос жұмыс орындары) сақталынады.
Бұл құрамдастар өз ... ... ... нарығының сиымдылығын
анықтайды.
Еңбек нарығының негізін қалаушы сипаттамасы ... ... ... ... ретінде жұмысбастылық – халықтың еңбек ету
процессіне қатысуы бойынша ... ... ... оның ... ... ... ... орындарында табыс табуда жеке және
қоғамдық қажеттіліктерді қанағаттандыру дәрежесін білдіреді.
ОҚО облысында еңбек нарығын реттеу мен ... ... ... ... ... ... және т.б. ерекшеліктеріне байланысты ауқымды
және күрделі ... бірі ... ... Бұл ... ... мен еңбек нарығының байланыстылығын жүйелі түрде зерттеп, ... ... шешу ... және тәжірибелік зерттеу жұмыстарын қажет
етеді.
Еңбек нарығы туралы теориялық-әдістемелік және ... ... ... ... ... ... іске ... ықпал етті.
Жұмыстың мақсаты ОҚО облысының еңбек нарығын реттеу және ... ... ... ... ... тәжірибелік ұсыныстар жасау болып
табылады. Зерттеу мақсатына, еңбек нарығын дамытудың ерекшеліктеріне сәйкес
келесідей міндеттер қойылды:
-еңбек нарығы мен ... ... ... жалпы теориялық
-әдістемелік негіздерін зерттеу;
-еңбек нарығын реттеудің ... ету ... және ... ... ... мен ... анықтау;
-облыстағы еңбек нарығы мен жұмыспен қамтудың жалпы сипаттамасын
қарастыру;
- ОҚО облысындағы ... ... ... ... ... ... ... мен салааралық ерекшіліктерін анықтау;
-облыстағы халықты ... ... ... ... мен ... ... шараларының тиімділігін арттыру жолдарын
негіздеу.
1 Еңбек ... ... ... ... ... Еңбек нарығының мәні, қызмет ету еркешеліктері
Еңбек нарығының ... ... ... ... өз ... өндірушіге берілген еркіндікпен анықталады. Феодалдық
крепостнойлық ... ... ... ... ... саны ... тек қана негізі қаланған. Дегенмен, «еңбек» түсінігі игілік
көзі ретінде Ульям Петидің (1623-1686) ... орай он ... ... ... Ол өз ... «еңбек бұл байлықтың әкесі мен белсенді
принциптері, ал жер - оның шешесі» деп атап ... ... ... кеткен еңбек теориясын дамыта отырып, Франсуа Кене және бірқатар
зерттеушілер ... көзі тек қана ... ... осы еңбекті өнімге
айналдыру процессінде ... ... ... ... басымдығын
қамтамасыз ететін өнімді еңбек екендігін айқындаған.
Еңбек нарығының басты құрамдастары – еңбекке деген ... ... ... ... ... Олар ... отырып, еңбекке деген негізі
қанағаттандырылған сұранысты (бос жұмыс орындарын ... ... ... әр ... ... ... ... мен еңбекке деген сұраныс (бос жұмыс орындары) сақталынады.
Бұл ... өз ... ... еңбек нарығының сиымдылығын
анықтайды.
Еңбек нарығының әрекет етуінің негізіне ... да ... ... ... тауарлар мен қызмет көрсетулер нарықтарының
әрекет ету механизмдерінің негізіндегі принциптер ... ... ... ... осы және ... да нарықтарды зерттеудің негізгі ... ... ... ... ... әрекет етуінде өзінің ерекшеліктері
бар. Ол жұмысшы күші ... ... ... ... ... ... Бұл ерекшеліктер 1 суретте көрсетілген.
Осылайша, еңбек нарығы әлеуметтік-экономикалық механизм ретінде басқа
түрдегі нарықтардан айтарлықтай өзгеше, қатынастар кең және ... ... осы ... ... ... мен мүмкіндігінде
көрінеді. Нарықтық экономика жағдайларында тауарлық нарықтар әдеттегідей
тұрақтылыққа ұмтылатын динамикалық ... ... ... көптеген
мемлекеттердің еңбек нарықтарында теңсіздік қалыпты жағдай болып саналады
да, ал сұраныс пен ... ... ... және ... ... Сонымен қатар, еңбек нарығының әлеуметтік мәнділігіне ... ... ... ... ... кез-келген үкіметтің
экономикалық саясатының ең маңызды ... бірі ... ... ... ... ... ... ерекшеліктері
Ескерту: Сүрет пайдаланылған әдибиет көздері негізінде авторлармен
жасалған
«Еңбек нарығы» және ... ... ... көп жағдайда
теңестіріліп, синоним ретінде пайдаланылады. ... ... ... ... ... ... нарығының құрамдас бөлігі ғана, ал нарықтың
өзі екі нарықтың – жұмысшы күші және ... ... ... жиынтығы
деп санайды
«Жұмысшы күшінің нарығы» түсінігі біздің ойымызша барынша кең және
еңбек етуге ... ... ... ... Еңбек процессінде адам өзінің
еңбекке деген қабілеттілігінің бәрін, яғни өзінің жұмыс ... ... ... процессіне әрбір адам қатыса бермейді. Халықтың айтарлықтай
бөлігі өзінің ... ... ... ... ... ... Сонымен қатар, еңбек процессіне қатысушы жұмысшы күші шектеулі
уақыт қана еңбек етеді, көп ... ... ... да ... ... ... сондықтан біз «жұмысшы күшінің нарығы»
және «еңбек нарығы» терминдерінің әр түрлі мағынасы бар деп ... ... ... ... оның ... және оқу ... тікелей
қатысуына байланыссыз барлық еңбек потенциалын қамтитын болса, онда «еңбек
нарығы» онда тек ... ... ... ... ... ... қатысуын білдіреді. Өз кезегінде «жұмысшы ... ... ... ... өзіндік теориялық потенциалы бола
тұрып, сәйкесінше функционалдық жүктемеге жауапты және ... ие ... ... ... ... ... ... және «еңбек
нарығы» түсініктерінің негізгі айырмашылығы, ... ... ... ету, ... жатқандығын білдіреді. Осыған байланысты
еңбек нарығында жұмысшы күші, еңбек ресурстары сатылмайды, ... ... ... деген қабілеті сатылады. Дегенмен еңбекті өндіріс факторы
ретінде қарастыру керек.
Өз кезегінде ... ... ... ... байланысты шектеусіз халықтың
тек қана экономикалық белсенді бөлігін қамтиды. Оған ... ... ... санынан әлдеқайда төмен.
Еңбек нарығының негізін қалаушы сипаттамасы ... ... ... ... ретінде жұмысбастылық – халықтың еңбек ету
процессіне қатысуы бойынша барлық ... ... оның ... ... ... ... орындарында табыс табуда жеке ... ... ... дәрежесін білдіреді.
Экономиканы тұрақтандыру жоспарында монетаризм тұрақтандырушы
бағдарламалар ... ... ... ... нарығы үшін осы тектес
бағдарламалардың типтік мысалдары: мемлекеттік әлеуметтік ... ... ... ақы ... ... ... ... көзқарастар экономикалық теорияда басым
болып отыр. Еңбек нарығының казіргі заманғы неоклассикалық моделі – бұл В.
Парето-Д.Хикстің шекті ... ... және ... ... ... ... ... түрдегі еңбек нарығының моделі.
Берілген модель идеалды деп есептеледі және оны неоклассиктер ... ... ... ... ... ... экономикалық саясаттың
мақсаты сұраныс пен ұсыныс механизмінің жұмыс істеуіне кедергі келтіретін
себептерді мүмкіндігінше болдырмау. Осыдан ... ... ... ... ... икемділігіне қол жеткізу – еңбек ақы мен пайдаланатын
еңбек санының өзгеруінің ... ... ... ... ... бар
болуы.
Еңбек нарығының әрекет етуін талдау барысында батыстық мамандар ... ... ... ... ... ... П. Хейне
айтқандай, жұмысқа орналасу шығындары сияқты одан бас тартудың шығындары да
әртүрлі ... үшін ... бұл, ... ... жасы, жанұя алдындағы
міндеті, табыстың басқа да көздері, құнды бағыттары, сол адамның қандай да
біреудің ойын ... ... ... факторларға байланысты әр
түрлі болады/.
Жаңалықтапқыштардың, ... ... ... ... ұйымдастырушылардың, кәсіпкерлердің еңбектері
шығармашылық түрге жатады. Шығармашылықтың жоғарғы белгісі ... ... ... ... онда ... ... және осы өрістегі
шығармашылық өнімі ... ... жеке ... авкестенің тұлғасының
бейнесі болып табылады. Қазіргі экономикада шығармашылық ... бір ... ... ... ... табысындағы қаламақы
түрінде түсетін еңбекақы үлесі болуы мүмкін. Бұл аспектіде шын бәсекелестік
пен құқықтық ... ... ... атқарып жүрген кәсіпкерлердің
пайдасы авторлық қаламақы түрінде болады.
Сонымен, еңбек ресурстары- жеке кәсіпорын, халық шаруашылығының ... оның ... ... ... ... өндіріске қатысатын
жеке жұмыскерлердің жиынтығы. Еңбек нарығы жұмыскерді өндіріс құралдарынан,
ең бастысы жерден, ... ... ... болды. Алайда, заң түрінде ... ... ... ол өмір ... ... қалды. Аштан
өліп қалмау үшін, ол ... ... ... ... ... ... ... болды. Осылайша нарыққа жаңа ат берген жаңа ... ... ... жаңа тауар және жаңа нарық атауы ... ... ... орын ... Ғаламат ағылшын экономистері, саяси
экономканың ... ... және Д. ... ... ... нарықта
тауар еңбек, «еңбек өзінің табиғи және ... ... ие» деп ... ... ... ... ... ойлардың неоклассикалық
өкілдері ұстануда.
ХІХ ғасырда ғаламат ... ... ... және ... ... «Капитал» еңбегінде нағыз тауар еңбек емес, жұмыс күші - ... ... ... ... ... кейбір экономистер еңбек
нарығы деп атаса, К. Маркс ілімінің ізбасарлары жұмыс күшінің нарығы ... ... ... ... ... ... көпшілік
қабылданған болатын.
Отандық экономикалық әдебиетте радикалды экономикалық ... ... ... ... дұрыс айтуға болады деген сұрақ бойынша
пікірталас ... ... ... нарығы» немесе «еңбек күшінің нарығы».
Онда қандай тауар сатылады? Сонымен бірге экономикалық ... ... ... ... ресурстарының нарығы» және «еңбек қызметінің нарығы»
терминдері пайда ... Көп ... ... ... ... синоним
ретінде қолданылды. Сонымен бірге олардың әрқайсысы әр ... ... ... ... қиын емес еді. ... ... жатқан «еңбек
күші, еңбек», «еңбектік қызмет», ... ... тең ... ... күші – бұл ... деген қабілеттілік; еңбек – адамның қажеттілігін
қанағаттандыратын, табиғат затын өнімге айналдыруға бағытталған ... ... ... – бұл термин «еңбек» терминіне жақын, ... бұл түрі ... ... ... ... ... яғни ... заттай түрде емес, қызмет түрінде - ... ... алу, ... ... ... ... және т.б. ... көрінеді. Еңбек
ресурстары – бұл еңбекті жүзеге асыру үшін дене күші және ... ие ... ... бір ... ... елде ... заңына
байланысты ерлер 16-63, жас аралығында, әйелдер – 16-58 жас ... ... І,ІІ ... ... қоспағандағы, адамдарды
айтамыз. Шын ... оған ... ... ... ... мен ... жасқа дейінгі) де кіреді.
Егер сату-сатып алу нысаны болып ... ... ... ... ... ... ... шешуге болады. Қазір отандық экономикалық
әдебиетте екі көзқарас басым. ... ... ... ... ... – жұмыскер күші болып табылады десе, екіншісі ... ... ... ... оның ... ... ... қызмет үдерісінде
тауар ретінде қарастыру қиын екенін түсіне отырып, ... ... ... ... адам ... ... ... ие бола отырып, еңбек
үдерісінде олардың барлығын қолдана бермейді. Еңбек нарығы, ... ... ... ... адам ... бір ... ... жұмыс күшін қолдану уақытымен, төртіншіден жаңа пайда
болған құнды қайта бөлумен ... ... ... Тек осы ... ғана еңбек нарығы, еңбек ресурстарының нарығы,
еңбек ... ... ... ... ... ... синоним
ретінде пайдалануға болатын, өзара тең ұғымдар ретінде пайдалануға болады.
Сонымен бірге «еңбек ... ... ... ... ... ... ... атап өту керек.
Сонымен, еңбек нарығы – бұл жұмыс күшін пайдалану мен ... ... ... сатып алушы мен сатушы арасындағы әлеуметтік-еңбектік
қатынастардың ... ... ... ... білдіретін, орталық
қатынас ретінде жұмыс күшінің ... ... ... ... ... Бұл қатынастың іске асуы жұмыс күші ретіндегі тауары
мен өмірлік қаражаттарға сұраныс – ұсыныс тетігі ... ... ... қатынастар жүйесінде еңбек ресурстары маңызды орынға ие. Бұл
нарықта мемлекеттік ұйым және жеке ... ... ... мен ... ... мүдделері түйіседі. Еңбек нарығының тетіктері арқылы
тұрғындардың жұмысбастылық деңгейі және ... ... ... оның ... ... ... жағдайын
қалыптастырады.
Тұрғындардың өмір сүру деңгейі мамандарды іріктеу, дайындау және қайта
дайындау, ... ... ... мен материалдық көмекке кететін қоғам
шығындарының барлығы ... ... ... ... тұрғындардың жумысбастылығы жұмыссыздық және оларды әлеуметтік
қорғау, еңбек нарығын талдау кезінде негізгі мәселе болып табылады.
Еңбек ... - бұл ... ... ... ... ету қабілетін тауар
түрінде сатуға және сатып алуға байланысты болатын экономикалық қатынастар
жүйесі. Еңбек нарығы ... ... ... ... ... ... ... әсер етеді. Осының арқасында әрбір жұмыс орнының бағасы
артады. Жұмыскерлерге және олардың еңбегіне, сапасына ... ... ... ... ... қабілетті және іскер жұмыскерлерді ынталандыру аса
маңызды орын ... Ол ... ... және еңбек етуге
қабілетсіздерді аямайды. Еңбек нарығы ... ... ... ... ... Оның зор ... себепші болады, іскерлік пен
белсенділікке ынталандырады.
Экономикада тұрақты түрде үнемі экономикалық өсім бола ... ... ... яғни ... ... ... ... бағаның өсуі орын алады. Еңбек нарығында жұмыссыздық ... - ... аса ауыр ... және ... ... ... күшінің ұсынысы сұраныстан көп болса, онда ... ... ұғым бар. ... ... ... тән құбылыс болып
табылады. Бірақ оның әр ... ішкі ... ... ... бір ... Егер ... сол шамадан асып кетсе, онда нарықтық экономикаға
зардабын тигізеді, ал кажетті деңгейде ... онда ... ... қолайлы жағдай жасайды.
Нарық экономикасы сөзсіз жұмыссыздыққа алып келеді. Себебі ... ... ... бар ... ғана ... жұмыспен қамту өте өткір проблеманың бірі болып отыр. Оның түп
негізі елімізде жаңа жұмыс ... ... ... және ... әлі ... жазылып, жасалмағанында жатыр. Өйткені жұмыспен
қамту туралы заң өкіметті қанағаттандырмайды. Сондықтан жаңа заң ... ... ... тиісті.
Қазақстанда еңбек нарығы енді қалыптасып келеді, сондай-ақ ... ... жоқ. Ол ... ... күші ... бақылау қызметін
жүктейді. Халықтың жұмыспен қамтуды өсірудің жаңа мүмкіндіктерін қарастыру
қажет.
Дамыған елдерде соңғы 20-25 ж. ... ... ... ... отыр (8-12%), бұл өз кезегінде біліктілігі жоқ жұмысшылардың жұмысқа
орналасу мүмкіндігін төмендетеді және ... жоқ ... ... ... ... ... және ... елдердегі тәжірибе кейнсиандық теорияның
нәтижесін мойындатады, яғни теория ... ... ... ... қамтуға кепілдік беретін тетігі жоқ екенін дәлелдейді. Бірақ жұмыс
орынның аса көп болуына ... ... ... ... ... саясаты болып табылады. Мысалға: Швеция үкіметі жұмыссыздық
мәселесін шешу үшін ... ... ... ... белсенді
өнеркәсіптік саясатын жургізеді. Ал, ... ... ... ... тәжірибелері үздіксіз өсу нәтижесінде жұмысбастылықты (2-6%)
артыруға, ... ... ... ... ... ... өнімділігін
артыру мен еңбекақыны өсіруге болатындығын көрсетеді. Мұндай өсу шағын
шаруашылық өнеркәсібіне негізделіп, ол ... ... ... реттеу жүйесінен бас тарту жұмысбастылықтың құрылымын
қайта құруына жол ... Егер ... ... 90-шы ... басына
дейін республикадағы жұмыспен қамтылғандардың басым бөлігі ірі ... мен ... ... ... одан ... мемлекеттік
меншіктің азаюына және жеке кәсіпорынлардың пайда болуына байланысты еңбек
нарығындағы жағдай күрт өзгерді.
Қазақстандағы еңбек нарығының басты ... бірі және ... ие ... ... ... жұмыссыздық немесе толық емес
жұмысбастылық. Ол өндірістегі еңбек өнімділігінің ... әр ... және ... ... ... ... отыр. Еске
түсіретін болсақ 1998 жылы Қазақстандағы жасырын жұмыссыздық деңгейі 3,2%
болды. ... емес ... ... амортизатор рөлін атқарып,
халықтың өмір сүру деңгейін төмен көрсетуге себеп болып ... ... ол ... және құқықтық қорғау шеңберін кеңейтіп, қылмысты
құбылыстардың орын алуына жағдай жасап ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорындардың екі жақты бухгалтерия
жүргізуіне институттық орта құрумен жағдай күрделене түсу нәтижесінде жалпы
еңбек ... ... ... ... ... ... және өзіндік
жеке мөлшерлермен реттеліп, ол көп ... ... ... Бұл ... жағдайын айтарлықтай нашарлатып отыр және еңбек
нарығын қылмысты топтардың басқаруына жол ашып ... Бұл ... ... уақытша тоқтап, ондағы жұмыскерлердің мәжбүрлі ... ... және ... қамтамасыз етілмегендіктен елден мәжбүрлі
миграциясын тудырып ... ... ... ... ... босату, артық
жұмыс орындарын сақтау, оның екінші ... ... ... азайту
Қазақстандағы еңбек нарығының қалыптасу үлгісін сипаттайды. Ол ... ... ... ретінде және өтпелі кезеңде әлеуметтік және
экономикалық тиімділік ... ... ... экономиканың
қайта құрылуы мен адам әлеуетін сақтаудың қажеттілігін ... ... ... ... жұмысты жоғалту өндірістің циклдық төмендеуінің нәтижесінде орын
алған болса, онда жұмыссыздық бойынша жәрдемақы ... деп ... ... ... ... ... ... жүйелі трансформациямен байланысты
болса, оған жаңа тиімді шаралар қолдану керек болады.
Тұрғындар ... ... - ... ҚР ... мен өзге де ... құқықтық актілерге қайшы келмейтін жеке
қажеттіліктерін қанағаттандыруға байланысты және оларға табыс немесе кіріс
әкелетін қызметі - деп, ҚР ... ... ... заңында атап көрсетілген.
Жұмысбастылық саясатының сұрактарын анықтап алу үшін жұмысбастылықтың
әлеуметтік және экономиакалық тұрғыдағы мәнін анықтап алу керек.
Экономикалық тұрғыдан ... - ... ... ... ұлттық табысты өндірудегі қызметі, ал қоғамдық ... - ... ... ... ... адамдарға жұмыс тауып беру жаппай
жұмысбастылыққа алып келеді.
Әлеуметтік тұрғыдан, ... ... ... бар: ... ... және ... оқу орындарында оқу, әскер қатарындағы ... ... ... ... ... мен ауруларды бағып - ... ... ... ... нарығы бойынша қызметтердің ерекшеліктерінің екінші тобы ... ... ... ... ... ... арасынан
келесілерді атап айтуға болады:
- тауар түріндегі жұмыс күшінің иесінен ... ... ... ... белгілі бір уақыт арасында жұмыс күшін пайдалануға құқық ... ... ... жұмыскердің құқығын бұзбауы тиіс. Оларды бұзғаны үшін
жұмыс беруші заң бойынша жауап беруі мүмкін. ... ... ... ... ... түзу болуға тиісті, оның жоғалуынан кәсіпорын
экономикалық зардап ... ... ... ... бойынша жұмыс атқара
отырып, қайтарымы әртүрлі жұмыс істеуі мүмкін.
-кәсіподақ, жұмыс берушілер бірлестігі, ... ... ...... ... ... ... институттық
құрылымдардың көптігімен байланысты, жұмыс беруші мен жұмыскер арасындағы
қатынастарды белгілеу тәртібінің қажеттілігі;
-ұжымдық ... ... жеке ... өту жүйесіне байланысты, жұмыс
күшінің әртүрлі кәсіпкерлік – мамандық деңгейінің айырмашылығымен, ... ... ... ... байланысты жеке адамның
мәмілесін көрсететін денгейдің өте ... ... ... емес ... ... ... ... рөлінің
маңыздылығы (еңбек жағдайы, жұмыс орнын ... ... ... ... Еңбек нарығының негізгі құрамдастары және олардың өзара
әрекетті
Еңбек нарығының кез ... жүйе ... өз ... ... Ол ... ... ... ие болса да, ... ... ... ... ... ... құрылымын талдаудың мақсаттарына
байланысты оны әртүрлі көрсеткіштер бойынша ... ... ... ... қай елге қатысы болмасын және басқа да ерекшіліктеріне байланыссыз
еңбек нарығының құрылымын анықтау ... Оны ... ... ... ... үшін ... маңызды құрамдастар бойынша жасауға болады:
- нарық субъектілері;
- заң мөлшерлері, экономикалық бағдарламалар, үш жақты келісімдер
және ұжымдық ... ... ... ... ... сұраныс пен ұсыныс,
бәсекелестік);
- жұмыссыздық және соған байланысты әлеуметтік төлемдер;
- еңбек нарығының инфрақұрылымы;
- қызметтің балама ... ... ... ... ... ... ... жалдамалы
қызметкерлер, жұмыс берушілер және мемлекет жатады.
Жалдамалы жұмыскерлер – еңбек нарығының ең көп тараған ... ... ... ... жоқ, өздерінің жұмысқа қабілеттілігін
басқаға сату арқылы өмір сүретін ... ... ... ... ... күшін қаншалықты ұтымды сата алатындығына байланысты – келісім
– шарт ... ... ... ... ... ... беруші мен жұмыскердің
экономикалық теңсіздік жағдайында, ... ... ... қорғайтын кәсіби ұйым құру арқылы ғана ... әділ ... ... ... .Батыс елдерінде өз құқықтары үшін күресте жалдамалы
жұмыскерлер жұмыс берушілер мен ... ... ... ... ... ең алдымен еңбекақыны жоғарылату және жұмыс күні ұзақтығын
қысқарту, жұмыс жағдайын жақсатру және т.б. қол ... ... ... ... ... бөлігінде бірқатар елдерде, әсіресе АҚШ-та
кәсіподақтардың дәрежесі мен олардың қызметі ... ... ... әлсіз, олар ең маңызды мәселелер – еңбекақыны
жоғарылату, инфляцияға байланысты оны индексациялау, өз ... ... ... ... ... рөл атқарады.
Қазақстанда жалдамалы жұмыскерлер өз құқықтарын жұмыс беруші және
мемлекет алдында дәлелдеп беруді ... ... ... Оларға жеке жұмыс жасайтын және тұрақты түрде ... ... ... ... ... айтамыз. Жұмыс істеп жүрген
халықтың құрамында жұмыс берушілердің үлесі аз, 10 % ... ... ... ... ... бұл топтың ңақты көлемін бермей
отыр. Жұмыс берушілерге өндіріс құралдарының ... ... ... ... ... мен ... ... жалдамалы басқарушылыр
жатады. Олардың біліміне, кәсіпкерлік ... ... ... ... ... ... стагнация немесе экономикалық өсу,
инновациялық негізде өндірістік өсуіне байланысты.
Мемлекет және жергілікті ... ... ... ... ретінде әртүрлі қызмет атқарады. Әлеуметтік-еңбектік қызметтер
өрісіне төмендегіні жатқызуға болады:
- нарықтық қатынастарды ... үшін ... ... ... ... жаңа ... ... жасау арқылы толық жұмыспен
қамтылуды қамтамасыз ету, жұмыс күшін дамыту;
- заңдар, заңдық мөлшерлер мен ережелерді жасау;
- еңбек нарығының ... ... ... ... ... реттеу;
- мемлекеттік және жергілікті кәсіпорындардағы жұмыс беруші қызметі.
Мемлекет қазіргі ... ... оның ... ... жасай отырып,
белсенді рөл атқарады. Қазақстан мемлекеті осы бағытта барлық жағдайларды
қолға алуы тиіс.
Екінші құрамдасы – заң ... мен ... ... ... және ... ... экономика елдерінің барлығымен жүзеге
асады. Заңдарды орындамау Қазақстан мемлекетінің ... ... ... ... ... функциясын және заңнаманы ... ... ... - ... ... маңызды мәселесі болып
табылады.
Еңбек нарығының жұмысы үшін халықты ... ... ... ... ... мен олардың негізінде жасалған мемлекеттік
жұмыспен қамтудың жеке бағыттары бойынша ... ... ... ... сөзсіз екені белгілі.
Үшінші құрамдасы – нарықтық тетігі. Бұл ... ... ... ... оған кеңірек тоқталған жөн.
Еңбек нарығының тетігі еңбек ... ... ... ... ... жұмыс істеуге дайын, еңбекке жарамды халық пен жұмыс берушілердің
әртүрлі қызығушылықтарының келісімінен тұрады. Ол ... ... ... ие: еңбекке сұраныс, еңбек ұсынысы, бәсекелестік.
Аталған элементтердің өзара әсерлесуі сұраныс пен ... ... ... ... ... ие ... ... сұраныс жұмыс берушілердің
тауарлар мен қызметтер өндірісі үшін ... ... ... ... ... ... ... бір біліктілігі мен мамандығы бар
жалдамалы жұмыскерлердің белгілі бір санын сипаттайды.
Еңбек нарығына жұмыс күшін сатушының монополиясы да әсер ... ... ... ... қандайда бір күшті кәсіподақ болуы мүмкін. Ол
еңбек бағасын тепе-теңдіктен жоғары белгілеп, оның осы қалыпта ұстап ... ... ... ... кезінде жұмыс беруші кәсіподақ
арқылы жұмыскерлердің бір ... ... ... ... ... ... мәжбүр болады. Мұндай кәсіподақтар кейбір елдерде жеке
кәсіпорындарда ... және ... ... табылады, мысалы АҚШ-та тас
қалаушылар, суқұбыршылар кәсіподақтары бар.
Алайда жұмыс беруші мен кәсіподақтың кұштері тең болған ... ... ... ... пен ... ... бәсекелестік нарыққа жақын
үлгі бойынша жүзеге асады.
Төртінші құрамдасы – жұмыссыздық және онымен байланысты ... ... ... ... ... ... міндетті бөлігі болып
табылады. Нарық шаруашылығының заңдар ... ... ... ... ... мен ... қатар жүреді. ... ... саны ... ... ... ... жаппайды. Нәтижесінде
жұмыссыздық пайда болып, тұрақты деңгейде ұсталып тұрады.
Бесінші құрамдасы – нарықтық инфрақұрылым – жұмыспен қамту, кадрларды
кәсіби ... және ... ... ... ... халықтың кәсіби
бағыттылығы жөніндегі институттардың жиынтығын ... Оған ... ... қорларының, еңбек биржаларының, жұмыскер күшін даярлау мен қайта
даярлау орталықтарының ... ... ...... басқа балама түрлері. Оған қоғамдық
жұмыстарды, белгілі бір мерзімге ... ... ... істеуді,
кәсіпорындарда уақытша жұмыс істеуді жатқызуға болады.
Нарықтық ... ... ... ресурстарын басқару өзекті
мәселелердің бірі болды. Еңбек ресурстарын ... ... ... жүйелері сияқты, маңызы мен механизмі сияқты екіге бөлінеді.
1) Экономиқалық;
2) Әкімшілік;
Экономикалық әдіспен ... ... ... кезде үлкен орын алып
отыр. Ойткені ол кәсіпорындағы жұмыскерлердің ынталылығын ... ... ... жол ... ... ... ... шаруашылығында материалдық –
техникалық жабдықтау, баға жүйесін жетілдіру, ақша ... ... ... ... да экономикалық әдістерді тәртіпті түрде ... ... ... ... ... ... жол ... саналады.
Сонымен экономикалық әдіс, өнеркәсіптегі қорларды тағы ... ... ... іске ... ... ... тиімді
пайдалануға жол ашуы керек. Экономикалық әдісте, өндірістегі басқару
жөнінде болып ... ... тез және ... ... сондықтан
халықтын керкті тұтыну жағдайына өзгеріс жасалынады. Кәсіпорындардың құқы
өз қолына тиеді, өздерінің өнім ... ... ... ... ... ... ... әрбір мекеменің өз қолдарына ... ... ... ... ... ... өсуімен жеке
мүшелерінің, коллективтің ынталылығы да бірігеді. Міне бұның барлығы жұмыс
күшін тиімді пайдалануға ... ... әдіс ... оның жеке ... еңбек өнімділігін
арттыруға кадрлардың көп керек ... ... ... ... ... ... ... зор екендігін көрсетеді.
Экономиқалық әдіспен басқарудың негізгі құралы-еңбек ресурстарын дұрыс,
тиімді пайдалану. Ол үшін ... ... ... ... ... шаруашылық есеп, өзіндік құн, баға, несие беру, пайда
экономикалық ынталандыру қоры тағы басқаларды дұрыс ... қою ... ... ... ... ... ... экономикалық жолын
жетілдірудің негізгі ... ... ... ... ... тиімді
пайдалану деп түсінуге болады.
Кейінгі жылдары, халық ... ... ... ... ... ... ... Оның өзі кәзір кәсіпорындарда жоғарыдан ... көп ... ... Қазіргі уақытта тек өзін-өзі
басқару саясаты ... ... Оның ... ... келешекте экономикалық
мөлшерлік әдісі қолданылуы ыңғайлы.
Ал, енді экономикалық нормативке ... ... ... ... оның ... мемлекетке, жергілікті орындарға баратын пайданың мөлшері
(бюджеті), ... ... ... ... ... берудің процентін
реттеу, айыппұл салудың жүйесін тағы басқаларды жолға қою ... ... ... келгенде, экономикалық мөлшерлікті белгілеу қорларды
реттеу, кәсіпорынның жұмыскерлер ... жеке ... ... ... қызығып жұмыс істеуіне, оның сапасын, көлемін
арттыруға мүмкіндік жасайды. Алдын ала мөлшерлікті ... ... ... ... іске асырудың, өнеркәсіп, кәсіпорындарды жоспарлы
жолмен басқарудың бір жолы болып есептеледі.
Еңбек ресурстарын ... тағы бір ... ... пайданы дұрыс,
тиімді бөлу. Түскен пайданы мемлекетке-бюджетке, өзін ... ... ... ... ... жүйе әдісіне ең негізгі мәселенің бірі еңбекке
ақы ... ... бұл ... ... ресурстарын басқару жүйесімен
байланыстырмаса, оны әрбір кәсіпорын, сала, ... тағы ... ... ... ... ... мен ... ерекшеліктерін ескере отырып,
белгілемесе жұмыс күшін тиімді пайдалануға нұқсан жасайды.
Сонымен жаңа еңбекке ақы ... ... оның ... ... ақы ... ... және ... қоры, қоғамның экономикалық даму кезеңінен
кем болмай ... ол ... ... ... ... ақы төлеу қоры тек еңбекке қатысқан жұмысшылардың үлесіне қарай
бөлінулері керек.
Еңбекке ынталандыру қоры, тек қана ... тағы да ... ... ... жәрдем ретінде қолданылуы тиіс.
Өндірісті дамыту, ғылым және ... ... ... ... зерттеу,
тәжірибе құрастыру (инструкторский) жұмыстарды қаржылауға негізгі қорды
жаңалауға және ... сол ... ... ... ... қордың өсуіне, тағы да басқа өндірістің өсуіне дамуына жұмсау
қажет.
Кәсіпорын қайтарымынан ... ... ... ... ... рұқсат етілген, белгіленген мөлшер бойынша тиімді пайдаланып
отырғаны жөн.
Әлеуметтік даму қорын еңбек коллективі үй ... ... ... ... ... саласын күшейту үшін, ... ... дене ... тағы да ... ... ... үшін жұмсау керек.
Сонымен экономикалық ынталандыру түрлі мәселелерді шешуге бағытталған,
атқарылған ... ... ... ... қозғаушы күштерді
өндірістегі ынталандыру, жұмыс күшінің дамуына ықпал жасауының қозғалысын
және оның ... ... ... ... ... ... өнімнің сапасын, тұтынушыларға оның ... ... ... ... бойынша қамтамасыз ету болып табылады.
Сайып келгнде, еңбек ресурстарын экономикалық әдіспен басқару негізінен
өндірісте мына төмендегі экономикалық және ... ... ... ... ...... ... дайындаудың тиімділігін арттыру және
кеңейту, бөлу, ... ... Олар тағы оның ... ... ... ... айтылғандай еңбек ресурстарын басқаруда, экономикалық
әдістен басқа әкімдік әдісте пайдалыналады.
Бұл деген сөз, мемлекеттің ... ... ... ... ... орындалуы тиіс.
Әкімшілік жолмен басқару кәсіпорындардың тағы ... ... ... ... ... ... арқылы реттеледі.
Әкімшілік жолымен басқарудың өзі екі бөлікке бөлінеді, біріншісі әкімшілік-
құқылық, екіншісі әкімшілік-командалық.
Бұл кейінгі әкімшілік-командалық әдіспен басқару, басқа ... ... жол ... мәселен экономикалық құқылық әдістерге, өзінше шешім
қабылдайды. Міне ... ... ... ... ... ... ... нұқсан келтіреді.
Міне бұндай әдістердің барлығы кейінгі жылдары ... ... ... ... ... тиімсіз екені ескеріліп кәсіпорындарды
басқару тек экономикалық ... ... ... ... ... ... ... түрлері, үлгілері және
ұйымдастырудың шетелдік тәжірибесі
Қай бір қоғам болмасын, еңбек ресурстарын жоспарлап, оны ... ... ... ол өнім ... мен ... ... ... тілегін қанағаттандыру мәселесіне ықпал жасайды. Өндірісте еңбек
орындау ... ... ... ... оны ... қиындай түседі. Оның
себебі еңбек ресурстары жеке ... ... ... ... қамтамасыз
етуді талап етеді, сонымен бірге қоғаммен өнеркәсіптің де талабы өндірістің
өсуіне нұқсан келтірмеу тиіс.
Еңбек ресурстарын ... ... деп – сол ... ... түрі мен әдісінің топтасуы, бөлінуі және ... ... ... ... ... тиімділігінің артуына, интенсивтенуіне өзінің
ықпалын тигізеді.
Еңбек ресурстарын басқару, жалпы экономиканы басқарудың бір ... ол ... ... ... мамандарымен қажетін
қанағаттандыруға бейімделсе, екіншіден, өндірістің толық ... ... ... әр бір ... керектігіне сай жұмысшыларды бөліп
орналастыруға мүмкіндік жасаса, үшіншіден, еңбек ... ... ... ... ... ... аса бір ... міндет атқаратын мәселе
баланстық және ... ... ... ... Бағдарламамен
басқаруда экономикалық тәжірибе қажет. Дегенмен ... ... ... ... ... ... тиімділік
арттырғанда экономикалық мөлшерлерге сүйенгені пайдалы. Ойткені еңбек
ресурсын басқару – қалыптасқан ... ... ... ... үшін
дұрыс пайдаланып, жастарды қоғамның өсу бағытына ... ... ... ... ... үшін әлеуметтік – экономикалық даму
жоспарларында мына төмендегі еңбек көрсеткіштері белгіленеді.
Еңбекке ақы ... қоры ... ... ынталылық қорының мөлшерінің құрамы (өндірістің ғылымның
және техниканың дамуы, материалдық сыйлық т.б.)
Еңбек өнімділігінің өсуін жоғарылату, ... ... және ... ... оның өсуімен салыстыру.
Сонымен еңбек ресурстарын басқарудың ... ... ... ... ... ... және аймақтың жағдайына қарай
жұмыс ... ... ... оны тиімді дайындау, бөлу, қайта бөлу қажет.
Ең негізгі еңбектің ресурстарын ... ... ... сала ... ... күшін өңдеу – казіргі жағдайын және ... ... ... ресурстарын басқару – сайып келгенде еңбекке жарайтын халықты
толық және тиімді ... ... ... ... ... және оның сапасын
реттеу.
Еңбек басшы мекемесі болып, еңбек ресурстарын басқаратын республикадағы
Министрлер Кеңесі болып есептеледі. Бірақ та, халық ... ... ... ... ... оның өз ... (бабына) кіреді. Ал, енді
облыстарда, аудандарда бұл жұмысты аймақтық ... ... ал ... ... ... ... өнеркәсіптің бағынуына байланысты,
жоғарғы мекемелер, атап ... ... ... ... бойынша, еңбек ресурстарын ... ... ... ... және ... ... ... комитет. Ал облыстарда
(жергілікті жерде) облыстық әкімнің жанындағы бөлімшелер ... ... ... ... аймақтық қамтуындағы өндірістердің, мекемелердің,
ұйымдардың, ... ... ... мәселелерін қарастырып, олардың
өндіріске дұрыс жайғастыруын шешіп, тиімділігін арттыруға ықпал жасайды.
Бұл жергілікті мекемелердің ... ... ... ... ... ... ... орындалуын, оның бұрмаланбауын,
еңбекті қорғау, техника қауіпсіздігін, өндірістін тазалылығын, ... ... ... ... ... ... жұмыспен
қамтамасыз етілүін, аймақтағы көшіп-қону тағы басқа ... ... ... ... ... ... еңбек ресурстарын басқаруда бұл жұмысты ... ... жөн. Ол ... мемлекеттік еңбек комитетінің міндеті ... ... ... ... ... кәсіпорындарымен бірге еңбек
ресурстардың тиімді пайдалануын, олардың білімділігін тексерудің қазіргі
жағдайда ... ... ақы ... тағы да ... ... ... өз мамандығына пайдалану, бағыттау, бөлу, реттеу сияқты әлеуметтік
экономикалық мәселелерін шешуге тікелей жауап берулері ... бір айта ... ... ... ... жетілдіру, еңбек
өнімділігін арттырып, еңбек ресурстарын пайдалануды жақсартуға аймақтық
және салалық ғылыми ... ... ... ... зор. Бұл ... ... басқаруды бір жобада ұстап тұру үшін министрлікке бағынады ... да ... ... ... сала ... Кеңестер құрылуы мүмкін.
Олардың мақсаты – сол жұмыс күшін өздерінің ... ... ... ... жаңа ... ... ... өнімділігін
арттыру олардың өз мамандығына дұрыс ... т.б. ... ... ... болулары керек.
Еңбек ресурстарын басқарудағы негізгі мәселенің бірі-тәжірибе жұмысы,
оны ғылыми әдіспен толықтыру және информациялық анықтамалармен ... Міне бұл ... ... ... ... ... қайта бөлу және
пайдаланудың кадрлардың ... ... ... ... ... ақы төлеуді тағы басқа мәселелерді шешуге мүмкіндік ... ... тек ... ... сонымен бірге әлеуметтік, құқықтық және
психологиялық қатынастарды да қамтиды. Әртүрлі елдерде бұл ... ... ... бірдей жүрмеді. Нәтижесінде жеке елдерде белгілі
бір айырмашылықтар қалыптасады.
Еңбек нарығының ... ... ... кәсіпорын,
кәсіпорынды жұмыскер күшімен қамту, персоналды даярлау, кәсіподақтар ... ... ... ... Егер ... ... осы ... онда екі негізгі түрін бөліп көрсетуге болады: сыртқы ... және ішкі ... ... (жалпы халықтық) еңбек нарығы жалдамалы ... ... ... бәсекеге қабілеттігімен, қол ... ... ... ... ... тыс ... жұмыскер
күшінің негізгі көлемімен іске асады.
Ішкі кәсіпорындық еңбек нарығы ... ... ... ерекшеленеді. Жұмыскер күшінің қозғалысы кәсіпорын ішімен
шектеледі, яғни жұмыскер күшінің бір жұмыс ... ... ... ... ... ... Жұмыскерлердің негізгі бөлігін жұмысқа
алу алдыңғы келісімнің мерзімі өткен соң ұжымдық келіс-сөздер арқылы жүзеге
асады. Сондықтан кәсіпорын ... ... ... әлсіз бәсекесетікке ие
болады. Аталған нарықтың түрі екі мәселені шешеді:
- қарт ... жас ... ... ... ... ... беру ... қамтамасыз ету;
- жинақталған білім мен тәжірибенің кәсіпорыннан тыс шығуына тосқауыл
қою.
Сыртқы нарық ағылшын тілді елге, әсіресе АҚШ-қа тән. ... ... ... еңбек нарығының АҚШ үлгісі деп атайды.
АҚШ еңбек нарығының үлгісі. Аталған нарық ... ... ... ... ... бәсекелестік жағдайын үнемі қолдап
отыратын мемлекеттік саясатымен, жоғары еңбекақы көлемімен ... ... ... ... ақша табу үшін ... ... ... салуға, акциялар сатып алуға ұмтылады.
Кәсіпорындардағы жұмыспен қамту саясаты кәсіпорындар арасында аумақтық
жоғары деңгейде ... оқу ... ... ... ... ... ... кәсіпорын шығындарын ең аз мөлшерге
жеткізуге бағдарланған.
Жұмыссыздықты сақтандыру федералдық және штат ... ... заң ... ... сақтандырудың жалпы қағидаларын
белгілесе, кейін әрбір штат заңдарында оны кеңірек нақтылайды. ... ... мен ... жұмыскерлер төлейді, дегенмен оның көп
бөлігі кәсіпкерлерге ... ... ... жеке ... қор ... ... ... та сыртқы еңбек нарығымен қатар ішкі еңбек нарығы да бар. Мысалы,
өмір бойы жұмыспен ... ... ірі ИБМ ... ұстанады.
Ішкі нарық бәрінен бұрын Жапонияға тән. Сондықтан бұл үлгі көп жағдайда
жапондық деп аталады. Еңбек нарығының жапондық ... тән ... ... ... ... ... ... кепілдік беретін «өмір бойы
жалдау жүйесі» мен компания ішінде жеке кәсіподақтық ұйымдарды құру.
Жұмыспен қамтудың мұндай саясаты білікті ... ... ... деп және оны даярлауға кеткен шығындар бекер кетті деуден қорықпай,
компания кәсіби даярлау мен ... ... ... ... ғылыми-техникалық серпілістікпен, жұмыс орнының құрылымымен,
шығарылып жатқан ... көп ... сай ... асырылады, кәсіпорын
ішінде кәсіби жұмылдыру алын ала ... ... ... ішінде өз қалауы бойынша жұмыскерлерді бір ... ... ... ... және ... еңбекке деген
шығармашылық көзқарастың болуын тәрбиелейді.
Шведциядағы еңбек ... ... ... ... ие. Шведциялық
модель мемлекет жүргізетін белсенді жұмыспен қамту саясатымен ерекшеленді.
Еңбек нарығының бұл ... ... ... ... ... тығыз байланысқан мемлекеттік нарықтық тетігіне ие.
Мемлекеттің белсенділігі ... ... ... жұмыспен қамтуды қолдау
бағдарламаларына, ... ... ... ... оның ... ... ... байқалады. Бұл мақсаттарға жұмыспен
қамту қорының 70 % дейін көлемі шығындалады, немесе ЖІӨ 3,5 % ... ... ... ... ... ЖІӨ 2,7% ... ... жұмсалады.
Шведцияда жұмыспен қамту қорына сақтандыру жарналары басқа ... ... ... ... ... ... ... өркениетті еңбек нарығы
қалыптасу сатысында. Кеңестік кезеңде оның дамуы бір жағынан ... ... ... ... байланысты оның аз
бөлшектегендігімен шектеліп келді.
Жалпы ресейлік еңбек нарығын ... ... ... да ... әлі де ... ... ... жататындар:
- жалпы дағдарыстан
- туындаған өндірістің күйзелуі мен оның ұзақ болуы;
- заңнамалық базаның жетілмегендігі;
- жасырын жұмыссыздықтың өсуі;
- қорғаныс өндірісінің аз ... ... ... ... ... жағдайында әскери контенгенттің
қысқаруы;
- ТМД елдері арасында халықтың басқарусыз миграциясы;
- Жұмыспен ... ... пен ... ... ... ... Тұрғылықты мекеннен тыс жерлерде бос жұмыс орындары ... ... ... ... ... ... еңбек өнімдері тәріздес
жұмыс күші де тауарлы ... ... ... ... ... мен қызмет көрсетулер, капитал мен инвестициялар
нарығымен қатар ... ... күші мен ... ... да қарастырылады.
Сондықтан, қазіргі кездегі әлеуметтік-экономикалық әдебиеттерде, саяси-
шаруашылық тәжірибеде «жұмыс күші нарығы» мен ... ... ... ... ... ... ... қабылданған.
Швециядағы жұмыспен қамтуты басқару.
Қоғамдағы өмірді ұйымдастырудың Шведтік түрі экономикалық және өмірлік
деңгейді жоғарлату, ... ... ... етеді. Бұл модель
ерекше «технологиялық рента» алуды негіздейді, ішкі және ... ... ... ... сапасы мен инновациялығы. Әрине Швеция өте ... ... ... ... нарығын реттеу үлгілері
|Еңбек нарығын |Қолданыстағы |Ерекшелігі |Ескерту ... ... ... | | ... ... алу мен ... ... кедейлердің |
|үлгі ... шығу ... ... ... |
| ... ... | |
| ... ... | |
| ... | |
| ... ... | | ... үлгі ... ... |Еңбек нарығына |Еңбек ақы төлеудің төмен |
| ... ... ... ... |
| ... мен ... | |
| ... даярлауға |орналасу | |
| |көп ... ... | ... үлгі ... |Бұл жүйе ... қызмет ету |
| ... ... ... тар |
| ... ... өз ... |
| ... ... ... | ... |Еңбек нарығын |Еңбекке |Жас ... ... алу ... ... ... ... ... мемлекет |
| ... ... ... |тарапынан кәсіпорындарға |
| ... ... ... ... ... жоқтығы|
| ... іске ... ... | |
| ... ... | ... ... ... автордың құрастырған үлгісі |
Шетелдік тәжірибеде көп уақыт бойына жұмыспен қамту ... ... ... ... Бірақ 20 ғасырдың 70-жылдары мұнай
дағдарысына байланысты өзгерген ... ... ... 1980 ... ... қамту бойынша 170 келісім кабылданды. Келісімдерде жұмыс
берушілер ... бір жыл ... ... ... жыл ... ... алады. Мұндай келісімдер белгілі бір ... және ... ... ... ... ... ... ұстанғанда мүмкін
болады.
Осы шетел тәжірибесін ... ... ... еңбек нарығын реттеу
жүйесін жасауға ... ... ... ... ... ... отырып Қазақстан өзінің еңбек нарығын реттеу бойынша үлгісін
құруы қажет.
2 Еңбек нарығының қазіргі экономикалық көрсеткіштерін ... ОҚО ... ... ... ... ... облыстағы халықтың саны 2381,5 мың адамды құрап,
2007 жылмен салыстырғанда оңтүстік-қазақстандықтардың саны 2,1% ... ... – 26,1% ... ... өсуі ... ... ... облыс халқының 62,4%
(1486,6 мың адам) бөлігін құрап отырған, ауыл тұрғындары санының ... ... ... ... тұрғындарының 895,0 мыңы (37,6%) – қалалықтар.
Кесте 1
Оңтүстік-Қазақстан облысы бойынша халық ... ... ... |2004 |2005 |2006 |2007 |2008 ... |5 246 |7 316 |8 681 |10 630 |11 184 ... ... | | | | | ... ... |3 672 |4 390 |5 209 |6 378 |6 710 ... емес ... мен|1 574 |2 926 |3 472 |4 252 | ... ... | | | | |4 474 ... ... ... облысының аудандары мен қалалық әкімшіліктері
бойынша орта есеппен бір айға есептелгенжан басына ... ең ... ... |2005 |2006 |2007 |2008 |2009 ... ... |5 246 |7 316 |8 681 |10 630 |11 184 ... қ. |5 246 |7 647 |8 845 |10 825 |11 452 ... қ.ә. |4 726 |7 147 |8 663 |10 461 |11 012 ... қ.ә. |5 180 |7 499 |9 084 |10 951 |11 408 ... қ.ә. |5 109 |7 229 |8 373 |10 375 |10 957 ... ... |4 781 |7 351 |8 885 |10 935 |11 286 ... |4 849 |6 790 |8 333 |10 178 |10 669 ... |5 398 |7 476 |8 832 |10 775 |11 216 ... |4 624 |7 143 |8 512 |10 327 |10 944 ... |4 937 |7 193 |8 614 |10 511 |11 083 ... |5 070 |7 377 |8 819 |10 950 |11 337 ... |5 050 |6 749 |8 275 |10 150 |10 755 ... |4 831 |7 222 |8 716 |11 055 |11 578 ... |5 139 |7 265 |8 656 |10 595 |11 264 ... |4 824 |7 336 |8 727 |10 612 |11 151 ... |5 051 |7 181 |8 631 |10 341 |11 133 |
| | | | | | ... ... ақшалай ... бір айда жан ... ... ... |2005 |2006 |2007 |2008 |2009 ... ... |6 433 |8 099 |10 790 |14 308 |19 056 ... қ. |9 944 |12 349 |15 215 |18 465 |23 239 ... қ.ә. |7 196 |8 405 |10 646 |14 333 |18 202 ... қ.ә. |4 702 |5 397 |8 019 |10 581 |15 217 ... қ.ә. |5 424 |6 155 |7 913 |10 630 |15 222 ... ауданы |4 333 |5 028 |7 634 |10 560 |14 723 ... |4 281 |4 912 |7 458 |9 694 |13 955 ... |6 649 |6 922 |8 306 |11 155 |15 021 ... |4 419 |5 147 |7 683 |10 861 |15 512 ... |4 747 |5 275 |8 247 |11 117 |15 625 ... |4 817 |5 375 |7 882 |10 993 |14 691 ... |4 435 |4 965 |7 396 |10 371 |13 949 ... |10 069 |12 939 |18 589 |27 932 |36 353 ... |5 549 |5 955 |7 822 |10 217 |14 525 ... |5 077 |5 657 |7 806 |10 912 |14 936 ... |5 764 |6 420 |8 054 |11 428 |14 753 ... ... ... ... мəселесіне жиі айналып отыр.
Бірқатар елдердің экономикасында «ресми емес» сектор мен ... ... ... ... ... ол үй ... хабарлайтын табыстарда
барабар көрсетілмейді де, теңсіздікке баға ... ... Бұл ... ... тұтыну немесе шығындар бойынша есептелген ... ... ... ... ... ... факторлары аз емес. Мысалы қандай
тауар немесе қызмет болмасын оған шығынданушылар, яғни ... ... ... ... Ал ол ... төлеу көзі өнімдердің бағасында
және көрсететін қызметтің бағасы мен тарифінде.
Кесте
Ең ... ... ... орта ... теңге
| |2005 |2006 |2007 |2008 |2009 ... ... |4 691 |5 431 |7 316 |8 681 |10 630 ... қ. |4 691 |5 431 |7 647 |8 845 |10 825 ... қ.ә. |4 381 |4 928 |7 147 |8 663 |10 461 ... қ.ә. |4 640 |5 531 |7 499 |9 084 |10 951 ... қ.ә. |4 554 |5 440 |7 229 |8 373 |10 375 ... ... |4 464 |4 987 |7 351 |8 885 |10 935 ... |4 320 |5 200 |6 790 |8 333 |10 178 ... |4 930 |5 649 |7 476 |8 832 |10 775 ... |4 321 |4 897 |7 143 |8 512 |10 327 ... |4 584 |5 001 |7 193 |8 614 |10 511 ... |4 539 |5 400 |7 377 |8 819 |10 950 ... |4 673 |5 269 |6 749 |8 275 |10 150 ... |4 432 |4 885 |7 222 |8 716 |11 055 ... |4798 |5139 |7265 |8 656 |10 595 ... |4 433 |5 063 |7 336 |8 727 |10 612 ... |4 709 |5 310 |7 181 |8 631 |10 341 ... ... ... ... |2004 |2005 |2006 |2007 |2008 ... ... |19 386 |22 854 |27 586 |36 707 |41 667 ... қ. |22 817 |26 686 |30 990 |39 803 |44 597 ... қ.ә. |22 405 |26 090 |31 529 |40 682 |45 191 ... қ.ә. |15 242 |17 632 |23 366 |31 620 |34 582 ... қ.ә. |17 489 |20 505 |24 901 |33 063 |37 539 ... ауданы |15 105 |17 004 |19 771 |26 957 |28 649 ... |13 954 |16 737 |20 714 |27 489 |29 412 ... |14 772 |16 602 |20 144 |27 876 |30 449 ... |14 688 |18 034 |19 771 |28 511 |29 837 ... |15 745 |18 234 |26 743 |36 700 |41 871 ... |14 216 |17 243 |20 935 |28 659 |31 565 ... |14 470 |16 822 |19 785 |27 897 |30 883 ... |32 651 |40 189 |55 320 |76 403 |95 195 ... |17 790 |20 403 |24 653 |31 420 |36 308 ... |16 811 |18 980 |22 509 |30 840 |34 921 ... |18 682 |21 167 |25 175 |33 782 |37 104 ... ... ... ... өтімділік қорларының) егесі жанұя
(отбасы) бюджеті. Жанұя бюджетіне құқылы қаржы өтімділік қорларынан болу ең
негізгі ... ... күн көру ... жан ... ... ... ... етудегі төлемдік қабілетінің артуы. Осыдан барып әртүрлі
дәрежедегі әлеуметтік топтар ... ... ... ... ... ... қоғамдық бюджет қорларынан қаржыланады. Ал нарықтық экономикада
біреудің кедей өмір сүруіне қоғам емес, оған ... өзі ... ... ... ... болады. Әрбір жанұя бюджетінің өтімділік қорлары
әртүрлі дәрежеде ... ... ... ... ... ... ... жанұя бюджеті, жанұя бюджетінің өтімділігі ... ... ... өте ... болуы мүмкін. Халықтың төлемдік
қабілетінің жүргізілу ... ... оны ... сауаттылығы
керек.
Халықтың төлемдік қабілетінің менеджменті:
- өткен шақтағы төлемдік қабылет менеджменті;
- осы шақ төлемдік ... ... ... ... ... ... болып бөлінеді.
Халықтың өткен шақ төлемдік қабілетінің төмен болғанына қарамастан оның
осы шақ және ... ... ... ... жетілдіру
шешімін табу күрделі мәселелердің бірі.
2.2 ОҚО еңбек нарығының негізгі көрсеткіштерін талдау
Кесте
Оңтүстік-Қазақстан облысы бойынша экономикалық тұрғыдан ... ... ... ... |2005 |2006 |2007 |2008 |2009 ... ... дан |1 005,7 |1 013,1 |1 |1 081,5 |1 ... ... | | |050,0 | | ... ... | | | | | ... ... ... |927,0 |937,6 |974,3 |1 006,5 |1 ... ... |438,6 |444,9 |466,4 |507,6 |558,0 ... ... |488,4 |492,7 |507,9 |498,9 |486,6 ... | | | | | ... халық |78,7 |75,5 |75,8 |75,0 |74,0 ... ... |7,8 |7,5 |7,2 |6,9 |6,6 ... ... ... |422,2 |452,4 |446,4 |450,7 |448,3 ... | | | | | ... облысы бойынша жалдамалы жұмысшылардың ... ... |2005 |2006 |2007 |2008 |2009 ... ... |253,2 |264,2 |275,1 |284,7 |292,4 ... ... аң ... | | | | | ... ... шаруашылығы | | | | | |
| |14,3 |12,2 |10,9 |8,9 |7,2 ... ... және ... өсіру|0,03 |0,03 |0,03 |0,03 |0,03 ... |43,2 |43,1 |43,1 |43,4 |43,6 ... ... |4,2 |4,8 |4,2 |4,4 |5,4 ... | | | | | ... |31,8 |31,1 |31,4 |31,3 |30,0 ... | | | | | ... ... |7,1 |7,3 |7,5 |7,6 |8,3 ... бен су | | | | | ... және | | | | | ... | | | | | ... |8,1 |9,4 |9,4 |8,8 |9,4 ... |3,4 |4,2 |5,3 |7,1 |9,0 ... ... | | | | | ... және жеке | | | | | ... ... ... | | | | | ... ... мен |0,1 |0,1 |0,1 |0,2 |0,2 ... | | | | | ... және ... |13,3 |13,6 |14,0 |14,1 |14,3 ... |2,0 |2,6 |3,1 |4,3 |4,5 ... | | | | | ... ... |8,6 |10,3 |11,8 |12,4 |13,7 ... жалдау және | | | | | ... ... | | | | | ... | | | | | ... |22,4 |23,4 |24,9 |26,0 |27,1 ... | | | | | ... беру |94,3 |100,8 |106,4 |111,8 |113,9 ... ... және |35,7 |36,2 |37,5 |38,3 |39,4 ... | | | | | ... ... | | | | | ... |7,8 |8,2 |8,6 |9,2 |10,2 ... және | | | | | ... | | | | | ... ... | | | | | ... ... ... 2009 жылғы жұмыссыздар санын жынысы
мен жасы бойынша бөлу
адам
| ... ... ... |
| ... |в том числе |
| | ... ... ... ... |74 018 |30 202 |43 816 |
| ... ... ... |
| | ... ... |
| | | | ... ... | | | ... |11 357 |6 178 |5 179 ... |57 904 |21 870 |36 034 ... |4 757 |2 154 |2 603 ... және одан асқандар |- |- |- ... ... ... ... ... тіркелген және
жұмысқа орналасқан ... ... ... |2004 |2005 |2006 |2007 |2008 ... ... ... ... |25,5 |24,2 |28,6 |21,4 |27,5 ... ... ... ... | | | | | ... саны | | | | | ... ... ... қамту |9,6 |8,7 |8,2 |7,7 |8,8 ... жұ ... | | | | | ... тір ... ... | | | | | ... | | | | | ... бойынша |78,7 |75,5 |75,8 |75,0 |74,0 ... қ. |28,2 |26,4 |25,9 |25,2 |24,8 ... қ.ә. |2,5 |2,3 |2,3 |2,3 |2,2 ... қ.ә. |4,7 |4,2 |4,3 |4,2 |4,2 ... қ.ә. |7,3 |7,4 |7,6 |7,5 |7,2 ... ауданы |1,5 |1,6 |1,5 |1,5 |1,5 ... |2,8 |2,7 |2,7 |2,8 |2,8 ... |5,9 |5,9 |5,9 |5,8 |5,8 ... |2,7 |2,6 |2,7 |2,7 |2,6 ... |1,9 |1,9 |2,0 |2,1 |2,0 ... |6,0 |5,8 |5,8 |5,9 |5,9 ... |6,3 |6,2 |6,3 |6,1 |6,1 ... |1,5 |1,4 |1,5 |1,5 |1,4 ... |3,4 |3,2 |3,3 |3,3 |3,3 ... |2,4 |2,2 |2,2 |2,3 |2,4 ... |1,6 |1,7 |1,8 |1,9 |1,9 ... ... ... ... қамтамасыз етілуін талдау
Қазақстан Республикасын әлемдік қоғамдастық ... ... ... ... ... қысқа тарихи кезеңінде еліміз
әлемдік қоғамдастыққа ықпалдаса ... ... ... ... ... ... қоғамдық даму деңгейінің, елдің экономикалық қуаты ... ... ... ретінде білім беру жүйесінің, адам
ресурстарының рөлі мен маңызы арта ... ... ... ... білім беруге, одан ұтқырлықты, жаңа тарихи кезеңнің болмысына
барабар әрекет етуді және ... даму ... сай ... талап
ете отырып әсерін тигізеді.
Жедел өзгеріп тұратын әлем және ... ... ... жағдайында
іргелі пәндік білім міндетті, бірақ ол білім берудің жеткілікті нысанасы
болып табылмайды. Оқитындар қазақстандық ... беру ... ... ... ... жиынтығын (білім үстемдігі) меңгеріп ... ... ... ... ... беру ... ... талдау
кадрларды даярлау процесіне қатысу үшін жұмыс ... ... ... ... білім берудің сапасын (біліктілікті беру
мен қуаттау ұлттық орталықтары) реттеудің институционалдық ... ... және ... ... аса ... мен ... Қазақстан облысы ... ... ... |2000/01 |2006/07 |2007/08 |2008/09 ... ... ... | | | | ... саны, бірлік |24 |66 |68 |87 ... ... адам |14 741 |54 901 |63 348 |78 570 ... адам |6 370 |24 154 |24 150 |26 360 ... адам |4 039 |8 595 |11 873 |17 356 ... | | | | ... ... ... |15 |19 |19 |40 ... ... адам |12 005 |27 392 |29 189 |40 660 ... адам |4 954 |10 133 |9 845 |13 268 ... адам |3 411 |5 110 |6 483 |11 198 ... | | | | ... ... ... |9 |47 |49 |47 ... ... адам |2 736 |27 509 |34 159 |37 910 ... адам |1 416 |14 021 |14 305 |13 092 ... адам |628 |3 485 |5 390 |6 158 ... ... ... 2008-2009 оқу жылында облыс ... ... саны 87 ... ... ... саны 2009 ... адам ... бұл көрсеткіш салыстырмалы 2008 жылмен 63 348 адамды
құраған. Оқу орнындарын бітірушілер саны 2009 жылы 6 158 ... ... жылы бұл ... 5390 ... ... ... ОҚО ... бірліктері бойынша Колледждер
сандық көрсеткіштері
|Колледждердің саны, бірлік ... ... |21 |22 |24 |66 |68 |87 ... | | | | | | ... қ. |... |... |11 |37 |35 |37 ... қ.ә. |... |... |1 |1 |1 |2 ... қ.ә. |... |... |2 |3 |3 |6 ... қ.ә. |... |... |3 |11 |12 |13 ... ... |... |... |- |- |- |1 ... |... |... |- |- |- |1 ... |... |... |4 |5 |5 |7 ... |... |... |... |... |... |1 ... ОҚО ... ... ... саны 87 бірлікті құраған.
Олардың басым бөлігі 37 ... ... ... ... ал ... ... қаласы алады. Аудандар бойынша бірінші орында Мақтаарала
ауданы 7 бірлікті құрайды.
2000 жылмен ... ... саны ... оқу орындарын
ашу есебінен 101 бірлікке өсті. Колледждерде оқитындардың контингенті
86,5 мың ... ... ... және орта ... ... ... оқу ... 28,1 мың
педагог жұмыс істейді. Оның ішінде 2231 адамның ... ... ... ... кәсіптік орта, қалғандарының техникалық орта білімі
бар. 7580 адам ... ... 6989 адам ... ... ... 5 ... докторы және 96 ғылым кандидаты жұмыс
істейді.
Сонымен қатар, тез өзгеріп отырған экономикалық жағдайда білім ... ... ... ... ... ... мен ... орта кәсіптік білім беру жүйесі арасында әлеуметтік серіктестіктің
болмауы білім беру ... және ... ... ... ... ... болмауына әкеп соқты. Тұрғындардың 10 мыңына
шаққанда техникалық және қызмет көрсету еңбегі мамандарын даярлаудың ... ... беру ... ... ... ... және ол колледждерде -
162 оқушыны, кәсіптік мектептерде - 66 оқушыны, ал жоғары оқу ... ... ... ... ... ... және ... емес сектор
үшін кадрларды даярлаудың артуы байқалады, ал ... ... және ... ... ... ... қанағаттанарлықсыз күйде қалып отыр.
Жұмыс берушілер мен басқа да әлеуметтік ... ... ... ... еңбегі мамандарын даярлау тапсырысын түзуге нашар тартылған.
Кәсіптік білім беруді және кадрларды даярлауды ұйымдастыруға экономиканың
жекеше ... ... ... ... жоқ. ... ... ... (45%) күрделі жөндеуді, 115 ... (42,1%) ... ... етеді, кәсіптік циклдегі 153 кабинет, жалпы білім беру цикліндегі
146 кабинет, 108 оқу ... 78 оқу ... 33 ... ... ... жетіспейді.
Өндірістік оқытуды ұйымдастыруға, оқу материалдарын, құралдар мен
жабдықтарды сатып ... ... ... ... және ... ... қаржы қаражаты бөлінбей отыр.
Бөлінген қаржы қаражаты, ... ... мен ... ... (54%), ... ... және стипендияға (23%),
коммуналдық қызметтер көрсетуге (10%), үй-жайларды ... ... ... (3%) ... ... қатарлы елдерінде жоғары және жоғары ... ... ... беру ... ... талдау онда кредиттік
білім беру жүйесіне негізделген, ... ... үш ... кең ... ... ... ... Бұл модель АҚШ университеттерінде және Еуропаның
көптеген елдерінде ... Ол ... ... де ... ... академиялық ұтқырлықты және еңбек нарығының тез ... ... ... ... ... ... етеді.
Жоғары оқу орындарының саны, студенттер контингенті және мемлекеттік
білім беру ... өсіп ... ... ... жоғары оқу орындарының көрсеткіш
динамикасы
| |2000/01 ... ... ... | | | | ... оқу ... ... бірлік |29 |27 |13 |12 ... ... адам |47 427 |98 715 |89 930 |77 741 ... адам |17 744 |21 907 |18 288 |17 764 ... адам |5 323 |21 277 |21 074 |24 276 ... | | | | ... оқу ... ... ... |12 |5 |4 |3 ... ... адам |32 535 |44 783 |44 413 |39 134 ... адам |11 207 |9 366 |10 741 |7 841 ... адам |4 696 |10 712 |9 622 |10 997 ... | | | | ... оқу ... ... ... |17 |22 |9 |9 ... ... адам |14 892 |53 932 |45 517 |38 607 ... адам |6 537 |12 541 |7 547 |9 923 ... адам |627 |10 565 |11 452 |13 279 ... құрамы, адам |3 228 |5 432 |4 833 |4 976 ... ... ... алуға тең қол жеткізуді қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... ... немесе
ұлттық бірыңғай тестілеу ... және ... ... ... беру ... мен ... беру ... студенттер контингентін
қалыптастырудың жаңа моделі енгізілді.
Кадрларды даярлау ... ... ... ... бакалавр-
магистр моделіне көшірудің негіздері қаланды. Жоғары оқу ... ... ... берілді. Оқытуда пайдаланылатын ғылыми
зерттеулер жанданып, академиялық ұтқырлық арта ... ... 19 ... жуық ... әлемнің 35 елінде оқиды, оның ішінде
16,4 мыңы Ресей жоғары оқу ... ... 800 адам ... ... “Болашақ” халықаралық стипендиясының иегері
болды. Республиканың жоғары оқу орындарында 8690 шетел азаматы ... оқу ... бір ... ... ... ... тән ... салаларға және тұтынушыларға ғана бағдарланған.
Әлеуметтік серіктестік және ... ... ... ... ... одан әрі ... ... ... ... ... ветеринарлық мамандықтар бойынша ... ... мен оқу ... ... ... ... ... оқулықтардың, оқу-әдістемелік және ғылыми әдебиеттердің ... ... ... етеді.
мың адам
сурет. Мемлекеттік колледждерге оқуға қабылданғандар және бітіргендер
Соңғы жылдары аспирантураны ... ... алып ... 18%-дай
ғана, бұл ғылыми кадрларды даярлаудың қазіргі ... ... ... оқу ... ... білім беру бағдарламалары ғылыми ... ... ... сапасын басқаруға мүмкіндік бермейді.
Ғылыми жетекшілердің (консультанттардың), білім және ғылым ... мен ... ... ... үшін ... бағыттар, оның ішінде медицина мамандықтары (трансплантология
және жасанды органдар, нейрохирургия, гематология, ... дене ... ... және т.б.) ... ... ... ... тапшылық бар,
бұл республикада тиісті ғылыми мектептердің болмауына байланысты. Ғылыми-
зерттеу институттарында және жоғары оқу ... ... ... ... Егер 10 жыл ... ... ... орташа жасы 56 жасты
құраса, ал қазіргі ... 62 ... ... ... ... ... – 44 және 47 ... беруді қаржыландыру. Еліміздегі экономикалық жағдайдың
тұрақтылығы білім беруге ... ... ... ... ... ... берді.
Білім беруге арналған мемлекеттің шығыстары абсолютті артып ... оның ... ... ... қарамастан ІЖӨ-ге пайыздық қатынасы
да өсті.
Қазақстандық білім берудің жаңа ... ... ... ... ... ... нығайту қажет. Бағдарламаны іске асыруға қажетті
қосымша шығыстардың ... ... 2004 ... ... бағасында 330
Бағдарламаны толық ауқымда iске ... ... ... еңбек нарығы
мен елдегі әлеуметтiк-экономикалық жағдайлардың дамуын ескере отырып, оны
түзету ... беру ... ... ... ... |2005 |2006 |2007 |2008 |2009 |2010 ... ... 379,8|34 036,9 |32 150,8|26 216,8|29 484,4|30 501,1 |175 769,8 |
|қ бюджет | | | | | | | ... |18 022,4|19 477,3 |21 705,1|31 552,5|32 115,6|32 169,3 |155 042,2 ... | | | | | | | ... 402,2|53 514,2 |53 855,9|57 769,3|61 600,0|62 670,4 |330 812,0 ... | | | | | | | ... ... қаржыландыру көлемі тиiстi қаржы
жылына арналған республикалық және жергiлiктi бюджеттердi жоспарлаған кезде
нақтыланған.
Жоғары оқу ... сапа ... ... ... және ... ... аккредиттеу агенттiктерінiң талаптары
деңгейiнде ... бiлiм беру ... ... ... декларациясының негiзгi қағидаттарын iске асыруға және ... ... ... ... қол ... PISA, TIMSS, CIVIC, SITES, LES ... ... оқитындардың нақты жетістіктерін салыстырмалы талдауға, жоғары
білім беруде сапаны қамтамасыз ету жөніндегі ENQA, INQAAHE және ... ... ... ... ... ... арттыру институттары білім беруді дамыту орталықтарының
мәртебесіне өтеді.
2010 жылдың соңына ... ... ... ... ... 1 ... ... арақатынасқа жеткiзiлетiн
болады.
Білім беруді қаржыландырудың жаңа тетіктері әзірленетін болады.
Қазақстан Республикасында бiлiм ... ... 2010 ... ... ... iске ... ... бiлiм берудiң тиiмдi жұмыс
iстейтiн қазақстандық жүйесі ... ... ... ... орын ... мүмкiндiк беретiн оқыту мен кадрларды даярлаудың сапалы
биiк деңгейiне қол жеткiзілетiн болады.
3 Еңбек нарығын реттеу және ... ... ... жетілдіру жолдары
3.1 Еңбек нарығын реттеу және тиімді қолдану
Қазіргі ғылыми өндірістер еңбек ... жаңа ... ... ... Бұл ... ... ... ұлттық жұмыс күнін
ақы төлеуде кемшіліктерінің сақтау саясатын ... ... ... ету ... ... ... ... аймақтарға мамандардың жұмыс ету
қызығушылығын арттыру. Микро деңгейде ресурстар сапасын білімді жоғарылату
жұмыстарын жүргізу ... ... ... сүйенсек, еңбек
өндіргіштігі мен мамандарының бір ... ... ... ету ... ... ... көрсетеді. Арнайы зерттеулер менеджер–маманның бір
орында оптимальды жұмыс ету мерзімі – 4 жыл ... ... бола ... осы ... ... ... ... және басқару жұмыстарын
шешуде қажетті тәжірибеде жинақталатындығын көрсетті, алайда әрі ... ... бұл ... көрсетілген мерзімнен бастап төмендей
бастайды. ... ... ... өсу, ... ... ... бойынша (жаңа міндеттер) маманның жұмысқа тұрақты белсенді
қатынасын көрсетеді.
Сурет . ... ... ... ... шаралары
Елімізде жүргізіліп жатқан реформа ... ... ... ... ... ... ... қамту мәселесі өте актуальді
екеніне талдау нәтижесі бойынша шешім жасауға болады.
ОҚО ... ... ... ... пайдалануды жақсартудың негізгі
шаралары келесідей болуы керек:
- облыс тұрғындары үшін жалпы ... ... бос ... ... мен ... ... ... жөнінде ақпараттық жүйені
қалыптастыру;
- болашақта еңбек нарығының тапсырысына еңбек ресурстарын қайта
дайындау;
- ... ... ... оның ішінде ауылдық жерлерде еңбекке
сұраныс пен ұсыныс бойынша инфрақұрылымды дамыту;
- жаңа ... ... ... қолдау көрсету;
- салааралық және кәсіпкерлік еңбек ресурстарын, еңбектің көші-қонын
реттеп ... ... өз ... қосатын іс-шараларын жасап қабылдау;
- мамандық, тұрақты кәсіп және алдын-ала сұраныс бойынша, орнынан
босап қалған жұмысшыны қайта дайындау ... және ... ... ... жасау;
- еңбек ресурстар нарығындағы қажеттілікке қол жеткізу әшін басқару
және қаржыландыру жәйесін жетілдіру қажет;
Еңбек нарығы және ... ... ... ... ... ... – экономикалық даму аспектілерінің орталық мәселелері болып
табылады. Өйткені елдің ... ... ... ... жұмыспен қамтылу және
еңбек нарығы саласындағы әртәрлі қолайсыз жағдайлардың ... ... ... еңбек нарығындағы жастардың жағдайын талдау ... ... ... ... ... жұмыссыз халық құрылымындағы 15–24 ... ... ... 26,3 ... ... 25–29 аралығындағы азаматтар
17,4 пайызды құрады.
Екіншіден, ең негізгісі – ел ... ... ... ... және әлеуметтік құрылымын анықтайды, сол себепті әсіресе,
біздің елде олар ең ... ... бірі ... табылады. Аталған
мәселелердің өзектілігіне қарамастан, ғылыми зерттеулерде ... өте ... ... ... ... және ... ... бюджеттік
қаражаттармен қатар жеке кәсіпорындардың, инвесторлардың қаражаттарын тарта
отырып, экономиканың келешегі бар, ... ... ... орындарын
ашуды және қайта құруды ынталандырады. Сонымен қатар әлеуметтік сауалнама
мәліметтері ... ... ... жастарды жұмыспен қамтуға мәмкіндік
беретін төмендегідей бағыттар ұсынылып отыр:
1. Жастарды еңбек ... ... ... ... негізінде
жастарды жұмыспен қамту мәселелері көрсетілген (еңбек ... ... ... ... жастарды жұмыспен қамтылмау
себептері, оқып ... ... ... ... ... саласындағы
құндылықтарды бағалау, еңбек нарығындағы әлеуметтік – психологиялық бағыты
мен кәсіби біліктілік дайындығы ... ... ... нарығынан шыққан
кездегі бәсекелестік қабілеті, сәтті ... өсім ... ... ... ... мәселесі).
2. Оқу орындары түлектерін жұмыспен қамту мәселелері. Әлеуметтік
сауалнама нәтижелері жоғарғы оқу ... ... көп ... ... ... ... орналасуды мақсат тұтатындарын көрсетіп отыр
(82,5 пайыз), оның ішінде облыстағы жоғарғы оқу орындары тәлектерінің ... жуық ... ... ... ... ... ... Жастарды қолдау бағдарламалары. Әлеуметтік саладағы ... ... ... тік ... және ... мемлекеттік қолдау
көрсету жәйесін қалыптастыруға белсенді тәрде ... ... ... ... ерекшеліктерін ескереді. Бірақ жастар
әлеуметтік топтардың жасы жағынан ғана ... ... ... басуға
байланысты, оларға тән әлуметтік қызметтері де ерекшеленеді.
3.2 ОҚО жас еңбек ресурстарын жұмыспен қамтуда ... ... ... Қазақстан облысында жастар саясатының 2009-2010 жылдарға
арналған өңірлік бағдарламасының мақсаттары мен ... - ... ... ... ... ... және ... әлеуетін ашу ... ... ... және ... ... жасау
болып табылады.
Қойылған мақсатты орындау келесі міндеттерді шешуді көздейді:
- ... ... және ... ... ... ... ... мемлекеттік( жастар саясатын жүзеге асыру барысында ... ... ... ... ұйымдарының азаматтық
қатысуының үлесін арттыру;
- жастардың( өзін-өзі әлеуметтік реттеу механизмдерін қалыптастыру;
- жас( ... ... және ... ... ... дамыту және оларды еңбекпен, ... ... ... ( ... бойында азаматтықты, патриоттықты, салауатты ... ... жас ... қолдауды және т.б. дамыту
бойынша әлеуметтік-тәрбиелік іс-шаралар кешенін өткізу;
- жастар( саясатын ақпараттық ... ... ... ... мен ... мүдделерін қорғау;
- жастар( қоғамдық бірлестіктерімен өзара қарым-қатынасты дамыту
және жетілдіру.
Бағдарламаны қаржыландырудың негізгі көздері ... ... ... ... ... ... ... бюджет, облыстың аудан,
қалаларының бюджеттері және заңнамамен тыйым салынбаған өзге де ... ... іске ... ... мынадай қаржылық шығындарды
көздейді: 2009 жылы 15 миллион 178 мың теңге, 2009 жылы - 18 ... ... ... 2010 жылы - 20 ... 940 мың ... жүзеге асыру облыстағы жастар ұйымдарының ... ... ... ... қоғамдық бірлестіктерімен
өзара қарым-қатынастың жаңа сападағы және пәрменді тетіктерін әзірлеуге
мүмкіндік ... бұл, өз ... ... ... аймақтарында
мемлекеттік жастар саясатын тиімді жүргізуге жағдай жасайтын болады.
Біздің облысымызда да жастарды жұмысқа орналастыру, ... ... ... көрсету және бейімделу жүйесін қалыптастыру, кәсіби өсуге
жағдай жасау үшін ... ... ... саясатын іске асыру
бағдарламасына жастардың еңбек ... ... ... ... ... ... ... талдау мен болжамдар жасау туралы жеке тармақ қосу
қажет.
Жастардың тағы бір өткір мәселелерінің бірі тұрғын үймен ... ... ... ... Бұл ең алдымен, жастарға өз ... ... да, ... үй ... жер ... да ... тұрғын үйді несиелеу
тетіктерінің жоқтығына байланысты. Бұл проблеманы шешу ... ... ... ... ... ... немесе мүлкінің болмауымен
қиындап отыр.
2009 жылы Жол картасын іске асыру еңбек нарығындағы ахуалды ... ... ... 380 мыңнан астам жұмыс орны құрылды,
жұмыссыздық деңгейі 0,3 пайыздық ... ... 2010 ... 1 ... ... ... 1 ... астам адам жұмыс істейтін 8 мыңдай кәсіпорын
жұмыс орындарын сақтау, қызметкерлердің еңбек құқықтарын және кепілдіктерін
сақтау жөнінде ... қол ... ... ... ... ... қатынастар жүйесімен қамтылуы 2009 жылғымен салыстырғанда 2,5 есеге
артты.
Облыста «Жол картасы» аясында 758 ... ... іске ... 25820,4 ... ... ... ... бюджет есебінен-
17251,2 млн.теңге,облыстық бюджеттен-8569,2млн.теңге.
Жол ... ... ... ... ... ... аясында кәсіпорындармен және ұйымдармен 8 816 шарт жасалып, оларға
жұмыспен қамту органдары жұмысқа орналастыру үшін 33 843 ... ... ... ... 98,2 пайызын құрайды. Ал ... ... құру үшін ... ... ... кәсіпорындармен және
ұйымдармен 7 160 шарт жасасты. Жұмыспен қамту органдары Жол картасы ... ... ... ... ... ... ... 51 089
адамды (жоспардың 83,4 пайызы) жұмысқа орналастырды
Облыста халықты жұмыспен ... ... ету ... ... ... мен Жол картасы шеңберінде жүргізіледі. 2009
жылғы 1 желтоқсандағы жағдай бойынша ... ... ... ... ... ... ... қамту 33%-ды құрайды.
Жастарды еңбек нарығында қорғау және оларға қолдау ... ... ... ... ... ... ... арқасында оқу орындарының
түлектерін жұмысқа орналастыру ... ... ... еңбек жолын
бастаған 1511 түлек облыстың 672 кәсіпорнында өздерінің кәсіби дағдыларын
жетілдіріп, қолдануда.
Мемлекет басшысы Н.Ә. ... 2009 ... ... ... ... Жастар қанатының І Съезінде «Жастар - Отанға!» ... ... ... ... ... ... ... оның
элементі - біріңғай бір мақсатқа, яғни жастардың Отан ... ... ... жасауы төңірегінде мазмұнды сабақтастырылған жобалар жүйесі
болып ... ... ... ... ... қызмет саласы үшін жастар кадрлық ... ... ... сәйкес, «Нұр Отан» Халықтық Демократиялық
партиясы мен партияның «Жас ... ... ... «Жастар кадрлық резерві»
жобасын іске асыруда. Жобаның ... 29 ... ... ... ... жас ... ... кадрларын анықтау, іріктеу, даярлау және тәрбиелеу,
әлеуметтік маңызды ... ... ... ... ... ... ... резерв қалыптастыру болып табылады.
Бағдарлама аясында жұмысқа іліккен азаматтардың алды ... ... ... ... ... ол 90,720 ... құрайды. Бұдан бөлек,
алдағы жылдан оларға үй сатып алу үшін бюджеттік ... ... ... ... оның ... ... 0,01 ... мөлшерінде болады, ал
қайтарым мерзімі – 15 жыл. Бұл несие мөлшері 630 ... ... ... ... мен ... ... ... жетілдіру жолдарын
ғылыми зерттеу нәтижелері қорытындылар мен ... ... ... ... нарығы мен халықты жұмыспен қамтудың жалпы ... ... ... ... нарығын реттеудің қызмет ету
тетіктері және әлеуметтік – экономикалық мазмұны мен ... ... ... нарығын реттеудің шетелдік тәжірибесін зерттей келе, оның
кемшіліктері мен жетістіктері айқындалып, ... ... ... ... ... ... ... қарастырылды.
3. Еңбек ресурстарының ұдайы өсу процесінің мониторингісін құру
негізінде экономикалық белсенді ... ... ... ... ... алу ... жетілдіру негізінде жасырын ... ... ... ... ... қамтылғандар
айқындалды.
4. Болжамды зерттеулер жүргізу келесідей шешім жасауға мәмкіндік
береді:
- өмірдің ... ... ... ... ... қамту
және олардың өмірлік деңгейін жоғарылату мақсатында
- кадрларды дайындау мен оларды ... ... ... ету әшін ... процесінде субъектілердің экономикалық
өзарақатынасына толық талдау жасауды талап етеді. Талдаудың тиімді
әдістерінің бірі ... ... ... ... ... алынған сапасын тексеруден ... ... ... әшін ... мәмкін.
- талдау барысында тұрғындарды еңбекпен қамту ... ... ... және бағаланды. Жиынтық өзара байланыс еңбекпен
қамтылған тұрғындар санына әсер ... ... ... ... ... ... ... еңбекпен
қамтылғандар санын талдауға мәмкіндік береді.
5. ОҚО ... ... ... пайдалануды жақсартудың негізгі
шаралары келесідей болуы керек:
- облыс тұрғындары үшін ... ... ... бос ... жұмыс
орындары мен жұмысшыларға қойылатын талаптар жөнінде ... ... ... ... ... ... еңбек ресурстарын қайта
дайындау;
- елдің барлық аймақтарында оның ... ... ... ... пен ... ... инфрақұрылымды дамыту;
- салааралық және кәсіпкерлік еңбек ресурстарын, еңбектің көші-қонын
реттеп қайта орналастыруға өз ... ... ... ... ... ... ... және алдын-ала сұраныс бойынша, орнынан
босап қалған жұмысшыны ... ... ... және ... ... ... жасау;
6. Облыстың еңбек нарығын ... ... ... ... ... әшін ... ... қосу қажет:
- облыс тұрғындарын еңбек ресурстарының ұдайы өсу процесінің
мониторингін құру ... ... ... ... ... ... жұмыссыздарды есепке алу жүйесін
жетілдіру;
- облыс бойынша шағын және орта ... ... ... ... ... ашу;
- жұмыссыздардың бәсеке қабілеттілігін жоғарылату, яғни экономика
салалары бойынша мамандарды дайындау және қайта дайындау, ... беру ... ... ... ... қамту жағдайының тұрақтылығын арттыруды қамтамасыз
ететін бағыттарға жалпы білім беру және жастарды еңбекке ... ... ... ... еңбекпен қамтуға ықпал етуге төмендегілер жатады:
- -жастар үшін жаңа жұмыс орындарын ашатын ... ... ... ... ... ... ... жастардың екінші рет жұмыспен қамтуды ұйымдастыруға
мәмкіндіктер тудыру;
- жастарды жұмыспен қамтуға ... ... және ... құру.
Қолданылған әдебиеттер тізімі
1. «Кәсіпорын  экономикасы»  А.Қ. Мейірбеков, Қ.Ә. Әлімбетов
Алматы,  экономика 2003ж
  2.«Кәсіпорын  экономикасы» Г.Ө. Жолдасбаева
Алматы , ... ... ... ... Әкімбеков С, Баймұхамедова А.С, Жайнадаров У.А,     
 "Экономикалық теория"   Астана 2002ж
5.  Әубәкіров Я.Ә, Байжұмаев Б.Б, Жақыпова Ф.Н, Табаев Т.П,         
 "Экономикалық теория",  "Қазақ ... ... ... Б.А, ... Ү.  "Нарық экономикалық негіздері"  
Алматы 1999ж                        
7. Шеденов Ө.К , Байжұмартов Ұ.С, Жүнісов Б.А,
"Жалпы ... ... ... ... күші мен оның иесі-тауарына меншік құқығының бөлінбейтіндігі.
Келісімдердің басқа түрлерімен салыстырғанда сатушы (жалдамалы жұмысшы) мен
сатып алушының (жалдаушы) өзара байланысының ұзақ ... ... ... санының көп болуы (еңбек
заңдылықтарының жүйесі, әлеуметтік-экономикалық ... ... ... мен ... ... ... ... және т.б.) да өзіндік ерекшеліктер тудырады
Жұмысшы күшінің әр түрлі кәсіби-біліктілік ... ... ... ... жалданудың контрактілік жүйесіне көшу
және т.б. қажеттілікті туындатады
Заттай ... ... ... ... ... айырбастаудың
өзіне тән ерекшеліктерінің бар болуы. Ол ... күші ... ... ... ... еңбекке деген қабілетін пайдалану құқығын
беру еңбек келісім шартында немесе ұжымдық келісім шартта ... ... үшін ... ... емес ... ... ... мазмұны мен шарты; жұмыс орнын сақтау кепілдігі; ... ... ... кәсіби өсудің болашағы; ұжымдағы микроклимат және т.б.
Еңбек нарығының қалыптасу ерекшеліктері
Көптеген босатуларды болдырмау үшін, жаңа жұмыс орындарын ... ... ... ... ... үшін ... кеүейтуге
мүмкіндік береді, икемді жұмыс түрлерін және жұмыс уақытының түртібін
қолдану
Алдын-ала дайындыќ жјне алдын-ала профильденген базалық училищелердің,
колледждердің ... ... ... ... ... ... ішкі ... бойынша орналастыру арқылы еңбек ресурстарыныѕ
дисбалланс жағдайын жұмсарту
Еңбек ресурстарының қолдану реттілігі

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 39 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Ақша-несие саясаты"7 бет
«Қаржы нарығы және делдалдар» пәні бойынша негізгі дәріс материалдары75 бет
Азаматтық құқық объект жүйесіндегі бағалы қағаздар95 бет
Азық-түлік нарығын мемлекеттік реттеу100 бет
Акция нарығының ағымдық жағдайы8 бет
Акция түсінігі мен экономикалық мәні24 бет
Ауыл шаруашылық өнімдерін өткізу нарығындағы мәселелер41 бет
Ақша нарығы және валюталық биржалар31 бет
Ақша нарығы мен валюталық биржалардың теориялық негіздері24 бет
Ақша нарығының және валюталық биржалардың ерекшеліктері 26 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь