Табиғат ресурстары


Мазмұны:

1. Табиғи ресурстар
2. Табиғатты тиімді қолдану
3. Қорытынды
Табиғи ресустар.Табиғи ресустардың қоғам өміріндегі рөлі. Адамзаттың әлеуметтік- эканомикалық прогрестің шыңдарына шығуы оның табиғаттың әр түрлі сыйлықтарын – табиғи ( немесе жаратылыстық) ресустарды пайдалануымен барынша тығыз байланысты.Адамның табиғи ресустардың әр түрін қажетсінуі біркелкі емес. Мысалы, табиғаттың баға жетпес сыйлығы – оттегінсіз адам бірнеше минут те тіршілік ете алмайды, ал ядролық отын уран мен плутонийсіз мыңдаған жыл өмір сүрді. Табиғи ресустарды игеруге жұмсалатын шығын да әр түрлі. Кейде бұл шығындар болмашы, алайда көбіне табиғи ресустарды игеру көп күрделі қаржыны керек қылады: әсіресе қымбат тұратын техника мен технологияны қолдану, кен орындарын өндіру кезінде көп қаражат жұмсалады. Барланып, өндірілген көптеген табиғи ресустар материалдық өндірістің алуан түрлі салалары үшін шикізат болып табылады.Өз кезегінде қоғамдық өндіріске тартылып, онда сан мәрте түрленіп өзгерген шикізат материалдары эканомикалық ресустарға айналады. Осылайша, табиғат элементтері оларға еңбек сіңуі нәтижесінде еңбек құралдары, ғимараттар, материалдық игіліктер болып шығады. Қазіргі заманғы әлемдік өнеркәсіп орасан көп мөлшерде шикізат қолданады. Оның құны ( отын мен электр энергиясының құнын қосқанда) өнеркәсіп өнімін өндіруге жұмсалған жинақтама шығында шамамен 75% болады. Осындай жағдай шикізаттың негізгі түрлерімен қамтамасыз ету мәселесінде көп елдердің алдына өте шұғыл проблемалар қояды. Көптеген табиғи ресустар (ең алдымен мұнай, газ, көмір) біртіндеп азайып келеді. Бұл, әрине, көңіл көншітпейді. Алайда, біріншіден, олар әлі толық сарқылмағаны былай тұрсын, әлі толық ашылған деуге де әсте келмейді. Екіншіден, өндіріліп жатқан табиғи ресустар толық пайдаланылмауда. Үшіншіден, таяудағы он жыл ішінде ресустар саласында болатын ашылыстарды болжап айту қиын. өйткені «алдынғы күні» біз электр туралы ештеңе білмейтінбіз, «күні кеше» атом ядросында орасан зор энергия қорын өндіруге болатынын білмейтін едік. әлі анық түсінбейтін күштердің «қоршауында» тұрғанымыз күмәнсыз. Бар керегі – адамзат қоғамының ақыл-ой және өндірістік қарекеті Жер шарының барлық адамдарының пайдасына қызмет етуі тиіс, табиғатты көріктендіріп отыруы, өзінен кейін құлазыған өңірді ғана қалдырып кетпей, табиғаттың өз қарымын неғұрлым түгел ашуына көмектесуі тиіс.

«Табиғи ресустар» деген терминмен қатар «табиғи жағдайлар» деген неғұрлым кең ұғым жиі қолданылатын болды. Бір ұғымды екіншісінен саралайтын шек кейде өте шартты болып шығады. Мысалы, желді табиғаттың компоненты деп қарауға болады, бірақ осымен бірге ол маңызды ресурс та, ең алдымен энергия алынатын ресурс.

Табиғи жағдайлар планетамыздағы табиғи ортаның бүкіл сан алуан бейнесін көрсетеді және адамзаттың тарихымен, оның қоныстануымен тығыз байланысты. Олар адамдардың өміріне әрқашан ықпалды болды, ал адамдар табиғи ортаға әсер етті. Осылайша, адам табиғат байлықтарын пайдаланбайынша тіршілік ете алмайды және осы мағынада табиғатқа тәуелді. Бірақ осымен қатар адам табиғатқа белсенді ықпал ете алады. Адам мен табиғаттың қарым-қатынасының мәнісі осы.

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 10 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге




Реферат
Тақырыбы:Табиғат ресурстары. Табиғатты тиімді пайдалану

Орындаған:Асылбекова Жайнагүл
ФМ 10-2 тобының студенті
Қабылдаған:Тукубаева Г.

2010 жыл
Мазмұны:
1. Табиғи ресурстар
2. Табиғатты тиімді қолдану
3. Қорытынды

Табиғи ресустар.Табиғи ресустардың қоғам өміріндегі рөлі. Адамзаттың
әлеуметтік- эканомикалық прогрестің шыңдарына шығуы оның табиғаттың әр
түрлі сыйлықтарын – табиғи ( немесе жаратылыстық) ресустарды пайдалануымен
барынша тығыз байланысты.Адамның табиғи ресустардың әр түрін қажетсінуі
біркелкі емес. Мысалы, табиғаттың баға жетпес сыйлығы – оттегінсіз адам
бірнеше минут те тіршілік ете алмайды, ал ядролық отын уран мен плутонийсіз
мыңдаған жыл өмір сүрді. Табиғи ресустарды игеруге жұмсалатын шығын да әр
түрлі. Кейде бұл шығындар болмашы, алайда көбіне табиғи ресустарды игеру
көп күрделі қаржыны керек қылады: әсіресе қымбат тұратын техника мен
технологияны қолдану, кен орындарын өндіру кезінде көп қаражат жұмсалады.
Барланып, өндірілген көптеген табиғи ресустар материалдық өндірістің алуан
түрлі салалары үшін шикізат болып табылады.Өз кезегінде қоғамдық өндіріске
тартылып, онда сан мәрте түрленіп өзгерген шикізат материалдары
эканомикалық ресустарға айналады. Осылайша, табиғат элементтері оларға
еңбек сіңуі нәтижесінде еңбек құралдары, ғимараттар, материалдық игіліктер
болып шығады. Қазіргі заманғы әлемдік өнеркәсіп орасан көп мөлшерде шикізат
қолданады. Оның құны ( отын мен электр энергиясының құнын қосқанда)
өнеркәсіп өнімін өндіруге жұмсалған жинақтама шығында шамамен 75% болады.
Осындай жағдай шикізаттың негізгі түрлерімен қамтамасыз ету мәселесінде көп
елдердің алдына өте шұғыл проблемалар қояды. Көптеген табиғи ресустар (ең
алдымен мұнай, газ, көмір) біртіндеп азайып келеді. Бұл, әрине, көңіл
көншітпейді. Алайда, біріншіден, олар әлі толық сарқылмағаны былай тұрсын,
әлі толық ашылған деуге де әсте келмейді. Екіншіден, өндіріліп жатқан
табиғи ресустар толық пайдаланылмауда. Үшіншіден, таяудағы он жыл ішінде
ресустар саласында болатын ашылыстарды болжап айту қиын. өйткені алдынғы
күні біз электр туралы ештеңе білмейтінбіз, күні кеше атом ядросында
орасан зор энергия қорын өндіруге болатынын білмейтін едік. әлі анық
түсінбейтін күштердің қоршауында тұрғанымыз күмәнсыз. Бар керегі –
адамзат қоғамының ақыл-ой және өндірістік қарекеті Жер шарының барлық
адамдарының пайдасына қызмет етуі тиіс, табиғатты көріктендіріп отыруы,
өзінен кейін құлазыған өңірді ғана қалдырып кетпей, табиғаттың өз қарымын
неғұрлым түгел ашуына көмектесуі тиіс.

Табиғи ресустар деген терминмен қатар табиғи жағдайлар деген неғұрлым
кең ұғым жиі қолданылатын болды. Бір ұғымды екіншісінен саралайтын шек
кейде өте шартты болып шығады. Мысалы, желді табиғаттың компоненты деп
қарауға болады, бірақ осымен бірге ол маңызды ресурс та, ең алдымен энергия
алынатын ресурс.

Табиғи жағдайлар планетамыздағы табиғи ортаның бүкіл сан алуан бейнесін
көрсетеді және адамзаттың тарихымен, оның қоныстануымен тығыз байланысты.
Олар адамдардың өміріне әрқашан ықпалды болды, ал адамдар табиғи ортаға
әсер етті. Осылайша, адам табиғат байлықтарын пайдаланбайынша тіршілік ете
алмайды және осы мағынада табиғатқа тәуелді. Бірақ осымен қатар адам
табиғатқа белсенді ықпал ете алады. Адам мен табиғаттың қарым-қатынасының
мәнісі осы.

Ресустардың орналасуы және әр түрлі елдердің олармен қамтамасыз етілуі.
Географияның мұның алдындағы курстарынан сендер табиғи ресустардың минерал,
жер, су, өсімдік ресустары түрінде болатынын білесіндер. Мұның өзі оларды
табиғат құбылыстарының қай тобына жататынына қарай топтастырудың бір түрі.
Бұған қоса табиғи ресустарды жаңадан толығып отыратын және толықпайтын
ресустар деп те саралайды, экономиканың белгілі бір саласына арналу белгісі
бойынша, сапасы бойынша (яғниоларда пайдалы компоненттердің болуына қарай),
түзілу сипатына қарай (минералдық, органикалық) және басқадай топтастырулар
қолданылады.

ның әр түрлі болғанына байланысты. Табиғи ресустардың жекелеген түрлерінің
қорлары да біркелкі деуге әсте болмайды. Осының нәтижесінде елдердің
арасында ғана емес, қазіргі дүниенің ірі-ірі аймақтарының арасында да
олардың табиғи ресустармен қамтамасыз етілуінің деңгейі мен сипатында
елеулі айырмашылықтар бар. Мысалы, Таяу Шығыс елдерінде мұнай мен газдың
мол ресустары бар. Анд елдері мыс және полиметалл рудаларына бай, тропиктік
ормандары көп мемлекеттерде бағалы ағаш сүрегі ресурстары мол.

Дүние жүзінде табиғи ресурстардың бізге белгілі түрлерінің бәріне ие
бірнеше мемлекет бар. Бұлар Ресей, АҚШ және ҚХР, Үндістан, Бразилия,
Австралия. Кейбір елдер табиғи байлықтардың ассортименті жағынан олардан
кейінгі орынды иеленгенімен, басқа мемлекеттермен салыстырғанда әлдеқайда
ілгері. Көптеген елдер бір немесе бірнеше ресурстын дүниежүзілік маңызы бар
мол қорларына ие. Мысалы, Габонда марганец, Кувейтте мұнай, Мароккода
фосфорит қорлары мол. әрбір ел үшін өздерінде бар табиғи ресурстардың көп
түрлілігінің зор маңызы бар. Мысалы, жеке бір елде қара металлургияны
ұйымдастыру үшін тек темір рудасының ғана емес, сонымен қатар марганецтін,
хромиттің, кокстелетін көмірдің болуы өте маңызды. Ал егер бұл ресурстар
мұның үстіне бір-біріне біршама жақын орналасқан болса, онда бұл ел үшін
тиімділігі де жоғары болмақ.

Дүние жүзінде белгілі бір табиғи ресурссыз ел жоқ. Олар аз болған, ал
кейбір елдерде мүлдем болмаған жағдайда бұл мемлекет кедейлікке душар
болады деуге келмейді. өйткені қай елдің болсын ұлттық байлығы оның
материалдық игілікктері мен табиғи ресурстары қорларының жиынтығымен ғана
өлшенбейді, бұған қоса әр елдің адамдары, олардың тәжірибесі мен
еңбекқорлығы, білімдері мен шеберліктерінің пайдаланылу дәрежесі де ұлттық
байлықты құрайды.

Мысалы, экономикада үздік жетістіктерге жеткен Жапонияның ассортимент
жағынан болсын, мөлшер жағынан болсын минералдық ресурстары өте-мөте
шектеулі. Онда күкірт пен пириттердің ғана мол қорлары бар, ал мұнай,
табиғи газ, темір рудасы, сирек металдар рудалары, фосфориттер, калий
тұздары және т.б. өте-мөте жетіспейді. Жапонияға қарағанда минерал шикізат
ресурстары орасан мол болғанымен, әлеуметтік-экономикалық дамудағы
жетістіктері мардымсыз көптеген мысалға келтіруге болады.

Табиғи байлықтардың планета бойынша әркелкі орналасуы, бір жағынан,
халықаралық еңбек бөлінісі процесі мен халықаралық экономикалық
байланыстардың дамуына себепші болса, екінші жағынан, кейбір табиғи
ресурстары жоқ елдерді белгілі бір экономикалық қиыншылықтарға ұшыратады.

Табиғатты пайдалану процесінде табиғи ресурстарды ғылыми негізде шаруашылық
тұрғысынан бағалаудың маңызды мәні бар. Оның құрамдас элементтері табиғи
ресурстарды барлау, анықтап ашу, инвентарьлау, сондай-ақ мөлшері мен сапасы
тұрғысынан бағалау болып табылады. Әлемнің кемел дамыған елдерінде мұндай
ресурстар ендігі жан-жақты бағаланған, ал дамуы баяу елдерде бұлай бағалау
әлі жүргізілмеген. Ал анығында табиғи байлықтарды мұқият есепке алмайынша,
өміріміздің барлық салаларында олардың тұтынылуын бақылаудың мінсіз
қалыптасқан жүйесі болмайынша және бұл ресурстарды барынша үнемдемейінше
адамзат осылай мәңгілік өркендей береді деп үміттенуге болмайды.

Сонымен, адамзат қоғамы дамуының барлық кезеңдерінде табиғи ресурстар оның
әлеуметтік-экономикалық прогресінің маңызды алғы шарты болды. Алайда
олардың сан алуан экономикалық ресурстарға айналуы түптеп келгенде адамға,
оның ыждағаты мен талантына байланысты.

Табиғатты тиімді қолдану:Экологияның күрт нашарлап кетуі адамдардың
табиғатқа антропогендек әсерін болып отыр. Атмосферадағы көмірқышқыл
газдардың концентрациясының артуына байланысты климат өзгеріп,
температураның жоғарлауына әкеліп соғады.

Энергия көзі ретінде көмір, мұнай, табиғи газды пайдалану нәтижесінде және
машиналардың көбейіп индустриялық революциясының өркендеуіне байланысты бұл
процесс тезірек жүреді.

Жер планетасындағы атмосфераның температурасы артатын болса, планетаның
көптеген бөліктерінде құрғақшылық болады, басқа жерлерде жаңбыр көп жауып,
жерді топан су қаптайды. Полюстегі мәңгі мұздар еріп аралдар мен
жағалауларды, мұхиттар мен теңіз сулары басып кетеді. Ауыл шаруашылығының
өнімі нашарлап, халықтар мекенін тастап, күн көрістің қамымен басқа
жерлерге көшеді.

Табиғатты қорғау мәселесі бүкіл дүниежүзілік проблемаға айналуда.
Экологиялық проблема дегенде ең алдымен Арал, Балқаш, Каспий, Семей
қасіреттері еске түседі.

Арал теңізі - Қазақстанның інжу-маржаны. Арал теңізі ірі экологиялық апатқа
ұшырыағанға дейінгі көлемі - 1066 км2, тереңдігі - 30-60 м, тұздылығы - 10-
12% болған. Қойнауы кәсіптік бағалы балықтарға бай, жағасы қоға мен қамысты
теңіз еді. Сол кездерде жылына 50-150 мың балық ауланса, теңіз жағасынан
едәуір мөлшерде бұлғын терісі игерілген.

1966 жылдардан бастап Арал өңірін игеру қолға алынды. Осы аймақтағы
игерілетін жер көлемі бұрынғыдан Өзбекстан мен Тәжікстан 1,5,
Түрікменстанда 2,4, Қазақстанда 1,7 есеге өсті. Ал Амудария мен Сырдария
бойындағы халықтың саны 1960-1987 жылдар аралығында 2,2 есеге артты. Халық
санының өсуіне орай суға деген қажеттілік те артты. Осыған орай 1970-1980
жылдар аралығында аралға құйылатын су мөлшері азайды. Оның негізгі
себептері - антропогендік факторлар еді. Екі өзен бойындағы суды мол қажет
ететін күріш пен мақта өсіру ісі қарқында дамыды (Шардара).

Оның үстіне ауылшаруашылығының басқа да салалары барынша дамыды. Өзен
бойлары игеріліп, суды ысырапсыз пайдалану жүзеге асты. Мәселен, Аралға
1960-1965 жылдар арасында 44 мың м3, ал 1990 жылдары екі есеге қысқарды.
Нәтижесінде, Арал теңізінің деңгейі 23 м-ге дейін төмендеп, оның су айдыны
30-200 км-ге дейін қусырылды. Судың тұздылығы 40 %-ға дейін артты. Оның
үстіне екі өзен бойындағы шаруашылықтарда тыңайтқыштар мен химиялық
препараттарды қолдану бұрын-соңды болмаған көрсеткішке жетті.
Тыңайтқыштарды қолдану 10-15 есеге өсен. Осындай антропогендік факторлар
Арал өңірін экологиялық апатқа ұшыратты. Құрғап қалған теңіз түбінен жыл
сайын айналаға зияндылығы өте жоғары 2 млн. тонна тұзды шаңдар көтеріліп,
желмен тарай бастады. Сонымен, Арал апатына себеп болған факторларға:

• жергілікті жердің тарихи-табиғи ерекшеліктерін ескермеу;

• ауылшаруашылығын дұрыс жоспарламау, судың қорын есепке алмау;

• суды өте көп қажает ететін күріш, мақта дақылдарын барныша көбейтіп
жіберу;

• жерді игерудің агротехникалық шараларын сақтамау және суды үнемді
пайдаланбау;

табиғат ресурстарын пайдаланудағы жіберілген қателіктер мен оны меңгерудің
ғылыми тұрғыдан негізделмеуі болып табылады.

Осы аталған факторлар Арал теңізі экожүйесіндегі тіршілік атаулының
экологиялық дағдарысқа әкелді. Бұл жағдайлар адам баласының қолдан істеген
қателігі ретінде дүниежүзіне белгілі болды.

Арал өңірінде туындап отырған қазіргі экологиялық апаттар нышаны жыл өткен
сайын теңіз суын таратуда. Оның фаунасы мен флорасы жойылып бітуге жақын.
Топырақтың тұздануы өте жылдам жүруде. Арал теңізінде балық өсіру
шаруашылығы тоқталып, соңғы 1-2 жылда ғана қайта қолға алынды. Ондағы
тұрғындардың әлеуметтік жағдайы төмендеп кетті. Теңіз түбінен көтерілген
улы тұздардың мөлшері жылына 13-20 млн. тонна деп есептеледі. Тіптен, тұзды
шаңдар әсері сонау Орта Азия республикалары аумағына жетіп,
ауылшаруашылығына зардабын тигізуде. Арал өңіріндегі климаттың өзгеріуі шөл
белдеменің табиғи ландшафтарын ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Дүниежүзінің табиғат ресурстары
Қазақстанның табиғат ресурстары
Индонезияның табиғи жағдайымен табиғат ресурстары
Батыс Қазақстан облысының табиғат ресурстары
Табиғат ресурстары және оларды тиімді пайдалану мәселелері
Қолданбалы экология. Табиғат ресурстары. Жіктелуі. Оларды қорғау
Табиғат ресурстары және табиғатты ұтымды пайдалану
Еңбек ресурстары
Жер ресурстары
Энергия ресурстары
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь