Қазақстанның Ресейге қосылуы. Протекторат кезеңі

1. 1731 жылғы Әбілқайырдың Ресейге жіберген елшілігі.
2. Протекторат кезеңі
3. Қазақстан Ресей империясының отарына айналуы.
Кіріспе
Қазақстанның Ресейге қосылуының себептері. Қазақ халқының елдігі жолындағы тарихи күрес барысында, әсіресе, XVII ғасырдың екінші жартысынан бастап қазақ хандары өзінің үлкен коршісі Ресей мемлекетімен байланыс жасауға көңіл бөлді. Орыс мемлекетінің қазақ хандығымен сауда және елшілік байланыстары Қазан (1552 ж.) және Астрахань (1556 ж.) хандықтарының Ресейге қосылып, оның Жайық пен Еділ аралығындағы даланы алып жатқан Ноғай Ордасыма саяси үстемдігін орнатқаннан кейінгі жерде ұлғая түсті. Еділ бойындағы халықтардың орыс мемлекетінің құрамына кіруі, оның шекарасын Қазақстан жеріне жақындата түсті. Маңғыстау мен Үстірт арқылы өтетін құрлықтағы керуен жолдары, Каспий, сондай-ақ, Еділ мен Кама арқылы отетін су жолы Ресейдің Кавказ, Орта Азия және Қазақстанмен экономикалық байланысын күшейтуде зор рөл атқарды. Қазақстан өлкесі арқылы өтетін атақты Жібек жолы барған сайын халықаралық маңыз ала бастады. Бүл жол Шығыс және Батыс Еуропа елдерін Орталық Азиямен байланыстырды, сауда-саттықты, экономикалық қарым-қатынасты дамытуға мүмкіндік туғызды.
Орыс мемлекеті ең алдымеи қазақ даласы арқылы өтетін қатынас, сауда жолдарының қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін Қазақ хандарымен байланысын нығайтуды көздеді. Сондай-ақ, Сібір хандығыпа, Орта Азия билеушілеріне кдрсы күресте және жоцғар феодалдары тарапынан күшсйс түскен қауіпке байланысты одақтас іздеген Қазақ хандығы Орыс мемлекетімен экономикалық, саяси-елшілік байланыс орнатуға мүдделі болды.
Қазақстан тарихы (XVIII ғасыр — 1914 жыл). Жалпы білім беретін мектептің 8-сыныбына арналған оқулық. Қабылдинов З.Е., Қайыпбаева А.Т.Алматы: Атамүра, 2008. — 352 бет, суретті, карталы.ISBN 9965-34-816-2
        
        КіріспеҚазақстанның Ресейге қосылуының себептері. Қазақ халқының елдігі жолындағы тарихи күрес барысында, әсіресе, XVII ғасырдың екінші жартысынан бастап қазақ ... ... ... коршісі Ресей мемлекетімен байланыс жасауға көңіл бөлді. Орыс мемлекетінің қазақ хандығымен сауда және ... ... ... (1552 ж.) және Астрахань (1556 ж.) хандықтарының Ресейге қосылып, оның ... пен Еділ ... ... алып ... ... ... саяси үстемдігін орнатқаннан кейінгі жерде ұлғая түсті. Еділ бойындағы халықтардың орыс мемлекетінің құрамына кіруі, оның шекарасын Қазақстан жеріне жақындата түсті. ... мен ... ... өтетін құрлықтағы керуен жолдары, Каспий, сондай-ақ, Еділ мен Кама арқылы отетін су жолы Ресейдің Кавказ, Орта Азия және ... ... ... ... зор рөл ... ... ... арқылы өтетін атақты Жібек жолы барған сайын халықаралық маңыз ала бастады. Бүл жол ... және ... ... ... ... ... ... сауда-саттықты, экономикалық қарым-қатынасты дамытуға мүмкіндік туғызды.Орыс мемлекеті ең алдымеи қазақ даласы арқылы өтетін қатынас, сауда жолдарының ... ... ету үшін ... ... байланысын нығайтуды көздеді. Сондай-ақ, Сібір хандығыпа, Орта Азия билеушілеріне кдрсы күресте және жоцғар феодалдары тарапынан күшсйс ... ... ... ... ... Қазақ хандығы Орыс мемлекетімен экономикалық, саяси-елшілік байланыс орнатуға мүдделі ... ... ... аса ауыр ... ... жасақтары тамаша жеңіске жеткенімен ол табыс баянды бола қоймады. Қазақ хандары мен ... тақ ... ... ... ... бұл ... ... империясы да тартылды.
Ресей қалайда Қазақстанды өзіне қосып алуды көксеп, қолайлы кезеңді күтумен болды. Әбілқайыр қазақ хандығында жеке өз ... ... ... ... ... ... бастады. Кіші жүздің ханы Ресей мемлекетінің қолдауына сүйенуге бел буды. Бұл ретте оның жеке басының қадір-қасиеті де шешуші рөл атқарды.
Әбілқайыр ... ... қызу ... ... 1726 жылдың өзінде-ақ Ресейге елші жіберіп, оның қол астына өту ... ... ... ... ... ... көрген болатын. Бұл өтінішті елші Қойбағар жеткізген еді. Алайда ханның өтініші ол жылы жауапсыз қалдырылды.
1730 жылы Кіші ... ... ... Ресеймен әскери одақ жасасуды ұсынды. Алайда Әбілқайыр өз уәдесінде тұрмай, Ресеймен келіссөз мүлде басқаша сипат алды. Ресейдің өкімет билігімен неғұрлым ... бола түсу ... 1730 ... ... ... ... батыр Сейітқұл Қойдағұлұлы мен би Құтлымбет Қоштайұлы бастаған елшілігі Кіші жүзді Ресейдің қарамағына алу туралы императрица Анна ... ... ... өтінішті табыс ету үшін Санкт-Петербург/Петербургке келді.
Бұл жолы Әбілқайырдың елшілігіне зор құрмет көрсетіліп, ол үлкен ықыласпен қарсы алынды. Ресей үшін Кіші ... ... ... ... ... ең ... сәті туды. Бұған дейін Ресейдің құрамына Еділ қалмақтары, Кабардин князьдігі косылған болатын.
1731 жылы ... Анна ... Кіші ... қазақтарын Ресейдің қол астына алу туралы грамотаға (ресми құжатқа) қол қойды. Бұл грамотаға қол қою ... ... ... ... ескерілді.
Біріншіден, Кіші жүз қазақтары Ресейге адал қызмет етуге және башқұрттардың үлгісі бойынша мұқият жасақ төлеп тұруға міндетті болды.Екішіден, ... қол ... өзге ... ... ... ... жасауға тыйым салынуы тиіс болды.Үшіншіден, қазақтарға олардың жаулары шабуыл жасай қалған жағдайда Ресей ... ... ... ... Ресейдің қол астындағы халықтардан алынған тұтқындарды
қайтаруы, ал қалмақтармен және башқұрттармен тату-тәтті бейбіт жағдайда өмір сүруі тиіс болды.
Алайда содан көп ... ... ол ... ... екі жақтың да орындамағанын көрсетті. Екі жақ та ... ... ... ... ... қол ... қараудың жалған сипаттары ғана орын алды.А. Тевкелев бастаған елшіліктің Кіші жүзде болуы
Қазақтардан ант алу үшін патша үкіметі Әбілқайырға 1731 ... 30 ... ... А.И. ... ... елшілікті жіберді. Оған Кіші жүздің билеушілерін Ресейдің кол астына қалай өткізуі керектігі жөнінде жан-жақты нұсқау берілді. Кіші жүздің ат ... ... ... ... ... ... ... сатып алу жағын да қарастырып көруді тапсырды.
Ол үшін 1 ... орыс ... ... жұмсауға рұқсат етілді. Әбілқайырға императрица Анна Иоанновнамың атынан қымбат бағалы сыйлықтар -- ... ... ... ... екі ... ... шұға маталар мен басқа да сыйлықтар беру көзделді.
Бірақ оларды Құран ұстап ант берілгеннен және құжатқа кол ... ... ғана ... ... ... тапсырмамен келгендердің құрамында башқұрттың ықпалды старшины әрі батыры Таймас Шайымов тa болды.
Бұл ... ... ... ... ... ... барлау мәліметтерін де жинауға -- жер ... ... ... тілі, әдет-ғұрпы және салт-дәстүрлері туралы мәліметтер жинақтауға тиіс болды. Елшілік сондай-ақ қазақтардың империя кол астына өтуі қабыл алынған кездегі көңіл ... ... ... да ... тиіс еді. ... ... ең жақын көрші халықтары туралы да деректер жинау тапсырылды.
Қазақ хандығын Ресейге қосып ... ... ... мүдделіліктің болғаны Ресей императоры I Петрдің мына бір сөздерінен айқын аңғарылады. Ол былай деп ... еді:" Бір ... ... ... ... көп ... ... болсақ та, оны тек бір жапырақ қағаз арқылы ... ... ... ... ... өйткені ол, қырғыз-қайсақ ордасы... бүкіл Азия елдерінің қақпасын ... ... ... ... ... оппозицияның қалыптасуы
Кіші жүздегі қазақ ақсүйектерінің едәуір бөлігі Ресейдің кол астына өтуге үзілді-кесілді ... ... ... ... қол ... өту ... сөзді естігілері де келген жоқ. Жергілікті жерде айқындалғанындай, Ресейдің қол астына өту туралы шешім Әбілқайыр ханның жеке өзінің бастамасы бойынша ... ... ... ... ... ... қазақ билеушілері Ресеймен екі арадағы келіссөздерді болдырмай, ашықтан-ашық үзіп тастауға тырысып бақты. Ресей елшілерін өлтіріп жіберуге ... ... да ... ... да ... тапсырмамен келген елшілерді қорғау ісі Әбілкайырдың өз ұлы Нұралы ... ... ... ... ... ... ... де тиімді одақтас іздеп табу мүддесін басшылыққа алды, ол одақтастар ... ... ... ... қол ... ... ... деп үміттенді.Әбілқайыр ханның және оның теңірегіндегілердің Ресейдің қол астына өтуді кабылдауы
Өзін ... ... ... ... ... алға тартып, дүние-мүлікке қызықтыру аркылы пара беру, уәделі келісімге көндіру, ... ... ... ... ... ... А. ... келіссөздерді ақыры өз пайдасына шешті. Ресей елшісі Әбілқайырдың төңірегіндегілерді Ресейдін қол астына өтуге көндірді.
1731 жылдың 10 ... күні ... хан, ... және 13 ... ... ірі билер мен батырлардың шағын тобы Ресей ... қол ... өту ... ант ... Бұл ... Ырғыз және Тобыл өзендерінің арасындағы Майтөбе деген шатқалда өтті.
Ант қабылдауға барлығы 29 қазақ ... ... Ол ең ... мен деп ... ... мүшелері болатын. Бірінші болып Әбілқайыр хан, одан соң старшина Бөкенбай, Есет батыр, Құдаймендімырза ант ... ... ... ... тобы ... ... жатқан кезде дипломатиялық тапсырмамен келгендерге дүниеге қызығып, ... ... ... ... кол астына өтуі, міне, осылай басталды. Әбілқайыр Ресей патшасының тағына адал болудың кепілі ретінде ... ... ... ... ... жіберуге уәде етті.
Ресейдің дипломатиялық тапсырмамен келген елшілері Қазақстан аумағында бір жылдан астам уақыт бойы болды. Ол ... ... ... ... ... қаншалықты мол мүмкіндіктер бар екенін байқап қарады. Тевкелев Кіші жүзде ... ... ... ... үшін ... ... одан сәл ... орыс армиясының генералы әскери шенін алды.
Ақырында оның ұрпақтары Орынбор өлкесіндегі ірі-ірі мұсылман помещиктеріне айналды, олардың мың-мыңдаған басыбайлы ... ... Ал ... ... ... ... ... атағы берілді.
Кіші жүздің билеушісі Әбілқайыр хан Ресейдің қол ... ... ... ... Кіші жүз қазақтарының арасындағы беделі мен ықпалынан айырыла бастады. Бұл ретте Орта Азия ... ... ... рөл ... Өйткені олар бұл аймақта ислам дінінің ықпалы елеулі түрде әлсірейтін болды деп түсінді.
Ал Әбілқайыр Ресей мемлекетінің қол астына ... ... ... ... ... ... аумағына шабуыл жасай бастады. Сондықтан да патша үкіметі кейінірек оны тағы да екі рет ант қабылдауға мәжбүр етті.
Бірақ хан ... ... ... ... ... жоқ. Оның Ресей қол астына өтуден күткен үміті ақталмады. Сондықтан да ол өз ... ... ... дейін патша әкімшілігіне бағынбауға тырысты. Оның үстіне, қазақтардың қалмақтармен, башқұрттармен және Орал казактарымен шекара аймағындағы шиеленісті ... ... ... ... ... ... белсенді іс-әрекеттері ол 1748 жылы өзінің саяси ... ... қаза ... ... ғана тоқтады.
Ресейдің қол астына өткен Кіші жүз қазақтарына ... ... ... ... ... ... көмек көрсетілмеді. Әскери гарнизондарының аздығы және қару-жарақтарының нашар болуы салдарынан Ертіс бойындағы бекіністер де ... ... ... ... ... ... да жоңғарлардың билеушісі Галдан-Церен 1741 жылы Қазақстан аумағына жаңадан жойқын жорық жасады.Патша үкіметінің Қазақстандағы жағдайының одан әрі ... ... қол ... ... ... тап ... ... қазақтардың басқа да бірқатар билеушілері бара бастады. Бейне бір тізбекті реакция сияқты құбылыс пайда болды. Оның ... ... қол ... өту ... міндеттер жүктей қоймайтын еді.
Патша үкіметі қазақтардың билеушілеріне ірі-ірі сыйлықтар берді. Әрбір шекаралық бекініске қазақтардың ақсүйектеріне ... ... ... ... ... Орта ... және Орта Азияның басқа да халықтары хандарының Ресейдің қол астына өтуіне Әбілқайырдың тигізген ықпалы мен ... рөлі ... ... ара ... ... ... ал патша үкіметі түрлі сыйлықтар жасауға, ақшалай және ... ... ... ... сараңдық жасамады. Қазақтар шекаралық шептерде айырбас түріндегі сауда жасауға мүдделі болды. Ресейдің қол астына өту олардың қысқы уақытта шекара ... ішкі ... ... ... ... мүмкіндік беретін еді. Ресей өзінің қол астына өткен хандықтардың ешқайсысының ішкі ... де, ... ... де қол ... ... да 1731 жылдың соңына қарай Орта жүздің ханы Сәмеке Ресейдің қол астына өтті және оған адал ... ант ... 1733 жылы Ұлы жүз ... да Ресейдің құрамына кіруді сұраған алғашқы әрекет жасалды. Алайда Ұлы жүздің Ресей ... алыс ... ... 30-жылдары ол Ресейдің құрамына ене алған жоқ.
1740 жылы Орынборда ... ара ... ... Орта ... ханы ... пен сұлтан Абылай Ресейдің қол астына өтті. Атап айтатын бір нәрсе - Ресейдің қол астына негізінен шекара ... таяу ... ... ... жылы ... ... Әбілқайырдың көмегімен Хиуа хандығын Ресейдің қол астына өткізуге ... ... ... ... Хиуа хандығы ол ұсыныстан үзілді-кесілді бас тартты. 1742 жылы Әбілқайырдың белсенді ара ағайындық көмегімен Орынбор қаласында Ресейдің қол астына 30 мың ... да ... () ... ... жүз ... ... аймағындағы жерінде патша үкіметінің жағдайын нығайтып, бекіте түсу үшін 1734 жылы ... ... ... Оны I ... ... ... ... бірі И.К. Кириллов басқарды. Ал оның көмекшісі қазақтардың дәстүрлі әдет-ғұрыптары мен заңдарын жақсы білетін тілмаш А. ... ... ... қырғыз-қайсақ экспедициясы Орынбор экспедициясы деп аталды. Оның құрамындағы 2700 адамның 2500-і әскери қызметшілер еді. Экспедицияға үкіметтің берген тапсырмасы Кіші ... ... ... зерттеу болды. Атап айтқанда, олар табиғи ресурстарды зерттеумен, жер бетінің картасын түсірумен айналысты.
1735 жылы Әбілқайыр ханның өтініші ... ... ... негізі қаланды. Қазақ ханы дала төсінде әлдебір бүліншілік окқғалары бола қалса, сол бекініс-қамалда бой ... ... ... ... Ор ... Жайыққа қүяр жерінде салынды.
Кейін ол Ор бекінісі деп аталды. Орынбор ... ... ... ішкі жағына ауыстырылды. Орынбор Батыс Қазақстан аумағын отарлаудың стратегиялық орталықтарының біріне ... Ол ... ... ... мен қазақ даласынын, Орта Азияның аралығындағы ірі сауда орталығы қызметін де атқарды.
Кириллов ... ... ... ... ... ... ... В.И. Татищев тағайындалды. Әбілқайыр ханныңПатша үкіметінің Орал шекаралық шебін нығайтуы және жер ... ... ... қол ... ... кейін патша үкіметі бекіністер салуға қызу кірісті. Оның бұл әрекеті шекара аймағындағы жер дауын бірден өршітіп ... XVIII ... 30 -- ... ... бекіністері бар Үй шекара шебі салынды, ол Жоғарғы Жайық бекінісінен Звериноголовская бекінісіне дейінгі 770 шақырымға созылды.Екіншіден, патша ... 1734 ... ... ... ... өзенінің оң жақ өңірінде көшіп-қонып жүруіне қатаң тыйым салды.Үшіншіден, 1742 жылы патша үкіметі қазақтардың ... ... ... ... ... ... ... бекіністерге жақын келуінің өзіне қатаң тыйым салды.
Мұндай ... ... мен ... ... ... ... ... да жалғаса берді. Мұның бәрі де көшпелі қазақтардың әлеуметтік-экономикалық жағдайын нашарлата түсгі. Сөйтіп қазақтар ... ... ... ... ... шабуыл жасауды жиілетті. Мал шаруашылығымен айналысатын қазақтар дағдарысты қиын ... ... ... ... қайыршылану үрдісі басталды.Кіші жүз қазақтарының Ресейдің қол ... ... ... жүз бен Орта жүз ... бір ... ... қол ... өтуінің, негізінен алғанда, ұзаққа созылған келеңсіз салдарлары болды. Қазақ халқы бірте-бірте өз тәуелсіздігінен айырыла бастады. Патша үкіметі хандар мен ... ... ... ... өзінің бір айтқанды екі етпейтін тәртіпті шенеуніктерге айналдырып алды.
Патша ... ... ... ... ... ... ... қасақана бас тарту арқылы Қазақ мемлекетінің аумақтық тұтастығын бұзып, бірлігін ыдырата бастады. Іс жүзінде қазақтардың билеушілерімен ешқандай ... ... ... ... ... өн бойына әскери бекіністер, қамалдар, далалық шағын бекіністер салуды үсті-үстіне үдете берді.
Нәтижесінде, жайылымдық жерлердің тарыла түсуі мал өсірумен ... ... және ... ... ... ... негізін елеулі түрде шайқалтты. Жұт болған жылдары қазақтардың мал басын аман сақтап қалуы үшін шекара ... ... ... ... ... ... Ресейдің ықпалына енуі кейінгі жылдары қазақтардың Орта Азия мемлекеттерімен ... ... ... ... әкеп ... Хиуа мен ... әскерлері Оңтүстік Қазақстанның қазақтарына оқтын-оқтын жорық жасап тұрды, алым-салық төлетті. ... ... ... мен ... екі арасындағы сауда қатынастарының күшейе түсуі едәуір оңды сипат алды.
Пайдаланылған әдебиет Қазақстан тарихы (XVIII ғасыр -- 1914 жыл). ... ... ... ... ... ... ... Қабылдинов З.Е., Қайыпбаева А.Т.Алматы: Атамүра, 2008. -- 352 бет, ... ... ...

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Хронологиялық деректер13 бет
Графтар теориясы50 бет
Параллельді байланысқан тізбектердің индуктивтілігі9 бет
1912-1913жж синьхай төңкерісінің екінші кезеңі38 бет
Statistic analytic system (SAS) бағдарламалық өнімін қолдана отырып әр бақылау бекетіндегі уақыттың әр түрлі кезеңіндегі (тәулік, ай, жыл), қала кескініндегі (ауданында) атмосфералық ауаны ластайтын заттардың орта шоғырын есептеу бойынша бағдарламалық қамтама өңдеу43 бет
XII – XIII ғасырдағы Моңғолдың тарихындағы Шыңғысханның билік құру кезеңі13 бет
XVIII ғасырдың басындағы қазақ жерінің Ресей империясының құрамына қосылуының алғышарты7 бет
«Қайта құру» кезеңіндегі Республиканың қоғамдық – саяси өміріндегі өзгерістер. 1986 жылғы желтоқсан оқиғасы20 бет
Алғашқы қауым құрылысы дәуірі кезеңіндегі Қазақстандағы дене шыньқтыру тарихы5 бет
Ана тілі сабақтарында бекіту кезеңі18 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь