Ақша туралы дәріс

1. Ақшаның даму тарихы мен эволюциясы.
2. Ақшаның жалпы эквивалент және экономикалык категория ретіндегі түсінігі.
3. Ақша кызметінің эволюциясы.
4. Дүниежүзілік ақша ретіндегі шартты есеп бірліктері.
5. Ақша айналысының сипаттамасы
6.Ақшаның, металдың теориясы және металл ақша айналысы
7. Ақшаның номиналистік теориясы және қағаз ақшалар, олардың
айналыс зандылықтары
8. Несие ақшалар
9. Ақшаның сандық теориясы және айналыстағы ақша
қаражаттарының құрылымы
10.Ақша жүйесі жөнінде түсінік, оның элементтері және негізгі типтері
11. Инфляция, оның Қазакқстандағы ерекшеліктері
12. 1922—1924 жж. Ақша реформалары
13. 1947 жылғы ақша реформасы
14. Рубль бағамының жоғарылауы және оны 1950 жылы алтын базасына өткізу
15. 1961 жылғы деноминация
16. Қазақстан Республикасының 1993 жылғы ақша реформасы
Ақшаның мәні және қызметтері

1. Ақшаның даму тарихы мен эволюциясы.
2. Ақшаның жалпы эквивалент және экономикалык категория ретіндегі түсінігі.
3. Ақша кызметінің эволюциясы.
4. Дүниежүзілік ақша ретіндегі шартты есеп бірліктері.

1. АҚШАНЫҢ ШЫҒУ ТЕГІ
Ақша ежелгі заманда пайда болды. Олар тауар өндірісінің дамуындағы бірден-бір шарт және өнім болып табылады. Тауар - бұл сату немесе айырбастау үшін жас-алынған еңбек өнімі. Адам еңбегінің өнімі (зат), оны өндірушілердің белгілі коғамдық қатынастарын тудыра отырып, тауар формасын қабылдайды.
Алғашқы қауымдық кұрылыс кезінде бір тауардың басқа бір тауарға кездейсоқ айырбасталынуы барысында, айырбас кұнның жай немесе кездейсоқ формалары қолданылады {1 балта = 5 құмыра, 1 кой = 1 кап бидай және т.б.).
Шалғынды аудандарда - жылқы, сиыр және қой; ал ІІІөл және шөлейт аудандарда - түйе; тундрада - бұғы жалпы кұндық эквивалент қызметін атқарады.
"Капитал" сөзінің шығуы да малменен байланысты, өйткені ескі герман тілінде бұл сөз мал басы санының көптігін білдіре отырып, меншік иесінін байлығын көрсетті.
Солтүстік халықтары ең бірінші тауар ретінде айырбас үшін жүнді пайдаланды. Жылы теңіздердің жағасын мекендеген тайпалар айпалыс кұралы ретінде бақалшақ (раковинді) ақшаларды пайдаланды т.б .
Алтын өндіру қиын және капиталды көп қажет етеді. Сонымен, 1 кг алтын алу үшін 3000 м орта тереңдіктегі тау қыртыстарының 100 тоннасын қайта өндеуі қажет.
Алтынды ең көп өндіретін Оңтүстік Африка Республикасында (ОАР) алтын өндірушілердің еңбек ету жағдайы кұлдардың әмірі сияқты: олар 40°С-ден жоғары температурада терең жер астарында жұмыс істейді. Мұнан бұрын, ОАР-да әлемдік алтын өндірісінің 2/3-і өндірілсе, ал казір 1/3-і ғана өндіріледі. Алтынды өндіру дүниежүзінде апатты жағдайда кұлдырауда.
Қазақстанда 160 алтын кен орындары бар. Соның ішінде 60-сы жұмыс істеп тұр және олардың жылдык өнімі 1994 жылы 25 тонна алтынды кұрады.
Алтын тек кана алтын валюта резервтерді ғана құрамайды, сонымен бірге электронды-есептеуіш және компьютерлік техникадарды, түнгі механикалық аспаптарды, синтетикалык талшыктарды жасау үшін де қолданылады.
Жасанды алтынды ойлап табу сұрақтары әр кез адамзатты толғандырды. Бұныменен ежелгі уақыттарда алхимиктер еңбектенді. Ежелгі Египетте жалған алтын кұймалары табылған. Біздің ғалымдар ұзақ уақыт іздену мсн сынақтар жүргізулері нәтижесінде нағыз алтынды мынадай құрамда алды: палладий - 65%, индий -- 35%. Электр кедергісі алтынның техника, гіык құймасына жақын. Жаңа құйма қат-тылыгы алтыннан алты есе асып түседі.
1. Кейнс Дж.М. Жұмыспен қамту, пайыз және ақша туралы жалпы теория. М., 1993
2. Бочаров В. Инвестиция нарығын реттеудің қаржы-несиелік әдістері. М.,1993.
3. Нұрышев Ғ.Ж. Ауыл тауар өндірушілерін ынталандыру мәселелері.Алматы.2000.
4. Оспанов М.Т., Мұхамбетов Г.И. Шетелдік капитал және инвесторлар: теориялық мәселелерді және оларды тарату мен қолданутәжірибелері. Алматы, 1999.
5. "Экономика труда" Н. А. Иванов, Г. И. Мечковский
Уч. Пособие для вузов. М. Высш. Школа 1996.
6. Айсагалиева С. Қазақстан республикасындағы инвестициялық іс-әрекет. Алматы, 1999.
7. Үсенова Г.С. Инвестициялар мен өндірістің өсуін ынталандыруды ақшалай-несиелей реттеудің механизмі. Алматы, 1999.
8. И.В. Сергеев, И.И. Веретенникова "Организация и финансирование инвестиций". Изд. "Финансы и статистика".Москва, 2001.
9. Д. М. Мадиярова "Стратегия формирования внешноэкономической политики". Изд. "Экономика" Алматы, 2000.
10. Д. М. Мадиярова "Сыртқы экономикалық саясат және экономикалық қауіпсіздік". Изд. "Экономика" Алматы 2000 ж.
11. В. А. Ермаков "Казахстан в современном мире".(Экономико-географический очерк). Алматы - 1998г.
12. Н. Исингарин "Проблемы интеграций в СНГ". Изд. "Атамура' Алматы-1998г.
13. Горбунов Э. Инвестициялық іс-әрекетті ынталандыру // Экономист, 2000. № 5.
14. Коломина М.Е. Инвестициялық тәукелділіктің мәні және оның өлшемі // Финансы, 2000.
15. Беренс В., Хавранек П.М. Руководство по оценке эффективности инвестиции – М.:АОЗТ, Инфра – М, 1995
16. Бирман Г., Шмидт С. Экономический анализ инвестиционных проектов – М.:Банки и Биржи, ЮНИТИ, 1997
17. Бромвич М. Анализ экономической эффективности капитальных вложений _ М.: Инфра - М, 1999
18. Ендовицкий Д.А. Анализ и оценка инвестиционной политики коммерческих организации: Методология и методика. Воронеж: Изд-во ВГУ, 1998
        
        Дәріс 1
Ақшаның мәні және қызметтері
1. Ақшаның даму тарихы мен эволюциясы.
2. Ақшаның ... ... және ... ... ... Ақша ... эволюциясы.
4. Дүниежүзілік ақша ретіндегі шартты есеп бірліктері.
1. АҚШАНЫҢ ШЫҒУ ТЕГІ
Ақша ежелгі заманда пайда болды. Олар ... ... ... шарт және өнім ... ... Тауар - бұл сату немесе
айырбастау үшін жас-алынған ... ... Адам ... өнімі (зат), оны
өндірушілердің белгілі коғамдық қатынастарын тудыра отырып, ... ... ... ... ... бір тауардың басқа бір тауарға
кездейсоқ айырбасталынуы барысында, айырбас кұнның жай ... ... ... {1 ... = 5 ... 1 кой = 1 кап ... және т.б.).
Шалғынды аудандарда - жылқы, сиыр және қой; ал ІІІөл және шөлейт аудандарда
- түйе; тундрада - бұғы жалпы ... ... ... атқарады.
"Капитал" сөзінің шығуы да малменен байланысты, өйткені ескі герман ... сөз мал басы ... ... білдіре отырып, меншік иесінін байлығын
көрсетті.
Солтүстік халықтары ең бірінші тауар ретінде айырбас үшін жүнді пайдаланды.
Жылы ... ... ... ... ... ... ретінде
бақалшақ (раковинді) ақшаларды пайдаланды т.б .
Алтын өндіру қиын және ... көп ... ... ... 1 кг ... үшін 3000 м орта ... тау ... 100 тоннасын қайта
өндеуі қажет.
Алтынды ең көп өндіретін Оңтүстік Африка Республикасында (ОАР) алтын
өндірушілердің еңбек ету ... ... ... сияқты: олар 40°С-ден
жоғары температурада терең жер астарында жұмыс істейді. Мұнан бұрын, ОАР-да
әлемдік алтын өндірісінің 2/3-і өндірілсе, ал ... 1/3-і ғана ... ... дүниежүзінде апатты жағдайда кұлдырауда.
Қазақстанда 160 алтын кен орындары бар. ... ... 60-сы ... тұр және олардың жылдык өнімі 1994 жылы 25 ... ... ... тек кана ... ... ... ғана ... сонымен бірге
электронды-есептеуіш және компьютерлік ... ... ... ... талшыктарды жасау үшін де қолданылады.
Жасанды алтынды ойлап табу сұрақтары әр кез адамзатты ... ... ... ... ... Ежелгі Египетте жалған
алтын кұймалары табылған. Біздің ғалымдар ұзақ уақыт іздену мсн ... ... ... ... ... ... алды: палладий - 65%,
индий -- 35%. Электр кедергісі ... ... гіык ... ... Жаңа
құйма қат-тылыгы алтыннан алты есе асып түседі.
Жалпыға тікелей айырбасталу формасында акшаны пайдалану, кез ... ... ... айырбастау мүмкіншілігінің бар екендігін
көрсетеді. Қазіргі кезде жекешелендіру процестерінің жүруімен ... ... ... ... ақшаны пайдаланудың көлемі едәуір
кеңіді.
Ақшаның айырбас кұнының дербес формасы ретінде пайдалану тауарларды
тікелей өткізуменен байланысты ... ... бұл ... ... ... ... беру, бюджеттің кірістерін, ... ... ... ... ... ... ... және өндірістік
емес шығындарды каржыландыру, ұлттық банктің несиелік ресурстарды ... ... жэне ... ... ... ... тауарды өндіруге жұмсалатын еңбектің
олардың ақша көмегімен өлшенуі мүмкін құнын ... ... ... ... ... ... тауар ретіндегі ролі туралы
әр түрлі көзқарас бар. Біреулер алтынның ... ... ... ... ... және ақша ... атқару ролін орындауды
толығымен тоқтатты ... ... ЖӘНЕ ... ... ... ДАМУЫ
Ақша бес түрлі қызмет атқарады: құн ... ... ... ... қор және ... ... ... дүниежүзілік акша.
Ақша құн өлшемі ретінде. Құнның өлшем ... ... ... туындайды. Бұл ақшаның барлық тауарлар құнының өлшемі ретіндегі
қабілеттілігін білдіреді. Бағаны анықтауда делдал қызметіп ... ... ... Ақша ... кұралы қызметінде тауарларды
өткізудегі делдал болып табылады.
Ақша - қорлану және қазына жинау кұралы ... ... ... және
айналыс құралы қызметтері акшалай қорлардың құрылуын ... ... ... кажеттігі Т •А - Т айналымыньң екі актілерге Т - А және А - ... ... ... - алтын монеталар мен алтын құймаларын жинақтау
түрінде жүзеге асады.
Металл ақшалар айналысы ... ... ... тек қана ақша ... ролін атқарған болатын. Өндірістік және тауар айналысының кеңеюі
барысында металл ақшалар қазынадан айналыска шығып отырды немесе керісінше.
1998 ж. 1 ... ... ... Ұлтгык банкісіндегі монетарлық
алтынның калдығы 41781,1 млн тенгені құрады.
4. Дүниежүзілік ақша ... ... есеп ... ... ... ... ... интермационалдануы,
дуниежүзілік нарықтың пайда болуы дүниежүзілік ақшалар кызметінің ... ... ... ... ... интсрнационалдық күн өлшемі,
халықаралык төлем жэне сатып алу ... ... ... ... ... ... ... Ақшаның шығу тегінің объективті ... ... ... ?
2. Ақшаның тарихи даму ксзінде пайда болған айырбас құнының формаларын
атаңдар ?
3. Мал ... және неге ... ... болды ?
4. Айналыс құралы ретінде кандай тауарлар пайдаланды ?
5. Ақшаны белгілеуге бола ма?
6. Ақша ... ... ... ... ролі ... ... ... ?
8. Ақшанын касиеттерін атацдар және тусіндіріңдер.
9. Ақша - қоғамдық қатынастарды таратушы дегенді қалай түсінесіздер?
10. Акшаның ... ... Құн ... ... ақша ... ... ... Баға масштабы деген нені білдіреді ?
13. Ақшаның айналыс ... ... ... кандай
ерекшеліктсрі бар?
14. Айналыс және төлем құралы ретіндегі ақша қызметтерінің ... ... ... ... ... жинау құралы кызметін атқара ала ма ?
16. Ақша ... ... ... ... ... ... ?
17. СДР және ЭКЮ нені білдіреді?
Ұсынылытан әдебиеттер:
/2/,/3/,/4/,/6/,/9/
Дәріс -2
Ақша айналысы және ақша жүйесі
1. Ақша ... ... ... ... және ... ақша ... Ақшаның номиналистік теориясы және қағаз ақшалар, олардың
айналыс зандылықтары
4. Несие ақшалар
5. ... ... ... және ... ... ... ... жөнінде түсінік, оның элементтері және негізгі типтері
7. ... оның ... ... АҚША ... ... ... ... негізі тауар өндірісі мен тауар айналысы
болып табылады. Құн формасының өзгеріп отыруы, яғни тауардың ... ... жаңа ... ... алу үшін ... ақшаның әрдайым қозғалыста,
яғии айналыста болуына мүмкіндік жасайды.
Бірақ ақша айналысы тауар ... ... ... Бұл ... ... ... ... бүкіл ақша айналысы: колма-кол және ... ... ... ... өнімді өндіру және сату процесін, яғни ... ... ... ... ақша айналымы;
• тауарлы емес сипаттағы есеп ... ... ... ақша ... ... тарихи кезеңдерден өтті және металл, ... ... ... ... ... ... ... ТЕОРИЯСЫ ЖӘНЕ МЕТАЛЛ АҚША АЙНАЛЫСЫ
Ақшаның металдық теориясы. Бұл ... ... ... ... кезеңіндегі меркантистер (Томас Мэн, т.б.) жатады. ... ... ... ... ... қатар ақшаны бағалы металдармен
бірдей деп санау тән болған
Көпестер классының бөлінумен алғашқы ... ... ... Олардың
пайда болуы акшаның қалыптасуындағы соңғы кезеңді сипаттайды.
Монета - ол ... ... ... ... ... заңмсн
бекітілген металдан жасалған ақша белгісі.
Мемлекет ... ... ... таза металдың
кұрамы), массасын, типін, ремедиумды ... ... ... ... иактыдан ауытқуы), эмиссиялау ережесн және т.б. белгілейді.
Монетада бет жағы - аверс, келесі жағы - реверс, кесіндісі - ... ... ... ... құны ... металдың (алтын, күміс)
құнына сәйкес келсе, онда бұл толық кұнды ... ... ... ... ... деп ... ақша айналысы тарихында мынадай түсініктемелер бар:
Биметаллизм - жалпыға бірдей зквивалент ... екі ... одан да ... атқарады, яғни айналыста алтьн және күміс монеталар пайдаланылады.
Монометаллизм - жалпыға бірдей эквивалент ретінде бір ғана ... ... ... т.б.) ... ақша ... тауарлы өндірістің дамуы барысында қағаз ақшалар пайда
бола бастады. Олар ... ... ... ... ... Кағаз акша
айналысьндағы ұсақ төлемдерге қызмет ететін ... ... ... әр түрі ... ... ... НОМИНАЛИСТІК ТЕОРИЯСЫ ЖӘНЕ ҚАҒАЗ АҚШАЛАР, ОЛАРДЫҢ АЙНАЛЫС
ЗАҢДЫЛЫҚТАРЫ
Ақшаның номиналистік теориясы меркантилистердің металлизмге қарсы іс-
әрекеті ... ... ... ... мен ... ... байланысты
металл монеталарды вексель, банкнот түріндегі несиелік айналыс кұралдарына
жартылай ауыстыру ... орын ... ... ... ... ақша ... есеп бірлігі болып саналады және ... ... ... кұны ... бұл ... ешқандай да ішкі құнға ие емес.
Сонымен номиналистер ақшаның құндық жаратылысын ... ... ... ... ... айырбас кұралы ретінде қарастырады.
Металл ақшадан қағаз ақшаға ауысу себептері:
1. Металл ақша айналысы өте ... ... ... және ... ... ... себебі қымбат металдарды өндіру ... ... ... кажеттілігінен әлдекайда төмен.
2. Монеталардың тозуы және бүлінуі.
3. Мемлекеттік билік (ремедиум) пен жалған монеталарды ... ... ... шығындарын қағаз ақшаларды жабу үшін ... ... ... номиналдық құрамының нақты құрамынан біртіндеп бөлінуі
нәтижесінде пайда болған құн белгісінің ақырғы формасы.
4. НЕСИЕ ... ... - бұл ... ... алтының орнына келген құнның
кағаздай белгісі. Несие ақшалар несие беруші мен ... ... ... ... ... көрсетеді және "төлем құралы формасы ретінде
өмір сүрудің ... ... ... ... ... ... вексель, банкнота, чек, несие
карточкалары ... - бұл ... ... соң ... ... ... ұстаушыға)
вексельде көрсетілген соманы қарыз алушыдан (вексель берушіден) төлеуді
талап ету құқын беретін жазбаша түрдегі карыз ... жай және ... ... Жай ... ... ... жазып береді. Бұл вексель берушінің вексель ұсынушыға белгілі
бір ақша ... ... ... ... ... Аудармалы векселі
(тратта) кредитор - вексель берушінің (трассанттьң) үшінші ... ... ... векссльде көрсетілген соманы төлем уақьты келгенде
(ремитентке) төлеу жөніндегі ... ... ... келісімін көрсететін,
оның койған қолы түріндегі акцептен соң ғана тратта бойынша борышқор ... ... ... төлем авальмен (вексельдік тапсырма) қамтамасыз
етілуі мүмкін, онда ... ... және ... ... бетге) "аваль
ретінде саналсын" деген жазу болады.
Қазақстанда несиелік вексель республика ... ... алу ... ... болды, яғни қалыптасқан несиелік қалдық
есебінен кәсіпорындарға салық, жалакы, мерзімді және ... ... ... ... ... ... ... рұқсат берілді, ал қалған сома
жеке шотта сақталады. Осы сомаға кағазсыз вексель рәсімделді.
Үкіметтің 3 ай ... ... ... ... векселі. Ол номинал
бағасы бойынша банкке сатылып, уақыты ... ... кұны ... ... ... ақшалардың бір түрі болып банкнота саналады..Банкнота өзінің
мәні жағынан - бұл ... ... ... ... ... Яғни,
классикалық банкнота екі жакты қамтамасыз етілген: вексельдік (тауарлык)
және алтындық (банктің алтын коры). ... ... ... ... деп ... ... негізделген).
Несие бойынша төлем мерзімі жеткен соң банкноталар орталық банкке
қайтарылып отырылады.
Қазіргі кезде бүкіл ... ... ... ... ... ... ... сол елдің шекарасында ғана занды төлем құралы болып
табылады.
1993 ж. біздің республикамызда шығарылган ... ... және ... ... ... болып табылады, себебі олар Қазакстан Республикасының Ұлттық
банкінің сөзсіз ... ... ... және оның барлық активтерімен
қамтамасыз етіледі.
Банктік ... мен ... ... ... ... ... айналысы чекпен байланысты.
Чек - бұл шот иесінің чек ұсынушының ... ... ... ақша
сомасын колма-қол төлеу және аудару туралы ... ... ... ... ... ақшалай және есеп айырысу болып бөлінеді. ... ... ... ... ... алынады. Клиент есеп айырысу ... алу үшін ... ... және ... ... ... тапсырмасы
негізінде банк есеп айырысу шотынан ақша каражаттарын есептеп ... ... ... ... ... ... (қызметтер) сомасына чек жазып беру
арқылы есептеседі, бірақ депонирленген сома шегінде ... ... осы ... өз ... ұсынады, осыдан барып көрсетілген сома
өзінің есеп айырысу шотына бірден ... ... соң осы чек ... ... онда жеке ... чекте көрсетілгсн сома альнады. Сөйтіп
чек - несие ақша ретінде колданады.
Қазакстан Республикасында ... ... 1993 ж. ... ... ... ... пайда болуы; коммерциялық
банктердің корреспондентгік ... ... ... болуы және т.б.
Әлемде пластикалық карточкалардьң оннан аса дебеттік және ... бар: ... ... есеп ... ... қолма-кол
ақша алу, бөлшек сауда ессптеу үшін және
5. АҚШАНЫҢ САНДЫҚ ТЕОРИЯСЫ ЖӘНЕ АЙНАЛЫСТАҒЫ АҚША ҚАРАЖАТТАРЫНЫҢ ҚҰРЫЛЫМЫ
Айналыстағы ақшаның саны К. ... ... ақша ... ... ... ... ақша саны - ... ақша саны мен сатуға
арналған ... ... және ... бір ақша бірліктерінің айналыс
жылдамдығы арасындағы ... бір ... ... ... ... кажетті акша санының формуласы төмендегідей:
Монетаристер деп аталатын, ағылшын классикалық экономика мектебінің
ғалымдары, келесідей тепе-тендікті белгіледі:
РҮ =ТУ + ОV΄
мұндағы: Р - ... ... ... - ... ... - ақша ... саны;
О – депозиттер;
V жэне V΄ -ақшанын жэие ... ... ... ... ретінде қызмет етуі айналысқа қажетті ақшаның
жалпы көлемін қысқартады. Бұл, ... ... көп ... ... мен міндеттемелерін өзара есептеу арқылы жабу ... ... ақша ... анықтайтын заң келесі түрдегі
формуламен беріледі:
Тб.с. – Нт.б.с.+ Тс – ... = ... ... - ... ... және ... кұралы ретінде кажетті ақша
саны;
Т б.с. - тауар бағасының ... - ... ... ... ... ... - қарыз және басқа міндеттемелер бойьнша төлем сомасы;
Өт.м.с - өзара ессптескен ... мен ... ... - ақша ... - ақшаның төлем және айналыс кұралдары ретіндегі айналымның орташа саны.
Ақша массасының құрамы сол елдің ңесие-акша ... ... ақша ... ... ... көзқарас бар, оған айналыстағы ... мен ... ... ... М2 және М3, агрегаттарды
анықтау барысында елдер арасында ... ... бар. ... ... ... 4 жылға дейінге мерзімсіз депозиттерді; АҚШ-та ... ... ақша ... ... ... ... және шетелдегі банктердегі АҚШ ... ... чек ... ... бір ай ... ... ... жатқызады.
М3 агрегаты және М1-ден басқа Францияда резидент еместердің ... ... ... ... ... және ... ... сертификаттарын; Германияда - жмнақ депозиттерін; Ұлыбританияда
- мерзімді депозитті» ... ... ... ... ... ... ... ақша каражаттарының құрьлымына
мән беретін болсақ, онда ол ... - ... ... ... - өзіне - М0-ді косады, сонымен қатар шаруашылықтардың есеп
айырысу немесе ... ... ... қаражаттардың қалдықтары,
капитал салымдарын қаржыландыру бойынша заңды тұлғалардьң шоттарындағы,
ұзак мерзімді қаржыландыру мен ... ... ... ... ... ... каражат қалдықтары, халықтың және ... ... ... ... ... және т.б. ... - өзіне М1-ді қосады, сондай-ақ жеке және заңды тұлғалардың
мерзімді салымдарын ... - М2-ге ... займ ... ... ... ... ақша ... құралдарының дамуымен
өзгереді.
Ақша кассасының көбеюі бірнеше каналдар бойынша жүреді:
• Банкноттар мен монеталар эмиссиясы ... ... ... ... ... несие алуы жолымен;
• Орталық банктің ел үкіметіне ... ... ... үшін ... ... арқылы;
• Орталық банктің бағалы ... ... ... ... ... қағаздарды сатып алу жолымен;
• коммерциялық банктердің ... ... ... ... шығару немесе займдар беру жолымен (депозиттер
негізінде несиелік ... ... ... ... Орталық банк жүргізетін ақша-несие саясатымен
тығыз байланысты, мұндағы ең басты ... ақша ... ... ... ... Мақсатты белгілеуде Орталық банк ... ... ... ... ... ... өсімі;
• жоспарлы кезеңдегі ақша айналысының есептелетін ... ... ... ... ... ақша ... ... біздің
жағдайымызда Д2-ге) жылдамдығы;
• жоспарланған кезеңдегі инфляцияның максималды рұқсат ... ... ... ... ... ... ... болашактағы ұлғаюын және оның пайдалану дәрежесін ескере
отьрып есептеледі. Бұл көрсеткіштің тәжірибе үшін де ... ... АҚША ... ... ... ОНЫҢ ЭЛЕМЕНТТЕРІ ЖӘНЕ НЕГІЗГІ ТИПТЕРІ
Жалпы мемлекеттік заңдармен реттелген елдегі ақша ... ақша ... ... табылады. Әрбір мемлекеттің ... ... ... ... ... ақша ... 1995 жылы 30 наурыздағы
"Қазақстан Республикасы ¥лттық банк туралы " ... ... заң күші бар ... ... ... ... ... ұйымдастыру негізін және формаларын белгілейді, онда ресми акша
бірлігі, ақша ... ... ... ... ... ... ақша ... ұйымдастыру және реттеу тәртіптері қамтылады.
Ақша жүйесі келесі элеметтерден тұрады:
Ақша бірлігінің атауы. ҚР-ның ақша бірлігі ... 100 ... 1 ... ... ... белгілерінің түрлері. Егер 1991 ж. 1 қаңтарына дейін айналыста
қазыналық ... ... онда ... ... ҚР акша белгілері болып
олардың өсу құны ... ... ... ... ... ... ... кұралады. Олар Ұлттық банктің міндеттемесі болып табылады
және ... ... ... ... ... ... ... шығарып, олардың айналысын
ұйымдастыру және айналыстан шығаруды Ұлттық ... ... ... ... ... мен ... сату формасында жүзеге
асырады.
Ақша түрлері. Заңды төлем кұралы болып ... ... жэне ... ... ... - бұл ... бір елдің ақша бірлігіне
қатысты ... сол ... ақша ... бағасы.
Әлемдік тарихта ақша жүйесінің келесі типтері болған:
• металдық айналым, мұнда ақшалай тауар ақшаның ... ... ал ... ... металға айырбасталады;
• несие және кағаз ақша айналысы, ... ... ... ... ... ... және қазынаға айналды.
Металдық айналысқа катысты аталып өткен екі ақша жүйесі - ... ... ... - бұл ақша ... ... ... ... ролін заңды
түрде екі металл атқарады. ... және ... ... кең көлемде соғылып,
еркін айналысқа түсті, биметаллизмнің үш түрі ... ... ... алтын және күміс монеталар арасындағы
қатынас металдың нарықтық бағасына сәйкес стихиялы түрде бекітілді;
қосарлы валюта жүйесі, бұл ... ... ... ... жүйесі, күміс монеталар алтын ... ... - ... ... ролін бір ғана металл (не алтын,
не күміс) атқаратын ақша жүйесі. ... ... ... ... 1816 ж., ... - ... жж., Францияда - 1876 -1878
жж., Ресей мен Жапонияда 1897 ж., ... -1900 ж. ... ... Ресейде 1834 - 1852 жж., ... 1852 -1893 ... 1847 - 1875 жж. ... белгілерін алтынға айырбастау сипатына ... ... үш ... ... ... стандарты, оған алтын монетасының айналысы, алтынның
ақша қызметін атқаруы, құн белгілерінің еркін ... ... өсу ... ... және т.б. ... ... стандарты - Ұлыбритания мен Францияда енгізілді. Мұнда
банкноталар ... ... ... ... - 1700 фунт стерлинг,
Францияда 215 мың франктың кұны 12 кг ... ... ... ... келеді) ұсынған жағдайда алтын кұймаларына айырбасталды.
Алтыа девиз стандарты Германияда, Австралияда. Данияда, Норвегияда
және басқа елдерде ... Бұл ... ... шетел валютасына
(девизіне) айырбасталатьнын білдіреді.
7. ИНФЛЯЦИЯ, ОНЫҢ ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
Инфляция - қоғамдық ... ... ... сәйкессіздіктен
туындайтын бағаның өсуі ретінде анықталады. Ұзақ мерзімді болашақта, сондай-
ақ ақша массасының өсуі ірі ... ... ... басты факторы
ақша массасындағы өзгеріс болып табылады.
"Инфляция" термині АКШ-та 1861-1865 жж. ... ... ... ... ... доллардың 60 %-ға сатып алу ... ... ... ... көтерме бағасы, оларды дайындауға кететін шығындардың өсуімен
байланысты өсіп отырды. ... әр ... ... ... ... қайта бөлу есебінен кейбір тауарлар
шеңберіне ... ... ... ... болып отырды. Сонымен қатар
тауарлардың тапшылығына байланысты арзан ... ... ... ... ... ... саудада ... ... ... сақталып қалды. Мұның барлығы жабық инфляцияның
болғандығы ... ... ... ... ... инфляцияның деңгейін сипаттайтын ... ... ... ... (ТБИ) ... Ол ... "тұтыну қоржынына" жататын жекелеген тауарларға, қызметтерге
оның үлес ... ... ... ... өсуі ... ... ТБИ Қазақстанда 1991 ж. бастап анықталды. "Тұтыну қоржыны" 275
- тауарлар мен ... ... ... Бағаның құрылымы мен тұтыну
тауарларының өзгеруіне байланысты ТБИ қайта каралып, өзгеріп ... ... ... ... 1995 ... әрбір жанұя бюджетін зерттеу нәтижесінен
келіп "тұтыну қоржынындағы" ... мен ... ... ... ... өнімдері - 62,6% (бұрынғысы - 58,2% болған), ... емес ... 23,2% (30%); ... ... - 14,2% ... түрде инфляцияны мынадай түрлерге бөлуге болады: глобалдығына
қарай -- локальдық, яғни жекелеген ... ғана орын ... ... даму қар-қынына қарай -- төмен, бәсең, гиперинфляция ... яғни ... өсуі ... ... ... циклдігіне
қарай - жылжымалы ( бағаның біртіндеп өсуі), тұрақты, сатылы.
Егерде инфляция экономикадағы құлдырауға байланысты болса, онда бүл
стагфляция деп ... ... бойы ... ақша ... мен ... ... ... назарында болды, солардың ішінде
танымал Милтон Фридмэн де бар. Монетаристер ақша ... ... ... ... ... ... деп санайды.
Инфляция процесінің ... ... да осы ... ... ақша массасының өсу қарқыны бағаның үнемі ... ... 1993 жылы ақша ... 6,3 есе, ал баға 21,7 ... жылы ақша ... мен ... өсу ... соған сәйкес 845% және
125%; 1995 жылы - 216% және 160% кұрады. 1996 жылы ақша ... ... ... біршама төмендеуіне жол берді.
Өзін-өзі тексеруге арналған сұрақтар:
1. Ақша айналысы деп нені түсінесіз?
2. Қолма-қол және қолма-қолсыз ақша ... нені ... ... деген не?
4. Монетаның жақтары калай аталады?
5. Алғашкы қағаз ақшалар қашан пайда болған?
6. Металл ақшадан қағаз ... өту ... ... Толық бағалы емес ақшалар қалай аталады?
8. Ремедиум нені білдіреді?
9. Қағаз акша деген не?
10. Несиелік ақшалар ... ата? Чек ... ... ... ... және ... ... атқару үшін қанша ақша керектігін
анақтайтын факторлар.
12. Ақша массасының құрамдас бөліктері.
13. Жиынтық ақша ... ... ... ... және ... ... ... типтері.
15. Ақша айналымын басқарудың нормативтік әдістері.
16. Ақша айналымын басқарудың түзеткіш әдістері.
17. ҚР ақша жүйесі қашан ... Ақша ... ... ... ... Биметаллизм және монометаллизм ұғымдары нені білдіреді?
20. Инфляция деген не? ... оның ... мен ... ... ... ақша реформалары
1. 1922—1924 жж. Ақша реформалары
2. 1947 ... ақша ... ... ... ... және оны 1950 жылы алтын базасына өткізу
4. 1961 жылғы деноминация
5. Қазақстан Республикасының 1993 ... ақша ... 1922 - 1924 жж. АҚША ... ... өткізудің қажеттігі. Революцияға ... ... ... жж. ақша ... нәтижесінде
алтын монета айналысы бар ... ... ... енгізілді.
Айналыста алтын, күміс және мыс ... ... ... ... 92% ... ... етілген Мемлекеттік банктің
несиелік билеттері ... Ақша ... ... ... алтын
монеталарға ауыстырылатын айналыс кұралдары ... ... ... ... халықтың сенімі болды.
Біртіндеп еңбекақыны ақшамен төлеу қалпына келтірілді. Егер, ... ... ... ... ... тек 10% құраса, оңда 1923 ж.
бірінші тоқсанында, ол - ... ... ... Бұл ақша ... ғана ... болды.
Ақша реформасының мазмұны. Ақша реформасы екі кезеңде жүргізілді.
1922 ж. 25 ... және 11 ... ... ... ... 1, 2, 3, ... 25 және 50 ... тұрғысындағы банктік билеттерді шығару туралы құкық
берілді. Бір червонец соғысқа дейінгі алтын ... (7,74234 г ... ... ... Мембанк черво-нецтерді кәсіпорындарда вексельдік және
тауармен қамтамасыз ... ... беру ... ... отырды. Бұл тауар
айналысының қажеттілігімен ... ... ... ... акша ... құнсыздану карқыны орташа және ұсақ
купюрадағы ақшалардың жетіспеушілігне әкеліп ... ... ұсақ ... әр түрлі ақшалар, ... ... ... бейнеленген
сурогаттарды шығарды.
Алтын қорының үш ролі болды:
1) халықаралық есеп айырысуларда резервтік қор ... ішкі ... ... ... ... ... ... валютасымен бірге ішкі нарықтан сатып алып отырды);
3) көзге ... ... ... ... ... тарихқа "алтын" деген атпен кірді, бұл жерде оның мазмұны
патшалық он рубльдің алтын ... ... ... қатысы болғандықтан
емес.
2.1947 ЖЫЛҒЫ АҚША РЕФОРМАСЫ
Өндіріс пен халық ... ... ... ... аяқ ... мемлекеттік бюджеттің табыстарын азайтты. Осы уақыт ішінде ... өсе ... ... жабу ... ... ... ... қоса әскери салық, баласыз адамдарға салық, шағын жанұялыларға
салық және жалғыз басты ... ... ... енгізілді. Халық
арасында мемлекеттік займдарға ерікті түрде жазылу және ... ... ... ... беру ... ... Соғыс уақытында
халықтан барлығы 270 млрд рубль немесе мемлекеттік ... ... ... ... ... ... есебінен жабылды. Өндіріс көлемінің
қысқаруымен айналыста ақша ... ... Бұл ... ... бағаның көтерілуіне әкелді. Мемлекеттік сауданың тұтыну
заттарына соғысқа дейінгі бағалар сақталды. ... ... ... ... ... жүйе ... қол ... Рубльдің сатып алу
қабілеттігі төмендей берді.
Соғыстың зардаптарын жою үшін экономика ... ... және оның ... алу ... көтеру қажет болды.. Ақшаның
айырбасталуы қысқа мерзімде 15-20 желтоқсан ... ... ... ... ... айырбас пункттерінде ... ... ... ... ... айырбасталуға жатпады және айналыста номиналы
бойынша қала берді. Желтоқсанның бірінші жартысы үшін ... ... жаңа ... ... ... элементерінің бірі бұрынғы шығарылған мемлекеттік
займдарды (1947 ж. займнан басқасын) 1948 ж. ... ... ... ... ... ... займдағы облигациялар 3:1
арақатынасымен айырбасталды.
Ақша реформасын жүргізумен қатар, барлық ... және ... ... ... жүйе ... тасталынды және карточкалық
жүйемен салыстырғандағы нанның бағасы 10-12% төмендеді.
Еркін мемлекеттік сауданың ықпалымен ... ... ... 1948 ж. ... ... ... ... алу күші 1947 жылдың
бірінші тоқсанымен салыстырғанда 41%-ға өсті.
1947 ж. ақша ... ақша ... ... қайта құруылуын
білдірген жоқ. Оны жүргізгеннен кейін де, реформаға ... ... ... құрылымы сақ-талды. Бұның сәл айырмашылығы сол, Мемлекетгік
банктің билеттері червонец емес ... ... ... ... ақша ... нығайта отырып, ақшаның барлық ... ... ... БАҒАМЫНЫҢ ЖОҒАРЫЛАУЫ ЖӘНЕ ОНЫ 1950 ЖЫЛЫ АЛТЫН БАЗАСЫНА ӨТКІЗУ
1947 ж. ақша реформасынан кейін алғашқы ... ... қол ... ... және карточка жүйесінің атынып
тасталуы өнімнің өзіндік құнының төмендеуіне, дүкендерде азық-түліктердің
көбеюіне жол ... Жыл ... ... ... бағаларының төмендеуі басталды.
Үкімет рубльдің бағамын шетел валюталарына қатысты көтеру және ... ... ... ... ... Оған ... ... шетел
валюталарына қатысты бағамы алтын базасында емес, қандай да бір ... бар және ... ... шетел валютасының базасында
белгіленіп келді.
Бастапкы кездері рубльдің бағамын ... үшін база ... ... ... ... себебі Франция валютасының тұрақты алтындық
құрамы болды, ал ... және фунт ... ... олар ... ... ... Бірақ 1936ж. француз франкі де девальвацияланды,
сөйтіп оның бағамы біршама түсіп кетті. 1937 ж. ... ... ... базында есептеу енгізіліп, 1 доллар = 5 рубль 30 тиын ... ж. 1 ... ... ... ... ... құрамын (баға
масштабы) 0,222168 г таза алтынмен белгіледі. Осы бекітілген алтындык
кұрамына ... ... ... ... ... ... аныкталды.
Осылайша бұрынғы 5 рубль 30 тиынның орнына - 1 доллар (доллардың алтындық
кұрамы ол кезде 0,888671 г ... ... үшін 4 ... ... жаңа ... ... фунт стерлингіне қатысты алғанда - бұрынғы 14 рубль 84
тиынның орнына 11 ... 20 тиын ... ... сәйкес басқа да шетел
валюталарына қатысты бағам ... ... ... ... кұрамы
немесе олардың бағамдарының кейінгі өзгерістері ... ... ... өзінің түзетуін енгізуге тиіс болды. Шетел валютасына қатысты
рубль ... ... зор ... бар. ... ... ... ... оны хадықаралық есеп айырысуларды пайдалануын кеңейтті.
4. 1961 ЖЫЛҒЫ ДЕНОМИНАЦИЯ
Рубль бағамын ... ... ... ... ... ішінде (1950-1960жж.) елдің ақша ... ... ... ... өндіріс, ұлттьгқ табыс
көлемі және т.б. ... тыс ... ... ... ... жүздеген миллиардтармен және триллиондармен
бейнеленді. Осындай үлкен ... ... ... жасау іс жүзінде
каржы-банктік және шаруашылық органдардың ... ... Баға ... өте ұсақ ... ... Сондықтан да
үкімет баға ... 10 ... ... ... ... ... және айналыстағы ақшаларды жаңаға айырбастау туралы
шешім қабылдады.
1961 ж. ... ... ... жаңа ... мынадай ақша
бірліктері шығарылды: 1, 3, 5 қазыналық билеттер мен 10, 25, 50 және ... ... банк ... ... ... 1, 2, 3, 5, 10,
15, 20 және 50 ... ... Ескі ... ақша ... ... жаңа үлгіге 1:10 арақатынасымен ауыстырылды. 1, 2, 3, 5 тиындык
монеталар айырбастауға жатпағандықтан, айналыста ... ... ... 3 ай ... 1961ж. 1 ... ... 1 сәуір аралығында
ешкандайда шектеусіз жүргізілді. ... да 196Іж. I ... ескі және жаңа ... ... ... Барлық ақшалай операциялар
1:10 арақатынасымен жүргізілді. Сонымен бірге осындай арақатынаста тауарлар
мен қызметтер ... ... ... ... мөлшері,
степендия, барлық төлемдік міндеттемелер, келісім-шарттар және ... ... ... ақша ... және ... техникалық қызмет
көрсетуін жеңілдетті. Ақша билеттерінің пішіндері шағын болып ... ... ... ... ... ірілендірумен бірге рубльдің алтындық кұрамын көтерді
және оның ... ... ... ... ... жүзеге асты. 1961 ж. 1
қаңтарынан бастап, рубльдің алтындық кұрамы 0,222168 г ... 0,987412 ... ... ... жаңа ... ... рубльде бейнеленген алтынның ресми
дүниежүзілік бағасын тауарлар бағасымен ... ... ... ... арасындағы күрделі қайта есептеулерді қалыпқа келтірді.
1964 ж. Экономикалық ынтымақтастықтың халықаралық банкінің құрылумен
байланысты, 1991 ж. ... ... ... ... ... мүше ... көп ... клирингтік есеп айырысулар үшін колданылатын ақша
бірлігі - аудармалы рубль ... ... ... 1993 ЖЫЛЫ АҚША ... ... ... ... ең жоғары мөлшері 1000 рубльден
аспады. Ал зейнеткерлерге 200 ... ... ... айырбастауға
рұқсат етілді. Белгіленген лимиттен жоғары сомада ... бар ... ... ... декларациямен арнайы комиссияға бару керек болды.
1991 ж 23 каңтардан бастап бір уақытта салымдарды беруге де шек ... ... тек қана ... ... ... ... жеріне
байланысты айына 500 рубльден аспайтын сомада бере отырып, ол туралы ... ... ... ... ... ... 1989 ж. - 300 т., 1990 ж. - 234 ... ж. нақты ақшаның эмиссиясы 25 млрд ... ... ... жж. қоса ... біршама үлкен. Қыруар ... бос ... ... сәйкес
КСРО республикаларының егемендігі жариялағаннан ... ... ... банктер бір-біріне тәуелсіз түрде орталық банктер ролін ... ... ... ... ... ... ... 1992
ж. шілде айында Орталық ... ... ... ... ... және ... мен бұрынғы кеңес
мемлекеттері арасындағы төлемдерді ... екі ... ... ... ... ескере отырып, енгізілгенде ғана бұл іс жүзінде ... ... ... ... ... ... қадам -
меншікті валюталардың шығарылуы екені, осы ... ... ... сөйтіп
1992 ж. маусым-шілдеде Эстония, Латвия, 1992 жылы қазанда Литва, 1992 жылы
қарашада ... мен ... ... өз ... ... ... 1993 жылы мамырда Қырғызстан, тамызда Грузия ... ... Бұл ... ... ... ... қатарына (1995 ж. Тәжікстанды
қоспағанда) Түрікменстан, Өзбекстан, Армения, Молдова және Қазақстан (1993
ж. қараша) ... Бұл ... тобы ... ... ... ... банкінің 1993
ж. рубльдік банкноталарды жаңаларына айырбастауды жүргізген соң ... ... ... оның ... ... ... ... қалпына
келтіруте деген ұмтылысынан еш нәтиже шықпады.
Сөйтіп, Ресей Федерациясында және одан ... ... ... үш ... ... жж. кеңес ақшалары, 1992 ж. кеңес
үлгісіндегі (200, 500, 1000 руб.) ... ... ... шығарған
ақшалары, 1993 жылдың ... ... ... ... ... ж. ... жартысында-ақ Қазақстан Республикасының
жетекшілері ... ... ... ... ... өз валютасын
шығаруға ... ... Жаңа ... ... ... ... шарт ... Сөйтіп, 1993 ж. 1, 3, 5, 10, 20, 50
және 100 ... ... ... ... ... қолдан
жасаудан қорғанатын 18 дәрежесі бар.
1993 ж. 12 қарашада Қазақстан Республикасының Президенті ... ... ... ... ... туралы" Жарғыға кол
койды. Осы жарғымен 1993 жылы 15 қарашада сағат 8-ден бастап ұлттық ... ... ... ... және 1992-1993 жж. Ресей үлгісіндегі қазыналық және
банктік билеттерді айырбастау 20 қарашада сағат 18-де аяқталды.
Қолма-қол ... ... ... ... ... ... айырбасы 1 теңге үшін 500 рубль ... ... ... Республикасының 16 жастан ... ... 100 мың ... ... ақша ... ... Айырбас бір рет
қана жүргізіліп, ол ... ... ... ... 100 ... ... арнайы жеке бет шотына аударылып, оны 6 ... ... ... ... болды. Лимиттен асқан қаражаттардың
шығу тегіннің заңдылығын арнайы ... ... ... ... бойынша бұл қаражаттар мерзімнен босатылды.
15 қарашадан 18 қарашаға ... ... ... ... ... де есеп ... алды. Сондықтан заңды тұлғалармен, сол сияқты
бөлшек ... ... ... және ... ... қызмет көрсететін
тұлғалардың ақшалай түсімдері күнделікті қабылданды: теңгеде – шексіз, ... 1, 3, 5, 10, 20, 50, 100, 200, 500 ... ... 1993 ... ... ... ... шамасынан аспайтын сомада, ... ... ... ... ... ... ... теңгенің валюталық бағамын: 1 доллар =
4 теңге 70 тиын шамасында белгіледі. Келесі жылдары ол бірден өсіп ... ... баға мен ... да ... ... ... сұрақтар:
1. 1922-1924 жылдардағы ақша ... ... Ақша ... ... ... 1922-1923 жылдардага деноминациялар, олардың мақсаты.
4. 1947 жылғы ақша ... ... ... ақша ... ... 1947 жылы қандай шаралар жүргізілді?
6. Баға масштабы қашан және неге өзгертілді?
7. ... ... 1993 ... ақша белгілерін жаңа ақшаларға
айырбастау процедурасы.
8. 1993 жылы ақша ... ... ... ... 1993 жылы ... ақша ... жүргізудің себептерін ата
Ұсынылатын әдебиеттер:
/2/,/3/,/4/,/6/,/8/,/10/

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 16 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Тауарлар мен ақша нарығындағы макроэкономикалық тепе-теңдік. «IS-LM»үлгісі (Дәріс материалы)15 бет
"Ақша-несие саясаты"7 бет
1922-1924 жж. ақша реформалары9 бет
1922-1924 жж. ақша реформасын жүргізудін, себептері және оның мазмұны6 бет
«Қоғамдық ұдайы өндірістегі ақшаның мәні, функциялары және рөлі»6 бет
Ағымдағы операциялар шоты15 бет
Ақша - несие саясатының ресурстары30 бет
Ақша айналымы21 бет
Ақша айналысы және оның дамуы31 бет
Ақша айналысы заңы4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь