Домбыра туралы аңыз-әңгіме

ЖОСПАРЫ:
1. Домбыра тарихы
2. Домбыраның түрлері
3. Домбыраның сипаттамасы
4. Домбыра туралы аңыз.әңгіме
Домбыра -қазақ халқының ең кең тараған екі ішекті, көп пернелі музыкалық аспабы. Ол – қазақтар өмірінде маңызды орын алатын, өзіндік музыкалық сипаты бар аспап. Алғаш эпикалық дәстүр шеңберінде жыр, толғау, термелерді сүйемелдеуге қолданылған, домбыра кейін аспаптық шығарма – күй жанрының қалыптасуына ықпал еткен. Қазіргі кезде домбыра жеке әнді сүйемелдеуге, күй тартуға, халықтық-фольклорлық музыкада, классикалық шығармаларды орындауға қолданылатын, мүмкіндігі кең музыкалық аспап болып табылады.

Домбыра тарихы
Домбыра - қазақтың жаны. Ол тар жол, тайғақ кешу жолдарын бастан өткерген қазақ тарихын парақтауға негiз бола алады. Ұлтымыздың болмысына куә болған әдет-ғұрпы мен салт-дәстүрлерiне жан бiтiрiп, оның құнды қалпын сақтауға негiз болғанын көремiз.
Бұл мақалада домбыра өнерiн сақтап, қорғап, дамытып, насихаттау шараларымен қатар, оның шығу тегi турасынан да ой салады. Домбыра бойында байқала бермейтiн пәндiк сапаларды айқындай түседi. Сахна төрiнде орындаушының еркiндiк қалпы туралы ой қозғалады және құлағын бұрап келтiру кезiнде байқалатын адамның төрт түрлi психологиялық мiнезiн ашатын құбылыстар сөз болады.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:
1. Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005
2. Мәдениеттану негіздері: Окулық. - Алматы: Дәнекер, 2000.
3. Уикипедия - Ашық Энциклопедиясы
        
        Тақырыбы: 
Орындаған:.
Тексерген:
Атырау - 2012
ЖОСПАРЫ:
* Домбыра тарихы
* Домбыраның түрлері
* Домбыраның сипаттамасы
* ... ... ... ... ... ең кең тараған екі ішекті, көп пернелі музыкалық аспабы. Ол - ... ... ... орын ... ... музыкалық сипаты бар аспап. Алғаш эпикалық дәстүр шеңберінде жыр, ... ... ... ... ... ... аспаптық шығарма - күй жанрының қалыптасуына ықпал еткен. Қазіргі кезде домбыра жеке әнді ... күй ... ... музыкада, классикалық шығармаларды орындауға қолданылатын, мүмкіндігі кең музыкалық аспап болып табылады.
Домбыра тарихы
Домбыра - қазақтың жаны. Ол тар жол, ... кешу ... ... ... ... ... ... негiз бола алады. Ұлтымыздың болмысына куә болған әдет-ғұрпы мен салт-дәстүрлерiне жан бiтiрiп, оның құнды қалпын сақтауға негiз болғанын көремiз. Бұл ... ... ... ... ... ... ... шараларымен қатар, оның шығу тегi турасынан да ой салады. Домбыра бойында байқала бермейтiн пәндiк сапаларды айқындай түседi. Сахна төрiнде ... ... ... ... ой ... және құлағын бұрап келтiру кезiнде байқалатын адамның төрт түрлi психологиялық мiнезiн ашатын құбылыстар сөз болады.
Ғасырлар қойнауында қалыптасқан музыкалық-эстетикалық асыл ... ... ... ... Күй мен оның ... қоса өрiлiп, домбыра мен аңыз қатар өрбiдi. дейдi белгiлi ғалым С. Қасқабасов. Аңыз әңгiменiң рухын күй сарыны ... ... ... ... аңызды әсерлеп жеткiзуге ықпал ете алады. . Профессор С. Қасқабасов: ... ... ... ағаш ... ... ... ... адамдарға музыкалық-эстетикалық әсер бередi. Аспаннан нәр алу космостық ұғымды бiлдiредi. Сол космос арқылы адамдар музыка ... ... ... ... адамға берiлуi де мүмкiн. Бұл ойымызды Ш. Уәлихановтың мына пiкiрi қуаттай түседi. . ... ағаш ... ... сиыну арқылы олар өздерiне қуат жинайды. Сезiнген сезiмдерiн домбыра ... ... ... ... ... ... бiлдiредi. Ол бәйтерек жаратылысының эстетикалық болмысының жоғарылығымен iштей байланыс ...
XIX ... ... халқының тұрмысында анағұрлым кең тараған музыкалық аспап екі ішекті домбыра болатын. Егер бұрынғы заманда көне ... ән - жыр, ... ... үшін ғана ... ... енді ... жеке ... орындауға арналып, күрделі аспаптардың қатарына қосылды.
Әр түрлі ескерткіштерге, сондай-ақ этнографтардың жазып қалдырған еңбектеріне жүгінсек, домбыра және өзге ... осы ... ... ... ... орта ... ... болған екен. Мысалы, Әбу Насыр әл-Фарабидің ... ... ... жайында оқимыз.
Өзбектердің домбыраға өте ұқсас екі ішекті ... ... рет ... ... трактатында ауызға алынды. Қазақтың халық аспабы домбыра XIV ғасыр жазбаларында кездеседі. Оның бастағы түрі мен құрылысы қазақтың домбырасынан аумайды, ... ... ... ... да олардың түпкі шығу тегі бір екенін көрсетсе керек.
Өткен жүз жылдықта ұлы халық композиторы Құрманғазымен бірге Дәулеткерей, ... ... ... ... ... ... күйшілер дүйім жұртты аузына қаратқан еді. Бұлар бармағынан бал тамған майталман домбырашы ... ... ... ... күй де ... шын мәніндегі өнер иелері. Солардың арқасында домбырада тартылатын күйлердің ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндіктері артқан сайын домбыра тарту өнері де едәуір өрге басып, байи түсті.
Қазақстанның батыс аудандарында домбыра тартудың өзгелерге ұқсамайтын бөлек дәстүрі ... айту ... ... ... ... негізгі өзгешелігі, көлемі үлкен болып келеді, сондай-ақ шанағы сопақ, мойны жіңішке, перне саны көбірек. Сондықтан мұндай домбыраны тартқанда ... ... ... ... жалпақ домбыраға қолдану қиын, өйткені бұл соңғы домбыраның мойны едәуір енді және ... ... де ... ... ... әр ... ... домбыралар жергілікті жер жағдайына, тұрмыс-салты мен дәстүріне, ән, жыр, күй мектебі мен әр ... ... ... ... ... ... байланысты әртүрлі пішімде дамытылып, өзгеріп отырған.
Ән, жыр айтуға арналған домбыраның пернелері 8 - 9, әрі ... 14 - 15-ке ... күй ... 20-дан астам перне тағылады. Олардың құлақ бұрауы да қажетіне қарай өзгертіледі. Домбыра, негізінен, екі ішекті және кейде үш ішекті болып ... ... ... ... ... өте көп. Мысалы, , , , т.б.
Қазіргі кезде домбыраның 20-дан астам түрлері бар. Олардың ішінде:
* ән мен күй домбырасы
* торсық
* ... кең ... (екі ... ... ... үш ішекті
* қуыс мойын
* оркестр домбыралары ж/е т.б.
Домбыраның сипаттамасы
Домбыра құрылысы бірнеше ... ... ... құлақтары, пернелер, мойын, шанақ, бетқақпақ, ілгек және ішектер. Сондай-ақ, оның көптеген қосымша бөлшектері бар (тиек, ... ... ... ... ... ... ... өрнек, желкелік). Домбыра тиегі үш түрлі болады (шайтан тиек, ... ... ... ... аспабы халықтық кәсіби өнердің туып-қалыптасуына, өркендеуіне негіз болған. Байжігіт, ... ... ... ... Қазанғап, Сүгір, Тоқа, т.б. даңқты күйшілердің төкпе, шертпе күй ... ... ... осы ... ... ... байланысты.
Домбыра - тек күй тартуға ғана емес, ән айтқанда сүйемел үшін де қолданылатын ... ... сал, Ақан ... Жаяу ... ... Мәди, Кенен, Әміре Қашаубаев, М.Ержанов, Ж.Елебеков, ... ... т.б. ... ... ... әнге әр беріп, әншіге демеу болатынын дәлелдеді.
Домбыра туралы аңыз-әңгіме
Домбыра бар жерде қазақ халқының тiлi, өнерi, тарихы ... ... ... ... ... ... ... желiсiне сүйенуге болады. дейдi.
Мұндай аңыздарда айтылатын бәйтерек ағаш домбыра болмысымен ... ... ... ... одан әуен ... ... қос ... соғуы арқылы пайда болатын әуенi жел, дауыл әсерiнен туатын сылдырлаған дыбыс үндерiн еске салады. Демек екi бағыт негiзiнде әрекет ... Оның ... жел ... әсер етiп, ... ызың ... екiншi бағытта адамның домбыра шектерiн тербету арқылы әуендер шығады. Бәйтерек ағаш аңыздарда дүниенiң кеңдiгiн ... ... ... ... аспабынан туған үн өмiр мәнiн ұғынуға шақырады. Бәйтерек домбыра болып үн қатады. Ол табиғат пен ... ... ... ... ...
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:
* Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: "Аруна Ltd." ЖШС, 2005
* Мәдениеттану негіздері: Окулық. - Алматы: Дәнекер, ... ... - Ашық ...

Пән: Философия
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 4 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ілияс жансүгіров 1894-19383 бет
Ілияс Жансүгіровтің өмірі мен шығармашылығы7 бет
Домбыра философиясы10 бет
Сүгір (шалқыма), (наз қоңыр), (аққу), (қаратау шертпесі) күйлеріне талдау жасау8 бет
Сәкен Сейфуллин (1894—1938) жайлы4 бет
Дәстүрлі күйшілік өнер12 бет
Жалпы білім беретін мектептегі бастауыш сынып оқушыларының ән-күй бағдарламаларында домбыра күйлерін пайдалану процесі әдістері35 бет
Халық музыкасы11 бет
Қазақтың күй өнері12 бет
"Бизнес аңыздары"7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь