Қаржы саясаты және экономикалық реттеудегі рөлі

Кіріспе
1.1 Қаржы саясаты, оның мазмұны, міндеттері, мақсаттары және кағидаттары
1.2 Қаржы саясатының мемлекеттік экономиканы реттеудегі рөлі
2 Қазақстан Республикасының қаржы саясаты
2.1 Қазақстан Республикасының қаржы саясаты және қаржы механизмі
2.2 Қазақстан Республикасының қаржы саясатының экономикадағы рөлі
2.3 Қазақстан Респулбикасының қаржы саясатының дамуы және жетілдіру жолдары
Қорытынды
Кіріспе

Кез келген қоғамда мемлекет қаржыны өзінің функциялары мен міндеттерін жүзеге асыру үшін, белгілі бір мақсаттарға жету үшін қаржылық саясаты нысанында пайдаланады. Қойылған мақсаттарды іске асыруда қаржы саясаты маңызды рөл атқарды. Оны жасап, жүзеге асыру процесінде қоғам алдында түрған міндеттерді орындаудың шарттары қамтамасыз етіледі. экономикалық мүдделерге ықпал жасаудың белгілі құралы болып табылады.
Міне, осында менің курстық жұмысымның өзектілігі жатыр. Қаржы саясаты өте маңызды болып табылады және мемлекетті реттеуде негізгі орындардың бірін иеленеді. Жоғарыда айтып кеткендей, қаржы саясаты макроэкономикалық ықпал етудің бірден бір құралы. Ел ішіндегі және сол елдің сыртқы жағдайлары осы қаржы саясатына тікелей байланысты. Ол әлеуметтік-экономикалық қамсыздандыру мақсатында қаржы қатынастарының аясын реттеп отырады. Қазіргі кезде көп адам әлі «қаржы» мен «қаржы саясаты» ұғымдарын және олардың халық өмірін реттеудегі алатын орнын түсіне қоймайды. Мұнымен қатар барлық адамдар экономикалық тұрғыдан көздері ашық болуы керек. Оған қоса қаржы саясатының нысандары біздің тұрмысымыздың барлық жақтарын қамтып, өмірімізге тікелей араласып отырады. Демек, қаржы саясатының ерекшеліктері мен оның әдіс-құралдары мен нысандарын жетік білуіге тиіспіз. Сол себепті «қаржы» және «қаржы саясаты» ұғымдарына терең талдау жасау керек. Осыған байланысты курстық жұмысымның өзектілігі туындайды.
Демек, курстық жұмысымның мақсаты – қаржы саясаты мен оның рөлі жайындағы ақпараттар мен мәліметтерді қолдана отырып, осы тақырыпты толығымен бейнелеп көрсету.
Курстық жұмысымның міндеті – қаржы саясаты аясында болып жататын қатынастарды жүйелі түрде талдап, оның әдістері мен нысандарына сипаттама беру және осы аталып отырған саясаттың экономикадағы рөлін баса көрсетіп, айқындап беру.
Осы курстық жұмысты жазу барысында мәліметтердің қайнар көзі ретінде мынадай оқулықтарға жүгіндім: С. Кұлпыбаев, Қ. Қ. Ілиясов ағаларымыздың 2005 жылғы «Қаржы» оқулығы, А.Д. Үмбеталиев, Ғ. Е. Керімбек «Салық және салық салу», ал орыс әдебиеттерінен Балабанов А.И., Балабанов И.Т. «Финансы», Берлин С.И. «Теория финансов» және т.б. Негізгі әдебиет ретінде С. Құлпыбаев пен Қ.Қ. Ілиясов атты отандық ғалымдарымыздың оқулығын пайдаландым.
Қаржы саясаты өзіне бюджет, салық, ақша, кредит, баға және кеден саясатын қамтиды. Өз кезегінде мемлекеттің қаржы саясаты тек оның экономикалық және әлеуметтік саясатын жүзеге асырудың құралы болып келеді, яғни қосалқы рөлді орындайды. Мемлекеттік саясаттың басқа да бағыттары — ұлттық, геосаясатты, әскери саясаттары бар. Мемлекет тарапынан экономикалық процестерді реттеу кез келген қоғамдық жүйенің, соның ішінде қаржыны басқарудың ажырағысыз элементі болып табылады.
Пайдаланған әдебиеттер

1. С. Кұлпыбаев, Қ. Қ. Ілиясов , Қаржы - Алматы 2005ж. – 552 б.
2. Н.Қ. Мамыров, М.Ә. Тілеужанова, Макроэкономика – «Экономика»
баспасы 2003ж. – 432 б.
3. А.Д. Үмбеталиев, Ғ. Е. Керімбек «Салық және салық салу» Оқулық Алматы: Экономика 2006.-864 б.
4. Л. С. Валинурова, О. Б. Казакова «Инвестициялық қызметті басқару» Оқулық, Мәскеу,2005 жыл
5. Әмірқанов Р.Ә., Тургулова А.Қ. Қаржы менеджменті. Оқу құралы. -
Алматы: 1999. - 188 бет.
6. Бабич А.М., Павлов Л.Н. Финансы. Учебник. — М.: 2001. -
760 с.
7. Балабанов А.И., Балабанов И.Т. Финансы. Учебное пособие. - Петербург:
2000. - 192 с.
8. Берлин С.И. Теория финансов. Учебное пособие. — М.: Приор, 2000. – 256 с.
        
        Кіріспе
Кез келген қоғамда мемлекет қаржыны өзінің функциялары мен міндеттерін жүзеге асыру үшін, белгілі бір мақсаттарға жету үшін ... ... ... ... ... ... іске асыруда қаржы саясаты маңызды рөл атқарды. Оны жасап, жүзеге асыру процесінде ... ... ... ... орындаудың шарттары қамтамасыз етіледі. экономикалық мүдделерге ықпал жасаудың ... ... ... табылады.
Міне, осында менің курстық жұмысымның өзектілігі жатыр. Қаржы саясаты өте маңызды болып табылады және мемлекетті ... ... ... ... ... ... айтып кеткендей, қаржы саясаты макроэкономикалық ықпал етудің бірден бір құралы. Ел ішіндегі және сол елдің сыртқы жағдайлары осы қаржы саясатына ... ... Ол ... ... ... ... қатынастарының аясын реттеп отырады. Қазіргі кезде көп адам әлі мен ... және ... ... ... реттеудегі алатын орнын түсіне қоймайды. Мұнымен қатар барлық адамдар экономикалық тұрғыдан көздері ашық болуы керек. Оған қоса ... ... ... ... ... ... жақтарын қамтып, өмірімізге тікелей араласып отырады. Демек, қаржы саясатының ерекшеліктері мен оның ... мен ... ... білуіге тиіспіз. Сол себепті және ұғымдарына терең талдау жасау керек. Осыған байланысты курстық жұмысымның өзектілігі туындайды.
Демек, курстық ... ... - ... ... мен оның рөлі ... ақпараттар мен мәліметтерді қолдана отырып, осы тақырыпты толығымен бейнелеп көрсету.
Курстық жұмысымның міндеті - қаржы саясаты аясында болып ... ... ... ... талдап, оның әдістері мен нысандарына сипаттама беру және осы аталып отырған саясаттың экономикадағы рөлін баса ... ... ... ... ... жазу ... мәліметтердің қайнар көзі ретінде мынадай оқулықтарға жүгіндім: С. Кұлпыбаев, Қ. Қ. Ілиясов ағаларымыздың 2005 жылғы оқулығы, А.Д. Үмбеталиев, Ғ. Е. ... , ал орыс ... ... А.И., ... И.Т. , ... С.И. және т.б. ... әдебиет ретінде С. Құлпыбаев пен Қ.Қ. Ілиясов атты отандық ғалымдарымыздың оқулығын ... ... ... ... ... ... кредит, баға және кеден саясатын қамтиды. Өз кезегінде мемлекеттің қаржы саясаты тек оның экономикалық және ... ... ... ... құралы болып келеді, яғни қосалқы рөлді орындайды. Мемлекеттік саясаттың басқа да ... -- ... ... ... ... бар. ... тарапынан экономикалық процестерді реттеу кез келген қоғамдық жүйенің, соның ішінде қаржыны басқарудың ажырағысыз элементі болып табылады.
Қаржыны басқарудың бүкіл жүйесі мемлекеттің ... ... ... ... ... жасауға биліктің заңнамалық және атқарушы тармақтары қатысады. Қазақстан Республикасында оның конституциялық ерекшеліктеріне қарай жалпы ... ... ... ... ... ... ... Қазақ - стан Республикасының Президентіне жатады, ол жыл сайынғы Жолдауында ағымдағы жылға және перспективаға арналған ... ... ... ... ... ... басты мазмұны фискалдық саясатты -- бюджет (мемлекеттің шығыстары) пен салық саясатын ... ... ... затталады. Тікелей қаржылық реттеудің процесін жүргізе отырып, ұлттық табыстарға кәсіпорындардың, аймақтардың ... ... ... ... ... ... олардың дамуын көтермелеп немесе шектеп отырады. Бюджеттік қаржыға аса ... ... емес ... жай -- күйі де осын - дай ... ... ... ... мақсаты ел экономикасының өнімділігі мен оны әртараптандыруды арттыру, әлеуметтік-экономикалық дамудың ... ... шешу ... салық-бюджет саясатының тетіктерін жетілдіру.
І Қаржы саясаты және экономикалық реттеудегі рөлі
1.1 Қаржы ... оның ... ... ... және ... ... саясаты -- бұл қоғамның әлеуметтік-экономика - лық дамуы жөніндегі ... шешу үшін ... ... жөніндегі мемлекеттің нысаналы қызметі, қаржыны басқарудың түпкілікті мақсаты, оның ... ... Ол ... ... ... ... бөлігі болып табылады.
Материалистік диалектика жүйесіңде түрлі басқа саясат сияқты қаржы саясаты қондырмаға ... ал ... ... ... және ... ... ... бір экономикалық формацияның бір бөлігі ретінде көрінетін қаржы қатынастары базистік болып табылады. Қаржы саясатын жасау процесінде елдің алдына қойылған міндеттердің ... үшін ... ... ... ... ... тап қаржы саясаты экономика мен әлеуметтік сфераға ықпал жасаудың ... ... ... ... ... ... саясаты қаржы ресурстарын іздестіру, шоғырландыру және жинақтау және экономикалық саясат жасайтын дамудың бағыттары бойынша оларды бөлудің міндеттерін шешсді.
Қаржы саясаты өзіне ... ... ... ... баға және ... ... қамтиды. Өз кезегінде мемлекеттің қаржы саясаты тек оның экономикалық және әлеуметтік саясатын жүзеге асырудың құралы болып ... яғни ... ... ... ... ... басқа да бағыттарын -- ұлттық, геосаясатты, әскери саясаттарды да ұмытуға ... бес ... ... ... ... ... негізгі құралы болып табылатын қаржы саясатын анықтайды.
Мезгілінің ұзақтығына және шешілетін мәселелердің сипаты - на ... ... ... ... қаржы стратегиясы мен қаржы тактикасы болып бөлінеді.
Қаржы ... ... және ... ... анықталып, перспективаға есептелген және ірі ауқымды міндеттерді шешуді қарастыратын қаржы саясатының ұзақ мерзімді ... Ол ... ... ... ұзақ ... ... ал оның ... күнделікті міндеттер басты стратегиялық мақсатқа жетудің кезендері ... ... ... ... Сөйтіп, қаржы саясатының мазмұны экономикалық жүйеде қаржыны пайдаланудың стратегиялық бағыттылығымен үнемі анықталып отырады.
Қаржы стратегиясын мемлекет ... ... ірі ... ... ... отырып жасайды. Оны жасау процесінде қаржыны дамытудың негізгі тенденциялары болжанады, оны пай - даланудың тұжырымдары қалыптасады, қаржы қатынастарын ... ... ... Үзақ мерзімді мақсаттарды таңдап алу және қаржы саясатында мақсатты бағдарламаларды жасау қаржы ... ... жөне ... да-мудың басты бағыттарында шоғырлаңдыруды қажет етеді.
Қаржы тактикасы қаржы байланыстарын ұйымдастыруды дер кезінде ... ... ... ... ... ... арқылы қоғамды дамытудың нақтылы кезеңінің мәселелерін шешуге бағытталған. Ол ... ... ... ... ... ... болған үйлесімсіздіктерді қаржылардағы және елдің, аумақтың, саланың экономикасындағы ауытқушылықтарды жоюға шоғырландыра ... ... ... ... Қаржы стратегиясының біршама тұрақтылығы кезінде қаржы тактикасы орамдылығымен (икемділігімен) ерекшеленуі тиіс, ол экономикалық ... ... ... жөне басқалардың ширақтылығымен алдын ала анықталады.
Қаржы саясатының стратегиясы мен ... ... ... ... ... ... шешу үшін ... жағдайлар жасайды. Экономика мен әлеуметтік сала дамуының шешуші учаскелері мен басты проблемаларын анықтай ... ... ... ... қаржы байланыстарын ұйымдастырудың нысандары арқылы неғұрлым қысқа мерзім ішінде ысырап пен шығындарды ең аз жұмсап, қаржы стратегиясы белгіленген міндеттерді ... ... ... ... ... қатынастар тудырады, өйткені қоғам қаржы саясатын жасауда ерікті емес, ол өзінің мүмкіндіктеріне, объективті шындықтың шарттарына сүйенеді. Қаржы ... ... ... ... заңдары болады. Қаржының логикасы дамуға өзара кері ықпал жасай алады. Экономиканы тездетеді немесе оған кедергі жасайды.
Қаржы саясаты қаржы ресурстарын ... және зәру ... ... ... тап осы ... қоғамдық өндіріске ықпал етуіне мүмкіндік жасайды. Экономика мен қоғамның әлеуметтік дамуына қаржы саясатының ықпал ... ... ... ... ... ... негізінде жүзеге асуын талап етеді. Тек ғылыми көзқарас, саясатты анықтайтын барлық факторларды ... ... оның ... ... ... ... ... тәуелділігіне ұласпауының кепілі. Экономикалық дамудың тәжірибесі қаржы ... ... қол ... ... экономикалық қиыншылықтарға ұрындыратының, қоғамдық дамудың міндеттерін іске асыруды ... ... ... ... ... ... зерттемелерге негізделсе және ғылы - ми тәсілдеме қаржы саясатының нақтылы қаржы қатынастарынан үзілмейтіндігіне қызмет ... онда ... ... ... болуы мүмкін.
Қаржы саясаты қазіргі кезеңде қарама-қайшылықты міндеттерді шешеді, демек, қаржы саясаты баланстандырылған бо - луы ... ... ... ... негізгі бағыттары мыналар болып табылады:
1) шаруашылық жүргізуші субъектілер қаржысының сферасында нарықтық қатынастарды нығайту жөнінде шаралар жүргізу;
2) дағдарысты ... жою және ... ... ... ... ... жөнінде шаралар кешенін жүргізу.
Нарықтық экономика жағдайында ұзақ мерзімді ғылыми қаржы ... ... және ... ... ... сүйеніп әрекет ететін тиісті қаржы саясаты материалдық-заттай, ақша ағындарының күнделікті әрі перспективалық тепе-теңдігіне жетудің, соның негізінде ... ... ... ... қамтамасыз етудің негізгі өркениетті әдісі болып табылады. Ол бірінші кезектегі міндеттерді - мемлекеттік бюджеттің тапшылығы мен ішкі жөне ... ... ... ... ... дамыту, қолданыстағы салық жүйесін жетілдіру, инфляцияның қарқынын төмендету және т.б. шешу үшін пайдаланылады. Сонымен бірге қаржы реттеуіштерінің жүйесімен айла-шарғы жасау ... ... бір ... ... ... ... айналымында жүрген нақты ресурстар тиісті қаржы саясатына жетудің негізгі құралдары бола бастайды.
Қаржы саясатын нақты тарихи жағдайларға байланыстыра оты - рып ... ... Олар ... ... ... ... ... ішкі, сол сияқты халықаралық жағдайдың да ерекшеліктерін, мемлекеттің нақты экономикалық жөне қаржылық мүмкіндіктерін ескеруі тиіс. Қаржы ресурстарының ... ... және ... ... ... тәуелділігі жай ғана қаржы саналылығының айғағы болып табылады және шаруашылық жүргізудің барлық деңгейлерінде қолдап ... ... Бұл ... ... сақтамау бюджет тапшылығының, мемлекеттік борыштың пайда болып, көбеюіне, инфляциялық процестерге ұрындырады.
Кезең ерекшелігін есепке алу оның алдыңғы шаруашылық және ... ... ... жаңа ... мен ... қүбылыстарды, дүниежүзілік тәжірибені мұқият зерделеуді де қажет етеді. Ағымдағы кезеңнің ерекшеліктерін, эко - номикалық дамудың толғағы жеткен қажеттіліктерін есепке алу ... ... ... дер ... ... отыру алдыда түрған мәселелсрді неғұрлым қысқа уақытта жөне ең аз шығындармен ... ... ... ... ... ... және ... - лық саясат болып табылады. Фискалдық саясат ең маңыздысы мемлекеттік бюджет ... ... ... ... ... ... ... саясат эко - номикалық процестерді реттеумен байланысты. Фискалдық саясат салық төлемдерін алу, "қоғамдық тауарларды" өндіру ... ... ... оларды бөлу, ақша қаражаттарының трансферттік ағындарының қозғалысы жөніндегі бөлу жөне қайта бөлу ... ... пен ... ... ... - лық және ... сфераларда қаржыны пайдалану жөніндегі басқа іс-қимылдарын қамтиды.
Фискалдық саясат дискредициялық ... ... яғни ... өндірістің нақтылы көлемін, жұмыспен қамтылуды өзгерту, инфляцияны бақылау, экономикалық өсуді тездету мақсатымен мемлекеттің салықтарымен және шығыстарымен саналы айла-шарғы ... ... ... ... циклдің сипатына қарай ынталандырушы немесе тежеуші фискалдық саясат жүргізілуі мүмкін. Икемсіз фискалдық саясат экономикалық циклдің түрлі фазаларындағы ... не - месе ... ... ... өнім ... теңбе-тең түрде мемлекет шығындарының және салық алудың түрленуі ұғынылатын автоматты немесе іс-әрекетін қажет етеді. ... ... ... ... ... ... ... қаржы саясатының мазмұны экономикалық заңдардың іс-әрекетін ескере ... және ... даму ... ... ... ... ... болып табылады. Қоғамдық дамудың әрбір кезеңінде қаржы саясаты - ның өзіне тән белгілері болады, ол экономиканың ... ... ... және ... ... толғағы жеткен қажеттіліктерін және басқа факторларды ескере отырып, түрлі міндеттерді шешеді.
Мемлекеттің қаржы саясатының мазмұны айтарлықтай күрделі, өйткені ол ... ... ... оны ... ... ... стадияларын қамтиды. Олар:
* экономикалық заңдардың әрекеті, экономиканың жай-күйі, қоғамның өлеуметтік-экономикалық дамуының перспективалары негізінде елдегі ... ... ... ... ... экономикалық саясаттың тиісті мақсаттары мен міндеттерін негіздей отырып, қаржы саясатының стратегиялық және тактикалық шараларын ... ... ... ... ... ... эко - номикалық қайта құрудың түбегейлігіне қарай оны жаңғырта және түзете отырып, іс жүзінде жүзеге ... ... үш ... бірлігі қаржы саясатының мазмұнын анықтайды. Демек, экономикалық заңдардың іс-әрекетін есепке ала отырып, ... ... ... ... қар - жыны ... мен ... мемлекеттің қаржы саясаты - ның мазмұны болып табылады.[1]
1.2 Қаржы саясатының мемлекеттік экономиканы реттеудегі рөлі
Мемлекет тарапынан экономикалық процестерді реттеу кез ... ... ... ... ... ... басқарудың ажырағысыз элементі болып табылады.
Экономиканы реттеу әдетте екі нысанда -- өзін өзі реттеу мен мемлекеттік реттеу нысанында ... ... ... ... түрлі буындарыңда қаржы базасын қалыптасты - рудың шаруашылық жүргізуші субъектілердің өздері жасап, пайдаланатын әдістерімен ... ... ... ... ... даму ... мемлекеттің сан алуан экономикалық тетіктері, соның ішінде қаржы тұтқалары арқылы араласуын бейнелейді. Экономиканы мемлекеттік реттеуге ... ... ... сфералары мен буындары қатысады, оның үстіне қаржы жүйесінің әр буыны ықпалының өзгешеліктері болады, айталық, ұлттық экономика ... ... ... ... ... және т.б. Сан ... ... реттеледі.
Экономиканы мемлекеттік қаржылық реттеу бұл макроэкономикалық тепе-тендікке және ... ... ... ... ... ... оның ... дамуына әсер ету үшін, сондай-ақ қаржы ресурстарын шебер пайдаланудың күнделікті процесін қамтамасыз ету үшін ... ... ... ... қаржылық ықпал жасауының нысандары мен әдістерін мақсатты және ... ... ... ... ... - ... ... реттеудің қажеттігі мемлекет тарапынан қоғамдық өндірістің барысын қоғамға керек бағытта түзетіп ... ... ... ... ... ... бастапқы негіздемелер мемлекеттік қаржылық реттеуді жүзеге асырудың ... ... ... ... ... ... ... заңдарының іс-қимылын есепке алу.
* Қоғамның барлық мүшелерінің түпкілікті мүдделерін білдіретін қоғам дамуының ғылыми негізделген стратегиялық багдарламасын әзірлеу. Бағдарлама мемлекет пен оның ... қүры - ... ... ... қамтамасыз ететін тұтас, ұзақ мерзімді бағыт ретінде анықталады.Ойда болмаған жағдайларға байланысты тактикалық сипаттағы түзету жасалуы мүмкін.
* Көзқарастарды білдіретін демократиялық жүйенің ... және ... ... ... ... үлттық топтары-ның мүдделерін еркін білдірудің мүмкіндіктеріне арналған олардың демократиялық институттарының болуы.
* Шаруашылық қызметте қылықтың нормасы мен ережесінен шегіністі айқын және ... ... елде ... ... ... заңнамалық жүйенің болуы.
Қаржылық реттеудің көмегімен мемлекет халықтың төлем қабілеттігінің сұранымына, ... ... ... мен қызметтерді өткізуге, елдер арасындағы тауарлар мен ... ... ... ... және ... ... ықпал етеді.
Сонымен бірге қаржы тұтқаларының көмегімен мынадай негізгі мөселелер шешіледі:
* материалдық өндіріс сферасында жұмылдырылатын қаржы ресурстарының жалпы деңгейін реттеу;
* ... ... ... ... экономикалық шектеу;
* кәсіпорындардың, ұйымдардың сыртқы экономикалық қызметін реттеу, олардың қүқықтық және келісімшарт тәртібін қамтамасыз ету;
* кәсіпорындарда, ... ... ... дамытуды материалдық жағынан ынталандырып отыру;
* кәсіпорындардың, ұйымдардың, фирмалардың ақшалай ресурстарын бөлудің ішкіп өндірістік ... ... ел, ... ... кәсіпорын, ұйым, фирма келемінде инвестициялық және инновациялық процестерді ... ... ... өндірісті қаржылық реттеу мен ынталандырып отырудың негізінде жалпы алғанда елдің ... ... ... ... тұтқаларының көмегімен ықпал жасалады.
Нәтижелікке, яғни мемлекеттік қаржылық реттеудің нақтылы қорытындысына оны ... ... ... бір ... сақталған кезде қол жетеді. Мүндай шарттарға мыналар жатады:
а) экономиканы құрылымдық жағынан қайта қүру;
ә) басқарудың барлық деңгейлерінде және меншіктің бар - лық ... ... ... мен ... ... бастамаға, коммерциялық қызметтің, зандағыескертпелерден басқа қызметтің бірдей барлық түрлеріне еркіндікберетін барлық шаруашылық ... ... ... ... ... шынайы тендігін жасау негізінде бәсекені, кәсіпкерлікті дамыту.
в) жоғарыда айтылған шарттардан туындайтын мемлекет шеңберінде де, халықаралық кооперация мен еңбек бөлінісінің ... ... ... дамыту жөніңцегі экономикалық одаққа бірігетін бірнеше елдердің бірыңғай интефациялық кеңістігі шегінде де салалар, өндірістер, ... ... ... ... ... әр ... ... капиталдардың, жұмыс күшінің, технологиялардың, ақпараттың, меншік қүқықтарының және т.б. ... ... ... ... ... ... ... және субъективті факторлардың, экономиканың жүмыс істеу шарттарының сан алуандығымен, әр түрлі категорияларды, олардың элементтерін пайдаланумен сипатталады. Сондықтан осы негіздемелер ... ... ... ... ... ... ... нысандарға және әдістерге сыныптаудың маңызы зор.
Реттеудің екі типі бар: ол экономикалық (оның: қаржылық, бағалық, ... ... ... ақы ... ... және ... реттеу.
Қаржылық реттеудің турлері салықтық, бюджеттік, мемлекеттік-кредиттік, кедендік-тарифтік, валюталық-қаржылық, шаруашылық ішіндегі (фирма ішіндегі, кәсіпорын, ... ... ... және т.б.) ... ... ... ... осы түрлеріне сәйкес оның мынадай нысандарын атауға болады: мысалы, ... -- ... ... субсидиялар, трансферттер), салықта -- тура және жанама салық салу, валюта-қаржыда -- сыртқы инвестициялау, сыртқы қарыздар, сырт - қы борыш. Бұлар -- ... ... ... ... ... ... жоспарлау (болжау) болып табылады. Нарықтық экономика кезінде экономикалық, соның ішінде ... ... мен ... ... ... ... ... етеді. Дүниежүзілік практика мынадай реттеуіштерді әдістерді жасады. Салық салуда - ... ... ... салу ... ... мен ... табыстарды, мүлікті, активтерді мағлұмдамалау, аванс төлемі және басқалары; бюджеттен қаржыландыру кезінде -- шығыстарды ... ... ... ... ... ... қаржыландырудың әдістері, бюджет артығын пайдалану, амортизацияның нормалары, кәсіпорындардың, фирмалардың қорларына аудары-латын аударымдардың нормативтері, әлуметтік ... - дың ... және ... Бүл ... ақша (қолма-қол және Қолма-қолсыз ақшалар, эмиссияның көлемі, валюталық бағам), кредит ... үшін ... ... есеп ... мен ... ... резервтік талаптары, ашық рыноктағы ұлттық банк операцияларының ауқымы), баға (реттемелі бағалардың деңгейі, еркін және тіркелген бағалардың арақатынасы, рентабелділіліктің шекті деңгейі) ... ... ... ... ... ... салықтарға аса маңызды орын беріледі. Салықпен реттеу кәсіпорындар мен халықтың ... ... ... ... ... арналған. Салықтардың көмегімен рентабелділіліктің деңгейі мен кәсіпорындардың қарамағында қалатын ақша қорланымдарының көлемі реттеліп отырады. ... ... ... ... салудағы әдістер арқылы қол жетеді.
Мемлекеттік қаржылық реттеу проблемасының екінші жагы бюджеттен қаржыландыруды пайдалану тиімділігінің дорежесі болып ... ... ... әдістер мыналар болып табылады: валюталық бағам, ақша капиталының пайыз-дық мөлшерлемелері, халықаралық төлем қаражаттары мен ба-ғалы қағаздардың ... ... ... ... - дырудың сан алуан әдістері.
Реттеудің ішкі шаруашылықтық түрінде коммерциялық немесе шаруашылық есеп, қаражаттарды нормалау әдістері, қаржы қорларына ... ... ... және ... пайдалану қолданылады.Сонымен бірге экономика мемлекеттік қаржылық ықпал жасаудың бәрін тегіс қамти алмайды. Ол, әдетте, өлшеулі және экономиканы реттеудің қосымша нысандары мен ... ... ... тепе-теңдіктің жай-күйі мынадай аса маңызды экономикалық параметрлерді теңестіруді қажет етеді: сүраным мен ұсыным; тауар және ақша массасы; жинақ ақша мен ... ... және ... еңбек өнімділігі және оған ақы төлеу; қаржы ресурстары және қоғамның әлеуметтік-экономикалық қажеттіліктері; мемлекеттік бюджеттің кірістері мен шығыстары; бюджет тапшылығының мөлшері және оны ... ... ... ... ... мен пассиві. Аталған арақатынастардың тіпті біреуі бойынша ғана тепе-теңсіздікке жету бір мезгілде біреуінде немесе бірнеше басқаларьшда тепе-тендікті тудыратыны анық.
Қаржы теориясында ... ... ... өнім ... ... өндіріске әсерін түсіндіру үшін "мулътипликатор " ұғымы пайдаланылады.
Мультипликатордың тұжырымдамасы жалпы үлттық өнімнің (ЖҮӨ) ауқымын екі ... ... ... ... ... ... яғни ... өндірілген өнім массасын сатып алуға қажетті экономикалық субъектілердің барлық шығыстарының ... ... ... ... ... ... яғни ... өнім өндіруден алатын табыстары түрғысынан.
Тепе-тенді ұлттық өнім және шығыстардағы ұлттық ... осы ... ... ... ... ... арақатынасын шығыстардың мулътипликаторы, ал салық төлемдеріндегі өзгерістің ... ішкі ... ... одан ... ... ... салықтардың мулътипликаторы деп атайды.[1]
Қаржы саясаты - аса маңызды саясаттардың бірі. Оның мемлекеттік ... өте ... ... шығу ... экономиканың кетуінің алдын алу болсын, барлық жағдайда қаржы саясаты негізгі экономикалық тетік ретінде қарастырылады. Дискредициялық және ... емес ... ... ... де ... байқап отырмыз. Фискалдық саясаттың халық тұрмысындағы алатын орны да ерекше. Салық, мемлекеттік шығыстар, Орталық банктің қызметі, мұның бәрі қаржы саясатының ... Ал ... ... ... асырып айту мүмкін емес.
2 Қазақстан Республикасының қаржы саясаты
2.1 Қазақстан Республикасының қаржы саясаты және қаржы механизмі
Қаржыны басқарудың бүкіл ... ... ... ... негізделеді. Қаржы саясатын жасауға биліктің заңнамалық және атқарушы тармақтары қатысады. ... ... оның ... ... қарай жалпы экономикалық саясат сияқты қаржы саясатын жасаудағы басымдық Қазақ - стан ... ... ... ол жыл сайынғы Жолдауында ағымдағы жылға және перспективаға арналған қаржы саясатының ... ... ... Үкімет экономиканы дамытудың басты бағыттарын жүзеге асыру және қоғамдағы әлеуметтік түрақтылықты қамтамасыз ету мақсатымен осы Жолдаудың шеңберінде іс-қимыл ... ... ... орай биліктің атқарушы тармағының бір бөлігі ретінде Үкімет қаржы саясатын іске асыруға қажетті зандардың жобаларын жасайды және оларды қарап, қабылдау үшін ... ... ... ... жасаған кезде оның бірнеше нұсқалары дайындалады. Олардың барлығы сараптық бағалаудан өткізіледі, не - ... ... ... ... ... Көп ... жоба математикалық үлгілеу мен жобалауды пайдалануды талап етеді. Мұнымен бірге үнемі өсіп отыратын қаржы ресурстарының босалқы қорын ... ... ... ... ... жүргізуші субъектілерінің табыстарын алудың неғұрлым оңтайлы үлестерін анықтау қажет. Қаржы саясатын жасаған кезде қаржы ресурстарын бөлуге жөне оларды негізгі ... ... ... ... ... ... ... бірқатар көрсеткіштермен сипатталады:
* жалпы қоғамдық өнім мен ұлттық табыс
* инвестициялаудың ... ... ... ... жаңартудың қарқындары
* еңбек өнімділігінің өсуі
* халықтың тұрмыс деңгейі
* мемлекет бюджетінің тапшылығы.[1]
Соңғы жылдардағы Қазақстанның қаржы жүйесі мемлекет бюджетіне ... ... ... ... ... ... салдарынан мемлекеттің борышын арттыруға тура келеді.
Тұрақтандырудың қаржы саясаты ... мына ... ... ... тоқтату;
* бюджет тапшылығын ЖЮ-нің 2%дейін томендету;
* мемлекет борышын ЖІӨ-нің 48% дейін жеткізу.
Қаржы ... ... ... ... ... сая - саты жетістіктерінің бірі -- Ұлттық банк кредиттерін беру (эмиссия) жолымен мемлекеттік борышты жабудан заңнамалық түрде бас ... ... ... ... ... бағалар (инфляция нөлге жуық). Алайда инфляцияжылына шамамен 1,8% тең ... ... ... де болады;
2) бюджет тапшылығы ЖІӨ-нің 2-3% аспайды;
3) мемлекет борышы аз соманы құрауы тиіс және тек ЖҮӨ-нің өсуімен өсуі тиіс.
Қаржы саясатына ... ... ... ... ... - тын жүргізгенде, яғни дамудың белгілі бір кезеңінің негізгі міндеттерін орындауға шаралар бағыттау жолымен қаржы жүйесінің ... ... ... ... ... ... көзқарасты сақтау, сондай-ақ экономика - лық саясаттың ... ... ... ... ... баға ... ... салалары саясатында тығыз өзара байланысты қамтамасыз ету болып табылады.
Қазіргі кезеңде қаржы саясатының көмегімен ... ... ... ... ... ... болады:
а) елдің дамуының әрбір нақты кезеңінің ерекшеліктерінегізінде қаржы ресурстарының неғұрлым мүмкін болатын көлемінжасаудың жағдайларын қамтамасыз ету;
ә) ... ... ... ... ... ... ... шаруашылық секторлары арасында ұтымды бөлу және пайдалану, ресурстарды белгілі бір мақсаттарға бағыттау
б) экономикалық дамудың белгіленген бағыттарын орындау үшін ... ... ... ... оны үнемі жетілдіріпотыру.
Сондықтан Қазақстан жағдайында қаржы саясатының міндеті экономиканы экономикалық өсудің траекториясына көшіру, ұлттық шаруашылықтың құрылымын одан әрі жетілдіру ... ... - ... ... ... ... ... дамыту, мемлекеттік боліктің үлесін оңтайландыра отырып, меншікті реформалау, сыртқы экономикалық қызметті ұлғайтып, жандандыру, әлеуметтік бағдарламаларды қаржыландыру ... ... ... ... ... механизмі арқылы іске асыру болып табыла - ды.
Елдегі жүргізіліп жатқан реформаларға сәйкес мемлекеттің қаржы ... мен ... ... ... ... ... ... қаржы ресурстарын жұмылдыруға, оларды бюджетке толық және дер ... ... ... ... да - ... мемлекеттік бағдарламаларыңда қаралған шараларды үздіксіз қаржыландыруға және ... ... және ақша ... ... әрі ... ... ... күшейтуге бағытталған.
Бұл мақсаттар Қазақстан Республикасының әлеуметтік және экономикалық дамуының, қоғамдық өмірдің ... ... ... ... стратегиясын қаржымен қамтамасыз ету қажеттігінен туындайды.
Қаржы саясатының мақсаты - ... ... аса ... қанағаттандыруға қажет қаржы ресурстарын толық жұмылдыру. Осыған байланысты қаржы саясаты кәсіпкерлік қызметті жандандыра түсуге ... ... ... шақырады. Мемлекет пайдасына кәсіпорындардың табысын алудың ұтымды нысандарын, сондай-ақ қаржы ресурстарын қалыптастыруға халықтың қатысу үлесін ... коп ... ... ... ... ... арасында қаржы ресурстарын болу жолымен оларды пайдаланудың тиімділігін арттыруға, сондай-ақ ... ... - ... және ... ... басты бағыттарына шоғырландыруға үлкен маңыз беріледі.[5]
Таяудағы мақсат ретінде - ... ... ... жету және ... ... ... ... шаруашылықтың қаржы жағдайын сауықтыру проблемасын шешу.
Қаржы саясатын жүзеге асырудың негізіне жалпы және жеке (өзгеше) қағидаттардың толып ... ... ... ... ... ... оның мына ... жүзе - ге асырудың зор маңызы бар.
Қолда бар нақты қаржы ресурстарын негіздей отырып, бюджеттерді жасау, бекіту және атқару ... ... ... ... ... ... ... және кәсіби топтардың мүдделерін сақтау.
* қаржы қатынастарының жоспарлы ұйымдастырылуын қамта-
* масыз ету;
* ... ... ... ... мен ... ... мен ... теңгерімділігі;
* қаржы резервтерін жасау (бюджет жүйесінде кірістердің шығыстардан және салалық қаржыларда қаржы резервтерінің асып түсуі)
* мемлекет пен шаруашылық ... ... ... ... ... оңтайлы бөлу.
* Қаржы саясатының тиімділігін қамтамасыз ететін ... ... ... ... ... экономикалық зандардың іс-әрекетін есепке алу;
* нақты тарихи жағдайларды есепке алу;
* өткен жылдардың өзіндік тәжірибесін және дүниежүзілік тәжірибені ... ... ... қағидаттарға мыналарды жатқызуға болады:
* қоғамда қаржы жүйесінің ұтымды құрылымын, қаржы қатынас-тарын жоспарлы ұйымдастыруды жөне қаржы механизмінің дұрыс құрылуын қамтамасыз ... ... ... ... ... мен ... ... мен шығыстардың тепе-теңдігі.
* бюджеттегі кірістердің шығыстардан асып түсетін қаржы резервтерін жасау.
* салық жүйесін ұтымды құру арқылы экономикалық жөне ... ... ... ... ... ... ... негізгі қаржы ресурстарын мемлекет қарамағына жұмылдыру, оларды мемлекет пен ... ... ... ... ... бөлу.
* қаржы және кредит-ақша саясатының тепе-теңдігі.
Қаржы саясаты нақты шаруашылық өмірде қаржы механизмі арқылы іске асырылады, ол қаржыны ұйымдастыру, жоспарлау ... және ... ... ... та - ... Қаржы механизмі арқылы шаруашылық жүргізудің түрлі деңгейлерінде жөне қызмет сфераларында экономикалық және әлеуметтік дамудың мемлекеттік бағдарламаларын ... үшін ... ақша ... мен ақша қорланымдарын қалыптастыру және пайдалану жөніндегі қаржы қатынастары басқарылады.
Қаржы механизмі мемлекет белгілеген қаржы шараларын атаулы, ... ... - ... ... бар - лық деңгейлері мен сфераларындағы қоғамдық өнімнің, материалдық емес игіліктердің, қызметтер көрсету мен құндылықтардың толып жатқан барлық элементтері құнының ... ... ... ... ... өндірілуіне айналдырып, іске асырады. ұдайы өндірістің әр алуандылығы өз кезегінде ... ... ... және ... бөлігі болып табылатын экономика - лық-шаруашылық механизмнің ... мен ... ... әр ... ... ... -- ... және әлеуметтік даму үшін қолайлы жағдайлар жасау мақсатында қоғам қолданатын қаржы қатынастарын үйымдастыру нысандарының, қаржы ... ... ... ... ... Ол ... қаты - настарын ұйымдастырудың түрлерін, нысандарын және әдістерін, оларды сан жағынан ... ... ... ... жеке бөлімдерінің ерекшеліктеріне қарай және қаржы қатынастарының сфералары мен буындары бөлінуінің негізінде қаржы механизмі шаруашылық ... ... ... ... ... ... ... механизмі болып бөлінеді. Ол кезегінде, бүл сфералардың ... жеке ... ... ... ... ... қаржысының механизмі бюджеттік механизм мен бюджеттен тыс ресурстар механизмі ... ... ... бөлініске сәйкес республиканың, биліктің жергілікті оргаңдарьшьщ қаржы механизмі деп ... ... ... ... ... ... де ... тән ішкі қурльшы бар және ол айтарлықтай күрделі. Қаржы - лық өзара байланыстардың көптігі қаржыны ұйымдастырудың көптеген ... ... жөне ... ... ала анықтайды. Қаржы механизмінің құрылымы қаржы қатынастарын топтастыру түрғысынан қаржы жүйесін қамтып көрсетеді.
Қаржылық жоспарлау қаржы тұтқалары мен ьшталандырмалары, ... ... және ... ... құқықтық режимі, қаржыны үйымдас - тыру.
Қаржы механизмінің блогы ... -- бұл ... ... бағыттылық белгісі бойыңша біріккен біркелкі өзара байланысты элементтердің жиынтығы. Өнім ... ... ... ... құрылымы болатындығын есте ұстау қажет. Қосымша өнім қаржы ресурстарының ... көзі ... ... ... өнім ... табыстың (пайданың) үлесі неғұрлым жоғары болса, қаржы ресур - ... ... ... соғұрлым жоғары болады.
2. Арнаулы көтермелеу қорларын пайдалану.
3. Өндірісті интенсивтендірудің бюджеттік өдістерімен байла-нысты ... ... ... ... ... ... өндірісті көтерме - леу үшін мемлекет бюджетің кірістері мен шығыстарын пайдалана алады. Бюджеттің кірістері бюджеттің ынталандырмаларына айналуы үшін
Қаржы механизмінің ... -- бұл ... ... ... ол ... ... өндіріске қатысушьшардың мүдделері айрықша түрде білінеді.
Әрбір элемент ... ... ... ... бөлігі болып табылады, бірақ өзінше жұмыс істейді және барлық элементтер келісуді талап етеді.
Қаржы механизмі элементтерінің -- ... ... ... ... ... әдістерінің үйлесуі "қаржы механизмінің конструкциясын" құрайды, ол механизмнің әрбір элементінің сандық параметрлерін белгілеу жолымен, яғни ... ... мен ... қорлардың көлемін, шығындардың деңгейін және басқаларды анықтау арқылы қозғалысқа келтіріледі. Сандық параметрлер мен ... ... сан ... ... ... механизмінің ең шамдағай бөлігі болып табыла - ды. Олар түзетулерге жиі ұшырайды, өндіріс ... мен ... ... ... ... ... сергек сезіп отырады. Мысалы, табысты (пайданы) бөлудің әдістері және кәсіпорын мен мемлекет арасында оның ... ... ... рет өзгереді, салықтардың мөлшерлемелері түзетіледі және т.б.
Қоғамдық өмірде қаржының диалектикасы ... ... - ... және ... ... әдістерінің өзара байланысы, іс-қимылы арқылы көрінеді.
Нақты өмірде шаруашылық және қаржы механизмдерінде абстрактты экономикалық ... ... және ... ... ... болады.
Қаржы қатынастары көрінісінің нысандары экономиканы басқарудың деңгейіне қарай (жалпыұлттық шаруашылық, экономи - ... ... ... ... сала, ішкі сала, шаруашы - лық жүргізуші субъектісі, әкімшілік-аймақтық құрылым) неғұрлым толық нақтылануы мүмкін. Сондықтан анағұрлым ... ны - ... -- ... ... ... мысалы, кірістерде қосылған құнға салынатын салық, акциздер, ... ... ... мүліктен түсетін табыстар, ренталық төлемдер және т.б., шығыстарда -- экономикаға әрі қарай төптіштеледі, әлеуметтік-мәдени мақсаттарға (білім ... ... ... ... сақтандыру және қамсыздандыру, ғьлымға, басқаруға және басқалары) жұмсалатын шығындар бөліп көрсетіледі. Бастапқы буын деңгейінде -фирмаларда, ... ... ... сан ... механизмін қалыптастыра отырып, мемлекет сол бір кезеңнің қаржы саясаты талаптарына оның ... ... ... ... ... бұл саясаттың мақсаттары мен міндеттерін толық жүзеге асырудың ... ... ... Сонымен бірге қаржы механизмі мен оның элементтерін жеке және ... ... ... толық үйлестіруге деген үнемі ұмтылушылық сақталынады, бұл -- қаржы механизмі ... ... ... ... ... ... ... механизмі қайта құрылуда. Қаржы механизмін қайта қүрудың мақсаты -- нарықтық қатынастарды дамыту негізінде қоғамдық өндірістің тиімділігіне ықпалын ... ... ... пай - ... ... арттыруды қамтамасыз ету.Қаржы механизмін қайта құрудың негізіне ... ... қар - ... өзара байланыстарды ұйымдастыруға деген қағидалы жаңа көзқарас қойылған, ол жұмыстың түпкілікті ... үшін ... ... ... ... ынтасы мен жауаптылығын барынша дамытуды қамтамасыз етеді.
Экономика дамуының қазіргі кезеңде қаржы механизмін жетілдірудің міндеттері өндірісті кеңінен демократияландырумен, ... ... ... ... ... шаруа - шылық жүргізудің нәтижелеріне экономикалық ынталылықты ... ... ... ... Ақшалай табыстарды, қорланымдарды және жүргізудің түпкілікті нәтижелеріне белсенді түрде әсер етеді.
Қаржы механизмі қоғамның өндірістік қатынастарының бар - лық ... ... ... ... ... ... ... қаржы механизмінің көмегімен өндіріске белсенді түрде ықпал жасауға, оның тиімділігін арттыруға және экономиканы өсіру үшін қаржы ... ... ... болады.
Экономика дамуының қазіргі кезеңінде қаржы механизмін жетілдірудің міндеттері өндірісті кеңінен демократияландырумен, коммерциялық негіздерді, нарықтық ... ... ... - ... жүргізудің нәтижелеріне экономикалық ынталылықты күшейтумен байланысты болып отыр.Ақшалай табыстарды, қорланымдарды және қорларды ... ... ... қаржы механизмі шаруашылықты жүргізудің түпкілікті нәтижелеріне белсенді түрде әсер етеді.
2.2 Қазақстан Республикасының қаржы саясатының ... рөлі ... ... ... мазмұны фискалдық саясатты -- бюджет мемлекеттің шығыстары пен салық ... ... ... ... затталады. Тікелей қаржылық реттеудің процесін жүргізе отырып, үлттық табыстарға көсіпорындардың, аймақтардың үлесін көбейту немесе азайту ... ... ... ... ... ... шектеп отырады. Бюджеттік қаржыға аса зерек өндірістік емес сфераның жай -- күйі де осын - дай тәртіппен реттеледі.
Мультипликаторлардың ... ... ... отырылып экономикалық циклдың сипатына қарай дискредициялық фискалдық саясаттың нұсқала - ры түжырымдалады. Құлдырау кезінде ынталандырушы ... - дық ... ... ол ... қарастырады:
* мемлекет шығыстарының көбеюі;
* салықтардың төмендеуі;
3) мемлекеттің шығыстары артуының үлкен нәтижесін ескере отырып фискалдық саясаттың бұл ... ... ... ... ... ... жетуге бағдарлануы тиіс.
Артық сұраныммен және инфляциямен шарттасылған тежеушілік фискалдық саясат кері бағыттарды қамтиды:
* мемлекет шығыстарының азаюы;
* салықтардың көбеюі;
3) бұл бағыттардың ... емес ... ... ... ... ... ... қоя отырып, мемлекеттің қаржы процестеріне аз араласуын қажет етеді.
Дискредициялық емес фискациялық саясат автоматты, яғни кіріктерме тұрақтандырғыштардың кіріктірме тұрақтылық механизмі негізінде ... ... Бүл ... ... ... ... ... салық алынымдарының сомасы ұлттық өнімнің мөлшеріне тепе-тең түрінде түрленеді, өрлеу кезінде сүранымды шектей отырып, салық ... ... және ... түрде эконо - микалық өсуді тежейді, құлдырау кезінде, керісінше, ... ... ... ... ... ... ... төмендейді. Автоматты тұрақтандырғыштардың іс-әрекетінің маңызды ерекшелігі бюджет тапшылықтары мен ... ... ... ... бюджет тапшылығы өрлеу фазасында қысқарады, онан кейін жоғалады және ... ... ... болады, бүл инфляцияны тежеуге жөрдемдеседі, өйткені ұлттық өнімнің жоғары деңгейі инфляциямен жалғасады; құлдырау фазасында ... ... ... ... ... ... өсе ... тепе-теңдік үлгілерінде қаралған тәуелділіктер қосымша факторлардың әсерін бастан кешіреді:
* фискалдық саясаттың ... ... ... ... ... ... әсерінің іс-әрекеті, бүл ақша рыногында пайыздық мөлшерлемелердің өсуімен байланысты үкімет шығыстарының көбеюі кезінде жекеше инвестициялар элементтерінің қы-қаруында көрінеді;
* сұранымды ынталандыру ... ... әсер ... бүл ... инфляциялық көбеюіне әсерін тигізеді және жиынтық шығыстардың ... ... ... ашық ... ұлттық өндіріс жиынтық шығыс - тардың элементі ретінде таза экспорттың мөлшерін өзгертетін валюта ... ... ... ... ... ынталандырушы фискалдық саясаттың шаралары жоғарыда айтылған факторлардың іс-әрекетінен әлсіреуі мүмкін. Сөйтіп, кейнсшілдік тауарлар мен қызметтер көрсетуге болатын сұранымды экономиканы ... ... ... факторы ретінде бөліп көрсетеді. Мемлекет жиынтық сұранымды ынталандыруға мүмкіндік туғызады, ресурстардың қамтылу ... ... ... ... ... ... ... алудың көлемін кеңейтеді, кредиттің құнын реттейді. Кейнс шаралары салықтарды төмендетуді, шығыстарды көбейтуді, инвестицияларды ынталандыруды (пайыз мөлшерлемелерін төмендетудің көмегімен) ... ... ... және неокейнстік теорияларынан айырмашылығы ол ақша айналысын экономикалық процестерді реттеудің басты құралы деп мойындайды. Сонымен ... ... ... ... ... дәрежесін қамтамасыз етеді деп болжанады. Экономиканың жұмыс істеуіне мемлекеттің араласуын азайту жөнінде курс жүргізіледі. Ақша экономикалық процестерді жанама ... ... ... ... ... ... тұрақтандыру бағдарламалары мыналарды қамтиды:
* бюджет тапшьшығын қысқарту (мемлекеттік инвестицияларды, ... ... ... ... ... сектордың қызметтер көрсетуінің бағасын арттыру, салықтарды көбейту);
* тұтыну сұранымын қусыруға бағытталған жалақының өсуін шектеу;
* шектеулі кредит-ақша саясаты, ақша эмиссиясына және ... ... ... ... ... ... банк ... мөлшерлемесін көбейту;
* бағаға және экспорт-импорт операцияларына бақылауды әлсірету, экономиканың экспорттық секторына ресурстардың қайта құйылымын көтермелеу;
Автоматты түрақтандырғыштардың іс-әрекетінің маңызды ... ... ... мен ... ... ... табылады: бюджет тапшылығы өрлеу фазасында қысқарады, онан кейін жоғалады және бюджет артығы пайда болады, бұл ... ... ... ... ұлттық өнімнің жоғары деңгейі инфляциямен жалғасады, құлдырау фазасында құлдырауды жоюға ынталандыратын бюджет тапшылығы біртіндеп өсе бастайды.
Практикада тепе-теңдік үлгілерінде қаралған тәуелділіктер ... ... ... ... ... фискалдық саясаттың қабылданатын шараларының уақыттылығы (уақыттың кешеуілдеуі);
2)ығыстыру әсерінің іс-әрекеті, бүл ақша рыногында пайыздық мөлшерлемелердің өсуімен байланысты үкімет ... ... ... ... инвестициялар элементтерінің қысқаруында көрінеді;
3)сұранымды ынталандыру жиынтық ұсынымға әсер ... бүл ... ... ... ... ... және ... шығыстардың көбею әсерін төмендетеді;
4)ашық экономикада ұлттық өндіріс жиынтық шығыс - тардың элементі ретінде таза ... ... ... ... ... өзгерістерінің ықпалын басынан кешіреді.
Сондықтан ынталандырушы фискалдық саясаттың шаралары ... ... ... ... әлсіреуі мүмкін. Сөйтіп, кейнсшілдік тауарлар мен қызметтер көрсетуге болатын сұранымды экономиканы реттеудің негіз қалаушы факторы ретінде бөліп көрсетеді. ... ... ... ... ... ... ... қамтылу деңгейінің артуына ықпал етеді, мемлекет көтере сатып алудың көлемін кеңейтеді, кредиттің құнын реттейді. Кейнс ... ... ... ... ... ... ... пайыз мөлшерлемелерін төмендетудің көмегімен қажет етеді.
Монетаризмнің кейнс және неокейнс теорияларынан айырмашылығы ол ақша айналысын экономикалық ... ... ... ... деп ... Сонымен қатар рыноктар-бәсекелестер макроэкономикалық түрақтылықтың жоғары дәрежесін қамтамасыз етеді деп ... ... ... ... ... ... азайту жөнінде курс жүргізіледі. Ақша экономикалық процестерді жанама реттеудің шешуші факторы ретінде ... ... ... ... мыналарды қамтиды:
1)бюджет тапшьшығын қысқарту (мемлекеттік инвестиция-ларды, әлеуметтік ... ... ... мемлекеттік сектордың қызметтер көрсетуінің бағасын арттыру, салықтарды көбейту);
2) ... ... ... бағытталған жалақының өсуін шектеу;
3) шектеулі кредит-ақша саясаты, ақша эмиссиясына және Орталық банктегі ... ... ... ... банк ... ... ... бағаға және экспорт-импорт операцияларына бақылауды әлсірету, экономиканың экспорттық ... ... ... ... көтермелеу;
5) төлем балансын сауықтыру үшін ұлттық ақша бірлігін девальвациялау
Бірақ бүл үшін мына шарттарды орындау қажет:
1) ақша массасына бағалардың жоғары ... ... ... ... ішкі ... ... икемділігі;
* бағалардың қозғалысына тауарларды өндірудің ұсынудың жоғары икемділігі.
* экономикалық ресурстардың ... ... ... ... ... ... жеңу үшін ұсыным экономикасы теориясының жақтаушылары ұсынған шаралар жарамды. Тұжырымдаманың мәнісі - өңдіріс шығындарын ... ... ... және ақша ... ... ... ... ұсынымға нысаналы ықпал ету, бұл рынок субъектілерінің инфляциялық болжамдарын төмендетуге жеткізеді. Ұсынымды ынталандыру жөніңдегі шаралар мыналарды қамтиды:
1) өндіріс ... ... ... ... ... ақы ... жұмсалатын шығындарды тежеу (еңбек өнімділігінің өсу қарқынын оган ақы төлеудің өсу ... озық ... ... ... арттыру жөніндегі ұйымдық-техникалық сипаттағы шаралар (жабдықтың тиелімін, оның жұмысының ауысымдылығын арттыру, бос тұрып қалуларды ... ... ... ... ... ... жағынан жетілдіру жөніндегі инновациялық бағдарламаларды енгізу.
Бүл бағытта зандылыққа сәйкес ... ... бой - ынша ... ... және ... ... - детуге жұмыссыздықтың өсуі есебінен жетуге болмайды.
XX ғасырдың аяғында жаңа теория - тұрақты даму теориясы қалыптасты, онда қазіргі кездегі жағдайлар ... ... ... және қаржылық процестер түсіндіріледі, күрделі шаруашылық жүйелердің тұрақты эволюциялық ... ... ... ... ақша ... ... ... алтынды азайту немесе басқа елдердің валюталарына қатынасы бойынша оның бағамын төмендету арқылы жүзеге асырылады; бір нәрсенің құндылығының, маңызының жоғалуы, құнсыздану.
Тұрақты даму ... ... ... ... ... - ... шаруашылық жүргізуші субъектіден ұлттық экономика мен бірнеше елдің экономикалық одағына ... ... ... құбылысқа алып келетін себептер айшықталады. Бұл теория мына қағидаттарға негізделген.
* Кез келген ауқымдағы күрделі экономикалық ... ... ... ... қамтып көрсететін эволюциялық қағидаты. Бұл осы теориядағы өзекті қағидат.
* Экономикалық ... ... ... ... ... ... сан ... факторлардың үздіксіз өзара іс-қимылының күрделі жағдайларында өзара іс-әрекет ететін тараптар мүдделерінің ... ... ... етеді.
* Эволюциялық қағидатының логикалық дамуы мен оны нақтьшау ретіндегі ... ... ... ... кең ... ... жүйенің құрамды бөліктерінің әр алуан түрлерінің, тұрпаттарының жиынтығы, құрылымдық нысандардың әр түрлілігі, ... ... ... ... ... ... оның дамуына қарай иерархиялық саралау қағидаты. Орташа деңгейді бөліп көрсетуді қажет етеді.
Бір жағынан, дағдарыстық құбылыстардың терең ... және ... ... өндірістің қүлдырауына қарсы іс-әрекет ету механизмдерін анықтау тұрақты дағдарыссыз ... ... ... ... ажыратады, оларды қолдану келеңсіз фак - торлардың әсерін айтарлықтай төмендетуге және ... ... - ... ... ... ... нашарлау кездерінде де экономикалық өсуді қолдап отыруға мүмкіндік береді.
Салықтар саласындағы фискалдық ... ... ... ... екі ... қарастырады: сұранымга (кейнстік үлгі), ұсынымга (ұсыным теориясы). Бірінші жағдайда салықтар төмендеген кезде жиынтық сұраным артады. Бүл ұлттық ... ... және ... ... ... яғни ... ... тездейді.
Екінші жағдайда салықтардың төмендеуі жиынтық ұсыным - ды көбейтеді, өйткені халықтың табыстары мен жинақ ақшала - ры, ал ... ... ... өседі. Қызметкерлердің аз табыс салығы жалақысы көбейтіп, еңбекке деген ынталандырмаларды ... ... өзі ... ... ... бүл ... ... өсуін бағалардың төмендеуін білдіреді.
Мұнан басқа "ұсыным экономикасының" теориясы салықтардың аса ... ... ... ... сомаларын қысқартуға міндетті еместігін, керісінше, салық базасын кеңейту -- ... ... пен ... ... ... оның ... жеткізетіндігін көрсетеді.
Салықтардың инвестициялық қызметке ықпал етуінің теориялық дәлелдемесі ретінде американ оқымыстылары -- "ұсы - ным ... ... А. ... және басқалары әзірлеген салық салудың үдемелілігі мен бюджет кірістері арасыңдағы тәуелділік қызмет атқарады.
Бүл теорияға ... ... ... ... бір шекке дейін өсуі салықтық түсімдердің кірістердің өсуіне мүмкіндік туғызады, одан кейін өсу бәсендейді, сонан соң бюджеттің ... ... ... ... ... ең алдымен инвестициялық белсеңділікті ынталандырудың міңдетін салық ауыртпалығын түбегейлі жеңілдетудің жолдарынан іздестіріп, шешу керек деген жалпы ... ... ... ... ... бүл оқымыстылардың пікірлері бойынша бұл рыноққа бағытталған экономикалық қарекеттегі ша - ... ... ... Егер бұл ... ... ... болса, оңда ұдайы өндіріс интенсивті қарқындарда жүзеге асырылатын болады. Лаффэрдің ойы ... ... ... ... ... мен халықтың табыстарының бүкіл сомасының 30%-ынан артық алуға болмайды. Егер табыстың 40-50% алынатын болса, онда бұл ... ... ... ... экономиканың жекеше секторындағы инвестицияны да қысқартады.
Американ ғалымдарының пікірлері бойынша, егер салық - тардың мөлшерлемесі белгілі бір, ... ... ... ... ... онда ... ... кәсіпкерлік бастамаға арналған ынталандырмалар қысқарады, пайда азаяды және, ... ... ... ... ... ... ... қисық сызық салықтар мөлшерлемелерінің шамасы мен олардың есебінен мемлекеттік бюджетке қаражаттардың ... ... ... ... ... көрсетеді. Салықтың мөлшерлемесі артқан кезде мемлекеттің кірістері салықтар есебінен алғашқыда көбейеді. Егер салық мөлшерлемесі бір ... -- тары ... ... табыстары жоғарырақ топқа ауысады, сөйтіп әлеуметтік теңсіздік біршама қысқарады.
Мөлшерлемелердің шамасымен және ... ... ... ... ... болатын салықтық реттеудің маңызды аспектісі ішкі қорланымдарды "ұстаудың" және шетелдік инвестицияларды тартудың мүмкіндігі болып табыла - ды.
Бұл ... ... ... салу ... төмен немесе тіпті ол болмайтын "оффшорлық аймақтардың" бар ... ... ... Басқа жағынан, жоғары салық мөлшерлемелері елге шетелдік капиталдың дендеп енуіне кедергі жасайды, мұның өзі ішкі қорланымдардың ... ... ... ... ... ... реттеу бүл факторларды ескеруі және экономикалық қарым-қатынаста байланыста болатын елдердің салықтық шарттарын теңестіруге жөрдемдесуі тиіс.
2.3 ... ... ... ... дамуы және жетілдіру жолдары
Экономика дамуының қазіргі кезеңінде қаржы механизмін ... ... ... ... ... коммерциялық негіздерді, нарықтық реттеуді ендірумен, шаруашылық жүргізудің нәтижелеріне экономикалық ынталылықты күшейтумен ... ... ... ... ... қорланымдарды және қорларды ұтымды пайдалану арқылы қаржы механизмі шаруашылық жүргізудің түпкілікті нәтижелеріне белсенді түрде әсер етеді.
Экономиканы реттеудің ... ... ... саясатты- бюджет пен салық саясатын жүргізуді қамтамасыз етуде затталады. Тікелей қаржылық реттеудің процесін жүргізе ... ... ... кәсіпорындардың, аймақтардың үлесін көбейту немесе азайту арқылы мемлекет олардың дамуын көтермелеп немесе шектеп отырады. Бюджеттік ... аса ... ... емес ... жай- күйі де осындай тәртіппен реттеледі.
Фискалдық саясат мақсаты: Ел экономикасының өнімділігі мен оны әртараптандыруды арттыру, әлеуметтік-экономикалық дамудың басым міндеттерін шешу ... ... ... ... жетілдіру. Міндеттері: салық-бюджет жүйесінің орнықтылығын қамтамасыз ету, фискалдық ... ... ... ... ... қатаң саясатын жүргізу және ұлттық қордың активтерін ... ... ... ... ... салық жүктемесін оңтайландыруға, салықтық рәсімдерді оңайлатуға және олардың ашықтығын ... ... ... ... жүргізу жолымен шаруашылық жүргізуші субъектілер мен халықтың іскерлік белсенділігінің өсуін ынталандыру. Бюджет ... ... ... ... ... ... шешуге жұмсалуын қамтамасыз ету.
Салық-бюджет жүйесінің макроэкономикалық тұрақтылығын және орнықтылығын қолдау үшін мыналар көзделеді: орта ... ... ... ... ... қарқынынан аспайтын мемлекеттік бюджет шығыстары өсімінің номиналды қарқынын қамтамасыз ету; ... ... ... емес тапшылығын бірте-бірте төмендету; Ұлттық қордың активтерін басқарудың тиімділігін ... ... ... ... мен ... ... жетілдіру; мемлекеттік және ... ... ... ... бен ... ... кепілгерліктерін тиімді басқару, оның ішінде сыртқы қарыздарды мерзімінен бұрын ... ... ... қаржыландыру құрылымында сырттан қарыз алу үлесін азайтудың жолымен мемлекеттік борыш құрылымын оңтайландыру. ... ... ... ... ... мен бағалау және әлемдік тәжірибе негізінде елдегі іскерлік белсенділіктің өсуін ынталандыру мақсатында мыналар көзделеді: орта ... ... ... ... ... ... кірістерінен жеке тұлғалардың кірістеріне халықтың әлеуметтік осал топтарына жүктеме деңгейін арттырмастан кезең-кезеңімен қайта бөлу бойынша ... ... ... мен ... ... ... ... дайындау; кедендік және салық әкімшілігін ... және ... ... одан әрі ... және ... ... ... 2010 жылдан бастап экономиканың шикізаттық емес секторында шағын және орта ... ... ... ... ... ... ... хабарлау жүйесін енгізу. Мемлекеттік әлеуметтік-экономикалық саясаттың негізгі ... ... ... ... бюджет шығыстарын бағдарлау үшін мыналар көзделеді: ... орта ... және ... ... ... мен ... ... бюджетті жоспарлау және атқару процесін бюджеттік ... ... мен ... тиімсіз шығындарды қысқартуға бағдарлау; бюджетті қалыптастыру мен атқару процесінің ... ... ету; ... ... ... ... тәртіпті сақтау бойынша қойылатын талаптарды күшейту;бюджет ақшасын (қолма-қол ... ... ... арттыру.
Нәтижелері: салық-бюджет саясаты тетіктерінің, бюджет шығыстарының тиімділігін ... ... ... ... толық орындау.
Демек, ел экономикасын реттеудегі қаржы саясатының рөлі аса маңызды болып табылады. Біздің ... де ... ... ... дамуының бейнесін елестету қиын. Қаржы саясаты Қазақстан Республикасында тиімді жасалып келеді. Негізгі ... жету мен ... шешу ... ... осы ... ... арқа сүйейді. Халықтың әл-ауқаты, мемлкеттің өсу әлеуеті тікелей қаржы саясатына тәуелді болып табылады. Міне, Қазақстанның әлеуметтік-экономикалық дамуына тиетін қарастырылып отырған ... ... өте ... ... шығу және одан әрі ... даму ... ... және негізгі саясаты арқылы болуы мүмкін. Жүргізіліп отырған қаржы саясатының басты субъектісі мемлекет болып табылады. Ол ... ұзақ ... ... ... ... ... ... стратегиясын жасайды және алдағы кезеңге арналған міндеттерді, қаражаттарды және оған жетудің жолдарын анықтайды.
Мемлекеттің қаржы ... ... ... ... ... ескере отырып және қоғамның даму міндеттеріне сәйкес қаржыны жоспарлы ұйымдастыру болып табылады. Қоғамдық дамудың әрбір кезеңінде қаржы саясаты - ның ... тән ... ... ол ... ... қоғамның материалдық және мәдени өмірінің толғағы жеткен қажеттіліктерін және басқа факторларды ескере отырып, түрлі міндеттерді шешеді.
Нарықтық экономика жағдайында ұзақ ... ... ... болжамдарына негізделген және қаржы реттеуіштерінің жүйесіне сүйеніп әрекет ететін ... ... ... ... ақша ... ... әрі ... тепе-теңдігіне жетудің, соның негізінде қоғамның үдемелі экономикалық өсуін қамтамасыз етудің ... ... ... ... ... Ол ... ... міндеттерді - мемлекеттік бюджеттің тапшылығы мен ішкі жөне ... ... ... ... ... дамыту, қолданыстағы салық жүйесін жетілдіру, инфляцияның қарқынын төмендету және т.б. шешу үшін пайдаланылады. Сонымен бірге қаржы реттеуіштерінің жүйесімен айла-шарғы ... ... ... бір ... мемлекет пайдаланатын қаржы айналымында жүрген нақты ресурстар тиісті қаржы саясатына жетудің негізгі құралдары бола бастайды.
Қаржы саясаты қаржы ресурстарын шоғырландыруға және зәру ... ... ... тап осы ... ... ... ықпал етуіне мүмкіндік жасайды. Экономика мен қоғамның әлеуметтік дамуына қаржы саясатының ықпал жасауы қаржы саясатының ... ... ... ... ... ... ... етеді.
Экономика дамуының қазіргі кезеңінде қаржы механизмін жетілдірудің міндеттері өндірісті кеңінен демократияландырумен, коммерциялық ... ... ... ендірумен, шаруашылық жүргізудің нәтижелеріне экономикалық ынталылықты күшейтумен байланысты болып отыр. Ақшалай табыстарды, қорланымдарды және қорларды ұтымды пайдалану арқылы қаржы ... ... ... ... нәтижелеріне белсенді түрде әсер етеді.
Экономиканы реттеудің басты мазмұны фискалдық саясатты - бюджет пен салық саясатын жүргізуді қамтамасыз етуде ... ... ... ... ... ... отырып, ұлттық табыстарға кәсіпорындардың, аймақтардың үлесін көбейту немесе азайту арқылы мемлекет олардың дамуын көтермелеп немесе ... ... ... ... шаруашылықтарының тұтынуға пайдаланылған табыстары
жан басына шаққанда, орташа бір айда, теңге
2003
2004
2005
2006
2007
2008
2009
Қазақстан ... 569
8 387
9 751
13 723
16 935
20 037
21 348 ... 114
8 582
9 879
12 713
16 482
20 426
22 270 ... 411
9 820
10 737
14 747
18 329
22 139
22 270 ... 353
7 732
9 121
11 791
15 315
16 874
17 949 ... 373
8 262
9 433
14 604
16 775
18 089
18 983 ... ... 017
8 655
9 302
13 391
15 484
17 572
19 307 ... 030
6 394
6 883
9 983
14 354
15 579
16 884 ... 588
9 446
11 307
14 190
18 354
23 026
23 948 ... 971
7 566
9 003
12 914
16 698
19 862
21 317 ... 678
5 925
7 073
9 027
12 117
14 287
19 201 ... 600
9 904
12 445
14 005
15 630
18 604
15 479 ... ... 945
5 700
6 645
9 930
12 488
14 809
15 291 ... 903
8 847
10 888
16 456
18 493
22 251
23 047 ... ... 933
8 215
9 734
12 413
15 210
19 522
23 188 ... ... 155
9 190
10 936
15 832
17 528
21 026
23 086 ... ... 661
16 523
20 117
28 376
31 573
38 824
34 884 ... ... 680
12 191
13 491
18 386
23 361
26 798
30 324 ... Ә:
Кәсіпорындар қызметінің қаржылық көрсеткіштері
млн.теңге
Кезеңдер
Салық салынғанға дейінгі пайда (зиян)
Өнімдерді өткізу мен қызметтер көрсетуден түскен ... ... өнім мен ... ... өзіндік құны
Өндірістік емес шығыстар
2003
750783
4165580
2555131
2004
1245455
5390226
3527371
2005
1880403
6858273
4592799
2006
2787615
9419839
6014529
2232956
2007
3478685
11557431
6424247
I тоқсан
688293
2299505
1234068
564350
II тоқсан
898477
2768075
1871129
629689
III тоқсан
939679
3019539
2035843
653995
IV тоқсан
1107884
3540394
2406394
768041
2008
I ... ... ... ... жылғы 1 қазанға ірі және орта кәсіпорындардың өзара есеп айырысуларының жағдайы
мың теңге
тыс. тенге
Дебиторлық берешек
одан мерзімі өткендер
Міндеттемелер бойынша ... ... ... ... нее ... по обязательствам, всего
из неё просроченная
Қазақстан Республикасы
5 721 730 728
210 783 326
16 331 095 955
635 570 805
Ақмола
240 191 ... 401 ... 181 ... 550 ... 738 ... 460 ... 420 144
15 061 746
Алматы
83 615 029
3 179 628
221 893 155
20 003 ... 793 ... 012 ... 332 048 ... 619 ... ... 550 ... 287 465
560 754 072
1 937 313
Жамбыл
26 837 ... ... 766 ... ... 099 ... 146 381
444 088 210
46 358 041
Қостанай
224 799 624
1 778 855
365 783 642
1 379 024
Қызылорда
150 923 181
1 244 ... 459 ... 467 ... 181 ... 275 ... 019 ... 313 070
Оңтүстік Қазақстан
158 501 241
2 487 046
354 897 698
9 491 ...
150 407 ... 347 ... 438 ... 434 ... ... 903 533
6 724 684
222 548 805
13 192 947
Шығыс Қазақстан
298 049 987
14 407 923
580 652 609
16 434 486
Астана қаласы
1 446 552 ... 275 ... 213 176 ... 593 ... қаласы
1 216 585 483
40 395 644
2 795 967 311
134 842 245
Пайдаланған әдебиеттер
1. С. Кұлпыбаев, Қ. Қ. Ілиясов , ... - ... 2005ж. - 552 ... Н.Қ. ... М.Ә. ... ... - ... 2003ж. - 432 б.
* А.Д. ... Ғ. Е. ... ... ... ... ... ... Л. С. Валинурова, О. Б. Казакова ... ... ... Әмірқанов Р.Ә., Тургулова А.Қ. Қаржы менеджменті. Оқу құралы. - ... 1999. - 188 ... ... А.М., ... Л.Н. ... ... -- М.: 2001. - 760 ... Балабанов А.И., Балабанов И.Т. Финансы. Учебное пособие. - ... ... - 192 ... ... С.И. ... ... Учебное пособие. -- М.: Приор, 2000. - 256 с.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 24 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ақша мен несиенің экономикалық – теориялық негізі27 бет
Еңбек биржасы67 бет
Еңбек биржасының теориялық негіздері33 бет
Экономиканы мемлекеттік реттеудегі фискальдық саясат және оның рөлі32 бет
Қазақстан Республикасындағы білім саласын мемлекет тарапынан реттеу74 бет
Қазақстан Республикасының несие саясаты және ондағы банктердің атқаратын ролі67 бет
Ұлттық банк – ақша-кредит жүйесінің ортақ буыны, ақша айналымын реттеуші орган73 бет
Ұлттық банктің ақша нарығындағы ашық операциялар және оның ақша – несие реттеуіндегі мәні102 бет
Бағалы қағаздардың қалыптасуы мен даму48 бет
Ақша айналысын реттеудегі Ұлттық банктің рөлі33 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь